(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Conr. Gesneri Tigurini medicinæ et philosophiae professoris in Schola Tigurina, Historiæ animalium liber II : qui est de quadrupedibus ouiparis"

^WSK^liESKsMi^^^SSK: *^^8S 




xn 



■vimutt- 



CONR. GESNERI 

TIGVRINI, MEDICINJE 

ET PHILOSOPHIAE PROFESSORIS 

in Schola Tigurina,Hiftoriae Animalium Liber II. 
qui eft de Quadrupedibus Ouiparis. 

NJNCDENVO %EC0GN1TVS AC TLVRIZVS IN 

locisab ipjo authore ante obitum emendatm & auBus^atq^ aliquot nouisjconibm 
& dejcriptionibm locupletatm,ac denique^j breuibm in margine^j 
Annotatiombm iJlufiratm. 

ADIECTI SVNT INDICES ALPHABETICI VNDECIM 

fupernomimbus Ouiparorum quadrupedum intotidemIinguisdiuerfis:& ante 
illos Enumeratio eo ordine cjuo in hoc volumine continentur. 




FRANCOFVRDI 



Ex officina Typographica Ioannis Wecheli, 

jmpenfis ^Roberti Qimbieri. 
MDLXXXVI. 

Cum gratia & priuilegio S.Carfarea: Maicftatis ad dccennium. 




3 



'A 






CLARISSIMO VIRO D. 

VALENTINO GRAVIO DECIMARIO 

ET SENATORI FRIBERGENSI, C O N- 

radus Gefherus s. p. D. 

)D Condendam Animalium hiftoriam , clariffime Gravi, 
) cum animum appuliffem, videremq; minimam effecognitionem 
jinmeeorumanimalium quorum naturas fcribereaggrefTuseram: 
> nequeveterum duntaxatfcripta coaggerare liberet,ledmea quo- 
I que induftria aliquid addendum ftatuifTem , inops ab initio fere 
1 confilij eram. Nam peregrinationem longius,res varias plenius ex- 
plorandi gratia aut indagandi nouas,quod maxime cupieba, propter fumptus quam 
pro meis fortunis maiores/ufcipere mihi non licebat. Reliquum erat,vt ab amicis & 
Viris eruditis,quos vel de facie vel fama per diuerfa. E uropa: loca noueram, varias ani- 
mantium fbrmas hiftoriasq; ad me mitti petere : fed hoc quoq; ne facerem , quoniam 
hsec fine fumptu curari non pofTunt,verecundia retrahebat. Interim dum ifta medi- 
tor,& omnem fere fpem de peregrinis animalium figuris, marinis aliisq- acquirendis 
abiicio,&: in veteru huius argumeti fcriptis legedis inq; fuos locos & ordines defcribe- 
dis pergo , paulatim fa&u eft vt egregij quidam viri & ad literas illuf tradas literatosq; 
iuuandos nati, alij fpote , alij a me pudorepofito rogati , liberaliter multa comunica- 
rint. Aliorum igitur beneficetia? alias,fi vixero,omne grati (vt par eft)animi fignifica 
tionem declarabo.In prafentia verb tua:,vir ornatiflime,hoc fecudo Hiftoria? noftrai 
libro in nomen tuum infcripto,eximia? in me liberalitati gratias agere volui. Multas 
enim & raras animantium volucrium,nantium & terreftrium figuras,tuo beneficio^- 
cum defcriptionibus & hiftoriis etiam pleroruq; , optimus & do&iftimus ille in omni 
literarum genere Georgivs Fabricivs, prsclarum Germania? noftrse de- 
cus,iam aliquoties ad me mifit. Porrb prster gratitudinis officiu,quod omnino pra> 
ftare debebam,hoc etiamobiter lucrari mc video gaudeoq;,qubd incly ti nominis tui 
patrocinio & authoritate,fplendoris &; dignitatis non mediocreomamentum Ope- 
ri noftro fit accefTurum.Id enim mihicerto polliceor,qui vt eruditum in optimislite- 
ris te virum efTe,grauifiimo Georg.Fabricij teftimonio,ita & humaniflimum ae ftu- 
diofbrum hominum Ma^cenatem fingularem, eodem & ipfain me beneficentia tiia 
addudus,facile &libenteragnofcam. Poftremo hanc veluticoronide & corollarium 
lucri mei mihifore aliquando perfuadeo,vt tua cura, induftria & liberalitate,Oceani 
Germanici Balthiciq; aliquot pifcium & belluarum.pre.ter illas quas iam pri us mififti, 
icones ac corporis naturejq; ipforum defcriptiones accipiam.Hanc equide fpem quafi 
yigilans fbmnio (vt fuos quifque amores folet) & opto hoc mihi fomnium ratum ali- 
quando & hypar,vt Grxce dica,euenire.Nec dubito quin ad hoc conandum Georg. 
Fabricius nofter tum excitare te,tum ad perficiendum viam oftendere & velit & pof^ 
fit. Verum tu mihiignofces humaniflime G r a v i , qubd plura etiaquam hactenus 
contulifti in ignotum ac nihilde te bene meritum hominem , beneficia poftulare vi- 
dear.Siquidemillanonvnimihi,fedvniuerfarReipub.literarix, Philologia?pra?cipue 
& Phyfiologia? peto : quibus ego excoledis hac prafertim in parte Natura? , iadudum 
me(vt vides)totum aftrinxi Partim verb etiam tibi & nomini tuo.Quid enim hone- 
jftiusinter omnia maximi illius AlexadrifaClalegitur,legeturq; perpetub quam qubd 
Ariftotelem vt omnem animaliu natura quam pleniflime traderet , & omnia in hac 
pulcherrima nature parte miracula,vel terris remota,vel in aquis & mari toto abdita, 
in apertum educeret.proponeretqjfpedandaphberaliftimeiuuit? Ca^tera eius,vtple- 

* z 



Epiftola Nuncup. 



roruriq^principiivirorumgeftajbellisjfanguine.csdibusyiniuriis^ambitionejibidine, 

aliisq; malis &vitiisreferta,italiterisprodita fimt,vtmagna cum ignominia apud 

omnes bonos & cordatos homines ha?c eorum fama perennet. Sed ha:c ego fruf tra 

tibimec omnino commemoraflem,nifi alios etia hxc forte lecturos fperaflem. Opta- 

rim enim cjuamplurimos penitus intelligere , rem longe honefliflimam efle, circa a- 

ptima & pulcherrima mortaliumitudiabene merendo , famam & gloriam fibiim- 

mortalem comparare. Quippe hoc nobiliflimum glorise pra?mium viros bonos & 

vtilitatem do&rinamq; publicam promouentes , etiam fponte fua,veluti vmbra cor- 

pus,confequitur. Verum hax omnia tancjuam extra propofitum a me di£ta exiftima- 

retevelim. Vnum enimhochuiufce dedicationisinftitutummihifuit,vtpro illis 

quorum ha&enus mihi author fuifti beneficiis , non eflem plane ingratus. Qubd fi 

in pofterum etiam ( vt viri boni femper fui fimiles funt) eodem me meosq; lucubrandi 

in cpibus confenefco labores animo fouere , ac promouere perrexeris , per abundan- 

tiam quidem bonitatis ac liberalitatis mx id fieri interpretabor. Vale & viue 

virampliflime animo &corpore beatusin Domino noftro Iefu 

Chrifto, vt eius inpnmis gloriam deinde bonas Hteras 

omnes ornare & colere, vt ccepifti , pergas. 

TiguriannoSalutis M.D.iiiii, 

tertio Idus Februarij, 



ENVMERATIO QVAD-RVPEDVM OVIPA- 

RORVM EO ORDINE QVO IN HOC 

volumine defcribuntur. 

CH A L c i s fiu chalcidica iacerta , quam ejr sepa Ranafiue rubetagibbofi , ejrdu ran<t muU ingenere 

""" nominantjpzg. i 63 

Chamdeon 2 Ran<erubet<£tumpalufirestumterreflres,&remedi<t 

Crocodilus 9 contra omnesvenenatas ranas 64 

Scincus,quemaliquicrocodiluterrefiremvocant 24 Ranavenenatafofiilis j$ 

Phattage 31 Cordulafiuecordulus 80 

Lacertusaquaticus 31 Salamandra 81 

Lacertus 32 Stellio §1 

Lacertmviridis 40 Tejiudinesingenere 97 

Lacertialtj diuerfi . 43 Tejludoterrejtris 107 

Rmaaquatica&ingenere 10 Tefiudinesqu<einaqua dulci viuunt fiuepalulirifiue 

Ran<etemporari<e 60 fluente 110. 

Ranunculus viridis , velrana calamites aut drjopetes Tefiudo marina 112 

ibid. TeBudopolypus 119 



I I N I S. 

EORVN-. 






EORVNDEM ANIMALIVM INDEX 

ALPHABETICVSj ET COPIOSIOR. 



ADare 47 

-***Ballecolavel balec- 
l cara, voxbarbarapro 
genere lacertx 2 y 
Barchora nornen bar- 
; barum 1 1 2 

Bardati 4j 

Borax 6j 

Bufo cornutus ibid. 
. Chalcidicalacerta 1 
Chalcis 1 

Chamadeon 2 

Cordula iiue cordulus 

CraiTa vel crafTantium 

barbaris pro ranun- 

culoviridi 66 

Crocodilus 9 

Crocodil. terreflris z 5 

Lacertus 32 

Lacertidiuertl 43 

Lacertaz craffiflimx ibi. 

bicubitales , & pere- 

grinsediuerfie 45,44 

Lacertus aquaticus 3 1 

Lacerra chalcidica 1 

LacertusMartenfis 43 

LacertaFacetana ibid» 

Lacertapifiinna ibid. 

Lacertafola>is 47 

Lacerta venenaria vel 

pharmacis 44 

Lacerta vermicularis^y 

Lacertusviridis 43 

1 Miles 1 1 o 

Mits aquatilis 1 1 1 

Musmarinus 112,114 

Ophiomachus 40., 

Ophionicus ibid. 

Rana 46 

Rana calamites 66 

Rana? citrinse 66 

Ranacornuta 6y 

Rana dryopetes 60 

Ranagibbofa 63 

Ranae lacunales virides 

66 
Ranalurida ibid. 

Rana;mut£e 63 

Ranaemarins (Ji.mari- 
najrubeaj ibid. 

Ranse rubetx paluftres 
&tcrreftres 64 

Ranasfcincoides 6y 
Ranaetemporaria: 60 
Ranavenenata foffilis 



79 
Ranunculnsviridis 60 
Rimatrix 82 

Rubetaxftiua 64 

Rubetagibbofa 63 
Salamandra 81 

Scincoidesrana2 6y 
Scincus 2 3 

Seps 1 

Stellio 90 

Stelliotranfmarinus 91 

&9T 
Taratula barbaris pro 

ftellione 90 

Tartucabarbaris 98 
Teftudines in genere 

97 

Teftudines quse in aqua 

dulci fiue paluftri fi- 

uefluetedegunt 1 10 

Teftudolutaria ibid. 

Teftudo mariua 112 

Teftudopoiypus 119 

Teftudo terreftris 1 1 9 

Zamia 61 

Zytyron 112 

Index Nominvm 

Hebraicorum , quibus 

etiamArabica & Chal- 

daicaadiunximus. Ara- 

bica quardam d/articu- 

lum prafixum habent, 

quem (quod ad alpha- 

beti ordinem ) neglexi- 

mus. Sunr qtise a 

tantumpro^/ 

habent. 

tf^Y^K A-6 

Dab, velaldabAt. 9,23 
Dafda Ar. ' 46 

Alhayahx.zy zliisalha- 

daie 
Diphdaha Ar. 46 

Vafgakx. 92 

KS*mAr. 3 3 

KOTQ^n Chald. ibid. 
^JTMiVn Chald. ibid. 

oian 33^8 

\_/llhadaie vel Alhathaie 

Arabice. 29. vide 
IjOKUJ? inferius. 
n^ 2-1,66 

•>S*0 3 3 

^KuV ibid. 



^\>W 46 

Y^*\by,aluka 1 o 

Vrdca Arab. 46 

tfljJVn^Ar. ibid. 

jSn^v^ Chald. 9 

Vrelvclalurel Ar. 43,92 

coiicio aute primam 

huius vocis litera efle 

ain. na &zguarila. mul 

tisfcribitur,&video 

injallis etiam am fejpe 

ingu conuerti. 

Vrelaquaticus „ 25" 

GuartlAr. 24,42,92,98 

vtde ■patdo ante Vrel. 

K_Algud[gon Ar. 43 

WKU^ Ar. vtde fuprain 

Ddeth Alhadaie. 29 

KVVtfa Ar. 9 

n^Va • 33 

^y 24,46,61 

^^.tsYArab. 9 

ywSY 428 

■ *\ty>Y- . 98 

Saambras Ar. ab aliisfii- 

mabras (cribitur,fama.- 

bras,fenabras 3 3,43, 

4T,75> 

Ws^ 97 

Selhafe Ar. 98 

Samabras } vide Sd~a.br as 

Samambras , vide Saam- 

bras 

= tVflQTaW 3 9?- 

Scen^Ar. 45 

Schanchurvel afchanchur 

;Ar. 25- 

, Senahas,vidcSaambras 

Thab Ar. 5 9 

^jttahaul 47 

KrVV^ftCh. 98 

noTa n ft^Sri? Ar. 10 
alij aliterfcribut, 7V/£ 
«?<?, The(arach,Temfa, 
y^Altenfa. 

Tenchea Ar. 9 

VoCES QVyEDAM 

Hebraicis literis fcri- 

pta: , quas Rabini aut re ■ 

centiores Iudau ex di- 

uerfis linguis,Hifpanica 

prasfercim & Gal- 

lica mutuati 

funt. 

KviVima 9 



nvw^> 3 3 

XWfblimax ibid. 
tt^yhprolimace 102 

KiimrvpiV 3 3 

WjyVpj? <* Germanica, 
■voce eglos , <p<e lacer- 
tumfignificat 3 3 

VOCABVLA 

Perfica. 

yx\* 33 

^SD^D ibid. 

ttniV"*» zakfaha, Perf i 

zakfejingutari 9 

'^b^K ibid. 

; •. G R ^E C A. 

'A,tiU$ I I o 

'AoxctActScj 9 1 

, Aax J a,Aa.CasT>i; 3 3>9I 
BctjTct^c; 46 

Ba^a^5) <ppuoo;'iAnoi 

^fWTtt.Tn'; 61 

Ba$a.yc$%\.a>f>l-i; 60 

BdftcL^i eAeio? , A ijxv£\p$ 

TfA,accnc£f:j 46 

■ 'E Aei iSctjTrt.^ 6" 3 

Bp-.^CJTii 60 

Ta.McliTiH 9 1 

'Ea&ios . 4^ 

'E/wj; . 11 o 

KotActCa'T«$ , 33 

Ki-upo; 2y 

Ko2u<Tcujgp Grece vulgo 

^3 3 f i 

KopJVAo^ 5? xapSbAH; ,80 
Aa.Aa.yi; y 

KonAci.TYi; 9 1 

McW775 6 1 

M05 m 

"ZvAoQoltvi; 91 

'O^i0Lia.yc; 40 

'Oquonico; ibid. 

Ylut/.cpp'M>o; 80 

'Za.Aa./xcc/JYa. ibid. 

~ZaZpc; 32 

2ea^o£evucfy>o$ 31 

2coj^t»A(ct;ai 4J 

Sctogot ^«Axiii ibid. 

ScttJ^t ^«.Aju^x^ 1 

^cvj^L^Ace^gL 40 

Sttt/ /x4f 4 J 

Xxiyxc; 2J 
* 3 



Ind 



2>4 i 

ToiyoCcLTW 91 

$f>uilos 67 

$puvo$ }j /SajTetvjj ihUQi 
ibid. 

Tlv&(ppMJo$ 79 

Xttjtt^f/otf 9 

XeAawj 97 

XeAawAi/iVc^ot 110 

Xe,X&)C x ypadufx $ ipitaLloj 
~K./\a>poaou>^. 40 

'D.fwg 110,118 

^ Atewon vocabulum 
reCentioris Grarcias 

Italica. 

Bifcafcutellaria 98 

BofFa 66 

Botta ibid. 
Bougcirca Neocomum 

bufFo ibid. 
BufFo , bufFa, bufFone 

ibid. 

Chiatto ibid. 
ChattRhanisbufFo ibid. 

CoForona 98 

Cufuruma ibid. 

Gaiandre de aqua 1 1 1 

Gallana 98 

Gez 4° 

Leguro 33 

Liguro ibid. 

Luccrta ibid. 

Lucertula ibid. 

Marafandola 31 

Racanclla 66 

Racano 33 

Racula 61 

Ramarro 3 3 



Rana 47 

Ranauoto 61 

Ranocchio ibid. 
Ranonchiadc rubetto 

ibid. 

Rofpo 66 

Salamandra 81 

Tarantula 9° 

Tartocha 98 

Tartuca ibid. 

Tartugella ibid. 

Teftudine it>id. 

Teftugine ibid. 

Teftunia ibid. 

Tatto 66 



Hispanica. 



Cagado 

Gagado 

Galapago 

Lagardixa 

Lagartifa 

Lagarto 

Rana 

Salamantegua 

Sapocfcuerco 

Tartaruga 

Tartuga 

Gallica. 



lro 

8,1 1 1 
8,111 

33 
ibid. 
ibid. 

47 
81 
66 

IIZ 

98 



Alebrenne 8 r 

ArrafTadc , ibid. 
Boug coupc circa Neo- 

comura 98 

Blandc 81 

Chamelyon z 

Crapault 66 

Crocodile 7 

CroifFet 61 

Graiflet ibid. 

Grenouillc 47 



ex. 

Lyfarde 33 

Lyfardeverdc 40 
Muron Normannis 8 1 

Renogle 61 

Sourd 8 1 

Stinco 14 

Tartuc 98 

Taflbt 3 1 

ThatNeocomi 81 

Tortue 98 

Tortuedesboys 107 

Tortuedemer 111 

Verdier 6 1 

Germanica. 

%*<? 33 

^Baijerat>e;e 31 

2lfcti»Je Flandris 33 

<£rocot)itt 7 

<£$k$ 33 

(£cjOC&S ibid. 

(£i;Decfcrj ibid. 

Srdfcfc/frofcfj 47 

©arfenfrdfch, 63 

^rapfrdfdj ibid. 

Xaufrfrdfcrj 61 

DCemfrdfcrMui 60 

gurffroft 79 

©artenfrdfcrj 63 
©arfenfrot/ rubeta ter- 

reftris 66 

©rafjfrdfcrj 47 

©fc^erf^euftbef 98 

gruner J^epDojc 40 

©aaenfrdttlc 65 

^opt^er 47 

$ro« 6$ 

gurfrott 79 

©artenfrott 66 

©uttenfrdftfe 6; 
©crjiltfrotf l<ou$im 

e. 



gciaerfroK ^ 

«lau&frdfdj 61 

SJJcaal 81 

«puntermaal ibid. 
SiJcdnle e$ 

S^ofcfj 81 

CSJJofotourm ibid. 

®coa ibid. 
SBaflermott 31 

£>fm 81 

«pa&DeFIandris 66 
ipunfermaal 8 1 

9>Uttt Flandris 47 

,0Uapp Saxonice* 66 

.Ouattertetfcrj 81 
Oveinfrdfcfcte 61 

(gcfcrtffrotf 98 

(gcfjtftfrof im fuffen 

tt>a(fer 1 1 r 

^mmeer m 
^c^iff paDDC Flandris 

98 
^atterfrott 98 

SOorfcijFJandris 47 
^BaiJcraDep 3 1 

^Baijermott ibid 

Anglica. 



Frogg 

Lufard 

Lyiard 

Schelcrabb 

Tode 

Torteyfe 



47 
34 
ibid. 
5)8 
6% 
98 



Illyrica.' 



Geflcierka 

Gesflier 

Zaba 47 

Zabatrawna 61 



H 
ibid. 



F I N I S. 



CONRA- 




CONRADI GESNERI 

TIGVRINI HISTORIAE ANI- 

MALIVM LIBER II, DE QVADRV- 
PEDIBVS OVIPARIS. 

DE CHALCIDE SEV CHALCIDICA LACER- 

T A , C^V AM ET SEPA NOMINANT. 





A c e r t a quam hi fepa , alii chalcidem vocant , in vino pota mor- "mmina. 
fus fuos fanat , Piinius. & fimiliter Diofcorides & Galenus, qui non diuerfa. 
chalcidem, fed chalcidicam lacertam ( aaZ&v -^X-nhtMv ) vocant: 
Ariftoteles,NicandriScholiaftes,vtDiofcorides,^xAxi<r^. Her- 
molausBarbarus aliam chalcidem,aliam chalcidicam lacertam efle 
putat in Caftigationibus Plinij lib* 31. cap. 3. & 4. non alio argu- 
mentoimpulfus,quamqu6dapudPliniumj2.4.1egitur,Salfamen- 
torum (pi fcium falforum)cibus prodeft a ferpente percuflis,&c.pe- 
culiaricer a chalcide,cerafte,aut quas fepas vocant, aut elope dipfa- 
de ve percuffis Ego fepas hoc in loco non lacertorum, fed ferpenti- 
umgenerisaccipio,de quibus in ferpentiumhiftoriapluradicam. 
Idem ferpentisgenusNicandernonfepem, vt Aetius &Lucanus, Cur/eps 
Cc&feped'j//a nomimt. Apparetautem tumIacertofepi,tumferpentihocnomena vivenenofa factu, diciafit. 
quocivimhabeant fepdcamjioceftexedendi, &tabematq3putredinemquandamcorporibusmor 
fu fuoinferendi. Nam &Nicandri Scholiaftes de fepe Iacerto fcribir, ficvocari 7raggo -n o-yraruv tS^V 
*7rfK---}i;"T?^. Chalcidis vocabulum inde natum eft, quod virgis quibufdam xtei coloris diftingua- Curchal- 
mrbaecjacerta; videivi B. Lacertamhancvero&antiquonomine chalcidem acolore di&amfuifle cis dtcla. 
credimus,& ex eo deinde nomine , cuius rationem non nouiflent omnes ad adiectiuum gentis & lo- 
ci nomen translatam eius appellationem fuifle , didtamqj chalcidicam , quafi in Chalcide Eubcese 
plurimainueniretur,quodfaifum eft: CuminLibya& Cypronafciprajcipuedicatur. Fadumobid 
i° etiameft,vcinantiquisicriptoribusmod6chaIcis,mod6chaIcidicalacertainvieniatur,eorumq5 au- 
thoritate diuerfum ( notat H srmolaus ) non idem creditum hoc animal fuerit, Marcellus Vergilius 
inDiof Chaicis,a!ij £vynS)±(Gazzdygmdamvcnk) fuo morfuautinterimicaucvehementedolorem 
mouer , Ariftot. Ziyvig, ( in vtraqj fyllaba per iota, ) ^A>u7 o-aZ^. , Hefyeh. & Varinus : qui QyXa; c ur £/_ 
eria'mH£>A=dnterprerantur,quavoceGraciartus, hoc eft manus & pedes intelligunt, vndeftellio yvti dicJa. 
diclus yfaXwjW^ & forfan tiyvig etiam 7R?.^ t*s tiyX^, & apud Latinos lacertus ab ijfdem partibus. 
TIi7mXl$,vi7ia.eyi ^nm ya\-u$, -m^ Si oc/0/5 couu^c, Hcfych. Varin. Sed quxrendum an '7n.7ea.xli vox, 
fortea tjynt corrupcaiic. YliyyxKo$,o-aZposo i{ef.X\s (Aivog ^xAxiV, Iidem. ^"Lacerti alij maioresfunt, 
qui virides cognominantur , minores alij qui & chalcides , Io. Rauifius & Fr. Alunnus. Atqui ego 
vulgarem lacertam minorem,qu£paffimapudnos ruri inter fruteta&fepes & per parietes repit, 
fimpliciter lacertam vocandam aftirmarim , nonetiam chalcidem : quse quidem peregrina &alte- 



% De Quadrup. Ouipans ' 

rius orbis videtur , nobis ignota. Georgius Agricok Graecam vocem chalcis ab a:re fa&am imitan- 
do Germanicumnomen fingitfupffeMl>er,ideft,a:realacerta. 

B. 
Chalcis feu zygnis,fimilis paruis lacertis eft: fedeoloreferpentis quamcaxiliamnominanc, 
Atiftot. Svito ^ pcvwm^hiyoicn Sbpch acuJpotmv a^v^ng, Nicander in Theriacis, hocefo, Fitabisetiam 
fepem corporefimiiem humiiihu-s lacertis. Scholiaftes ib/dtu corpus interpretatur. AeiV^ & nv ofiotay. 
SepsideoedamchalcisappelIatur,quodquibu{Hamlineis(virgis)a:risfpeciemgerentibus,eiusdor- 
^ fum diftinguatur. ad octo palmorum {wa. Acn^SiO longitudinem accedit. nafcitur in Syria , Libya & 

Cypro, NicandriScholiaftes. ^Ge. Agricolalacertam chalcidicam a viridi non corporisfigura 
Figura diiFerrefcribit,fedcolore tantum. Egocomnuun&paruxlacerta:potius,vtAriftotelcs,quamvi- IO 
corporh. ridi,quaj maior eft eam compararim. 

C 
Saxa incolit , Nicandri Scholia. 

G. 
Mediea- Suomorfuautinterimityautvehementem doloreminfert, Ariftot. In vinopotamorfusfuos 

menta & fanat,Diofcorid. & Plinius. Lacertam chalcidicam ( diffectam ) proprio morfuiimponunt,&ex 
remedia ^ino ptopinant,Galenuslib. u.defimplic.Qmalacerta chalcidc appellata percuffi fimt , eos tumor 
quxexla- pellucidus confequitur,veluci nigroreinambitu plagx relucente. confequitur autem & pucrefaclia. 
certa chal Curaxio vero eadem illis accommodataeft,qua?admuris araneimorfumreferctur, Aetius 15.15. 
ctde con- Sunt& feruatis prfcibus medicinse, falfamentorumquecibusprodeftaTerpencepercuffis,&contra 20 
fici pof beftiarumictus,mero fubindehaufto,ica vtad vefperam cibus vomitione reddatur. peculiaricera 
funL chalcide,cerafte,autquasfepasvocant,percu(fis,Plin. Etalibi,Caftoreaaduerfusphalangia&ara- 
Remedia neos ex mulfo bibuntur , ita vt vomitione reddantur.- aut vtretineantur, cum ruta; aduetius chalci- 
aduerfm das ( alias chalcidicas) cum myrtite (vinoO 
eim mor- h. 

fus. a. Eft & tuberculi maioris ac peftilentis nomen feps apud Hippocratem,ab erodendo impo- 

O/lwvv- fitum , Hermolaus. Meminit Hippocrates libro 3. Epidemiorum fectione 3. circa principium : A^va 

ftct. t 6/>ctxes 770M.01 x^ Upos, xffj ctAXct <x oy^x&xkTcyilxQujUA^/MyaXa,. Et rurfiislib. 6. (fecundumdiui- 

fionem Grseci codicis ) fect.S. Lumbos dolenti (inquit) recurfus ad latus,& puftulsequas feps vocan- 

tur. ^KctTO hiiui cwtQ ri azripuctros <p6cnv (locus obfcurus,quodex abrupto citetur)o r ^A^aVo? 

o-Ji-X,:^) -m r*i c&quXivK carip/xcc, Phanias,vtcitat Athenxus libro 9. vndehocfaltem apparet quod feps. 5° 

planta: cuiufdam nomen fit. ^ Chalcidicam ^Elianus, fi quis inquit habeat in tritico , fore vt incor- 

ruptumferuetur:deferpente(im6Iacerto)intelligac,ande pifce chalcidico, qui & chalcis dicitur, 

nonconftat, Hermolaus. Atqui Varro lib. i.dere rufticaidemhocfcribens^terrarautctecaegenus 

■ Chalcidicamintelligere videtur, vbide tritico condendo agic,hisvcrbis: Quidam ipfum triticum 

confperguntquumaddantincirciter mille modium quadrancal amurca?: icem alius aliud afFriat 

aucafpergic,vcChalcidicam,autCaticamcretam,aut abfinthium. Chalcidica herba & amygdala 

cj^i//^6f optimefaciuncad mellificium. Plurimumenimfcetum(^ov)exeisfieriaiunt, Ariftot. inMirabi- 

vermis. libus. Eft & chalcis accipicrum generis. Millepedam fiue fcolopendram , infectum fiue vermcm 

oblongum,pilofispedibus,pecoripra:cipuenociuum, millepedam Lacini. Graeci fcolopendram& 

fepa vocant, Plinio tefte (duobus locis) nec immerito, quoniam morfum , vt idemfcribit,cumor in- 

{equitur&putrefcitlocus.quarenonplacetvetusleclio^qus^proy^^habet.ipsenimaliudgenus ^° 

vermiseft. 

C irca Cairum Jigypti, vefpeti apparere folct parui lacerti genus muros perreptans, & 
mufcas deuorans,quod a Gracis vulgo Samiamitos appellatur,abltalis t a r e n t o l a, vel terrantst- 
/^potiusaterra,aveteribus chalcidica lacerta. Bellonius. 

DE CHAMiLEONTE. 

Nomina C^ HamjEleonem Latino an chamazleontem Graco morc proferas, parum intereft : ( ego ta» 

diuerfa. ^^men Grarcorummore, quoniam dictioGr£Eca.eft,cham£eleontem potius dixerim : ) &inrecro r 

Cur cha- fimiIiterchamadeo,vt Gazadixit,velchama:leon. NomenaGraeciseidatum videtur, quodaliqua 

maleofit exparte leonem , grandem & ferocem beftiam,fuocorporerepratfentet:fbnatcnimchama;Ieon 

diHa. humilem & veluti per terram repentem leonem. Similiratione plurimas herbas ab aliqua maiorum 

arborum fimilitudine dixerunt, vt chama;cerafum,chama:cypariflum,chama:dryn,chama:pityn. 

Harbevel Caudafanehuius animantis, leonis alcxamquodammodo reprafentat. ^r^vel^//w^,animal 

alharbe. eft quadrupes,quod Plinius chamaeleontem vocat, cuiusmeminit Auic.z.can.cap. harbe, Andre- 

asBellunen. Idemrf///^M»animalaquaticumde generefcinci(ideft,crocodiIi terreftris) declinans 

adcolorem citrinum,nonnullosinterpretarifcribit. Auicennalib. 2. cap. jyc. de re medica, harbe 

vel 



DeChamad.AB.Lib.il. 

vel harba nominat hoc animal. In hiftoria vero ani- 

malium , Ariftotelis locum de chamseleonte transfe- 

rens, Credo ( inquit) quod fit halarce vel harcon ( fic 

enimhabentcodices imprefll) Etpaul6poft,Sedre- 

uera non eft ardon, fed fimilis ei, Haec ille. Doccnt au- 

tem peritiorcs Hebrxi hardon vel hardun , fpeciem efle 

d/z,rf£,ideftcrocodili. Diofcoridisetiamlonchirisher- 

ba ab Auiccnna harbe vocatur , lonchitides duas in v- 

nam confundente. Vetus Auicennsegloflbgraphus 
i o harbe bubonem interprctatur, alharba lanceam , quam 

Grascilonchen appellat. Serapioniinlibro defimplic. 

cap. 411. harbe 4av/>oj/, id eft, felem, aut oixvpov , id eft, 

filurum piicem fignificat : nam quse adfert Galeni ver- 

ba.apudillumdefeliumcarnelegunturlib.n.SimpIi- 

cium : quaz vero Diofcoridis,de filuro, lib. 1. & fane fa- 

cilis erat error , prseferrim in Grsscis dic~Honibus : nam 

fi pro a. Iegas <x, aut contra , cq Ay/)o$ & oixxpos , in fe co- 

mutabuntur: quin & hodie excufi quidam codices 

DiofcoridisGraxipro SiAtyog ineptehabentcqAV/^. 
xo EgoapudGalenumetiamerroremefleconijciolib.il. 

Simplic. & cnA&/w non «JiAvpcev legendum : (apparet 

enim haecverbaaDiofcorideeum mutuatu, ) & Sera- 

pionem apud vtrumqj male aelurum legifle,& vna vo- 

cerranftulifleharbe: quafi sluros 8c chamseleon vnu 

eflecanimal,qualesmukiArabum medicorum erro- 

res funt. W\2, koah, vel koach,Lcukici ir.R. Kimhido- 

cet genus efie hazab, id efi: crocodili. Rabi Iona dicit 

Arabicevocari y\X\n,hardim. (kuiccnuzhardunhck 

{peciem^^videinfrahocincapiteinverbisAlber- 
30 ti,&inLacerto^. devoce/W^JR.SalomoU^nV, 

id eft, lacertam interpretatur, San&es rubetam. Chal- 

dssus reddit koaha. Arabs hardm?,Vczh £<A 10 ^ anfan- 

ga (an articulus eft, fiftga vox ad fcincum al!udit,qui eft 

crocodilus terreftris. ) Septuaginta & Hieronymus, 

chamseleon. Eadem vox koah repetitur Numeri 14. 

Iudseus quidam teftudinem mihi interpretabatur: ego 

plane fcincum fignificari crediderim. Huic finitima 

vox eftmi^ oah vel oach: Hieronymus draconem ver- 

ticjudasi cercopithecum exponunt: R.Iiaac £<?//;, id 
40 eft, fimiam , vel chuldah , id eft , muftelam. Kimhi Hi- 

/panice vocatfuron,id eft,viuerram. Syluaticus vocen 

oac falamandram interpretatur. W^?, kaath , in iacris < j! 

literis alij aliter transfer unt, cuculum ludan : Hierony-j 

mus merguIum,peIicanum,onocrotaIum,Sepcuagin- " 

ta pelecana, &cacarrha£cen alibi,&Sophoniae z.cha- 

mssleontes, nimiru vocis affinitate decepti: nam coach 

quoq^Leuit. 11. chamseleontemintcrpretantur. Litith 

Hebraicam vocem alij aliud fignificare docent, (vt 

pluribus dixi in Onocentauro poft Afmi hiftoriam:) 
jo funtqui auem magnam interpretentur vento vi(ftitantem,quamvocant, y^"yz^,gamalion, qux 

quidem ridicula eft in terpretatio : chamseleon enim quem nonnulli aere vicf itare falfo putant , non 

auis,Iedquadrupesouiparaeft. ^Xa/^Aea)v,(^fflo^oTOV^^t54^^,ideft,Chama:leonanimaloui- 

parum&greirile.Prochama^eonrecentioresquidambarbaricorruptefcribunt^w^»,^»?^^, 

aamelon,hamaleon,meleon. Ifidorus, Albertus & huius farinse authores.chamseleontem cum falaman- 

dra&fteiiione ineptiflime confundunt. Hamaleon eft animalquodnosftellionemvocamusmaio- 

rem : hoc enim eft fimile corporis fui figura lacertulo magno , cui etiam fimilis eft ille crocodilus qui 

hardonGvxccvocatuv, L \ f i i^: autexn hamaleon , Albertusdeanimal. 2.. 1. f- Eccirca finemeiuscapi- 

tis, cum chairaeieoi 1 , :otelis verbis copiofedeicripfiflec.fubijcic : Hocautemanimal certo eft 

r gcne • 1 1 ■! ,•■ rl jiicetquodvulgo draconemvocant,noftrates{tnbftt)im«/hoceftver- 

meuuih..eautven^:.-a:. Niux. Scdhsecomnia magnam Albertiinfcitiamarguunt. Peregrinum eft 

A ij 




4 De Quadrup. Ouiparis 

animal,quamobrem nullum ex alijs linguis nomen fuppetit,quodLatinis etiam deeft.Germanicani 
fingo Cin ratfabqr/ exratto murequem magnitudine &cauda refert, & crurium altitudine ( altior 
tamen eo) & lacerto , quem rcliqua ipecie bona expartc reprasfentat , compofito nomine , ac fi mu- 
rilacertumdicas. 

S. 

jy Jguibus Oiamadcontem& Africagignit,quanquamfrcquentiorcm India,Plinius. Pcr omncm Afiara 

% inregio- ehama;leonplurimus,SoIin. IndijeanimalefleJilianusfcribit. ^Similis&magnitudineeft(lego 

nibmre- figura & magnitudine) fupradi&o ( terreftri fcilicct) crocodilo chamacleon, fpinx tantum acutiorc i© 

fcriatur. curuatura, &caudaeamplitudincdiftans,Plinius. Figuratotius corporislacertamplancreprefen- 

Defigura tat : latcra dcorfum du&a ventri iunguntur, vt pifcibus : & fpina.( dorfi ) modo pifcium eminet, Ari- 

corporit. ftot. Figura & magnitudo erat lacerti ( ftellionis , Arnoldus) nifi crura eflent reiSta & excelfiora : la- 

teravcntriiungunturvtpifcibus,&fpinafimilimodo,Plinius. Animaleftquadrupes,faciequala- 

certse, hifi crura recta & longiora ventri iungercntur , Solinus : apparet autem Iocum mutilum efle, 

cx Plinio & Ariftot. reftituendum : non enim crura in eo ventri iunguntur, fcd latera. Elatior a tcr- 

raeftquamlacerta, Ariftot. Ipfccelfus,hiantifemperore,P]inius. Corpusalperumtotum, vtcro- 

codilo, Ariftot. & Plin. Afperum cute, qualem in crocodilis deprehendimus, Solinus. Squamo- 

fum,ArnoldusdeVillanoua. LongitudoaTummoroftroadiniriumcauda!,digitifeptemveIo#o. 

Proceritasfiuealtitudo,digitiferequinq5:crurumperie,trescnmdimidio. CaudarIongitudo,di- 10 

giti ofto vel nouem. Spina dorfi cminens & acura , & quodammodo criftata eft,per dorfum & cau- 

damtotam: iuxtaquamproximc,fedhumilius, vtrinqj ad fingula coftaruminitiatuberculisemi- 

nentibusoffeiSjIineadefcendit, &pereaudamquoq5extenditurvtrinqj. Quod nifi tuberculisiftis 

trium, quos dixi, verfuum : &aliorum ttium in ima parte, quar planior eft, exafperaretur, eflet plane 

magnitudine& figurarattorum, ideft,maiorum murium caudarfimilis. Medius locusinterimum 

ventrem & fummum dorfum,flexum fiue angulum coftarum circitcr fedecim continet, ad A literae 

Gracajformam, ledanguIopatentiore,quiretr6adcaudamfpe£tat:repleturautemhiscoftistctus 

corporis alueus , ac venter totus , integro vbiqj ambitu , vt ipfe obferuaui. Mutat fuum colorem in- 

flatus. Verum & niger no longe diflimilis crocodilo cft : & pallidus, vt lacerta: i maculis diftindus,vt 

pardus,nigris. Mutaturcolortotoincorporemam &oculiconcoloresreliquo corpori redduntur,& j 

caudacundemcoloremaccipit:pallefcitcumrooritur,defun£tusqi colorem eundem feruat, Ari- 

£>uem- ftot. Mutatcoloremfubindc,&ocuIis,&cauda, &totocorpore: reddirquefemperquemcunque 

cunfy co- proximeattingit,pmer rubrum candidumque. defuncio pallor eft, Piinius. Exduobusquidem 

lorem at- fceIetis,quos habeo,alter pallidi coloris , alter nigricantis eft. Colorvarius&inmomentomuta- 

tingitred bilis, ita vt cuicunque rei fe coniunxerit, concolor ei fiat : colores duo funt quos fingere non 

dit, fr£- valet, rubrus & candidus , (aliqui candidum tantum excipiunt. Marc. Verg. nos idapudPhilem 

ter rubru legimus&Suidam:)cxteros facilc mencitur, Solinus. Non vno colore fpe&atur ,fedfefefurtim 

tjr candi- fubducit ,& videntiumoculosvelufiperftringit: namnigrocoIorefieumoftendis,mutatfeipfc,ac 

dum. fe cito in viriditatem inuertit : alius rurfus vifus album colorem ( hunc Plinius & Solinus ei negant) 

x^inimal tanquam aliamperfonamhiftrioinduit,^Elianus. Nullumanimalpauidius exiftimatur,& ideo 40 

pauidum vcrficoloris efte mutationis , Plinius. Solinus cutim glabram & lxuem fpeculi modo proxima 

efi,ideo armulantem,inchamxleonte&polypo,mutationiscolorum in eis caufam affignat,vtinTaran- 

vcrficolo- do reciraui. idquoque quodventis animal nutritur & aura ,Prctinm afmilat ,tetigit quofun^ colores, 

re. Ouidius ij. Metam. Colorcs fuos multifaria qualirate commutat,modo veneta, modo blattea, 

^tufit modoprafina,modocyanca, Cafliodorusinepift.dechamadeonre. 2{ontimor ,imo cibm ,nimi- 

mutatio- rum limpidm aer, \^imbofimulvario membra colore nouant, Io. Vrfinus. Ego tenuiflimam cutem 

nts colo- (qualemefleinfceletoanimaduerti) inftartenuislaminareornearcoloresfaciJcrcddereputo , prx- 

rum catt- fertim cum neque fanguis impediat , neque vifcera admodum , cum folus fere pulmo manifeftus in 

fi, co fit. Tertullianus in libello dePallio: Hoc foli ( inquit) chamxleoni datum, quod vulgo di- 

DcJuo,dr flum eft,dc fuo corio Iudere: fentiens chamadeonem pro fuo arbitrio vertere colorem cutis: yo 

de *//«;<? QuodannotauitDef EtzCransin^touctbio, I>ealu'nocorioludere,c\uo in eos vtemur,qui fccurius 

coriolu- agunt fed alieno periculo. Hinc etiam prouerbium , Cbamdcontemutabilior , X a,ucq AeWs w/ju- 

dcre. Pro- m-Qohampos , quadrabit in hominem verfipellem, vanum, ac inconftantem , ac pro tempore 

uerbia. fefe vertentem in omnem habitum: vel , vt aliis verbis dicam , qui ad omnia commode atque 

Cbama- commodiflime fehabcat: quod in Athcnienfem Alcibiadem relatum eft. Ariftoteles etiam li- 

leonte broprimode moribus ad Nicomachum,chama;leontis vocem vfurpat ad exprimendum incon- 

mutabili- ftantia? vitium. Chamsleon ouiparorum terreftrium omnium renuifsimus eft : quippe qui 

cr. omnium maxime inopia fanguinis rigcac : caufa ad mores animaj eius referenda cft : prse ni- 

mio nanque metu multiformis efficitur. Metus enim refrigeratio per inopiam fanguinis ca- 

Iorifque eft , Ariftoteles, Plutarchus etiam mcticulofum & trcpidum natura hoc animal eiTe fcri- 

~ ~ bit: 



DeChamael.B.C.D.G. Lib.II. 5 

bu:caq5folumdccaulacoloremvariare,non quod confulto quicquam ftrucrelatitarevcinftituat. 
ChamaHeon fingulis horis diei murat colorem, Kiranidcs. ^ Facicm habet leonis, pedes, & caudam Bcfcri- 
crocodili,colorem varium,a capite vfq; ad caudam neruum vnum (blidum, Idem.Carnem nufquam ptiopar- 
nifiincapite&maxillis,&poftremocaud£(^<<bt<30' r dw r rn<; y.epxy '3^ffTpuw,ideft,circaprinci- tiumcor- 
piumcaudx,quacorporicommittitur)admodum exiguam poflidet:nec alibi fanguinem quam in pom. 
corde,& oculis,& locoacordefuperiore, & venulis hinc tendentibus. Verumnecinijsquidem 
vlla copia, fed pauxillum habetur fanguinis , Ariftot. Caro in capite& maxillis , & ad commifluram 
caudae admodum exigua : nec alibi toto corpore. Sanguis in corde & circa oculos tantum , Plinius. 
Corpus penc fine carnc, Solinus. Membranse in omnes fere corporis partes multa: ac validx, longeqj 

10 firmioresquamin carteris tendunt, Ariftot. A medio capiteretrorlumoflcaparstriquetraeminet: 
reliqua pars antrorfum colligitur caua & quafi canaliculata,eminentibus vtrinqueofleis marginibus, 
afperis &leuiter ferratis. Cerebrum paulo fuperius oculispofitum eft, & prope ijs contiguum. Cute 
autem extcriore detracta oculis , quiddam lucens veluti anulusa-neus tenuis, (Gaza addit, nulla pelle 
interceptus, Niphus pro pellelegit /*//*, quxparseftinannulogemmam recipiens, vtannulus finc 
pallaintelligatura:qualis&continuus)cingit,Ariftot. Oculiinreceflucauointusrecepti, prxgran- 
des, ( maiores quam pro portione, vt in fceletis mihi apparet) rotundi , cute fimili , atqj reliquum cor- 
pus obducti , media fiii parte perquam exigua detecli , qua vidoant : qux quidem videndi fedes nun- 
quamcuteoperitur:ncc pupilla: motu,fed tocius oculi verfatione in orbem mutationeqj quoquo 
verfus afpicit , qua: vclit, Idem. Chamaeleonis oculos circumagi totos tradunt , Plinius. Et rurfus, 

*o Oculi in receflu cauo, tenui difcrimine, prcgrandes,& corpori concolores: nunquam eos operit: nec 
pupillaemotu,fed totius oculi verfationecircumafpicit. Subducti oculi,&recefluconcauointror- 
fum recepti , quos nunquam niclatione obnubir. Vifum deniq; non circumlatis pupillis , /ed obtutu 
rigidi orbis intentat, Solinus. Roftrum Cimix porcaria: ( ^oipoin^xa) ) fimillimum, Ariftot. Eodem 
modo Albertus etiamlegit, vel potius Auicennaquem fequitur. Plinius vero aliter : ficenim reddit, 
Eminet roftrum , vt in paruo haud abfimile fuillo. Ipfecelfus , hianti femper ore, Plin. Hiatus xter- 
nus,ac fine vllius vfusminifterio : quippecum neqj cibum capiat, &c. Solinus. Dentium &gingi- 
uarumlocooscontinuumfuprainfraqjlabraambiensferratumeft : labrum fupcrius breuius& re- 
dudtius. Gulamatquearteriamfitueodemcontinet,quo lacerta, Ariftot. Pulmoeiportionema- 
ximus,&nihilaliudintus, Plin, Theoghraftusparum abeflefcribit, Plutarchotefte,quincorpusto- 

30 tum pulmoexpleat: vnde aura viuere,&mutationibusperquamobnoxiumefleconijcit. Sicenim 
LatinusinterpresSimonGryna:usreddiditha'cverba,o8&t''nx^c4/ ;eTa l' r ° watfiArtxav euuiQ. Non nifi 
incorculo pauxilli fanguinis deprehenditur,SoIinus: Plinij & Aiiftotelis eadem de revcrbapaulo 
anteretuli. VifcerafinefpIene,Plin. & Solinus. Lienem confpicuum nufquam continet , Ariftoc 
Cauda pralonga, in tenuitatem definens, & (in vertiginem torta, Solin. ) longis ( viperinis, Plin.) im- 
plicata in fe orbibus lori modo permulris , Ariftot. Pedes finguli bipartito fecantur , partefque talem 
inter fe habent fitum', qualcm pollex ad manus reliquam partem obiectus ; Sed ipia; etiam reliqua: 
partes paulotenus in digitos quofdam finduntur : videlicet primores , tripiici fiflura interius , duplici 
extcrius:pofterioresinteriusduplici,exteriustripIici, Ariftot. Vola(vtficappellem)interdigitosfa- 
tis am pla eft , a qua ceu calcaria quardam enara parum prominent , in pofterioribus tantum cruribus. 

40 Crura re&a, & longiora quarn lacena:, fed inflexus eorum fimilis, Ariftot. Vngues ( Vnguiculi ) ad- 
unci, Ariftot. Plinius : hamati fubtili aduncitate, Solinus. Et hax quidem partim ex veterum, partim 
cx noftra obfcruatione chamadeontis defcriptio eft, mirabilis certeanimantis, & quo Ariftotcles nul- 
lum fere inter omnia diligentius defcripfit. Addam etiam hic qua: Petrus Bellonius de eodem fcribit 
hisverbis. Diclumeftranamadchamarleoncm hocipfbaccedere,quod in capiendo cibocadcm De/cri- 
ferenitaturinduftria. HocautemvtcertiusexfcriptoacpicT:uraapparcat,dechama:Ieoncetiamin-^«'<;fA: 
tcraquatilia dicere inftituimus,eftenim paludibus etiam frequens animal. Chamaeleon igiturduplex Bcllonio. 
anobis confpedus eft. Alterin Arabiapufillus,lacertamviridem non cxcedens , colore albicante, 
mbfuluisacrubentibusmaculisdiftinctijs : alterin Jigyptia:ftuarijsfrequens,corpore, duploquam 
Arabicus, maiori: colore inter indicum & viridcm ambiguo,quem ex luteo in fuluum varie commu- 

jo tarc folet: vnde verficolorem chamseleonem antiqui appellauerunt. Vterque aurem chamarleon 
capitecftcriftato in camelopardalis modum , duobus vrrinquc officulis in fummafronte promincn- 
tibus : lucidiflimis oculis , pifi magnitudine , fbla pelle contectis , vt quod ab ea extet , milij magnitu- 
dincm non excedat : admodum flexilibus, vt altero furfum aut deorfum infpicience , alter, prarter cx~ 
tcrorumanimaliummorem ,alib intentus eflepoflir. Iners eftanimalvt&falamandra,nequecur- 
rcrc vtlacerta poteft. Quamobrem hominum confpedumnonrefugit, necfacileterrecur ,imbnec 
morfu hominem appetit. Arbufta confcendic ob viperarumacceraftarummetum. Famcmcclo 
rocnfcs,atqueinterdumannumfereintegrumtolerat. Vndefalfbcreditumeft,eum nihiledere, ac 
vento ali. namcum pulmonibus magnis pcr ventrislateraexporrectis prarditus fit, ventum intrb ma- 
gno imperu attrahit, eoque intumefcit. Foramina ad nares & auditum habet. Oris riclum am- 
plum,raaxillas dencibus ierratis fupra & infra communitas, quales in typhloti ferpente videas. Iin- 

A iij 



£ De Quadrup. Ouipans 

guam teretem, fefqui palmum longam : quam a longe in infe&a , quibus maxime vefcitur , vibrat : & 
mucore, quem in extremo fpongiofum habet, mufcas, fcarabeos, locuftas, formicas ad feadducit. 
Lineam habet fub ventre fquamulisdenticulatam , albam , ad caudam vfq; protenfam. adeoq; arti- 
ficiofeinhuiusanimalis pe<jibusnaturalufit,vtanteriores eius pedes a pofterioribus maximedifll- 
deant. Anterioribus enim ternos intra digitos , extra binos : pofterioribus autem ternos extra, intra 
binos pofuit. Duodecim oua excludit,longa, lacertarum modo. Cor habet muris domeftici magni- 
tudine , hepatislobos duos , quorum finifter maioreft. Folliculusfellisgranihordeimagnitudinem 
nonexcedit , finiftro hepatisloboinhxrens, Bellonius. 
Defcri- Hicetiamafcribendumduxi,quse Scaliger deeodemanimali fcribit inlibrodeSubtilitatead 

pioalte- Cardanum his verbis: IoannesLandiusinv]timaSyriacumeilet,ait,ievidiflevnumequinquequos id 
raexSca- emerat , Chamadeonibus lingua; repentino , momentaneoq; iaculatu muicam , quadn eius eflet pe- 
ligero. ctore, legifle. Proptereailliusafediflectilinguamnarrabatinuentam palmi longitudine,cauam, i- 
nanem. In fumma tanquam acetabulum cum mucco, quo prxda tolleret. Id nouum faneiis, qui folo 
vento viuereha&enus exiftimarunt. Dbrfum ei incuruum & tanquam ierratum. Tergus variatur 
maculofis quafi tuberculis, vt in Rhombo. Venter depreflioribus clauiculisafperatur. Oculipul- 
cherrimi , quos fine colli flexu circumuertit. Color eft albus eis, viridis, luteus. Naturalis viridis, ad- 
modum dilutus in tergo : at fub ventre dilutior , albicantiq; propior. Variatur tamen totus rubris, & 
cseruleis, atqjalbis pun&is.Inquoflibetmutari colores verum non eft. Superviridiviriditasvegeta- 
tur, fuper lutco temperatur ad luteum. Super casruleo, aut rubro, aut albo non vincitur viriditas nati- 
ua : fed puncta cxrulea,& rubra & alba, viuidiorem, validioremq; fui fpeciem dant. Super nigro fub- zo 
nigreicunt,manettamentenorilleviredinisatroconfufus.Etiamhaudmutatofuppofitocolore,mu- 
tatipfefuum,vcl metu,velmoleftia,aut oppreflus aut folutus. Quodaerilli procibofitaliquandiu, ex 
eopatet: quod & annum integrum aiunt inediam tolerare: &vbiexcepithiatu auram,&occlufit 
malas, turget ei vcnter. Etiam inueni qui diceret : obuerfum ad folem haurire radios , eofq; conuer- 
fionehiantemfequi. Quinq; digitosinpedibushaberedicitur,quibus ftetpaflis. Vbiteretibusin- 
cumbitfurculis,curuare eos,atq; ramos amplec"h,quo Pfittaci modo folent, vtrinq; binis:nonvt 
auesc2terse,tribusvnaex parte,vnicoaltrinfecus. SicPfittaci. AtChamaeleo,quia habetimpares, 
ternos,&binos,explicat,acdifpertit,fedordineinuerfo. Namq;eos,qui in pedibus funtpofteriori- 
bus,ita difponit,vt extrorfum ternos ftatuat,introrfum binos. Anteriorum contrarius fitus eft. Hxc 
exLandio accepi. 30 

C. 
J>e natu- DifTectus hic totus fpirare pra?terea diu poteft , motu admodum exiguo adhuc circa cordis fe- 

ralibm dem extante. Et cum omnes corporis partes contrahit , tum vel maximecoftas cogere atq; adducere 
corports poteft,Ariftot. ^ Vifusei,noncircunlatispupillis, fedtotiusoculiverfatione,vtinB.dixi. ^"Motus 
aftioni- (inceflus) eipigeradmodum,vtteftudinis,eft,Ariftot.Plin.Solinus. Audioeumperarborumramos 
bm. lento gradu reptare. ^" Ipfe celfus,hianti femper ore folus animalium nec cibo nec potu alitur , nec 
Vifm. alioquamaerisalimento,Plinius. Et alibi,Chaina:leonum ftelliones quodammodonaturamha- 
Jncejjm. bent,rore tamen viuentes,pra:terq; araneis. Similis cicadis vica. (Viuuntenim cicada? & ftelliones ro- 
Cibm y aer rc,qniexactedcCcendit.) Hiatus2eternus,acfinevlliusvfusminifterio:quippe cum neq; cibumca- 
velros. piat, neq; potu alatur, nec alimentoalio quam hauftu aeris viuat, Solinus. Idquo^ quodventisanimal 40 
mUritur&aura,Protinmapmilat,tetigitquofcung,colores,Ou\dm$\\b.is.Metam. Chamarleontem fo- 
lo aerenutririfalfum eft: quoniaminteriora,vt Ariftoteles inquit,fimiIiaomnia habetlacerta?,quam 
non folo aerc nutriri conftat : quare melius puto chamadeonem rore enutriri ac viuere, vt Theophra- 
ftus ait. Videntur autem illi decepti, quoniam longo tempore viuit fine cibo & rore : nam propter ex- 
iguum caloremdiufinealimentodegerepoteft,Niphus. Ipfeaquodamquiviuumhabuerat,cuius 
Genera- f ce leton mihi tradidit,audiui obferuatum fibi aliquoties mufcas ab eo deuorari, quas longa lingua ex- 
*»• ertainuolutas(autfortetransfixas,vtiynxfualinguaformicasfigit)arriperet. Numquaeanimaliao- 

Verfatur doribus&fpiritualipoflint^difputatCaliusRhodig.Leclionum Antiq.2.42.1. ^Gignunt&quadru- 
incauer- p e d e soua,chamxleontes,laceme, Plinius. Chamaeleon animal eft ouiparum & greffile , Hefych. 
**• 5"Subitcauernas,& latitat morelacertarum, Ariftot. Hybernis menfibus latet vtlacerta, Plinius. La- 50 

De animi t e thyeme,produciturvere, Solinus. 
affeclibm D. 

Pauidum Nullumanimal pauidius exiftimatur, &ideo verficoloris efle mutationis,Plin.Sed coloris muta- 
eli ani- £ ionem alij inalias caufas reijciunt, vt in B. dixi. Circa caprificos ferus, innoxius alioqui, Plin. f Ale- 
wal. xander Myndius chamxleontem contra famelici ferpentis impetum hoc modo munire fe ait : Feftu- 
guomo- cambenelatam&validammordicustenet, fub quaceuclypeofeverfanscontrahoftemferpentem 
dofefead- ven j c . Serpensquiafeftucalatioreft,quamorishiatufuperariabeopoffit:& chamadeontis reliqua 
uerfmfer membrafirmiora, quam vtmorfibuslaedantur , fruftralaboratacfe fatigat, Hxc^lianus & Philes. 
pentem Venenatorum ferpentum efle hoftem acerrimum chamdeonem aiunt. Is ex illis vnum quempiam 
muniat- f pec ulatusiflvmbracaptantem auras,autinradiisapricantem, ineamfcanditarborem^quajilliim- 

minct: 



DeChamad.B.C.D.G.Lib.IL 



7 



minet:vndeexorefilumdemittitaraneorumrnore:incuiusfiIiextremoguttuIafir,margarir£e(bIea- 
dore.Eata&uminverticeferpentem,mori.Illudetiamadmirabilius. Siad perpendiculum nequeat 
filumdemittere : quod minus ad amufllm refpondeat ramus, in quo eft, inferioriloco , vbi cubatfer- 
pens : ita filum corrigerepedibus anterioribus, atq; eius tra&um temperare,vtadlineam quafi cathe- 
tondefcendat.ScaligerdeSubtil.adCardanum.^Coruusoccifochama:leonte,quietiamvi(aorino-^//W- 
cet,lauro infeftum virus extinguit, Plinius. Chamarleo impetibilis eft coraci , a quo cum interfe&us thia cha- 
eft.vi&orem fuum perimit interemptus : nam fi vel modicum ales ex eo ederit, illico moritur : fed co- mdeon- 
rax habet prcfidium ad medelam , natura manum porrigente : nam cum affli&um fe intelligit , fum- tis & cor- 
ptafrondelaurea,recuperatfanitatem,Solinus. Elephas chamarleonte concolore frondidcuorato ui. 

i o (cafu,) occurritoleaftrohuicvenenofuo,Plin.&:Solin.Viseius maximacontraaccipitrumgenus:de- Accipitri 
trahereenimfupravolantemad fctraditur,&voIuntarium pra;berelacerandumca;teris animalibus, infenfifi- 
Plinius.^Recentioresquidamchama:leontcmanimalfraudulentum,rapax,&ingluuiorum,ideoqj mum ani- 
fecundumlegemimpurumefle fcripferunt: quodq; per aduerfam valetudinem manfuetumfefin- mal 
gat , perquam efteratum alioquin. Fraudu- 

G - lentu,ra- 

Chamadeontem peculiari volumine dignum exiftimauit Democritus,per fingula membra de- pax, in- 
fecratum,(vndenosqua;damdepromemus,)nonfinemagnavoluptatenoftracognitisproditisque^/«»w- 
mendaciis Graeca? vanitatis,Plinius. Deinde cum multa fuperftitiofa ex hoc animali, authore De- Jum. 
mocrito,rccenfuiflet,addit : Felleglaucomata & fufFufiones corrigi , prope creditur , tridui inun&io- Devfu ex 

zo ne. (reliqua,quoniam fuperftitiofa videntur omnia, ad H. e. differo.) Chama;leontis fel tantam vim chamxle- 
habere creditur, vt hvpochyfes intra triduum inunclionibus fanet, Marcellus. Galenus lib. 4. cap. 8. nte ter- 
de compof fec.locos medicamento cuidam ad tollendos pilos inutiles & pungentes in palpebris cha- cipiendo. 
maeleontis etiamfel admixtumab Archigenememinit: qui vfus fellishuiusetiam apud Auicennam Felglau- 
legitur. Profcllecamelifel^/4^^,ideft,ftelIionisfubftituendumadremediaIegimusinter Anti- comatadr 
ballomena^Egineta;. vbi ego pro camelo chamdeontem potius legerim: nam cum camelo nihil com- fuffufio- 
munevideturhabereftelliOjCiim chamxleontemulta. Feleius dulcificatum (forte cum dulciali-'»^ corri- 
quomixtum) ornatquotidianum, (forte,curatquotidianam,) Kiranides. ^Creduntur depilari pal- g/t. 
pebra; chamadeontis fanguine iliita;,Diofcor. & Auicenna. Vide infra in Ranunculo viridi. Inundbio yf m f m . 
temporum cum fanguine harbe animalis.(vulpam ipfe interpretatur, vefpertilionem , ni fallor , intelli- guinis. 

30 gens) fomniaterrificainducit, Arnoldusde Villanoua. Linguaeiusfufpenfafuperobliuiofum, me- Lingtu. 
moriameireftituit,Idem&Rafis. Chamseleoacapitevfq; ad caudam habetvnumfolumneruum Nerui. 
folidum , qui abftractus nomine a;grotanus, & collo alligatus, opifthotonum fanat , Kiranides. Cx- 
tcra;eius partes eadem praeftant qua; phoca; vel hyama; partes, Idem. ^" Ad comitialem, Chamade- Medica- 
onteminollacoquito,donecintabuerit,& oleum fpiflefcat : confumpto autem animali,oflaipfius fe- mentaex 
lecT:ainlocumSolisexpertemreponito,accomitialemcollapfuminventremconuertito,oleoq;dor-c/^w^/£- 
fumafacro ofle vfq; ad primam vertebram inungito, ac ftatim excitabitur: hoc vbi fepties feceris,ex onte ad 
totojegrumliberabis: oleum autem pyxidercponito,Trallianus. Ad podagramqua: nondumcon- comitiale 
rxaxitnodos, admirabile & probatum remedium : Chamadeontis caput &pedesipfius , extimaq; pe- morbum. 
dum,veIgenuumpra:fcindito,&qua; ex dextropedehabentur,feorfimferuato: &rurfusafiniftro Adpoda- 

40 pede extrema fimiliter pnefcindito, feruatoq; & ipfa priuatim , ac vbi duos digitos dextra: manus im- gram. 
prefleris,pollicem&annularemvnguechama;leontis ,inquinans fanguinc digitorum dextra: ma- 
nusextrema,dextrachama:leontis:finiftra:autem manus fanguine , finiftra animantis extrema:in 
exiguum canalem includito , ac geftato dextra quidem animantis extrema dextro pede , finiftra au- 
tem finiftro, vfq; dum a:ger curatus fuerit. At chamseleontem praxifis extremitatibus adhuc viuen- 
tem panniculo lineo puro inuolutum attingito, ad Solis exortum. Sin autem contingat manus quoq^ 
pradi&o affe&u cruciari , attingito etiam manus , ac in exiguos canales indito, curabisq; ipfas : facito 
autem hoc Luna definente , Trallianus. 

^K^dlharbe ( Arnoldus ex hoc loco non re&e lacertam vertit,ego chamssleontem intelligomam Remedia 
& fupra lib. z. cap. jyo. de harba fcribens ea qua: chamadeontis funt, de ouo eius venenato libro 4. di- aduerfus 

jo durumfepromifit:quanquamalibiverfpertilionemfignificat,vtino^-retuli) vcnenofa eft, proxi- chamde^ 
maftellioni: ouum quidem eius intra hora; fpatiuminterimerefertur.Curatur autem tum huius tum ontisve- 
ftellionis(in cibum aut potum illapfi,mixtive) venenum,cura communi,& fimiliter vt cantharidum, nenum. 
Auicenna 4. 6. z. j. Oua alharbe, vtquidam putant,in corpus fumpta,mortem ftatim inferunr, nifi 
rcmediaaccelerentur.Deturigiturinpotuftercusaccipitris (/Jr/f^jBellunen. ) evino,vtvomitus 
integer fequatur , inungaturq; corpus butyro bubulo co&o , & capiti fal cataplafmatisinftar impona- 
tnr : & vefcatur ficubus ficcis, & oleo (alias butyrocrudo)&gentiana. ^Elephas chamadeonte con- 
colore frondi deuorato ( cafu, Solin. ) occurrit oleaftro huic veneno fuo, Plin. Impetibilis eft coraci 
(coruo,Plinius) a quo cum interfeclus eft,vic1:orem fuum perimit interemptus : nam fi vel modicum 
ales exeo ederit , illico moritur : fcd corax habet praefidium ad medelam , natura manum porrigente: 
nam cum aflii&um fe intelligit, fumpta fronde laurea recuperat fanitatem,Solinus: & Plinius vt in D. 

A iiij 



8 DeQuadrup.Ouiparis 

rccitaui. Ego ex hoc animali vtcunqj venenofo,nonnullos(in Afirica) paratum quoddamiemedium 
cquisexhibere audiui. 

ff. 

Philolo- ^a. Chamadeontes aulicos nominatBudxus libro quinto de Afle, eosqui egregie fimularcno» 

gica. runt,&reconcinnarefeidentidemadmoresaulica:potentia:. AriftotelesEthicorum i.chamadeon- 

Kjtuhci tem pro homine mutabili ponit. Pcr Chama:leontem verfipellem hominem fignificari aiunt , Pic- 

chamdt- rius in Hieroglyphicis. ^Eft &chamarleon herba in carduorum cenfu , fic di&a , vt Plinius fcribir, a 

ontes. varietate coloris : mutat enim cum terra colores, hic niger, illic viridis, aliubi cyaneus, ahubi croceus, 

Cham*- atq; aliis coloribus. Iftam quidem colorum varietatem Diofcoridcs nigro priuatim attribuit : vt al- 

kon hcr- fcus forte idem nomen habeat , non quod fimiliter colores mutet , fed a fimilitudinepartium fuarum i o 

ba. cumnigro. Statuunturenimduohjecgenera,album&:nigrum,aradiciscolorevocata. Miror 

quodPliniusfcribitir. 16. chamatleonteminfolijsnonhabereaculeos, quumresipfaaliternosdo- 

ceat. Meminiin Gallia&alibigenusquoddamcardui viderefolijs diuifis,albicantibus,amaris,non 

aculeatis,capitibus Ipinofis mukis ftellatim (vtita dicam)aut muricum ferreorum inftar radiatis,can- 

didis,fcdachamadeontediuerfumvtiudico. Plura de his carduisfcripfiin Cane C. inter morbos 

canum. Arabes Gracum nomen leruant: fcribunt enim kameleonta, kemaliun, chamaliun. Fenuchiaal- 

kemclion, Vetus gloflbgraphus Auicennati Arnoldus de Villanouain Breuiario 3.21. florem chama?- 

leontiscoagulivfumpraftarefcribit. Atqui fpina ilIa,cuiusfloribusinmultisGallia:locishodiea<i 

laccoagulandum vtuntur, fpinaalbaGra:corumeft,quod&Ruellioplacuir. Chamarleontum ge- 

neris efle dixerim carlinam hodie medicis appellatam ,quafi cardinam : carduus enim humiliseft, 10 

cuius itidem dux vel tres difterentia; funt. Vifcum, id eft, humorem concretum & gIutinoium,ma- 

fticha:autthurifimilem,circaradices chama:leontisalbiquandoquerepeririaiunt; &tum peculia- 

riterchamaeleontem ixiam, ideft,vifcarium aut vifcigerum nuncupari , magifqj vencnofum cfle: 

quanquam & fine vifco & fimpliciter vtriqj vis venenofa attribuatur, nigro prarfertim , quamobrem 

neintercorpusquidemdatur,vtGalenusfcribit: apud Aetium tamenlibro^. ifijconiceminuenio 

dariad pituitam euacuandam praecipue : cxterum libro iz. cap. 46. in antidoto purgatorio quodam 

^winterpretaturchamarleonemnigrum. GalenusinGloffisHippocratis i|»«, foliumchamarle- 

ontis albi interpretatur. Inter nomenclaturas apud Diofcoridem ixias cognomen tum albo tum ni- 

gro attribuitur : cum Diofcorides circa albi tantum radices vifcum reperiri meminerit : Plinius , Ru- 

elliotefte,circavtrumque. Chama:Ieontem vtrumqj quibufdamlociscircafoliafuadicunt vifcum 30 

emittere, Author de fimplic.ad Paternianu. Ferunt & nigt i vifcu,fed quod pro maftiche non fit vt ex- 

albo,Hermolaus. Nec refert an circa folia aut circaradicem dicas,quonia foliain terra tantum ftrata 

habent,circa radiceradiata. Coagulumhoediremedioeftcontravifcum & chamseleontemalbum, 

Plinius. Idem alibi farpe vifcum iimpliciter pro chamarleonte vifcario nominat,ineptequidem& 

imperite. Sed hac de re pluralegesinHermolaiCorolIario&CaftigationibusPlinianis,&RueIlij 

hiftoria ftirpium, &c. Chamxleonmger vfophyton ( al. vlophonon, Sipontinus bufhonon lcgit,) quo- 

niam angina: modo iuuencas necet,Hermolaus. Eft & interdipfacinomenclaturas,chama:Ieon 

apudDiofcor. Arabes chamseleontem & chamelxam , quam & mezereon vocant, nulla ratione 

confundunt:quanquam&interDiofcoridisnomenelaturas,Cnidios coccos tum chamela:a:tum 

chamajleontinigriadfcribatur,quineutriusiftorum,(edthymela:a:propriefiucl:useft.CrocodiIion 40 

Mytale chamasleontisherbjenigra: figuramhabet,&c.Plinius. ^"MygaleChamarlcontifimilisefledicitur, 

chamale- Obfcurus:atqui mygale musaraneuseft,qui minimum autnihilcumchamxleontefimilitudinis 

cntifimi- habet. ^" Chamarleontis Heracleotaifcriptoris libri diueifi paflim ab Athenaro citantur. 

fy C* Hunc in locum referre libuit fuperftidofis quofdam tum mcdicos tum alios magicos vfus 

Chama- ex chamaeleonte, vt apud Plinium leguntur , his verbis : Caput eius & guttur fi roboreis lignis accen- 

[e 0H dantur, imbrium & tonitruum concurius facere , Democritus narrat : Item iecur in tegulis vftum. 

Heracleo- Reliquaad veneficia pertinentiaqua: dicit , quanquam falfa exiftimantes , omittcmus , pmerquam 

tafcri- VD * "^fa coarguendum. Dextro oculo , fi viuenti eruatur , albugines oculorum cum la&e caprino 

ptor. t0 ^i '• Lingua adalligata, pericula puerpcrij. Eundem falutarem efle partunenti bus ii fit domi : Si vero 

Supcrfti- inferatur, perniciofiflimum.Linguam fi viuenti exempta fit, ad iudiciorum eucntus pollere. Cor ad- jo 

tiofieha- uerfus quartanas illigatum nigra lana prima: tonfurar. Pedem e prioribus dcxtrum , genz pelle illiga- 




necernaturabalijsquihabeat. Armum dextrum ad vinciendosaduerfarios, vel hoftes valere,vtiquc 
fi abie&os eiufdem neruos calcauerint. Siniftrum , mirum , quibus monftris confecret , qualirer fo- 
mniaqua: velis , & quibus velis mittantur, pudet referre. Omnia e dextro pede refolui : ficut finiftro 
jatere lethargos,quos fecerit dextrum. Capitis dolores , infperfo vino , in quo latus alterutrum mace- 
ratum fit , ianari. Feminis finiftri vel pedis cineri fi mifceatur lac fuillum , podagricos fieri illitis pedi- 
bus. Felle glaucomata & iuif ufioncs corrigi prope creditur , tiidui inun&ione: Serpentes fugari 

ignibus 



DeCliamxl.H.a.e.h.Lib.II. ? 

ignibusinftillaco.-Muftellascontrahiinaquamconie&o. Corporeveroillito, decrahi pilos. Idem 
prxftare narrant iecur, cum rana: rubetar pulmone illitum.Prater ea iocinere amatoria diflblui.Me- 
lancholicos autem fanari,fi ex corio chamadeontis herba? fuccus bibatur.Inreftina & fimum eorum 
cum id animal nullo cibo viuat , cum fimiarum vrina illita inimicorum ianuar , odium omnium ho- 
minum his conciliare. Cauda, flumina & aquarum impetus fifti, ferpentes fbporari. Eadem medi- 
catacedro&myrrha,illigataq; gemino ramo palmar, percufTam aquam difcuti, vtquarintusfint 
omniaappareanr: vtinamq;eoramo conta&useffetDemocritus, quoniamita loquacitatesimmo- 
dicas promifit inhiberi : Palamq; eft , virum alias fagacem & vira: vtiliflimum nimio iuuandi morta- 
lesftudioprolapfum,Hucufq; Plinius. Linguachamarleontisgeftatacumradiceherbarchamatle- 
lo ontis & cy nogloflae,obmutefcere facit inimicos efricaciter,Kiranides. Dixerunt quidam alharbe (id 
eft, chamadeoncis ) deco&o fparfo in aquam balnei,viridi colore infici illum quiimmoratur in bal- 
neo illo aliquantifper, & deinde paulatim priftinum colorem recuperare , quod quidem ego verum 
cfle nonarKrmarim, Auicenna 4. 6. z. j. 

^h Chamadeonte mutabilior } Xct^«t)^6orn>5 euU€ , 7a£oA»TE / oo$' , prouerbium, fupra in &explica- 
tum eft. 

^ Alciati Emblema in adulatores : Emblema 

Semper hiat,/emper t cntiem qua vefcitur auram, Reciprocat Cbamxlcon, in adula- 

Et mutatfaciem, •variosfumttj t colores, Prater rubrum vel candidum. tores. 

Sic dr aditlatorpopulari vefcitur aura 7 Hians£ cuncla deuorat. 

10 Etfolummoresimitaturprincipisatros. t^Atbt&pudicinefciui. .1 

DE CROCODILO. ' 

/^R o c o d 1 l v s genus non eft , fed fpecies fimplex intelligitur , vt etiam ferpens : quod ad proxi- Denomt- 
^'mumgenusanonymoneft, Ariftot. AtquiPalladiuscrocodilum lacertamquafigenerisvoca- nibm di~ 
bulonominat. Etfanevideturomnegenusquadrupedisouipari, aut lacertiautranseaucteftudinis uerfts. 
genererectecomprehendi. Hcbraicamvocem, Tf&hah, Leuic.n. Dauid Kimhi interpretatur 
genus^4^&, ideft,crocodili, quod Avabicc bardun vocetur, Perfa tranftulkfinga , (qusevoXadfctn- 
cum,crocodilum terreftrem accedit, ) Scptuaginta & Hieronymuschamadeon. iy, zab, Leuit. ir. 

50 crocodiluminterpretaturD. Kimhi gerefbnit^^ii&^: &R-Salomon,/^/,u^;\£»,animalfimi- * 
le ,zepbardea, id eft, ranar,bufonem forte intelligens: quod quidam hodie congruere putant , quoni- 
amnomenabintumefcendofa&umfit. Chaldxus zaba vertic , Perfa "^ ^ anrafu. Septuaginta 
crocodilusterteftris, (malimcrocodilusfimpIiciter,quoniamadditun'uxtagenusfuum,)Hierony- 
mus fimplicker crocodilus. Arabes (aut Chaldad,)pro %ab videntur thab dicere: nam apud Auicen- 
namlegiturlaccitum(/Mr^//*) cfle^/^^,vtBellunenfislegit,vetuscodexnon recl:e habet4/^.-(cgo 
non aldab , fed fpeciem aldab effe dixerim : nam & in Chamadeonte A. hardun fpeciem alzab , id eft, 
crocodili eife docui ex R.Kimhi. p*\*\ts¥,%epbardea, Exodi 8. fiint qui pifcem dicant,vt fcribit R. A- 
braham )quiexiensefluminerapithomines, (quinimirum crocodilus fuerit)qui Arabicevocetur 
HDTSt\ Vw alttmfach. Ipfe magis probat ranas fignificari. Salomon pagulera , KV V*US , &grenolera, 

40 ^^V^l^VWSeptuagincaJofephus &Hieronymus|3a7^a™f,rana:.CIiaIda;us vrdeania^iy^^y. 
Arabs ^ephada^y.<^. PcrCazakfiha,^"^, in fingulari zakfe. Chaldaeus & Arabs Hebraicum no- 
men relinquunt, Plalmo/S. Chaldxusfimiliterinterpretatur : Arabsa/zepbada, vtfupra. Laa/uka, 
Wq*hyb, duas habet filias (clamantes) affer affer, Prouerb. 30. Alukaludxi interpretantur fanguifii- 
gam:Kimhi videtur crocodilum intelligere:dicit enim efle vermem magnum,qui iuxta fluuios refi- 
deat,&pra:tereunteshominesiumentaq;capiatquorumfanguinemexugac,Munfterus:Iocusisefc 
derebusquxnonfaturantur. Crocodiliqua?damfpcciesvocatur/fW^,(dequavocepaul6mox) 
aliaWi(?»,(dequainChama?leonte^.)aIia/^r^,(huicfimiIiseftArabica^/»?/4^paul6antedi- 
cla,) Auicenna z. z. i.Coruo & crocodili gencri quod hardeos fiue hardon Graxi vocant,amicitia in- 
tercedit, Albertus,fed imperite. Ariftotelis enim verba qua: illic tranftulit,de cornicis & ardeole, ami- 

50 citiafunt:ardeolaautemGrajccherodi6svocatur,vndecorruptavox^Ww,quamcrocodiIigenus 
interpretatur,deceptus Arabica: vocis hardon fimilitudine. Tifma, Auiccnnx 1.706. crocodilus eft, 
Syluaticus. Idem alibi voces tifina & alinfa, crocodilum exponit : Andreas BelIunenfisrf//<7?/2, (alias 
temfa.) Cum fint multagenera crocodilorum , omniamaxillam inferiore mouent prarter tencheam, 
Albertus. Idem alibi tencheam non communem crocodilum , fed aliam quandam fpecicm eius in 
iEgyptoefle ait,quod non probo : quascunq; cnim Ariftotclesde crocodilo fimpliciter, eadeomnia 
decencheaipfe (ex Auicenna nimirum) fcribir. Addit , tenchea ALgyptix lingux vocabulum efle. 
In Arfinoitica prefe&ura mirum in modum colitur crocodilus,&eft facer apud eosinlacu quodam 
feorfum nutritus,& facerdotibus manfuetus, bcfuchw vocatur , Strabo. Dubitetautealiquis facrine 
tantum,an cuiufuis crocodili nomen apud illos fuchus fit: fed communevidetur vel indequod 
vox fimilis eft fcincus, qua Grxci crocodilum terreftrem nominanc: a qua tinfa edam &: fimiles 



IO 



DeQuad 



Arabica: pradicfcenonabludunr. Crocodili 

-&gy P ci J champft^yLyAfXv^Sx %/j.^cy legeres.ac- 
cederecvoxad Arabicamm»/rf)vocanrur : Io- 
nes appellauere crocodilos , illi generi croco- 
dilorum quod apud eos in fepibus gignitur, 
quanrurn ad corporisfpeciem , comparantes, 
Herodorus. Cum legiflem apud Herodotum 
in Euterpe , ab iEgypcijs olim champfas appel- 
lacos:rogauiTurcumquenda,ecquideinunc 
eflecnominis ? Refpondit : Kimpfac. Iul. Scali - 
ger. VideturautemHerodotusIoco citato per 
crocodilosin fepibusnafcenres,fcincos,id eft, 
crocodilos terreftres , aut ftelliones , aut aliud 
lacerti genus intelligere : vt & Varinus , aut 
quifquis eft a quo ille defumpfic hxc verba, 
Crocodilus animalculum paruum eft. Scribi- 
turautem Graxc Koo-/.ocT£<Ao£,&:quandoque 
K/sqcJc^iAos, per enallagen literarum, Idem. 
ApudPaulu iEginetam mMxfottohi^Ws legi- 
mus,hoc eft fluuiatiles e Nilo,ad difterentiam 
terreftrium quos proxime nominarat. A wfyi- 
TwsjCrocodiluSjHefychius & Varinus. In Ni- 
lo funt animalia quardam ad fimilitudinem 
draconis,vulgo Cocatrix vocant,Hairhonus 
Armenus : fubijcit autem ftatim crocodili de- 
fcriptionem. Albertus &: alij Barbari fcripto- 
res Cocodrilkm nominant. Germani,lllyrij, 
&: aliajgentes, Europa? falcem,pleraq5 omncs 
crocodili nomenretinent. 



£>dbu4 Crocodilum ^Egyptus fert, Ariftot. Cro- 

inregio- codilumhabetNilus,terrapariteracflumine 

nibtts re- infeftum,Plinius.eftenimamphibius,vtin C. 

periantur dicam.Nilus hippopocamos,crocodilosq5 va- 

crocodiii. ftas beluas gignit , Mela. Ingens eorum mul- 

In Nilo. titudo eft in Nilo &: ftagnis propinquis , Dio- 

Bamboto dorusSiculus. Mauriranixfluminacrocodi- 

K^ffric* los habent , Strabo. Bambotumamnisiuxta 

fluuio, Atlantem Africx montem , crocodilis & hip- 

Darat popotamis refertuseft,Pliniuslib.5-.cap.i.& 

Maurita- Solin.cap.27- IbidemPliniusDaratMaurita- 

ni&flumi- nixflumenmemorat,in quocrocodili gigna- 

ne. tur. Scineos in Libya duos cubitos excedere 

Paufanias exiftimat, Hermolaus. acqui Paufanias locus in Atticis hiceft, Aquaiuxta Aclantccurbida 
eft,^ <vs£js ry 7myyKf>a>u>hiXoi 7o\ytm( videtur numerus deefle in cxcufis codicibus,Hermolaus legic 
Sbo7v)Yi<Jtt.v vx, gAdar^.id eft,& iuxta fonce crocodili erant non minores duobus cubitis. (Abrahamus 

r nith - Lcc(chcmsvcxtk,cubitovnononminores)zcccclcnt\bus autem hominibus mergebancurinfonrem. 
VndeapparetPaufaniamhiccrocodilispropriedictis , ideftaquaticis vel amphibijs loqui,nonau- 

j '■ ri temdefcincisquiterreftrescrocodilifunt. InBithyniaChalccdonisagrofere,crocodilosminutos 

r, quodamfontenaici quio^^^dicatur,Strabo meminit,fortaflcq5prolcincisaccipit,qu6niam 

JL ■ paruos efle tradat,Hermolaus fimili vt fupra errore lapfus. Syagro maximo tocius orbis pro'ra"onco- 

rio in Arabia churifera , propinqua eft infula Diofcoridis ( cuius & Stephanus meminic ) in qua cro- 

£ • . codili&vipera?plurima2funr,Arrianus. Crocodili in Nilo & alijs quibufdam &India;fluuijsver- 
' fancur, Albercus. Apollonius&focijcumperfliimenlndum nauigio veherenrur,equos fluuiales 

T T J complures ferunc fibi occurrifle,mulrosetiamcrocodilosiliisfimillimos qui inNiloreperiuncur, 
fluuiU* Hiiloftratus. 

Species CCrocodilummaioremquanquamamphibium,authorestamen(Ariftotclcs)fa:pefluuiatilem 

dm. cognominantjaddifferentiamterreftris^quiinterratantumagitjmulcominorj&fcincuseciamvo-' 

catur. 




j°- 



DeCrocodilo. A.B. Lib. II. n 

catur. aliqui camen r Plinio cefte,fcincum a crocodilo terreftri diftinguunt, qudd cutis ei candidior ac 4 ™p!>il?i- 
tenuior fit,& fquamarum feta a cauda ad caput verfa. Crocodilus , fecundum Arabes,fi pepererit us &fe' m ■ 
ouain aqua, generaturalius crocodilus ( fimilis ei:) fivero inripisiuxtaaquam,fcincusnafcicur. a ^ terre ~ 
quamobrem fertur fcincum efle de femine crocodili , Andreas Bellunenfis. Duo crocodilorum ge- A*- 
nera Ganges fluuius generat.horum akeri nihil nocent,alteri inexorabili atq } immifericordi in quid- Duo g ene - 
libetvoraginecarniuorifunt.Ineorumfummoroftro quiddam tanquamcornu cminet,.Elianus. r '* *»Gar* 
Plura de generibus crocodilorum dixi in k_A. praefertim ex Alberco feu Auicenna. ' i e - 

*T Crocodilus lacercam per omniarefert,cauda tantum diftert, Albertus. ^ Ad cubitorumlon- Dcferi- 
g;itudinemdeceminterdumexrenditur,MarcelIinus. Ouumnonmaiusquam anferis edic: maxi-pttocro- 

IO noum^s animal minima hac origineeuadic. crefcic enim ad quindecim cubica. Sunc qui eum tandiu codiU. 
augeri,quandiu viuat,confirmenc, Ariftot. Quidam h oc vnum animal (aliqui etiam vrfam,recen- Longitn- 
riores obfcuri ) quandiu viuat , crefcere arbitrantur, Plin. Amometus in quadam Libyca vrbe dicit do decem 
facerdotesexlacuquodamcancionum illecebris prarftridos crocodilos decem & fepcem cubito- velqnde- 
ttim educere , iElian us. Excretus ad decem & feprem & amplius cubitos peruenic, Herodocus. cim cuhi- 
IVlagnicudipeexcedicplerunq; duodeuiginci cubita, Plinius. Plerunque advigincivlnas magnicu torum & 
cjine coaleicit, Solinus. Ifidorus quidem pleraqj ex Solino mutuatus , non vlnarum fed cubitorum amfUus. 
viginrilongitudine plerunque videri fcribit. ln tantammagnitudinemfiepecxcrefcit,vtPiammi- 
tichi iEgyptiorum regis tempore Philarchus viginci quinque cubicorum dicat vifum fuifle: rc- 
g;n,ante Amafide, fex & viginci cubita excefliffe , iElianus. Albertus fcribit duos a fc vifos , vnum fe- 

io decimcubitorum,alcerumdecem&ocro. IpfeVienn.xvidiVenecijsaduectoscompIurescrocodi- 
1 os cubitorum fex,& tenellos etiamnum vnius cubiti,Iacertis noftratibus grandiufculis admodum fi- 
1 niles,nifi quod colore plerunq; funt fiauo, Vadianus in Melarn. Petrus Martyr colorem eis flauum 
tribuir,fedvenrremfubalbidum. CrccodilusacroceocoIoredi&useft,Ifidorus&Arnoldus.Colo- Crocodi- 
remchamarleomutat.&nigernonlongcdiiTimiliscrocodiloeft, Ariftot. 5~Corpus ei totum afpe- lus kcro- 
rum,Ide. Chamaeleonti afperum cuce corpuseft,qualeincrocodiIisdeprehendimus,SoIinus. Cro- ceocolore 
codilo fluu iacili cutis cft corticofa,concra omnem ifium inuicta, Ariftoceles. Alibi etiam cortice eum dtclm. 
ttegi fcribitjcoqj tam duro & rigido, vt firmior ofle euadat. Herodotus pellem eis circa tergum im- Cutis afbc 
penetrabilemefleprodidic, Vallainterprete: Grarce legitur, Hpfjux. Ae«7n<$Wv a.ppYiwzvv. Squamis r<*. 
prxdurisoftreorummodototusobducitur,Volaterranus.Cuteeftcontraomnesi£tusinuicl:a,Plin. 

30 Et alibi, crocodilis & duritia tergoris cribuicur,& folercia. Pellis eorum rugofa, (afpera, corcicofa, ) & 
adeofirmavteaquaficlypeo muniantur,Alberms. Circundaturmaximacutis firmicace,incancum 
vcrtcus quouis tormento adactos,tergore repercutiac,Solin.Cucim ica validam geric, vc eius cerga ca- 
taphracl:a,vixcormencorumictibusperforenrur,Marcel.Vencercancumeimollior,(quod&Pecrus 
Martyrteftatur)quaparceadelphinorumquodamgenerefauciantur,vtdicamin D. Dorfum fqua- 
mis durifllmis,conchylij ferc duritie, vtneqj fagittis transfigj,poffit,armatur,Petrus Martyr.Tergum 
& cauda,im6 tota parsprona,vtipfe obferuaui,mulris corticibus fubrotundis fquamatim cornpin<ti- 
tur,& eminentibus ijs fecundum longitudinem exafperatur. Iidem adlatera minores funt,minusqj 
eminent,in ventre candicant lasuesqj funt, hoc eft nilril omnino eminent. Tergum & caudam eis 
abomnii6tuinuiclaspartes,&armatasfquamarum robore teftis cruftisve haud diifimilium: ven- 

4° tremver6molli&tenuieflecuteTentyrica;fciunt,iElianus. ^Crocodili ( forceabundachaecvox) 
vefpa volans,aut fanguis crocodili, hominem noxium aut cxdem ( percuflbrem aut fanguinem ) fi- 
gnificanc, Orus z. z >.vc ipfe transfero : Mercerus & Trebatius interpreces alicer. 

f Crocodilofluuiatili ocuii funcfuis, (fuilli) Ariftoc. &Herodocus. Oculihebetes, iElianus. Defcrir 
Vifus 3naquahebes,excraacerrimus,Ariftot.Quadrupedes qua: ouapariunt,vtteftudines,croco-^L^_ 
dili, palpebram inferioremtantum habent fine vlla ni6tatione,propceroculos praeduros, Plinius. 
iEgyptijcrocodilumfolumexijs qua:deguntinhumido,afroncecenuemacperfpicuam quandam JJ ^ 9 
pelliculam deduceretradunt, & vifumobtegere, CaeliusCalcagninusexPIucarcho ni fallor. Lati 0ai n 
capitis eft, Kiranides. Roftro porcino, Pecrus Martyr. J" Crocodilus fluuiacilis folus anima- ^axilk 
IiummaxilIamfuperioremmouec,Ariftot. Redditautemhuiusreicaufamdepartib.animal.^.ir. r p '■ * 

50 quoniampedesadcapkndumretinendumqi inutiles habec : paruienimadmodum funr. icaquead^^"'^ 
huncvfumnacuraoseipropedibusvtilecondidic.adretinendumver6,vndei6tusinferri vehemen- 
tius poteftynde motus commodius agitur.infercur aucem vehemencius defuper,quam de parce infe- 
riore. Ergo cum vtriufqjtum capiendi tum mordendi vfus ore adminiftrecur, magis aucem necefla- 
rium recinendi officium fic,cui neqj manus finc,nec pedes idonei,commodius huic eft mouere fupe- 
riorem maxillam , quam inferiorem , Haxille. Infcriorem maxillam folus animalium non mouec, 
fed fuperiorem inferiori admouec, Herodocus, Plinius, Solinus, Marcellinus. Vnum hoc animal 
fuperiore mobili maxilla imprimic morfum, Plinius. Cum finc mulrageneracrocodilorum,o- 
mniamouencmandibulaminferioremprsecercencheam : &ideo hocanimaleft forciffimi morfus, 
Albcrcus. Idem alibi vifos fibi fcribic duos crocodilos qui mandibulam inferiorem mouerinc. Ec 
rurfus alibi crocodilum marinum (non fluuiacilem)fe vidiffe , maxilla inferiore mobili. Ad marini 



iz De Quadrup. Ouiparis 

quidem crocodili diflercntiamNiphus etiarh ab Alberto perfuafus , crocodilum fluuiatilem aliqua'- 
do ab Ariftotele cognominari putat: Ego vero non quia marinus fkvlluscrocodilus, (nifi quod 
forte crocodilo fimile in mari eft animal , alterius generis,) fed ad differentiam terreftris fluuiatilem 
abAriftoteledicicenfeo. Crocodilo vnico animalium fuperiormaxilla mobilis vifitur,inferiori 
interim cum temporum oflibus adeo vnfta , vt ne tantillum quidem moueri queat , ipfaqtie duos fi- 
nus nancifcatur , quibus fuperior fingulis vtrinqj tuberculis latis nec noftris admodum diflimilibus 
inarticulatur, magnaexpartelacertarumteftudinumque inferiori maxillx elegantcrrefpondens: 
quemadmodum etiam totus crocodilus imagine(non autem magnitudinc & geniculatis caudar tu- 
Ligua. beribus) lacerce fimilis vifitur, And.Vefalius. ^Crocodilus fluuiat.linguacaret, Ariftot. Diodorus 

SicuIus,Marcellinus. Linguamnonhabet,SoIinus:neq5 vllum eius fignum , Albert. Solicroco- Ja 

diloexomnibusferisIinguainnatanoneftjHerod. Vnumhoc animal terreftre linguae vfu caret, 

Plin.Etalibi, Crocodilis linguatotaadhseret. Aquatilegenus (inquit Ariftot. departibus animal. z. 

17.) breui temporefentitfapores,hinc fit vt profui vfus breuitatelinguam parum difcretam habe- 

ant. raptimenimfummaqs celeritatecibus ad ventremingeritur , quodimmorari faporibus perfra- 

endis nequeant,humore interlabente.Crocodilis nonnihil c.uifa: ad cius partis vitiationem aftert et- 

iam immobilitas maxillx inferioris.lingua enim infcriori anne£titur maxillat,quam illi quafi contra 

habentfuperiorem.Ca:terisenimfuperiorimmobiliseft. Itaqjvtadfuperioremnonhabcnt^quod 

cibiaditustollitur: ficadinfcrioremcarent,quod fuperior quafi translata in locura inferioris eft, 

Acceditadha:cgenusvita;,quammorepifciumagit,cumtamenipfeterreftrefit.itaq3 vel ob eam 

reminexplanatamhancpartemhabeatnecefTeeft. Etrurfuseiufdemoperis 4.1^. Quadrupedes o- *o 

mnes linguam in ore continent,excepto vno crocodilo fluuiatili.hunc enim nc n nifi locum tantum- 

modolinguzhabereputaueris. cuiusreicaufaeft, quod idem &terreftris&aquatilisquodammo- 

Dentes. doeft.ergovtterreftrislocumobtinetlingu;£,vt aquaticus elinguis eft. ^Denteshabetmagnos 

exertosq;,Ariftot.Diodorus Siculus, &Herodotus. Vallapro vocexowAw^i/^, redditprominen- 

tesatqueferratoSjCumvoxGrsecaprominentestantumfiue exertos fignificet,qualcs in aprisfpe- 

clantur. quanquam in his duo tantum extra os eminent furfum : vt in talpa totidem deorfum,in cro- 

codilis vero plures e fuperiore maxilla deorfum prominent , ita vt etiam ore claufo foris fpecTentur, 

&quidem anteriores omnes , poftremi aliquotnonitem. Verum eft tamen fimul etiam jo^eyo- 

JWm£efTe,ideftferratispra:ditosdentibus crocodilos : quanquam fcio Ariftotckm fcriberenullum 

animal fimul & ferratis & exertisdentibusefle. Dentes crocodilo albent,feri, oblongi, Petrus JO 

Martyr. Denteshabetmagnospro portionecorporis& prominentes.Herodotus. Caninidcntes 

crocodilifebresftatas arcent, thure repleti. funt enim caui , Plin. Vnuhocanimalfuperioremobili 

maxillaimprimitmorfum,aliasterribile,peainatimftipante fe dentiuferie, Plin. Solinus. Ordine 

dentium pe£tinato,perniciofis morfibus quicquidtetigeritpertinaciter tenet, Marcellinus. Den- 

teseiusfortiflimifunt, Albertus: nec non acutiffimi, & modice N recurui,vtinca tulo animaduerti; 

Herculemlon Chiusinquit habuifledentium tres ox^incs.lSivra^iqoiyovUmy, multietiamcroco- 

dilum,quidamvero&cete,Io.TzetzesChiIiade 3.11J. Egonihiltaleincrocodiloreperio. Den- 

Spiita. tes poflident fexaginta , ^lianus , & refte quidem , vt & ipfe numeraui. f Sexaginta vertebras m 

Riclus fpina habent , quam totidem neruis alligatam efle ferunt , ^lianus. f Rictus ons eius vfque ad 

oris. locumauriumpatet,fiaureshaberct,Albertus. Crocodilisquibufdamin Gangefluuioinfummo 4° 

Lien. roftro quiddam tanquam cornu eminet, ^Elianus. f Crocodilus mimmum habet lienem, Anftot. 

Lienem quidam putant inefle oua parientibus admodum exiguum.-ita certe apparet m tcftudine 

&crocodilo,&lacertis & ranis, Plinius. f Crocoduoteftesintusadhxrentlumbis, Ariftoteles. 

Cauda. rCaudamhabetoblongam,eademferequareIiquumcorpuslongitudme,quodincatuIoobferua- 

tum mihi eft. Eam fimiliter vt dorfum cortices validi & eminentes exafperant muniuntq; parte pro- 

na&radlatera:naminfernekuestenuioresqjfunt. Crocodilus lacertamrefert,nifiquod caudam 

nonhabetade6rotundam(nonitageniculatistuberibusdiftinaam, Vefalms,) & pmnasineadem 

habet,Albertus. Egopinnam inefTevidiincatuloperfexautfeptemdigitosexten.amvfq; acipar- 

tempoftremam. CrocodilusfcliasCorduIa^Ko^A», quodmagisplacet, haxenim parua ad filu- 

rum dici poteft,non crocodilus ) natat pedibus & cauda, quam fimilem filuro habet quoad paruum JO 

magnolicetconferre,Ariftor. Crocodiluseft caudabreui,(longa,vtKiranidesfcribit,)craffa,in 

turbinem a corpore definenti , non vti in cztcris quadrupedibus , fed vti in pifabus cetnimus • la- 

^fnus. certis breuibus ,vnguibus rapaciflimis. Vrfinas diceres crocodili manus pedesque, nifi huic eiient 

Pedes& fquammei,illiautemvillofi,PetrusMartyr. Nonhabereeumvndeegeratmfiperos,quidamtradi- 

crura. derunt,Idem. CrocodilumhabetNilusquadtupesmalum,Plinius& alij. Ouipans quadrupedi- 

bus,vt crocodilo,lacertK, & reliquis generis eiufdem , crura tum pnora, tum etiam pof teriora rctro- 

flectuntur,pauluminlatusvergentia,Ariftot. Homini genua & cubita contrana: item vrlis &li- 

miarum generi,ob id minime N pernicibus : oua parientibus quadrupedum crocodilo , Plin. J Vn- 

Vngues. g U ibus(vSguiumimmanitate,SoIinus)armatuseft,Plinius. Vnguesrobuftoshabet,Anftot.&He- 

rodotus. Qi L 6dfivtarmatuseftvnguibus 3 haberetetiampolIices > adeuertendasquoq ; naues fuflt- 

ceret,viribus magnis , Marcellinus. Crocoduus 



natu* 

'US 



DeCrocodilo.B.C. Lib.II. i 3 

c. 

Crocodilusquanquamambigentisfiueambigiiiviaus animaleft,ab Ariftoteletamen&alijs De n 
fluuiatilisferacognominatur,addifrerentiamterre(tris,qui perpetub in terra degit. Terreftris & ralibus 
aquatilis eft,Herodotus. Affuetuselementisambobus , Marcellinus. Vitaeiinaquaterraqjcom- corporis 
munis, Phnius. QuadrupeseftmaIum,&terrapariteracflumineinfeftum,Idem.Interra&influ- acliom 
minepanter valet,Soiinus. Crocodilusgreffilis eft, & degit quidem in fluido, victumq; indeemo- bus 
iitur : fedaerem non humorem recipit, & foris parerefolec, Anftot. Humore vt nec prorfus care- Crocodi 
repoflunt,itanifiaIiquandorefpirant,inipfofufFocantur,Idem. Diesinterra parte maxima agit, luskuxti- 
no£tes in aqua teporis ratione: tepidiorem enim aquam cxperitur quam aerem , Ariftot. Dies &<% 

jo intcrraagit,nodesinaqua, vtrunquerationeteporis, Plin. Plcrunquedieiinficcoagic.fedtotam 
no&cm in flumine,quod calidior aqua fit quam nodurnus aer ferenus & rofcidus. ^/wif/w^ 
to uJW THZTttftzinsw wsfyoo-y,) Herodotus. Noctibus quiefcit per vndas , dicbus humi vefcicur, 
confidentia cutis validiffimas , Marcellinus. Nocribus in aqua degit, per diem humi acquiefcic, So- 
linus. ^"Perdieminterraquiefcit ,& ad Solemiacecadeb immobilis, vt quiconfuetudinemrius 
nefcit,mortuumputet,Liberdenat. rerum& Albertus. J ^gypcij Sclisorcumfignificantes , ge- Mgyptij 
minosoculoscrocodilipingunt. \7n1H7np ( Iego, iveiM<&& )mrm\ mofia.-m gfitoi :.<pJ=c\aol ex.iv jotis ortu 
&tA5Mr«.<pafarrcn. hoceft, vc egointerpretor, Quoniam anteomoereliquumcorpusoculi huiusfe per «emi- 
raeexprorundoaquascmicanc, (emergunc.) AlicerMercerus,&alicer quam ijle Trebacius vertit, nosoculos 
vterq; (meoiudicio) deceptus. Legunrurautemhaecin HieroglyphicisHori. Ecrurfus, Occafum crocodUi 

XQ fignificances,crocodilum capice inclinato pingunt: kvnmm yty wl x&m<ptf&; td £»«. Trebatius in- fimijkat, 
cptevertit: Eftenimhocanimalrotundum&promifcueparic. Decepic eum vox ^to^sos?, libidi- S-occa-' 
nofumaliasfignificans:qua;hocinlocoidemquodv^^(po5e(iideftcapicedeorfummcIinato.Mcn--/Aw per 
cerus quoq; non minus inepte , Ad partum enim facile, & ad Venerem procliue cft hoc animal. Ac- caput ews 
qui aArmTvm voxcorrupta videcur,pro qua Iegerim ■ngL-m-mov auc y^raTroisvelaJiquidfimile. tali mcitna- 
enimficu,(nempecapicedcc]iuiore,aquamverfus,reliquover6corporealciore&abaquauuerio,)in/«;». 
ripiscrocodiIumiacereconijcio,vtfacilius &promptiuscumrespoftulat inaquammetgatur. Ec 
lanecum vt Oriencem fignificenc caput cius & oculos fuperiore quam reliquum corpus ficu ex aq ua 
cmergentis pingant, par eft ad Occidentem denotandum co habitu pingi quo vifuur cum fe mer- 
gereparar. ^ Hebetesoculoshocanimal dicicurhabereinaqua, extraacerrimi vifius, Ariftoteles Vifus. 

30 &Plin. IntcraquascJECus,fubdio(o?rvaj^,0 perfpicaciffimus,Herodotus. Inaquaobtufius vi- 
det,in terraacutiffime, Marceliinus&SoJinus. Faba nafcicur & in ^Egypto fpinofo cauJe: quade 
caufa crocodili oculis timentes refugiunt, Plinius. ^ Propter breuitatem pedum piger eft , Alber- Inceffm. 
tus. Siperfequanturquempiam,verterefenonpoflunt, ted folum re£ri procederequeunt, vnde 
pluribus occafio fuga: haud dubia, Cardanus. Ex cauernas fubeuntibus quadrupcda eademque 
ouipara, ( vtcrocodili , lacercae , ftelliones, & teftudinum genera, ) omniaalacere crura adiun&a , & 
fummam terram obradenciahabenc, eademq; in obliquum dctorquent , quoniam ica formata vfui 
funtadcommodiusfubeundumj&adouorumincubatumacquecuitodiamperagendam.Cumigi- 
tur extrorfum paceant, necefTeeft vt femoribusconcrahendis, & fub fe condendis rorocorpore in 
fublime fefe efferant. quod quidem corpus cumicafeiTioueac^fierinonpoceftvccruraalicerinHe- 

; 4« danturquamexcrorfuni, Ariftoteles in libroDecommunianim.grefTu. ^Menfibusquatuorfiri- <paX-M. 
gidiffimis lacenc crocodili , nec incerim quicquam edunr , Ariftoteles. Quatuor menlc: hyemis in- 
ediafempertranfmicceredicicurhocanimalinfpecu.PIin. Quaruor menfibus hybernis (acoeptu 
brumar, Solinus ) nihil omnino edic , Herodocus , Marcellinus. Crocodilus latec quad raginta dics, 
Suidas in <po/\ih>7ov. ^EIianus fexaginta dies eum quotannis in latibulo fine vllo cibo q uiefcere pro- 
didit,eundem numerum fexagenarium in multis etiamalijseiattnbuens. Crocoddus &teftudo 
latibulis quidem fe condunt , fed fene£tam non exuunt , ^Elianus & Suidas in «poAiJW*. f ^gypui &g]ptij 
CumfignificanttenebraSjCrocodilicaudampinguut.nequeenimaliceradexicium&incernecioiiein adfgnifi- 
perducitcrocodilusquodcunq; apprehenderitanimal,nificaudapriuscaefum, inualidum reddidc- cancUste- 
rit.nanq;inhaccorporisparcepra2cipuaeftcrocodili visacrobur,Orus. Non fblum hominescom- nebras, 

jo edit, fed &caetera terreftria animantia flumini appropinquancia vnguibus grauirer difcerpir, crocoditi 
Diod. Deuorant equos & homines.&quodcunq^aniinalinflumineaucfuperripaminiienennc, caudam 
Obfcurus. Crocodilus viculum aliquandomatri ( vaccae) ereptum in fluuium deferc, Syluat. Ne- fingunt. 
alcesafell'uminlitfore(ripaNiIi)bibentempinxft,&crocodiluminfidianremei,Piinius. Saciatipi- Infjhnio 
fcibusquafifbmnolenticaputingeruntripis,Albertus. HunciaturumcibopiicunTi.&fernperefcu- alwrum 
]entoorcinlittorefomnodacum,trochi!usparuaauisinuicaradhiandum,&c. Plinius. Cinescro- animalm 
codilorum metu e Nilointranfcurfutantumrapiuntpoium,vndenacumprouerbinm , Vccanis e ejrvora- 
Nilo bibir&fugic Luto pafcitur,ArnoIdusde Villanoua. in Arlinoitica prarfcccuracrocodilus fa- citdf. 
cer a faCerdoribus nuci fcur pane, carne & vino,quaea peregrinis afreruncur ad emfmodi fpe£tacu- Cibus. 
lumveniendbus. Stincqtiiplaceriraseriamj&carnesaflas&mullurneisafterant^Strabo. i£gyptij Fcecundi- 
hominem comedentem fignificant crocodilo hjante pid:o , Orus. ^T Crocodilus fcecunduace ex- tas. 

B 



14 De Quadrup. Ouipans 

Jncubitm ccdit , & fingulis annis parit , Diodorus Siculus. ^Egyptij tum alias , tum foecundum ngni/lcantcJ, 
& exclst- crocodilum pingunt. eftenimfcecundum^-zroArJTOtvoOanimaljOrus. Pariunteducantqjinficco, 
Jio ouoru, Ariftot. Teftudines & crocodilos dicunt cum in terra partu edidcrint,obrucre oua,deinde difccde- 
xc, ita & per fe nafcuntur & educantur,Gillius non citato authorc.Illi quidem quos nos legimus,non 
fponte fed incubitu, oua crocodilorum excludi teftantur. Oua parit in terra crocodilus excluditq;, 
Herodotus. Tamterreftresquamfluuiatilescrocodilifuaoua terrse gremio commitcunt, Aiiftot. 
Sexaginta dies ventrem ferunt, fexaginta oua totidem diebus ex fefe pariunt , totidemq; dies ha:e fo- 
uent. Curatio partus ab cifdem fexagincadicbusperagitur, iElianus. Crocodili viobusincubant 
mas & foemina,Plinius. In partufouendo mas&fceminavicesferuant,Solinus. Crocodilioua 
tempore anni (calorc fci 1 icet mediocri ) concoquuntur & perficiuntur : vc etiam ftirpes non germi- 1 6 
QttA. nantnifitempusidoneum, quoconcoquatur alimentum,accedat,Ariftot.ProbIem.z.2<5. Ouafex- 
agintacomplurimum parit,maximumq; animalminimahac origineeuadit. ouum enimnon maius 
quam anferis , & fcetus inde exclufus proportione eft. Sunt qui eum tandiu augcri, quandiu viuat, 
conflrinent, Ariftot. Paricouaquanta anfercs (quod Solinus etiam & Marceliinus fcribunt) nec 
Jncre- aliud animal ex minori origine in maiorem crefcic magnitudincm , Plinius. Ex omnibus cognicis 
mentum. animalibus hoc maximum exiftit ex minimo: fi quidcm oua gignic haud multo maiora anferinis , & 
proportioneouifoetus excluditur. excrecus ad decem & feptem &: amplius cubicos peruenit, Hero- 
dotus&Diodorus. Inter aquatilia crocodilus ex minimo maximus euadit, vtcx volucribus ma- 
gnaftruthio,cxquadrupedibuselephancus,^Elianus. Quidamhocvnuanimalquandiuviuatcre- 
Nidi vbi f cere arbitrantur. viuitautemlongotempore,Plinius. Oua exclufa extra eum locum transferens, x© 
incttbant. f e mp er incubat,prsediuinationequadam,adquem(ummoaucl:ueoannocgreiIuruscftNilus. Me- 
taturlocumnidonaturaliprouidentia:necalibifcetuspr£emit,(videan^»2/degendum.quanquam 
Pliniusalibiexclufatransferriait,)quamqu6 crefcencis Nili aqu^nonpo(Tuntperuenire,Solinus. 
Crocodilorum partus(inquit Plutarchus inlibro Vtraanim.)ca:teraquidemfimiliahabecteftudi- 
num partui marinarum : locum vero quem excubatui defignat quibufnam conijciat modis, ratioci- 
niohumano nullo deprehendi poteft. vnde nec humana: fed fatidicx cuiufdam faculcacisillam be- 
ftia? pradi&ionem efle pucant. Necaltiusenim necinferius,fed eoprxfertimlocoponit oua,quo 
fummo Nilus au£tu, eo quide anno terram abluturus conditurusq; peruadet. Itaq; qui rufticus prior 
incidit, locum notat, ac lummum cseteris nunciat fluminis incrementum. Adeo vero locum com- 
metitur, vteoaquiscperto,nonopertusipfe incubec,Ha:cille. Noftratesfimiliaquardamdefibri jc 
domiciliofcribunt,quoditaftruat,vt parsdimidia aquamcontineat,alterafupra aquam extct.quod 
fi agricolx domicilia eorum altiuspofita viderint, in moncibus fcrunt : fin humilius, in vallibus. Ex- 
Cdtttli. clufiscrocodili catulis quifquisemergitprotinus, nihilautemanipiceorumquaeforceoccurrerunt, 
ac neque vel ranam vel limaccm vel reftucam vel hcrbulam populatur,ore lanians, eum morfu ma- 
terrepentenecat: feroces contra ac ftrenuos amat colitq;,iudic.*o,quod mortalium fapientiflimi 
confucuerunt,non amans aftecT:u,Plutarchus in eodemlibro,& ^Elianus cuius verba inD.refe- 
ram. Eft etiam admiratio in beftijs aquatilibus his qu-r gignuntur in terra, veluti crocodili , aquati- 
lefque teftudines. ortat enim extra aquam, fimul ac primum niti poflunt, aquam perfequuncur,Gil- 
Vereptt- lius. Crocodilorum Utouo. , id eft ouorum partus circa Nilum , vernum tem pus indicat , Heliodo- 
rimt. rus. Quaplurima ('&»>' cro/>iy) crocod.parir:quaevtprimumexclufafunt,aculcatus quidam fcor- 40 
Scorfius piusabeis(exipfocrocodilo,iElianus)prorepit,a quo ille Ietaliter ictusinteric,PhiIes. Crocodili 
cxottif. multiplicarentur nimis pluribus ouis editis: fednonnifiiuxtaaquasviuerequeunc.-ampbibijenirn. 
funt,& praner id iniurijs aquatum obnoxij,Cardanus. Scincus c(\.guaril(hccnus) Nili : & putarunt 
aliqui hunc efie fcetum crocodiliincampos, (terreftrem,)Auicenna. ^CrocodilusIongotempo- 
Viu lon- re viuit, Ariftot. & Pliniu?. Longkudine yicx hominis ferme eft , Diodorus Siculus. An nos viuit 
gitudo* fexaginta» i£iianus. 

D. 

Deanimi Crocodylus natura timidus , improbus , malitiofus , fallax cum ad rapinas faciendas , tum ad 
ajfeclfibus comparmdzs infidias acerrimus &; promptiffimus exiftit, iElianus. Sunt qui fubtilitaccm animi jo 
^zwor^.conftarenontenuitatefanguinisputentjfcdcute operimentisq; corporum magis autminusbruta 
TimiduefCc.&ic. ceu vero non crocodilis &duritia tcrgoris tribuatur,&. iolertia, Plin. CrocodiJus diuinatio- 
mimal& ne quadam oua fua excra eum locum transferens, ad quem fummo auclu eo anno egreflurus eft Ni- 
improbu. lus, feraperincubat, vtpluribusdixi in C. Cumexfefepepererunt, hocexperimencolegicimum ab 
J^uomo- fpurioincernofcunt , vt fi quid fimulatqueexcJufus eft , rapuerit , in reliquum tcmpus in crocodilini 
dolegiti- generis numero locoq; a parentibus ducatur : fin ignauia eum ipfum tardaueric, ad comprehenden- 
tnos catu- dam alicunde aut mufcam aut lacertulas ( culicem, mufcam , aut locuftam, Io. Tzetzes ) eum parens 
losfuosa tanquamafedegcnerantem,nihilq^adfepettinentemlacerat:atq3tanquamadfolisradiosaquil£e 
touriiiin- fuorum ingenuitatem experiuntur, fic celeri alacritate pradam capiendi ij fuos probant , ^Elianus &C 
ternojcat. Plutarchus , cuius ver ba praxedenti capite recitaui. Idem afpides ctiam , cancros , &c teftudines in 

iEgypto 



DeCrocodiloC.D. Lib.II. 



*5 



vttta 



iEgyptofacere^Iianusalibifcribit. EBineUpietascrocodili } ajlutiahy<en*, Mantuanus. Inpartufo- p} ettes 
uendomas&fo;minavicesferuant,Plin. &SoIinus. .... 

5" Crocodilis hiantibus trochili aues inuolantes ( a carunculis quse inhaeferinr, roftro ) dentes & a ff m ' 
depurganc. & crocodilus fenciens fecum commode agi,nihil nocec : fed cum egredi auem vulc , cer- LJ^ ' 
uicesmouetneeomprimat.Ariftot. inhiftoriaanim.&inMirabilibus. Crocodilusitaimmobilisad Lmpa- 
Solemiacetvtvideaturmortuus, (fomnumfimulansaueshiatu fuopabuligratiainuitat) quotem- thiacro 
pore ci hianti auicula: quadam dentes purganc, quas osconcludensdeglutit, Albertus& Author codilicum 
libride nat. rerum ex Ariftocelis vcrbis ( vc apparer ) non intcllectis. Trochilus auicula breuis eft. ea trochilo 
dum reduuias (reliquias. reduuias conchyliorum fupra dixerat Marcellinus minutias ) efcarum affe- 

lo <5tat, os belluae huiufce paulacim fcalpic, & fenfim fcalpurigine blandience adicum fibi in vfque fauces 
facic: quodenhydrus confpicatus , alterum ichneumonum genus , penetrat belluam , populatifque 
vitalibus,erofa,exitaluo,Solinus,&alij vcin Ichneumone recicaui. Ab omni maxime commercio 
abhorrcns,marinorum fluuiacilium lacuftriumq; ortmium maximeferuscrocodilus,vltrofetam 
mirandacumgrariacrochilicongrefllbusprarber. Auicula rrochiluscftcircum paludibus&fluuijs 
vicinos locos agitans , crocodili f atclles parafituscjj , non domi , fed reliquijs huius victitare confueta. 
Haxvbiftertenti crocodilo ab Ichneumone luto in hocfepugilisinftararmante,,parariinfidiasa- 
nimaduertit,aduolat,fomnumdifcutit,vocepartim,partimvelIicaturoftri. Hocilleofficioficde- 
mulcetur.patefa&odcinde ri&u intra fauces admittic, titillari &interfepta dentium carnesroftro 
lenitercxcerpimirifice gaudens. cuius voluptatiscumfatureft,acoscoIIigereiam &ric"tum clau- 

*o dere parat , inclinaca paulum fiiperiore mandibula praemonec , cotam veco non ante demittit , quara 

euolaretrochiloquoq}Collubitumvideatur,PlutarchusinlibroVtraanimalium,&c.&:^lianusde 
animal. 8. ly. Crocodiluscumin aqua vitam degat,os fertintrorfum hirudinibus refertum. Poft- 
quam igitur ex aqua in terram egreflus eft,acdeindehiauic:femperenimferehcc ad zephyrum 
(Solis radiosintuens aduerfos maxime,iElianus) facere folet : tuncin eius os crochilus penecrans de- 
uorat (anguifugas. qua vtilitate delectacus crocodilus, nihil omnino rrcchilum Ixdiz, Herodotus, 
iEIianus,Philes. Sedcummultafinccroclulorumgenera&nomina,haudquaquamcumijsomni- 
busamiciciamcoIiccrocodilus,fedcumfolonuncupacocladoryncho,(cladarorynchumIegitHer- 
molausin Plinium8.2,y.)qui nulla ofrenfione hirudines ei legere poceft,.<EIianus. Vlteriusnaui- 
gantes,.quampIurimos crocodilos ad InfularumripasinmedioNiliadfoJemapertoric^uaprican- 

16 tes confpeximus, quos auicula: turdi fere magnitudinis inuolantes,poft breue temporis ipatium 
euolabant. Mihi vero eiusreioccafioneminquirentirefponfumfuic,faucibusacdentibusCroco- 
dili excontinua animalium ac pifcium voratione perpetuo remaneredefixae carnis reliquias , qua; 
purrefacla vermiculos creat , a quibus magno cruciatu afficitur. Auiculx autem vtinter volandum 
vermes confpiciunr, ijs ventrem expletura: ri£tum inuolitant. At crocodilus vc vermes exefos per- 
cipit,concrac~to rictuvolucres abfbrberenititur, fed acutaquam fupra caputgerunt fpinapune~tus ri- 
£tum diducit , fimul ac dimittit. Leo Africanus. 

^"Crocodili qui inpaludibusmanuOmbitarumfa<5tis nutriuntur, eisdomeftici& vernaculi Crocodili 
funt,&(eappellantcsintelligunt. Capica idcirco hoftiarum eis edcnda objjciunc, quodeaipfinon<«W0;»- 
comedunc, ^lianus. Alibitamen,In Ombicis(inquic) vel Coptitis, vel Arfinoicistutum noneft bttas dr 

40 autpedeslauace, aut aquam haurire : fed neqj in ripis inambulare, nifi fiimma caucione,liberum eft. JBgyptios 
Etrurfus, Belliiasetiam in eosipfosaquibus beneficiumacceperint, vehemencergracasefie,tefti- domefttci 
monio (unt vel -^Egypci admodum fera animalia , feles , ichneumones , crocodili. Crocodili locis &man- 
quibufdamj£gypcifacerdotimanfuetosfeexliibent,proptercibicuramqu£eibiinfumicur, kxiiio- fueti. 
teles. Sacerdocumclamancumnonfolum vocem sgnofcunc,contre&aricj5 fuftinent,fed aperco 
ricliupurgandosmanibusdences&linteolodecergeridosprafbencPlucarchusin libroVtraanima- 
lium,&c. Saeuiences femperha:fera;,quafipa£tofcederequodamcaftrenfiperieptem ceremonio- 
ibsdiesmitefcuntabomni fxuitiadefcifcentes.quibus facerdotes Memphi nataies celebrant Apis, 
Marcellinus & Plin. Vide plura \x\h. quam familiariter crocodili a facerdotibus in ^Egypto tradlen- 
t-ur. Plutarchus(inlibroVtraanimaIium,&c.)commemoratquendamnominePhi!mum, quiyfi- JEgyptij\ 

jo gyptumobiuerat,fibi narraile,feinoppidoAnteo( Anta:i)nuncupato,aniculaminfpexifre,fimul rapacem, 
cum crocodiloin le&ulodormire, eideroqjhuncporrecliim adiacere, Gillius. ^^Egyptij rapacem autinfk- 
autinfanumfignificantes,crocodilumpingunt.isenimfiquandoapetitarapinaprohibeatur,inre-»««?7?- 
ipfumiratusfurit,Orus. ^AdhancrationemdeNiloaquahauriencibuscrocodiliabftrufasinfidias^^/ffrf»- 
inftruunt : nam per virgulta, quibus funttedi, & intucntur, & fubter ea ipfa natantes, & fic operti, fe tes.croco- 
ad littus magnis laltibus incitanc , confeftimq} ex virgulrorum Iacebris erumpentes , aquarores duro dtkmpin 
aquam haur -unc violenco raptu incercepcos deuoranc: quod quidem ipfum crocodilorum maliaam gunt. 
& fraudem facile oftendic, yEiianus. Ecrurfus» Ad comprehendendos homines,aliafve beftias, Crocodili 
crocodiloharceftmalitia & v.eceraroria, vc qua noueric eosinflumendefcendere,vel adaquatio- rapacitas 
nem,vel ad confcenfioncminnaues, viamorc,quodquidemipfummultacompleuericaqua,de^^;/»- 
no&c madefaciac,pr3ecipicem cfHcere ftudens, quo faaliorem fibi captu pracdam reddat. i) fane tia. 



i4 De Quaclrup. Ouipans 

quoniarn Iubrioum gradum fuftinere non queant , prsecipites aguntur , & crocodili impetu corripf- 

Crocodili untur,&deuorantur. Crocodililachryma?, KfmuhiX* <Mx/>ua, prouerbium eft de ijs qui fefe fi- 

lackry- mulant grauiter angi incommodo cuiufpiam, cui perniciem attulerint ipfi , cuive magnum aliquod 

ma.Pro- malummoliantur. Suntquifcribant,crocodiIum confpecto proculhomine,lachrymascmittere, 

uerbmm. atq;eundemmoxdeuorare. Alijnarranthance(Tecrocodilinaturam,vt cum fameftimulatur,& 

irrudias machinatur,oshauftaimpleataqua,quamefFunditinfemita, quanouitaut alia quxpiam 

animantia, aut homines aquatum venturos,quo lapfos ob Iubricum defcenfum, neq; valentcs aufu- 

gere , corripiat , correptosq; deuoret. deinde reliquo deuorato corporc , caput lachrymis eifufis ma- 

cerat,itaq;deuorathocquoq;,Erafmus. Crocodilus hominem quoquecumpoteftinterficit,fed 

eundem poftea, vt dicunt quidam,deplangit, Albcrtus. Crocodilumfolumexbrutislachrymari 19 

quidam tradunt, Petrus Martyr. Ipfi, quorum vanitas ridetur, ^Egy ptij, nullam belluam,ni(i ob ali- 

quam vtilitatem , confecrauerunt : vclut crocodilum , quod terrore arceat latrones , &c. Cicero. 

Crocodili CCrocodilus omnem ftrcpitum perhorrefcit,humanam vocem contentioremcxtimefcit: cosa 

timidi- quibus paulo confidentius inuaditur, rcformidat, ./Elianus. Audax monftrum fugacibus,vbi auda- 

tts. cem fenferittimidiflimum, Marcellinus. Tradiderunt aliqui fugerc crocodilum (i rc&ooculoin- 

fpiciatur : fequi vero fi meticulofum obuium fen(erit,ac interimere, Pet. Martyr. Fugax animal au- 

De Ten- daci.audaciflimum tiraido. NecillosTentyrit£e (dictiabinfulaTentyri quam habhanr,Hermolaus) 

tyritit generisautfanguinispropinquitatcfuperant,fcd contemptu & temcritate. Vltro cnim iniequun- 

crocodilo- tur,fugientesq; iniecto trahuntlaquco : pleriq; pereunt quibus minus prarfens animusad perfequen- 

rumvi- dumfuit,Senecalib.4.Natur.quseft. In infula Nili Tentyri naicentes tanto funtcrocodilisterro- ©j, 

(ioribut. ri,vt vocem quoque eorum fugiant,Plinius. Etalibi,Quin& gens hominum efthuicbeluaEad- 

uerfain ipfoNiloTentyritar, abinfula inquahabitatappellata. Menfuraeorumparua,fedpratfen- 

tia animi in hoc tantu m vfu mira.Tcrribilis ha?c contra fugaces bellua eft, fugax contra iniequentes: 

fedaduerfumire folihiaudent. Quinetiamfluminiinnatant,dorfoq; equitantium modoimpofi- 

ti , hiantibus refupino capite ad morfum addita in os claua , dextra ac la?ua tcnentes extrema cius 

vtrinque,vtfrcnis in tcrram agunt captiuos:acvoceetiamfolaterritos,cogunceuomererecentia 

torporaadfepulturam. Itaq; ei vniinfulsecrocodili non adnatant: olfa&uq; eiusgenerishominum, 

vtPfyllotumferpentes fugantur,Ha:cille&Solinus. Tentyritxomnibus modiscrocodilumexo- 

fum habent, inueftigant atq; occidunt. Sunt qui dicant quod quemadmodum Pfylliapud Cyrena- 

icamregionem naturalem quandam vim habent contra icrpenccs, fic&Tencyrica:concracrocodi- 30 

los, vcnihil ab eis patiantur, fed intrepide natent , & aquam tranent , alio nemine audente. Cumque 

crocodiliRomamallatieflentvtviderentur,Tentyrita;eosfequebantur. facta eftillis pifcinaqua:- 

dam,&forameninvnolaterum,vtexaquainapricumegredipoflent. Tentyrit£eaderant,quieos 

interdum rete educebant ad Solem,yt a fpectatoribus viderencur,interdum in aquamintrantcs 

rurfumeosinpifcinamretrahebant,Strabo. Teterynt«e (TentyritaO fic nuncupati ^Egyptij,qua 

exparte comprehenfibilis atque expugnabilis (it,preclare intelligunt. Etenim eius oculos, quod 

fint hebetes , plane fciunt peropportunosefle ad vulnus accipiendum : atq; etiam eiufdem ventrem, 

quia molli & tenui fit cute , idcirco commode feriri pofle. Contra vero tergum & caudam ab omni 

ictu inui&a ideo exiftere,quod tedta fint, & quafi armata fquammarum robore,teftis,crufti(ve 

hauddiflimilium. Ijigiturquosmododixipopuli,eoscomprehenderefoliti,tamvalde ijs ipfis ini- 49 

mico infenfoq; animofunt.vtillicfluuiusacrocodilistantopereconquieicat&libef fit, vtfidenter 

ibidem natatio exerceri poflit , iElianus. Calepinus Tentyritas inepte genus animalis vencnofi in- 

tcrpretatur. ti 

Curinfe- *' ^Decrocodilisquaunccrnauigandum abaccolisnautisnouaperdidici,(inquit Petrus Mar- 

fiioresfmt tyr. *ib. 3. legationis Babylonicae) mens eft dilTercre. Ab vrbe Cairo ad mare vfq; non femper noxios 

crocodili eflc crocodilos referunt : ab vrbe autem aduerfo Nilo quanto altius verfus montana nauigatur , tan- 

invno toviolentioresferooioresq;aqua&tcrrisefleaiunt. Pierafq;eiusreicau(asmihiinterrogantiaddu- 

Niltloco xeruntinmedium. Primum,quodcaNiliparsqu«eintervrbem&mareiacet,pifcibustum inNi- 

quamin Io enutritis , tum ex mari prodeuntibus , quibus crocodili vefcuntur, fcmper abundet : proptcrea pi- 

dttro. fcibus contentos, in terram illos non longe a ripa defcendere hominibus aut quadrupedibus damna jo 

illaturos, prcdicant. Cum autem & infcriorcs crocodili, & pifcatorum ingens multitudo , pifcium 

turbas ad fuperna tranfire, quin illos rctibus intercipiant , paucas pariantur : crocodili qui fuperiores 

Nilipartesincolunt,atrociorifamevrgcntur:ita famelica rabic arrepros,interramdefcendcreil- 

Iosinquiunt,adoririq; ac perimere quicquid obuium fic. Quardam praterea prarmijfpes magnos 

crocodiloscapientibuspropofitafacitjVtmultopaucioresaudeantaNiliripislongiusprodire. Cui- 

que enim ad vrbem Cairum crocodilumgran^iorem afrerenti,aurci nummi defifco prabentur de- 

ccm. quamobrem crocodilis grandibus cirea vrbcm , vt alibi leonibus , vrfis , carterisque brutis ani- 

malibus violentis ac rapacibus,dulci habenda: pecunia:(pe multx in.fidiar parantur. Tuncautem 

crocodilinocentioresfunt,damnaq; advicinaruracxeuntesmaiora inferunt , quandoredijtad al- 

ueum Nilus : cum nanque fint eo tempore Nili oftia m.3gis arenofi», ob humiliorem aquaz in ipiis 

fauci- 



DeCrocodilo D. Lib.II. 17 

faucibusproflinditatem } minormarinommpifciumcopiaperfluentaNiIiarcendit.Indefamecom- 
pulfos, cum Niliaci pifccs illis ad faturitatem non fuppetant,vi£tumipfos terraqujeritare aiunt. Hic 
cuenifle prsedicant accolsE,quod Nilo ad alueum deducto, fxpelateantininfidijsobuoluticceno 
crocodili inripxora, ineorumlocorumviciniaadquxNiliacirurales autoppidanifceminasaquse 
hauriendajgratiamittunt, immiflbq; per ancillam cantharo in aquse decurfum, crocodilum, inqui- 
unt,tranfilire,&fceminam dentibus,quoshabet rapaciflimcs, manu, quacantharum immifit, rapc- 
re,acin fluuium in caput tra&am dilacerare.CameIum,equum,iuuencam,&:quodcunq; genus qua- 
drupedis ei occurrit,cum in terram famelicus exit crocodilus grandior, ictu cauda: adeo acriter ferit, Caud* 
vtilludcruribusfra&isproftcrnatacdcmuminterimar. Tantaeftenimillius cauda: vis,vt fregifle v ^ 

10 quatuor vnoi&ugraniorisanimaliscrurarepertusfitaliquando. Emergit aliudimmincnspericu- 
lum decrementi temporeNilum pernauigantibus.Cum enim contra Nili torrentem afcenditur,dc- 
firientcvento^fxpiuscontisquamremisagitur :nauemq; afcendentem crocodili latcnter fequun- 
tur : &C nautam cumcrocodilus videatcontoad expungendam nauem totum fixo pecloreinhaerere, 
idu caudse conto acriter difcuflb praxipitem cadere in fluuium facit : ac vix delapfum rapit & vo- 
rat. Sponda etiam manibus apprehenfaingreflum plerunq; tentaffe , aut nauim deuoluere fuifle co- 
natos,aflerun t. Tanta eft eorum rabies fame vrgente, Hcec omnia Pet. Martyr. 

^"Etpaulo poft^rocodilosprxtereazelotypos&amantiflimos vxorum,aiunt^gyptij: quod Crocodi- 
hoeexpcrimento comprobarunt. Iifdem fere temporibus , quibus ego regiones illas peragrabam, lorum %e~ 
nautajquidamadnauigando cum cernerentcrocodiloscoeuntesininfuIaNiliaca, quamfluuijde- lotypia. 

2.0 crcmentumficcam reliquerat,adeos cumingenti ftrepituacminitantibus fimiles defcendunt. Inde 
mafculus primo impetu perterritus, relicla vxore refupina,fefe prarcipitem in fluuium dedit. Refupi- 
natenimillammafculus., &C in ventremdeuoluit : cum ipfa ob crurum breuitatem per fe minime 
queat. Atq; itareli&ameius vxorenautas interimuntauferuntq;.Cum vero mafculus redijflet,vxore 
hon reperta , confpe&oq; in arena fanguine , pcremptam & ablatam conie&atus, ad nauim aduerfo 
Nilo ira concitus , veluti rabidus , defpumans natando percurrit: ratem vnguibus tenaciffime com- 
prehendit, omni conatu nititur fui oblitus nautas perempturus intra nauim profilire. Verum enim 
fuftibus ac telis nautse illum in caput alij,alij in digitos quibus kCc fufpendebat,ita concuflerunt, vt at- 
tritis manibus, capite quaflato,linquere prouinciam quam fumpferat coa&us fuerit,timuere tamch 
nautsenonmediocriter, Hucufq; Pet.Martyr. 

ro f Sui & crocodilo natura eamconciliauit amicitiam,vtimpune fues circa Nili ripas obuerfen- Amicitix- 

tur,ncq; a crocodilis ofFcnfam vllam patiantur, Calcagninus. f" Ichneumon oua crocodili inqui- inter fu- 
renscontcrit,nuIlavtilitatefua : necenimcomeditilla,fednatura duce, Diodorus Siculus. Ichneu- em&cro- 
monescrocodilisapricantibusinfidiantesinorishiatumintrant,&: exefis vifceribus eventremor- codilum. 
tuorum egrediuntur, Strabo. Sed amicacrocodilo trochilus auicula, excitat eum & admonet cum Crocodi- 
propinquumvideritichneumonem,vtfuperiusretuli. Pluralegesinlchneumone-D.interquadru- lorumho- 
pedesviuiparas. ^ Cercopithecicrocodilosoderunt,vtinipforumhiftoriadicT:um eft. ^BufialusJles. 
vulgo di&us,aut bos quidam fylueftris apud Parthos,crocodilum habet inimicum, quern fi inuene- Ichneu- 
ritextraaquam,conculcando profternit, Albertus deanimalib. 2.. 1. 3. Etalibi, Omnibus animalibus mones. 
infidiaturcrocodilusmaxime,&econuerfocrocodilum bubalusconculcat inarena. f Accipicres Cercop- 

40 crocodilorum hoftes funt,i£lianus. f Author cft Ariftobolus nullum pifcem ex mari in Nilum thecus. 
afcendere, prxter mugilem, alofam, (thriflam:) &: delphinos crocodilorum gratia, quibus praftan- Bujfnhts. 
tiores funt, Strabo lib. 17. In crocodilo maior erat peftis , quam vt vno cflet eius hofte natura conten- ^Jccifi- 
ta. Itaq; & delphini immeantcs Nilo, quorum dorfo tanquam ad hunc vfum cultellaca ineft pinna, tres. 
( fpina) abigentcs eos prseda, ac velut in fuo tantum amneregnantes, alioquin impares viribusipfi, Delphini. 
aftuinterimunt. Callenteniminhoccuncl:aanimalia,fciuntq;nonmodofuacommoda > verum&: 
hoftium aduerfa: norunt fua tela,norunt occafiones, partcsq; diilidentium imbelles. In ventre 
mollis eft tenuisq; cutiscrocodilo: ideofcvtterritiimmerguntdelphini,fubeuntesq;aluumillam 
(alias^)fecantfpina,Plinius. Eft&deIphinumgenusinNilo,quorumdorfaferratashabentcri- 
ftas.hidelphinescrocodilosftudioeliciuntadnatandum ,demerfiq; aftu fraudulento tenera ven- 

yo trium fubternatantes fecant & interimunt , Solinus. Ex crocodilis prartereosquifortuitapereunt 
morte, alij difrumpuntur fufFoflis aluismollibuscertisferarum dorfualibus cruftis(criftis,ex Solino) 
quasdelphinisfimiles Nilusnutrit,Marcellinus. Babillusvirorum optimus perfedusq;inomnili- 
tcrarum genere, rariflimus author eft, cum ipfe prsefedus obtineret iEgyptum , Heraclitio oftio Ni- 
li,quodeftmaximum,fpeaaculofibifuifledelphinorum a mari occurrentium , &: crocodilorum 
aflumineaduerfum agmenagentium,velutpropartibuspralium. Crocodilos abanimalibuspla- 
cidis morfuq;innoxijs vi&os. His fuperior pars corporis dura &impenetrabilis eft, etiam maiorum 
animalium dentibus, at inferior mollis ac tenera. hanc delphini fpinis quas dorfo eminentes gerunt, 
fubmerfivulnerabant,&:inaduerfumemerfi(emifli)diuidebant. Recifishocmodopluribus,ca5teri , , 
velutacie verfa refugerunt, Senecalib. 4. natural. quarftionum. f Crocodili a porcis pifcibusabfti- esrap- 
nent,qui cum rotundi fmt,& fpinas ad capuc habeant,periculumbelluisafferunt, Strabolib.17./^ 



18 De Quaclriip. O uiparis 

Scorpitts. 5" -^gyptij inimicum cum pari congredientcm inimico iiadicare volentes , fcorpium & crocodilun i 
pingunt. vterq; enim alteri mutuum affert exitium. Sin vero vi&orem alterum,quiq; inimicum fu£ 
tuleritinnuant,autcrocodilumpingunt,autrcorpium.i!celeriterquidemruftuIerit,crocodilum:ii 
lente\fcorpium,obeiusdifficilemrardumc^motum,Orus. Abexclufiscrocodiliouismoxfcorpius 
prorcpitaculeatus.aquo letaliictuafflictusinterit, Philes. ^^Egyptij pro homine rapace & otiofo 
ibidit crocodilum pingunt cum ibidis penna in capite. hunc enim f iibidis penna tangas, immobile reddes, 
penna. Orus & ^Elianus. ^Coluber eft in aqua viuens,huius adipem & fel habentes qui crocodilos venan- 
Coluber tur, mire adiuuari produntur , nihil cont ra bellua audente, ( vide etiam in E. mox:) efficatius etiam- 
m aqm num fi herba potamogeton mifceatur, Plinius. Et alibi , Potamogeton aduerfatur crocodilis : itaquc 
vittens. fecumhabenteamquivenanturillos. Nafciturin ;Egyptofabafpinofadecemcubitoslonga,quam 10 
Potamo- crocodilifugiunt,timentesnefpinisoculosla:dant,Creiccntieniis. 
getonher- E. 

ba. Crocodilum Ammianus Marcellinus exitialequadrupes malum nominar. ^ Si perfequanmr 

Fabafii- quempiam , verterefc non pofTunt , fcd folum refta procedere queunt , vnde pluribus occafio fugx 
^ofa. haud dubia. aliqui etiam gnari huius nature plus rationi quam terrori immanis beftia: tribuentes, 
De ratio- pluribus i&ibus conuerfi,cum illa minime fle&ere fe pofli t,in latus eam conficiunt,tametfi pclle du- 
neinterfi- riffima & impenetrabili , vnde caffim fufte melius agitur , quam vel pun&im ,!rut lancea aut gladio, 
ciendi vel Ca.rdmus. Rar6capitur,cum&incolxquidameumvenerentur,&externisinutilisfitlaborobcar- 
capiendi nesefuimalas,DiodorusSiculus.Capiebaturpriicistempoi"ibushamis,recenticarneappofita:nunc 
crocodi- quandoq;retivalido,prout&quidampifces,quandoq5inftrumentoferreoexcimbaadcaputinie- 10 
los. clo , Idem. Suidas in Kcyy6 M fcribens vim odores tranfmictendi , non in aere folum , fed etiam in 

aquaefle,fubdit: ■^QtxfQVJihiteiTfyfyLfiOiVTritL r du>TQ'u£tL r Tz>s'Qn(p'cLvucv/ v^i^L^lai^i^mlcL^cw^mg. 
Oocodilum capiendi cum complura & multiplicia genera, (a^oq m>v\aj vnum tantum hoc quod 
mihi maxime dignum relatu videtur,puto fcribendum. Vbi tergum fuillum hamo circundatum, ad 
alliciendumcrocodilum,pertuIitinmediumfluminisvenator,ipfeadorafluminisporcellum,quem 
viuumtenet, verberat: cuius vocemcrocodilusaudiens,fecundum illam tendit,na£tusq; tergum 
deuorat. Etpofteaquamattra&useft,anteomniaeiusoculosvenatorccenoopplet. Hocactoca:- 
terafacilefane obtinet,alioquicumlaboreadepturus,Herodotus. Tentyrita» yEgypti populi quo- 
modo crocodilos captent, diximusiam fuprain D. Enydris ferpens eft mafculus & albus. huius adi- 
peperungunturquicrocodilum captant,Plinius. Etalibi,Coluber eftin a"qua viuens : huius adi- 1 
pem & fel habentes , qui crocodilos venantur , mire adiuuari produntur, nihil contra bellua auden- 
te:efficatiusetiamnumfiherbapotamogetonmifceatur. 
De croco- ^"Poflum deichneumonum vtilitate,decrocodilorum } defeIiumdicere,iednoIoeflelongior, 
dilis Gan- Cicero de Nat. lib. i.& j.Tufcul. Primus hippopotamum & quinq; crocodilos Romx sedilitatis hx 
gisflumi- ludis M.Scaurus temporario euripo oftendit,Plinius & Solinus. Edita munera in quibus erocodilos 
»». atque hippopotamos, &c. exhibuit, Capitolinus in Antonino Pio. Heliogabalus hippopotamos & 

crocodilum habuit, Lampridius. ^Duo crocodilorum generaGanges fluuius generat.Horum al- 
teri nihil nocent, alteri inexorabili atq; immifericordi in quidlibet voragine carniuori fun t.In eorum 
fummoroftro,quiddamtanquamcornueminet. Iis ipfisadminiftrisadvlcifcendosmaleficos, tur- 
piffimis iudicijs conui&os, Indi vtuntur. nam eofdem rerum capitalium damnatos eis obijciunt : nc- 40 
que ad percutiendos eos fecuri , laqueo ve ad frangendam ipforum ceruicem carnifice egent, Jilia- 
nus. Scripfit aliquando Aurelius Feftiuus , ille qui Aureliani libertus fuit , Firmum ^Egypti tyran- 
num crocodilorum adipc perun&um, inter crocodilos impune innatafle, id quod Spartianus adno- 
tauit: vt verifimile fit,immanem fxuitia beftiam fui generis odorefedu&am natura parcere,non ho- 
mini, VadianusinMelam. Sunt qui omnemvenenatamferamadipeeiusperuncLisabftinerepu- 
tent, vt Iegimus apud Aetium lib. 13. cap. 8. Plinius hoc etiam terreftris crocodili adipi tribuit , vt eo 
peruncliab aquaticistutifint. VideinScincoG". 

^" Crocodilum hoc modo capiunt : Pifcatores craflum & prolixum funem altera parte valida: 
arborivelcolumnajadNiliripameadecaufaftrucl:a?,firmiteralligant:aIterahamumferreumGubi- 
talis longitudinis, ac digitalis craffitudinis,cui vel arietem vel capram ne£tunt,cuius balatu crocodi- yo 
hisinefcatus,in ripam profiliens, hamum cum ariete abforbet, quo interne transfixus miris femodis 
agitat, folumq; diuerberat, pifcatoribus interim funem tum remittentibus, tum contrahentibus, do- 
nec tandem victus ceu exanimis concidat: tum certis haftis gula,lacertis, coxifq;, qua pellem habent 
tenerrimamperforatis,confodiunt.LeoAfricanus. 

^EftcrocodilorumaIiaaquadrupedibus(inquitPetrusMartyr)inprogreflunatura.Cumenim 
e Nilo in terram Iongius proficifcuntur , alia nefciunt regredi via , quam per ca veftigia quajin arena 
venicntes reliquerunt.propterca cum defccndifle (exijflee flumine) crocodilum incola: fentiunt.ce- 
lcricurfucumligonibus &ramorumfafcibusaccurrunt:incaqi femita foflam profundam effodi- 
unt, ac ramis illam fuper impofitis arena con tcgunt,ne rediens crocodilus infidias fentiat.dehinc per 
veftigia crocodilum qusritant , fic repertum ftrepitu & lituorum aeneorumqj tinnku in fugam ver- 

fum 



DeCrocodilo.E.F.G. Lib.II. 



15 



furainrequimtur.itainfoueamdelabentemautperimunt,autIaqueisirrecitumadvrbcm(Cairum) 
portant. Diximus enim decem aureorum pramium efle grandes crocodilos viuos afierenti propo- 
fitum. Paucis antequam ego adijiTem diebus, vnum allatum fuiffe viuum mihi retulit magnus inter- 
pres , quem vix duo poflent cameli fimul , vti boues araturi , coniuncFi tergo fufFerre. Alius eodem 
temporc magnse molis crocodilus in regione quse Nilo adiacet,nomine Sactum,tres infantesin 
quodam rure Niliaco e cunis raptos deglutiuit. Captus tamen,modo quo diximus capi foIere,fuit in- 
teremptus : euulfosqj infantes vix adhuc exanimos fuifle fepultos,referebatur. Iifdem diebus ex vte- 
ro alterius irretiti ac trucidati arietem fere integrum voratum , ac vna dilacerara; mulieris manum, 
armillaadhucextantcarnca^rcextraxiftequidamaccoteperhibebant.Habitosenim^quandocunq- 
10 curx non eft ad vrbem eos aiFerre,excoriant,cum vtile ad multa medicamenta crocodilorum abdo- Ahdomen 
men efle didicerint : Nec defunt ctiam qui corium illorum quarricenc,quod eft adeo durum, vt neqj crocodtli 
fagitta rransfigi poffic. . ad medi ^ 

F. camenta 

Crocodilus raro capicur,cum & incoke quidam eum venerentur,& excernis inutilis fit labor ob vtiU. 
carnesefuimalas,Diodorus. QuicircaEIephancinamin^gypcoincokinc,quod facros efle non & e e fa 
cenfeanc,etiam comedunr,Hcrodotus. In vrbe Apollonis fancicum eft vc quifqj de crocodilo corri- crocodilo- 
edac ablegata omni exceptione , Calcagninus. ApolJonopoIirxcrocodiloscomprehenfbsexalro rum. 
fufbendunCj&flebilicergemencesmulcisprimum vcrberibusafHigunr,deinde ijs concifis vefcurf- 
tur,/Elianus. ffa^abLcuk. ir. interimpuraciboanimalialegitur,SepcuagincacrocodiIumrerreftrem 
vertunt. Plurimiin ^Egypto crocodili carne vefcuncur,boniq> faporis aflerunc. Leo Africanus. 

G. 

Crocodili fanguinem aliqui morfibus ferpentium auxiliari docent,Diofcorid.6.39.Idem con> Remedu 
munem curacionem aduerfus omncs iclus virulencos docens,Erafiftratus (inquit) non immeritb re- cx croco- 
prehenditeos qui incognitas ad hunc vfumfacultatesconfcripferunt, vtelephantifelcrocodileve dills. 
fanguinem, &c. Vtriulq 5 crocodili (aquatici &terreftris) fanguis claritatem vifusinunctis donat,& Ex fan- ' 
cicatrices oculorum emendat , Plinius. Crocodili fanguis hebetudinem curat perfe&e , Kiranides. wine. 
^ Si quis fixerit (lego,frixerit, vt in xylobate, idcn\ ftellione apud eundem) crocodilum, & vnxerit fe 
inde, nulla vulnera vel icius qua: receperit fentiet , Kiranides. Crocodilus alius aquaticus , alius ter- Ex corio'. 

i reftris eft : corij vtriufqj cinis ex aceto illitus his partibus quas fecari opus fit , aut nidor cremati , fen- 
fum omnem fcalpelli aufert, Plinius. Vide in Scinco. Pellem crocodili tritam fi quis infperferit 
membro vrendo vel incidendo, abfq 5 dolore fiet, Kiranides. Cor ( lege, corium ) Iacerta; ( fic aliqui 
voccm zab vertunt , fed Rafij interpres & alij , crocodili ) crematum , aut ( & ) mixcum cum amurca 
olei,inun(5tummembromucilando, mortificat idadeovtferrumnonfentiat, Arnold. ^^Egypcij - ' 

aegrosfuosaduerfusfebriumhorrorescrocodili adipeperungunc,PIinius. Crocodili adeps eandem Exadipz 
. faculcatem habGt,quamcanismarini, vc in Succidaneis cum^Egineca publicacis legicur,&apud 
Rafimquoq 5 . Acrocodilis morfosipforumadipevulneribusimpofico, fummopere iuuari fcfmus, 
Galenusad Pifonem. Demorfosacrocodilolocosacri muriaaucpifciumgaroperfufosacfocos,adi- 
pe crocodili cliquaro illinico , Aetius ex Apollonio. Ex adipe cinfa ( cemfa ) emplaftrum fic fiiper 

40 morfum eius, & dolor ftacim fedatur, Auicenna z.. jc 6. & Rafis. Si coquacur cum aqua & aceto , & 
oscolluarur,rollicdoloremdcncium.DecocFio eius opitulatur contra morfum vermium , mufca- 
rum,aranearum,& huiufmodi, Idem. Adipe crocodili ( fiue terreftris fiue aquatici , vide in Scinco) 
perun&os a morfu crocodili cucos efle perhibenc. Adeps crocodili magno apud Alcairum venditur, 
quem aiunt vetuftis vulneribus & carcinomate infecFis conducere , Leo Africanus. Crocodili adi- 
pem ad Gangramas optimum tradunt , Iul. Scaliger. ^ Crocodili e dextra maxilla dences adalligati Exdenti- 
dexcro lacerro, coicus ( fi credimus ) ftimulant. Canini eius dentes febres ftatas arcent thure repleti. htts. 
Sunt enim caui, ita ne diebus quinque ab a?gro ccrnatur qui adalligauerit. Idem pollere & ventre ex- 
emptoslapillos,aduerfusfebriumhorroresvenientestradunt,Piinius. Etalibi, Concitat Venerem 
denscrocodilimaxillarisannexus brachio. Crocodili dentesabftra6li,eoviuodimiflb,ingeftante 

50 tenfionemvelerecFionem (membri pudendi) excitant: (exdextrapartein viro:) finifter mulieribus. 

Siverovterqueadaptentur , erunt incer fecontrarij,Kiranides. ^Fimumcrocodiliadalopeciam ExFimoi 
commendaturaSorano&ArchigeneapudGaIenum,intelIigoautemterreftris:cuiusetiamadim- 
petigines& alia multa vfus eft. Videin Scinco. 

^Morfueftafperotetroq},vtquoddentibusIaceretnunquamfanetur,Diodorus Sic. Mor- Bemorjit 
fus eius horribili renacitate conueniunt, ftipance fe dencium ferie pecFinarim, Solinus. vide in B. crocodili. 
Cumfincmultageneracrocodilorum,csetera mandibulam inferioremmouent preterrencheam: 
&ideohsec fortiflimi morfus eft, Albert. ^Quoscrocodilus momordit(inquit Aetius 13. 6.) pri- Be me ~ ■ 
mumquam tutiflimecuftodireoportet,indomoconclufosfencftrasnonhabente. Etenimobcon- dendis 
trariam quandam afFectionem fere in totum fylueftres maxime feles ad demorfos accedere confue- morfibus 
taerunt. Aemedia autem his eademquxadmorfosacane(acanerabido,) ArnoldusdeVillanoua. crocodili. 

B iiij 



io De Quadrup. O uipans 

Morfus a crocodilo curctur fimiliter illi, qui morfus eft a cane non rabido, Auicenna) ac ad reliquos 
relatafuntconueniunt. Proprie autem humanumftcrcus&mifyfimultrita&impofitaadcosfaci- 
unt.autpifciumgarum,aut carnium falfarum iufculummorfuiinfunde. [Salfamenta (ideftpifces 
falfos, Aggregator)fcorpionum plagis imponere conuenit: contracrocodilorumquidemmorfus 
non aliud prsefentius habetur,Plinius.] Aut falem&mytrhamxqualipondereinacerrimoaceto 
quam tenuifluno contere,& cerato excepta impone. [Sal crocodilorum morfibusimponitur,tritus 
inlinteolo&intinctusaceto,itavtvincuIislocaconftringantur,Diofcorid.] AliudtStercorishyasnae 
drach. quacuor,jeruginis drachmas nouem,adipis anferinidrachmas fex.galbani drachmam vnam, 
cerardrachmaso£to,oleidrachmasduodecim. ^ruginem*&ftercusacetoterito,&liquefac"taaf- 
fundito.Quod fi hyaenx ftercus non adfit, porcino vtitor. Apollonius autem inquit,demorfos locos t9 
acrimuria aut pifcium garo perfufos ac fotos,adipe crocodili eliquato ii!inito,& linametis inditis ob- 
ligato. Aut carnium falfaruro pinguiores partes tufas indito , aut melanthium cum aceti fa?cc tritum 
imponito. Hxc enim & vlcus ferpens coropefcunt,& morfus e veftigio ab inflammatione vindicat. 
Poft hxcautcm lenticulam coclam cum melle tritam cataplaftnatis modo adhibeto. Erui vero fari- 
na cum melle fubacta, aut iridc cum melle morfum expleto. De caetero vero vlceta renutrito,& pcr 
communia auxiliaadcicatricemperducito,Hxc Aetius. Adueriuscrocodilimorfusnitrumcum 
mellela;uigatum tantifper tum hulcusrepurgetur,imponito: mox melIe,butyro,medulla cerui, 
adipe anferino impleto. (Eodem emplaftro,nifi quod terebinthina additur, Aetius initio libriij. 
conwahominismorfum vtitur.) PorroGalenusteftatura crocodilo demorfosadipeipfbrumvtil- 
neribusimpofita,exacl:epcriculoliberatoscognouifre,^Egineta. Dercmedioexadipe,vidcetiam i» 
fuprain E. circafinem. Eruum datur contra fcrpentium iclus ex aceto, ad crocodilorum homi- 
numqj morfum,Plinius. Auiccnna 4. 6. 4. n. eadem qux ^Eginera fcribit. Laudancur pmerea ad 
crocodili morfum a Plinio,vt Aggregator citat,garum pifcium lib. 31. & fal cum aceto,ibidem.& fex 
acetilibro 2,5. 

ff. 
Mhmeb- * Crocodilus a croceo colorc di£tus eft, Ifidorus. Crocodilusnorninacurquoderocumti- 

gu croco- nieat. nam cum ad aluearia repens terreftris crocodilus (fcincus) mel vorat , apianj foris crocum ap- 
dili. ponunt,quo ille confpe&o fugit. Marinus ( fluuiatilis potius vel Niliacus , Euftathius habctwtafycs, 
non^ctActoa-<oc;vtVarinus)ver6 fic di&us videripoteft,qu6dcrocas,ideftIittora(velarenaslitto- 
rum) timeat. in terra enim pauidus cft, Varinus , & CseliusRhodig. 1 r. 2.1. ( qui etiam crocas [ & cro- 30 
calas,Euftath.] Grxcisdicifcribitcalculosfrequenti motu in matislittorerotundatos,quosLatini 
vmbilicos appellent:) & Euftathius in Homeri Iliados A. 

C Epitheta. Niliacus, improbus, Nilicola, apud Textorem. 

Crocodili' f"Eft&crocodilea fiue crocodilina&crocodilitis vocata,qua:ftiofophiftarumludrica,vtpri- 

uamua- on&ceratina,Hermolaus. Sapientemformantesnonmodocognitioneccelef iumvelmortalium 

fiiofophi- putantinftituendum,fed per quxdam parua fant», fi ipfa demum xftimes,ducunt,ficut cxquifitas in- 

fiarumlu- terim ambiguitates : non quia ccratina: aut crocodilinas poflint facere fapientem,fed quia illum ne in 

dicra. minimisquidemoporteatfalli,Quintilianusi.i^. Decrocodilineinuenimus(inquitPolitianusin 

Miicellaneis cap.jy.)apud Aphthonij Gracum enarratorem Doxapatrern, quamuis apud eum 

cf ocodilites potius quam crocodilint vocatur, quod & verius puto. Verba ipfi us ita Latine interprcca- 4» 

mur.Serra,inquit,&crocodilites,ficutieftiniEgyptiacafabuIa. Mulkrqu^piamcumfiliofecun- 

dumfluminis ripas ambulabat : eicrocodilus filium abftulit, redditurum dicens, fi verum mulier re- 

fponderct. Negauit illa fore vt redderetur , atqj ob id xquum aiebat reddi , Haclenus ille. Moxque 

idem,CrocodiIiten ( inquit) hanc propofitionem vocant, crocodili huius gratia,quam etiam -tt^W, 

id eft, ferram vocari a Gracis indicat. Adiuuat Lucianus in dialogo cui titulus Vitarum venditiones, 

itaferme Chryfippumloquentem inducens, ciqs reipondentem quempiam ,quifeproficeaturem- 

ptorem: Confidera igitur i ta. Eft ne tibi filius? Quorfum iftud ? Si forte illum iuxta fluuium errabun- 

dum crocodilus inueniat rapiatqj , dein reddituEum polliceatur cum verum dixeris , vtrum redden- 

duseivideaturnecne. QujdenimfentiredicesjRemfaneperpIexaminterrogas.Exhisautarbitror 

(inquitPolitianus ) liquet etiam crocodilitem, ficuti fupra ceratinen , fophifmatos efleparum expli- y« 

ijum/M. cabilisfpccicm,quodialecT:iciveteres,potiflimumqjStoicivterentur. ^Hefychiuscrocodilumet- 

iam <Tv>dcv interpretatur. intelligo autcm tomentum quopuluini &felk quardam rcplentur. nam & 

5C/>0JMJ<&«,yva<pa.Actexponuntur : &Cxn<pa.Mv ( proyvctpaAoi', vt conijcio) ti/A». KfmoSxXtw <piA^M/cj 

SimnwwyiJowiitvnpvyiuL, (-TrWoi-jPolluxj.?. 5"CumcrocodilliscrufcuIis,Plautus: Pompeius 

interpretatur valde cxilibus. 

Crocodi- ^lcon. NealcescumpracliumnaualeiEgyptiorum &Perfarumpinxiflet, quodinNilo, cu- 

Uttpittus ius aqua eft mari fimilis, fa&um yolobatintelligi,argumento declarauit,quod arte non poterat. Afel- 

quidfigwlum eniminlittore (littus dixiVpro ripa) bibentem pinxit,&crocodiluminfidiantemei, Plinius. 

fcarit. Crocodilusinhieroglyphicisliterismalum fignificat,Diodorus Sic.lib. 4. Bibliodi. -Egyptiorum 

alij in nauigio, alij fupcr crocodilo Solem oftendunt, fiq innuentes Solera iter fuum per aerem 

dulcera 



DeCrococi.H.a.c.h. Lib.II. zi 

dulccm & humidum peragendo, tempusgcnerare,quodquidem per crocodilu figniflcatur proptcr 
aliam quandam facram (U&.ttxIu}) hiftoriam, Clemens lib.y. ^apunr. 

f Crocpdilionchamarlcontishcrbaenigracnguram habet,radicelonga, a?qualitercrafla,odo- Crocodi- 
ris afpen. Nafcicur in fabuletis, &c. Plinius. Mcminit & Diofcorides, & Galenus in libro de fimpli- lion hcr- 
eibus. Idemlib.z.decompofit.medic.fecundumlocoscap. i.mentionemfacitradiciscrocodilia- ba. 
dis maximas, qux locis aquofis nafcatur. Diofcorides crocodilion fuum itJ^vfmhm , id eft fyluofis 
nafci prodidit. Quin & dipfacus apud Diofcoridem crocodilion cognominatur: & lilium ab Oftha- 
ncauramcrocodilivocitariinter nomenclaturaseidemattributaslegimus. 

f Quos iEgyptij champfas vocant, Iones appellauerc crocodilos,illi generi crocodilorum quod Chmfa. 

I o apud eos in fa?pibus gignitur, quantum ad corporis fpeciem,com paranrcs, Herodotus. Eft & xfoxu- xftyjuSis- 
&(Ao?, (cumacuto in antepenultima,vel fecundum alios in vlcima,&ypfiIoinantepenuIt.)par- Ao ? . 
uumanimalculumapudHipponactem,Euftathius. SimiliscrocodiIo,fedminoretiamichneumo- Dc fer- 
ne, eft in Nilo vocatus fcincos, Plinius. Petrus Martyr Oceanea Decadis primss lib. 3. in loco axio-pentibw 
damCuba: appellata: ab Hifpanis inuentos ait ferpentes octo pedum in verubusligneisappoiicos Indicis 
igni vnacumpifciumlibriscirciter centum.-quosincola: pifcatores ccperantvt regi fuo conuiuium crocodilis 
pro altero rege paranti afrerret, & confpedtis Hifpanis accedentibus fugicntes reliquerant. Tum Hi- fimiltbns. 
jpani (inquit) difcumbunt, pifcibusla:tifruuncur,fcrpenresrelinquunc, quosnihilopenitusabyEgy- 
ptiiscrocodilisdiiferreaffirmant, pr3eterquammagnitudine,cum maximi eorum octopedesnon 
excederent. Propinquumnemuspoftmodumiamfaturi ingredientes ex ijs ferpentibus,arboribus 

*o funiculis alliga cos complurcs comperere , quorum ora alij funibus aftricta , dentes alij euulfos habe- 
bant. Demum per interpretem cognouerunt nihil efle inter edulia quod incola: tanti faciant, quanti 

• ferpences illos. popularibus eos comedere minus licer, quam apud nos phafianos aut pauones , Ha?c 
Petrus Martyr. Non probo autem quod ferpentes appellat , quos a crocodilis fola magnicudine dif- 
ferre fcribic : lacercos enim potius , quod quadrupedes finc, nominari oportebat. Idem Decadis fe- 
eunda: libro fccundo , Beragua: prouinciar Noui orbis flumen quoddam efle ait , quod Hifpani La- 
cercorumflumenvocarint^quialacettosnutriatmaximosjiominibuscafteriscjjanimalibusnoxios, 
Niliacos crocodilos a:mulantes. 

5" jEfculapio templum confccratum fuit in monte Libya: circa Crocodilorum littus, vt fcribit Crocodi- 
HermesTrifmegiftusin Afclepij dialogo. ^ln Phcenice fuitoppidum crocodilon, (crocodilorum,) l on ppi- 

30 Plinius f. 19. non procul a Carmelo promontorio. Crocodilorum ciuitas in ^Egypto eft,ArfinOe di- dumPhce- 
&a poftca,Strabo. HincdiclusputoCrocodilopolita^nomos apudPlinium. Crocodilorumvrbs nicU. 
fitaeftinMceridepaIude*in^Egypto,vtmeminicHerodotuslib.z.Sicautemvocataeftqu6dcum Crocodi- 
*Minasrex,(DiodoaisSic.vtinterpreshabet:Menes,vtHerodotus)equovecl:uscanespropriosper-^ r//w c j_ 
fequcntesfugerec,cq'uoinpaludecollapfo,ipfeacrocodiloexceptus&invIteriorcm ripam delatus u itos in 
fit.quoinlocovrbe condita crocodili confecrati &prodijshabitifunt,eorumq3ca:deomnibusin- &uypto. 
tcrdicrtim. Ciuis,CrocodiIopolites,Ha:cStephanus,cuiuslocum mutilumfarcies exDiodoriSicuIi & 
defabulofisantiquorumgeftislib.z.quemPogiusinterpresparumcommodereddidit. CCrocodi- Crocodi- 
lusmonseftinCilici£evelSyria2ora,Plinius5".27. lusmons. 

^c. Grandini creditur obuiare fi quis crocodili pellem , vel hyamar , vcl marini vituliper fpacia Superfti- 

40 poffeflionis circumferat, & in villa: aut coru^ 

Jadius. Corium crocodili,autlupi claudi aut fimia' fi circundetur ferendo ipfum cum coaldea, &fu- dam de 
perficieseius,nunquamcadetineagrando,Rafis. apparetautemlupumclaudumabinrerpretepofi-f^W/7<;- 
tum pro hyama : nam & apud Auicennam 4. 6. 4. 9. qui locus eft de cura m orfi a cane rabido,pro al- rum vfu. 
dabhajdcll hya?na, interpres icddit adabacum claudicantem. Czeterum fimia: nomen ab eodem po- 
litum fufpicor pro vitulomarino.quiGrxcephocadicicurjHebrasiaucemfimiam^^vocantjVnde ■ ! " 
per literarum mccachefin crror commicti potuit. 

^h. Artemidorumgrammaticum Appolloniusmemorat nicentcgreffucrocodiluminhare- Hijioria 
na iacentem expauifle, acq^eius motu percufla mcnte, credidifle fibi fimftrum crusatque manum a de Arte- 
ferpentecomeftam , & literaru memoriacaruiflcobliuioncpoflefllim, Carlius AurelianusinChro- midoro 

fo nijs , capite de furore fiueinfania. gramma,- 

^i€gyptiorummoremquisignorat?quorum imbutjementcs prauitatum crroribus,quam- tico. 
uis carnificinam potius fubierint, quam ibim , autafpidem , aut crocodilum violent, Cicero. In di- Crocodili 
uerfis ^£gypti locis coluntur fcarabeus, crocodilus, fcles, Plutarchus in Symp. 4. j. Crocodilon ab &gy- 
adorat Parshac (^Egypci:) illapauetfaturamferpentibm ibim, Iuuenalis Sat. 1 j. Sed neqj crocodilus fine ptilsculti. 
caufa verifimili ac plena perfuafionis honorem nactus eft. Ad fummum enim numen quandam ha- 
bet imitationem , vcpote ex omnibusvnuselinguis. Nequeenim fermo diuinus voce indiget: & 
permutam &filencera viamaciufticiam afccndens, ad vocalemiuftitiamperducitmorcalia, {x&'M 
Ji^Qtpv @>ou[va»/ xiA^y kn Sxtuk ,™Jw™ ayttxaL™ Sixlw.) Solumautcmcxijsquxdcgunt inhumi- 
do a fronte tenuem ( Xmv , Iaruem ) ac perfpicuam quandam pelliculam deducere tradunt, & vi- 
fum obtegere, ita vt non vifus vidcat, quod primo numini plane congruit. Vbi vero crocodilus fce- 



i5 DeQuadrup. Omparis 

minapcpererkjibi terminum incrementiNilifiitururnagnofcit. Quumeniminhumidopartum 
a»dcre non poflit, procul autem non aufit : id feruat tcmperamentum, vt cxa&e futurum incremen-^ 
tum prafentiat , vt a partu dum incubant & foucnt oua fimul ipfse fluminis beneflcio frui poflinr , fi- 
mul ver6 & oua loco inhu mecto ae ficco cuftodiantur. Pariunt aurem ( oua ) fexaginta , & totidem 
diesceflant^c^Aer/rteoi. legockAeTrVOTisideftexcludunt:) totidem etiam viuunt annos qui pluri* 
mum viuunt : qu£ dimenfionum prima eft ijs qui codeftia fpeculantur, Hxc fere Calcagninus in li- 
brodei£gyptiacis,exPlutarcho delfide&Ofiride. Ipfi quorum vanitas ridctur ^gyptij nullam 
belluam ,nifi ob aliquam vtilitatem con(ecraucrunt,vclut ibin,quodmaximam vim ferpentium 
conficiat:crocodilum,quod terrore arceat Iatrones,Cicero. Crocodilos admiranturmulti.cum 
homincs interficiat aedantqj rem perniciofam morta!ibus,quur lege vt pro dijs co!antur,fuerit fanci- 1^ 
tum. Sed videntur toti patrix fecuritatem afferrc , non tantum Nilus , fed & qui in eo fint crocodili. 
Quos ArabiaELiby£equelatronesveriti,nonaudent flumcn tranfirepopulatum. AfFertur&aliaab 
hiftoricis huius beftisecolendarratio. Nam regem quem Minam ( Mencm, Herodotus lib. i.) dixe- 
rc, cum fuicanesperfequerentur, fugifle aiunt in Maeridis (alij -JMiridiivcX Afm&legunt,neutrum 
probo)paludem,ibiq}(collapfoinpaludeequoquovehebacur,ipfum,vtStephanushabet)fufce- 
ptum a crocodilo , mirabile di&u , in continentem fuifle delatum. Igitur vt gratiam animali reddc- 
rct: conditaciuitatepaludi propinqua,quamcrocodilorum appellauit, mandafleaccolis, vtpro deo 
cabcftiacoleretur,paludemqj inearumcibum vouifle, Diodorus Siculus defabulofis antiquorura 
geftis lib. 2.. Pogio intcrpretequalicunqj. In Arfinoitica prafettura ( inquit Strabo lib. 17. ) mirum 
inmodumcoliturcrocodilus,&cfr. facerapudeosinlacuquodam (Mceridis fci!icet)feotfumnu- %% 
tritus,&faccrdotibusmanfuctus&:fuchusvocatur. Nutriturautempane,carne&vino,qua:aper- 
egrinis afteruntur ad eiufmodifpe&aculumvenientibus. Hofpes itaquevirinteralioshonoratifli- • 
mus , qui nobis facra commonftrabat, ad locum veniens , placentulam , & carnem aflam , & quod« 
dammulfivafculumex cccnoattulit. Beluam inripa Iacus inuenimus,ex facerdotibus alijcius os 
apcrucrunt",alius bellaria impofuit, poftcacarnem , deindemulfam iniecit. Illeinlacum exiliensin 
vlteriorem partcm traiecit. Sedcum alius hofpes adueniflet, & fimilirer primitiasattuliflec, curfula- 
cumcircumeuntesitideminuentocrocodilo obtulerunt,Hxcille. Et alibi, Arfinoirje crocodilos 
colunt,&proptereafoflamhabentcrocodilisplenam,& Mceridis lacum.nam & eo'scoIunt,&ab 
cisabftinent. Crocodilos facrosadmodumeflecxiftimantqui circaThebas & Mcerios ( Mofe^) 
ftagnum incolunt: quorumvtriquevnum exomnibuscrocodilisaluntcicurem&edo&ummanu j» 
traclari^appendenteseiusauiibusvelgemmas^velexaurofufilesinaures^k^Tw^mA^^tt^TO^ 
■ftuoia.:) &primoribus pedibuscatenam (a,u<p<c$Va$,armillas ) inne&entes : cibariaqtioqj accommo- 
dataacfacra (/PnVct) prsebentes, confe&antur tanquam pulcherrime viuentem, ( tanquam homines 
delicatoscurant.) Vbi mortem obijt,faleconditum (7a^a'wn{) facris in vrnis fepeliunt,Herodo- 
tus. Coptita: (qui Coptum incolunt in JEgypto,) accipitres vt crocodilorum hoftes odio addufti ia> 
pcincruccmagunt.Iidem ob fimilitudinem quamcumaquacrocodilisefleaflirmant,crocodilos 
diuinohonoreafficiunt,^Elianus. Abafpidibus&crocodilismorfbsfelices&deodignosarbiuan- 
turJigyptij ,Iofephuslib. i.contra Appionem. Crocodilorum colentes Ombitse -^gyptij populi, 
fichosdierumcelebrationedignantur,quemadmodummagnificenciflimacclebramus01ympia: 
certamina. Acrocodilisfuosliberosrapimirificegaudent, &matresexeo magnam lxticiam volu- 4» 
ptatemqjcapiunt:&fimulmagnifice,&ampledefefentiunt,qua:nimirumdeocibariapepcrerinr, 
iElianus. Volaterranus quidem hxc cadem ex jfiliano de Ombicis pariter & Coptitis fcribit. 
Ouamfamiliariter a facerdotibus in iEgyptocrocodilitra&entur, fcripfi quxdam fuprain D. Amo- 
metus in quadam Libyca vrbe dicit facerdotes cx lacu quodam cantionum iliccebris prarftricros 
Cr$eodi- crocodilosdecem&feptemcubitorumeduccre. Decrocodilishanc etiam audttionemcxi£gy- 
losdiui- ptijsaccepi,facrosefle,&manfuefcere,&aminiftrisfefacilcconcre6tarifuftinere,&fibifruftae(cu- 
natione lentaindcntesinfita,extrahentibuspatulumospra:bere,atqueantiquiores&pr^ftantiorcsdiuina- 
follerefe- rionepollere,i£gyptij ferunt : idqj Prolcmaei teftimonio comprobant : eum fane cum ex crocodilis 
runt/E- antiquiflimum& pratftantiflimum appellarct,non exauditum fuifle:cum cibaria ei comedenda 
rtptq. obicciflet,reiccifle:indefacerdotcs colIegifle,ex Ptolemaro idcirco crocodilum,qu6d eum vici- j« 
numadmoriendumpramofceret,cibumcaperenoliiifle,iElianus. Eadem fcre apudPkitarchum 
lcguntur in libro Vtra animalium,&c. Quidam apud Heliodorum in iEthiopicis (initio lib. 6.) 
cumvidifTcnt crocodilumadextrainIa:uamferri,&in alueumfluminis Nili cclereimpetu fe con- 
derc , nihil commoti funt hoc fpe&aculo tanquam eis familiari & vfitato , Calafiris tamen impedi- 
\*Aftid mcntumaliquodcircaitereisobuenturummonebat. Cnemonvero vehementer perturbarus eft, 
quos in q U 6dnonexa&eipfumanimal,fed humilem quandam &obfcuramcius vmbram viderefibi vifus 
Agjpo fuiflet,Ha:cille. ^ApollinisciuitasinvEgyptocrocodiliseft inimica,Strabo. Neminem dicun- 
nonjint turkdcre diebus ijsquos Apis natales habet, Calcagninus. Apollonopolitajcomprehenfosexal-. 
ficri cro- to f u fpendunt,atqj eos primum flebilitergementes, pcrmulta verberationcafrligunt, deinde ijs con- 
codiB. c i( is vefcuntur, iElianus. Etrurfus, Apollonopolitae eiufmodi beftiam oderunt, quod dicanr,. 

Typho- 



DeCrococLNilotico.A. Lib.II. 25 

Typhonem eius forraam induiffe. Alijnonobeamcaufam,fed qu6d Pfamniti regis iuftiffimiviri 

filiamcrocodilusrapueritjeiuscladisrecordationefuospofterosvniuerfameorumnationemodif- 
fe. In vrbe Apollinis fancitum eft , vt quifque de crocodilo comedat ablegata omni exceptione : ve- 
nantefque ac enecantes quotqiiot poff iint c crocodilis e regione templi proponunt,afferen tes quod 
Typhon faftus crocodilus Horum aufugerit : omnia denique animalia infefta , omnes aftedtus im- 
probos , omnes motus peftilentes Typhoni imputant , Calcagninus. Qui circa Elephantinam vr- 
bem incolunt, qu6d facros effc non cenfeant crocodilos etiam comedunt, Herodotus. Eft in Mvy- 
ptoHerculisciuitas,vbiab Heracleotiscolunturichneumones qui crocodilis &afpidibus( vide in 
Ichneumone Z). ) pcrniciem inferunt,Strabo. Tentyrita; populi (de quibus plura fcripfi fupra in 
1« £>.>crocodilum reijciunt,captumq; arbore fufpendunt:& multis prius affe<2um verberibus poft- 
modum comedunt, Textor. Iidem ( ^Eliano prodente ) accipitres vt crocodilorum hoftes fan&if- 
fime colunt. 

f Proucrbia. Crocodili lachrytnae, Vide fupra in D. J Vtc^iseNilobibit&fugit,(mctu Prouer- 
fcilicet crocodilorum:) VideinterprouerbiaexCane. CertumeftcanesiuxtaNilum amnemcur- bia. 
rentes lambere, ne crocodilorum auiditati occafionem prabeant, Plinius. 

DE CROCODILO NILOTICO. 

f^ RocoDrLVS, nomine ac forma omnibus ex xquo notiffimus : Niloticum animal eft , amphi- 
bium, quadrupes , laccrtofi generis : ouiparum , pifciuorum, ex parua origine in maximam mo- 
Jem creicens : dentibus longis , exertis , pectinatim vtriqj maxillx infixis , quarum fuperior tantum 
moueri confpicitur : lingua pro corporis magnitudine adeo exigua , at q; inferiori maxillx ita inhx- 
reme,vtfolumeiusveftigiumeffecredas. Hlinocludiuqiiniidianturindigena;,eiufq5CUtimfalitam 
ac tomento conditam noftris mercatoribus diuendunt. £a eft rugofa, multis in tergo tuberculis ar- 
mata,fubtus laruis, furfum vero feffilibusfquamis afpera,ingenti cauda prazdita, coloris vndecunquc 
cinericij aqua vafta ac breuiora crura emanant: pedibusinquinosdigitosdiffiffis, robufti/fimisac 
pKelongis vnguibus communitis , quibus terreftria animalia , atqj adeo humana corporadifcerpere 
creditur.Huius figuram multa vererum numifmata referunt,multa:qj vrbes pellem eius ad infignem ■ 
plcbis admirationem, in palatiorum eminentioribus locis collocant : cuiufmodi Lutetiae in pherilq; 
iacrisa:dibus,atq3 adeoaulaforenfi maiore videmus,Bellonius. 

DE CROCODILO TERRESTRI, 

^Egyptiaco vel Arabico. A 



4? 



f o 




/""^ R o c o d 1 l r gcnus terreftre , haud ita proccrum,yEgypto atque Arabiar peculiare,re!iquis ani- 
mahbus infenfum , lacertam prouc&i orem ac maximam efle dixeris : a qua tamen prater duri- 
tiemaccutisfirmitudinemhocdiftat,quod caputcrurumq; articulos, atque adeo pedum digitos 
fquamofos gerat. Verumetiam a Nilotico crocodilo hoc differt, quod caudam habeat in clauas 
modumtuberculis elatioribusaiperam: qua corpora quibusinfultat,atrociffime diuerberare cre- 
ditur.Bellonius. Hoc animal,ni fallor,pharmacopola: quidam inltaliaoftentantj&rWarcrfo- 
ram nuncupanc 



i4 De Quadrup. O uiparis 

DE CROCODILO TERRESTRI BRESILIENSI. 




i% 



T TyEc Crocodili terreftris fpccies ha&enus nobis ignora , nuper ex Brefilia in noftrum orbem al- 
•*■ *iatafuit,talisfigura?,qualifhicponitur. Longicudoeiusvlnamaior,latitudodecemdigitorura ■. 
tranfuerforum,tibia2anteriores decem digitos , pofteriores odco longitudine aequat: caudam pra> 
longam albis&fufcisnotisdiftin&amgerit. Corpustotum mulris paruis, fplendidis & ;equahbus 
fquammis tegitur, qux medio ventre maiores &: alba: ilmt. Aqua: impariens eft , ita vt fi cuils in os a- 
quam infundat, ftatim moriatur. Venenatus non eft , fed aquouis ex cauis effoditur , cipitur, acm 
cibum fumitur : nec alius eft carnis eius guftus quara teftudinis. Si poft duos vel tres dies occifus igni 
velcaloriadmoueatur,nonalitermouetur,acfinouiflimeinteifecl:useftet. j 

DE SCINCO, quem & CROCODILVM 
terreftrem vocant. 




3» 



Dtnomi- CCorpiones feinci lacerticjfyermibus non ferpentibus adfcribuntur, Solinus cap. 30. Ego ver6 
mbtuva- haecanimalia ef>7n=7a,id eft reptilia,noiiOTca'A)»cst?,ideftvermes,recl:eappellaridixerim. Scin- 
rus huittt cum Diofcorides eundem terreftri crocodilo efTe fcribit. hinc &: crocodileam fimum eius appellanr, 
anima»- deterreftrinonaquatico crocodilointelligentes. Auicenna confundir. Ex cadem(crocodili)fi- 
tis. militudineeftfcincus, quemquidamterreftremcrocodilumefledix&unt, candidioreautem&ce- 

nuiorecute. PrxcipuatamendifTerentiadignofciruracrocodilo, fquammarum fctaacaudaadca- 4° 
putverfa,Plinius. Egofcincosquofdamlacertisfimiles,acmagnitudineferea:quales,quiexu€gy- 
pto afferuntur , vidi , cute quidem quam crocodilorum candidiore tenuioreqVquammas vero, vt 
PJinius inquit, a cauda ad caput verti non potui in eis animaduertere , cum tamen veros illos fcincos 
effe non dubitem. Quamobrem conijcio tria faltem genera crocodili ftatuenda; vnum aquaticum, 
qui fimpliciter ita nominatur : & duo terreftria , vnum cognitum nobis , quod fcinci nomine ex M- 
gypto adferri hodieq; dixi : & tertium nobis ignotum , cuius fquamae ad caput vertantur. Non pro- 
bant Bellunenfis fententiam, qui in Mefuen commentarios ardiderunt monachi,nempe exouis 
crocodili in aquaasditis , crocodilum nafci : ex ijfdem in ripa iuxta aquam, fcincum. Arqui hoc non 
aflerit Bellunenfis , fed fecundii Arabesita exiftimari feribic: & proptcrea (inquir) dicitur quod fcin- 
cus fit de femine crocodili. Certum eft tamen crocodilum nunquam oua ftia in aqua parere , fed 5° 
femper in ficco. Grarce cvJyxot fcribitur, ab illiteraris quibufdam pharmacopolis & atysjlipcw, 
quodnomenetiam pro fchino,ideftlentifcoaliquando inepteponiturin Arabum libris. ApudNi- 
•colaum Myrepfum etiam in Graco codice alicubi <ny*> pro oyjyxti fcribitur. Albertus lib.z4.dc 
aquaticis animalibus agens,fcincos cum fciuris confudit : &: mox cum de ftella marina ageredebe- 
ret,vbifturitusfcribitur,aliasftincus(vtrunque inepte pro after, id eftftelia) vim cienda: Vencris 
vehementemeitribuit,qua;fanefcincoabonisauthoribus,ijfdempeneverbis, non ftella? marina: 
Pjeudo- adfcribitur. Plurimiex pharmacopolis indoftihomines,fcinciloco,Jacerrigenus aquaricumno- 
Jcinci. ftra regiohis vendunt, prona partepallidum , nigrum fupina , Syluaticum & alios huius farinx fcri- 
ptores fecuti , qui fcincum interpretantur lacertum aquaticum. quem ego fane venenatum effe ar- 
bitror : fcincumnonitem^eundemqsnecnoftraregionis, nccomninoaquaticum. quamuismona- 

chiin- 



DeScincoAB.Lib.il. 



«5 

chiintcrpretcs Mefuasi, fcincos circa Romam fibi vifbs fomniant, Syluaticus & Platearius in Apu- 
lia. Sunt qui lacertos quofdam duabus infignes caudis pro fcincis vendant, abijfdem monachisre- 
prehenfi. Sed de lacertis aquaticis priuatim agam. Kntyo*, crocodilus terreftris, Hcfychius & Vari- 
nus. fed m.iyxos vox apud alios authores vfitata eft, suxs/tos alibi nufquam legi. Koach Hebraicam vo- 
cem, TnS, aliqui crocodilum intcrpretantur.alij lacerram.fcincum forte melius dicturi, vide in Cha- 
maeleonte \^d. £3", zab, etiam aliqui fcincum cxponunt , fed crocodilum proprie fignificat. Ara- 
bes & Chaldasi dab & aldab dicunt: vcrtunt enim ^in d. Serapionis interpres in capite de Stercore vbi 
Galenivcrbadecrocodileacitantur, procrocodiloterreftriduas vocesponit,ftellionem & aSava t 
fi re&e fic fcribitur. Dioicoridis etiam vetus interpres ftellionem reddit, vbi crocodilum terreftrem 

10 verteredcbebat. Garisfluminis,ideftfcincus,Syluaticus. Apudeundemalibi^r^fcincusexpo- 
nitur : & ita folum recte legi puto, non garis. G«4r//aquaticus,id eft fcincus, fed verius ftellio , Vetus 
gloflbgraphus Auicennse. Aggregator etiam guaril apud Auicennam ftellionem interpretatur , ipfe 
non pirobo. De fcinco Auicenna (v t fcribunt Monachi in Mefucn ) tribus aut forte quinqj ^itibus 
agit, Arabiceg/wn/nominans : Etin primo capite infcripto deguaril, fimi tantum eius vires defcribit, 
vt Diofcorides crocodilear.reliqua duo capita de fcinco infcribuncur,vnde error Auicennx apparet, 
qui de vna& eadem re diuerfis Iocis egerit. Inftituit praeterea caput de tinfa vel remfa, quod crocodi- 
lus eft , & propric aquaticus : quarenon re&e ei vires fimi rerreftris crocodili adfcribit , eafdem quas 
in capite dcg/MTv/recenfuerar. Carterum Pande&arius in capiteRhule.quod interpretatur renes, (ex 
Serapione cap. 470.) fcinci meminit: attribuuntenimauthoresvimmedicamillispracipueinhoc 

to animalipartibusquaecircarenes funt,HajcMonachi. Rafisinterpresprofcincopifcemfagittalem 
vcrtit , pifcem forte arbitratus quoniam rccentiores nonnulli non redteaquaticum animal efle fcri- 
pferunt. Hebrxicrocodilum^vocitant, Arabes& Chaldan dab, pifcem vero dag, vndeforfitan 
natuserror. Serapionis etiam interprescap. 446. fcincum inepte pifcem facit : & Scrapiofalfo attri- 
buitGaleno qui fcripferit fcincumefle fpeciemftellionisaquatici. \_Alarbian vtfcribunt Arabes, 
ficut Ebencfis, & alij , eft animal aquaticum declinans ad colorem citrinum,& de eo eft falfum,& de 
eoeftreccns,&dicituretiamquodeftfpecicsfcincorum:& dicitur etiam de carnemolliadditain 
nafb qux conuenit cum hxmorrhoidibus , And. Bellunenfis, Videtur autem de fcinco intelligen- 
dum , quod is quoqj tum recens tum falfus aut fimpliciter inueteratus in vfu habeatur. Quin & harbt 
velrf/Wfo chama:leoncminterprctantur,&fpeciem.z;rf£, ideftcrocodili. Scincus voxfa&a videtur 

50 atinfa vel fuchus,vide incrocodiloo^. y^ildab eft animal fimile lacerto, fed maius, Bellunenfis. 
D^animaleftinftarlacertazmagna:,ventremaiore,Latine(forfitanapudrecentioresaliquosbar- 
barbaros) ballecola, (alias Baleccara,) quodreperiturinBarbaria&inSardinia,coloreIacertx,cuius 
ftercusilliniturcontralentigines,&c. SyluacicusinDab&inBaleccara. Eadem autemfere etiam 
de fcinco fcribit. Schanchurcftguaril deNilo , qui capitur in jEgypto , Auicenna z. 644. Serapioni 
fecancur dicitur. Rurfiis Auicenna 2. 603. x^ijchanchur ( inquit ) eilguari£(<vrel y vt Bellunenfislegit) 
aquaticus quiin ripisNilicapitur.&fercurnafcidegenerarioneahemfa, cum illa extra aquamoua 
parit. Sic apparet Auiccnnam in tribusautforte quinqueeapitibus de fcinco agere, vt Monachi qui 
commentarios edidcrunt in Mefuen obferuarunt. Primum in guaril, deinde bis in fcinco : item ia 
tinfa vel tempfa , qui crocodilus eft & proprie aquaticus , non recte terreftris crocodili vires inguari/, 

40 enumerataseiadfcribens. _^i^wor,ideftfcincus,Syluaticus. Scerantum,id eftfcmcusdcmarim- 
bro, Vetus gloflbgraphus Anicenna:. Nudalep vel nudalepi, id eft fcincus , Syluaticus. 

B. 

Scinci veri & peregrini, qui ex orientc vel ^gypto ad nos aduehitur , forma hxc eft , mihi ma- Defcri- 
nibus tra&anti obferuata. Lineas per dorfunValternis fufca: & albae funt , IatiufcuUe : fed fufcaj etiam ptiofor- 
punctis albisdiftinguuntur. Collum fuperius magis fufcum eft,caput &caudamagis albent. Pedes mtjcinci. 
& totapars fupina , id cft ventcr , pe&us, &c. albo colore fquamularum nitent. Pedum digitos qui- 
nos vnguiculimuniuntexigui. Cruris longitudo fefquipollicem xquat. Toti corpori a capice ad 
caudxacumen longitudo duorumpalmorum, idefto&o digitorum fecundum tranfuerfum ,aut 
$0 paulo breuior. Q&idx longitudo, digiti duo , quaE fubito ex crailiufcula in acutiffimam exit. Exente- 
ratos (fachare puto confperguntjbombyceexplent, atque ita vendunt : pretio fere drachmarum fe- 
ptemcumdimidiainternos. Taleserantquosipfevidi: fednuperamicusquidam nofter Conftan- 
tinopolirediens vulgc*llicquinquevelfexpalmorum,id eft viginti aut viginti quatuordigitorum 
fcincos vaeniremihiaffirmauit. Alter quidam mihi feveros fcincos vidifle affirmauit longos pal- 
lTium , latos duos digitos , luteos , qui parte pofteriore ftatim in acumen definerent , nec mulcum ita 
producerenturvtlacerti. Rondeletiusneq$quiVenctijsvenduntur,nequeiIIosofficinarum,veros 
fcincosefrevuIt.Namfcincus(inquit)eftterreftriscrocodilus.Illiinaqua&terraviuunt.Vnicumie 
duorumcubitorumlongitudinevidiueaffirmat. ^Similiscrocodilo, fedminoretiam ichneumo- " ' ™P"~ 
ne,eftinNi!o (quafiveroaquaticus fit,quodalibi negat)natus fcincus,Plinius. Alcer iili(crocodilo) ™"*f' 
fimilis,multuminframagnitudincm,intcrratantum,Idem.ScincicircaNilumfrequentiffimi,crc^ i » A ' w ' 



it, De Quadrup. O uiparis 

codilis quidem fimilcs, fed modica forma & angufta,Solinus. Cardanus lib.s>. de fubtilitate in India 
occidentali,atq; alibi etiam fed rarius longe,lacertos maximos nafci tradit,quos crocodileos vocant, 
crocodilis magnitudine &: forma fimiles , excrementis alui odoratis. Galenus lib. 1 o. de fimplicibus 
crocodilos cerreftres, quorum fimum in vfu eft, paruos & humiles, fuxf$$ -m^M^C^i efie fcribit. 
Haxmagnicudinis diftercntia ad regiones referripoteft: nifi quis omninocontendatinueniriali- 
InAJrica. quodcrocodilirerreftrisgenus a fcincis diuerfum. Crocodilitricubitaliadrummummagnitudine, 
terreftres, lacertis afTimiles , apud aratores Afros ad occidentem reperiuntur, Herodocuslib. z. Sunc 
aute hi vel icinci, vel fimile crocodili terreftris genus, fola forfan magnitudine difcreci. Plinius enim 
funra crocodilum tcfreftrem , ichneumone minorem efle fcribit. eft autem ichneumon nonmaior 
catello. Plinius quidem 2.8. 8. an fcincus idem eflet, qui terreftris crocodilus ille cuius crocodilea, id 1 o 
eft fimum in vfu medicorum eft, dubitauit. Primum enim de remedijs ex crocodilo amphibio agic, 
deindgexterreftri,tertiolocoexchamqleonte.Pofteafubijcit,ExeadefimiIitudineeftfcincus,quem 
quidaWterreftremcrocodilumeflcdixerunt.ScincusanimaleftIndicum,quadrupes,lacerta:fimi-. 
k,fed multo maius,longius,& ventrofum, vt Syluaticus & alij exDiofcoridecitant, apud quemego 
huiufmodi nihil reperio : fcd in libro Simplicium ad Paternianum. Scinci alij marini,alij montania 
In India. recentioribus hodie vocantur. ^Scincus aut yEgypti, aut India?, autrubri marisalumnus, quamuis 
inueniaturinLydiaMauritania:,terreftriscrocodiIuseftfuigeneris,Diofcorides.EgoLydiamMau- 
ritania: regionem nullam inuenio, quanquam Serapionis quoq; intcrpres Lodiam reddit, pro Lydia. 
Rafis in li bro de fexaginta animalibus,ca:teras regioncs ex Diolcoride nominat, hancomittit. Mar- 
cellus Vergilius vertit in Libyaz Mauritania: ego malim in Libya Mauritanix. nam Graxelegitur tms i® 
Msu;pV£n<x^.LibyaenimaIiquandoprototaAfricaponitur,aliquandoprocertaeiusparte:eftq;hoe 
In Ara- nomine etiam fluuius in Maurirania. Maximus fcincus Indicus eft, deindeArabicus,Plinius. Quan- 
bia. quamDiofcoridcsfcincum,crocodiIumterreftremnominat,illitamenquihodieVenetiasaflerun- 

tur, marini funt e mari rubro : &: alij ex Nilo^Egypti. hi fpecie quidcm corporis crocodilos referunr, 
non maiores tamen funt maximislaccrtisnoftris. fquam.x ipforum a\bx funt ad pallidum inclinan- 
tescumlineabertinaacapiteadcaudam,cum crocodili in fummo dorfototinigrifinr,Recentior 
quidam.Salamandrafimiliseftlacerrxaurcrocodiloterreftri. SyluaticusincapiteRhule(renemin- 
terpretatur) fcincum tradit fimilem efle lacert2c,cauda tamen ncn rotunda , fed ad Iatera comprefla; 
item ventrofum , vt nos pluries circa Romam in aquis ftantibus vidimus, ( hi potius lacerti aquatici 
vulgares fuerint,dequibusinfrapriuatim.) Quamobrem fcinci qui vendunrur ficci cum duabus 3»; 
In Apti- caudis,probantur non efle veri.Platearius fcincos in Apulia etiam reperiri fcribit,fed efficaciores efle 
Ua. vltramarinos,Monachiinterpretes Mefuad. Prxcipua fcinci a crocodilo difterencia dignofcicur, 

fquammarum feta a cauda ad caput verfa, Idem. Vidc quxdam in A. fuperius. 

C. 

De nam- Crocodilitamterreftresquamfluuiatilesfuaouaterra?gremiocommittunt,Ariftot. ^Lacer- 

ralibni txinfidiasinapesfaciunt: acterrenicrocodili peftem perniciemqallisinftruunt. rarinaad veratrum 

corporis admifta, aut maluaj fucco fufrufa, &: ante alueos difperfa, guftantibus illis omnibus pemiciem affert, 

aclioni- ^Elianus. Crocodilus nominatur quod crocum timeat. nam cum ad aluearia repens terreftris cro- 

btte. codilus mel vorat, apiarij foris crocum apponunr, quo ille confpe&o fugit. Marinus vero (fluuiatilis 

potius,)ficdicKisvideripoteft,quodcrocas,ideft littora timeat.intcrraenimpauiduseft,Varinus. ^ 

CHerodocuscrocodilos(nimirumlacercorumgeneris)in Ionia in fxpibusgignifcribir,vulg6fic 

diclos,& ab iftorum corporis fimilitudine,aquaticos etiam illos quos ^Egyptij champfts vocant, cro- 

codilosabeisdici. An vero crocodili illi fiepium incolx inIoniafcincifinc,aucaliudlacercigenus, 

non faciledixerim. Venales fcincos ex ^Egypco licet viderc,lacerti magni fimilicudine, Hermolaus 

Barb. Libyafolacrocodilosalitterreftres,duobus cubitisnon minores,PaufaniasinCorinthiacis. 

Scincusquidaminrubromarinafcitur^wTwepu^ajMarcellusvcrtitadrubrummarejDiofcorid. 

Crocodilum terreftrem , cuius fimum in vfu eft, Auicenna fere in Arabiarantumreperirifcribit. 

^yidib (pro aldab) fimiliseft lacerrae magna:, & degic in aquis, Syluaticus. Kyfldeb feu aldab animal la- 

certo maius,in Orience &: verfus Mecham in defertisarenofisrepericur, Bellur^nfis. Vide etiam 

Cibusco- fuprainS. quibusinlocis fcinci reperiantur. Scincus odoratiflimis floribus viur^PIinius. quam- 

rttm. obrem non mirum mellis eundcm auidum efle.ceu ex floribus confedi. Crocodili apibusnocent, 

Fimtts. Florentinusin Geopon. ^Fimum eius album,odorarum,&: odoris fubacidi efle,referemus in G. 

G. 
Remedia Scincus ficcandus reponirur in nafturcio, ( vel cum nafturcio inueceracur, ) Diofcorides. quod 
exfcinco. is Grgcedicic^a^i/eT^c^^p^a.RnelhusverciCjSaleinueceracureumnafturcio.MarcelluSjAd- 
dito nafturtio fale inueteratur. Atqui ra-e^wcQu/ verbum quoquo modo inucterari fignificat, cum 
cumfale,cumfinefale, vcpluribus docuic Cornarius in commencarijs inGalenilibrosdemedica- 
mentorumcompof fecundumlocos. Salequidemnonopuseftvbinafturtium,fiueherbam,fiue 
femmaeius incelligas, apponitur: quod id acrimonia fuaper fe fatis cxiccec, &: vermiculos nafci pro- 

rubeac 



DeScincoB.CG.Lib.il. § z 7 

hibcac. Quanquam Plinius quoqj fcincos fakbs afFerri fcribit, decepcus & ipfe forfan qu6d vim ver- 
bi mwjtfuar nefciret. Qui ad nos etiam adferuntur fcinci 3 falii mihi non videntur. Quamobrem non 
accefFerimMarcelloVcrgilio,qui mutilum hunc Diofcoridis locum fufpicatur,&Diofcoridem 
fortaflis fcripfifFe,nafturtio arquales fcinco ad excitandam Venerem vires efle,quod PaulusvEgineta 
in fcinco dixerit , T&pS^na Puuafuv ofMica lyti : aut quod Plinius docet, accendere Venerem cum fa- 
tyrio , &c. vt quod Plinius faty rium , hic nafturtium dixerit. Ego apud ^Eginetam tale nihil inuenio: 
&vtinueniatur ,non eft tamen vlla velcorruptivelmutilihuius Diofcoridislociapudmefufpicio: 
fed ^Egineta? potius, & pro cardamo fatyrion legendum , vt in Antiballomenis apud cundem. 
^Mifcecur fcincus in antidota, Diofcorides. In antidota quoque nobilia additur, Plinius. Antido- Vfmfcin- 

io taaccipiomedicamentacompoficaaduerfusvenena,&alios magnos prasfertim vifcerummorbos. corumin 
Huiufmodi eft & nobiliflima quidem antidotus Mithridatia , quae & diafcincu vocatur , a Galeno lib. antido- 
z.deantidotis,&Aduarioalijsq,defcripca. Eodemdeantidotislib.Galenusdefcribitantidocumad/». 
fcorpiones , quo quidam in Libya omnes a periculo liberabat , quod inter alia carnem crocodili ter- 
reftris vel fcinci di&i recipit : & mox Zoili medicamentum ad idem , cui crocodili terreftris drach- 
ma: decem mifcentur. Vtdrachmaeduxantidoto quodinfcribiturad omnia letalia,pra:fumptum 
& poftea datum : item ad rabiofbrum morfus, pleuriticos, &c. fed hoc a Mithridatio minimum dif- 
fert, eoprafertim quod Damocrates carminedefcripfir. Eiufdem Michridacij aliar dua? defcriptio- 
nesfunt,abinitioeiufdemlibri:prior fcinci drachraas duas recipit,alterafcincilumborumdracb» 
masfex. Aduerfus mel venenatum, aut ex melle fyncero faftidium cruditatemve grauiflimam, 4 

to fcincum antidotum efle, auchor eft Apelles, Plinius. Et alibi , Prodeft &concra fagittarum venena, 
vt Apelles rradit,ancepofteaq5 fiimpcus. Serapioepilepcicisdacmedicamen,quodexcrocodilicer- 
reni ftercore confe&um probat, Caslius Aurelianus cui hoc non placct. Corpus fcinci , exeepto ca- 
pite pedibufq, , elixum manditur ifchiadicis : cuflimqj veterem fanat, pracipue in pueris : item lum- 
borum dolores, Idem. Crocodilus terrenus, praxifis fummis partibus , egeftisq; interaneis , ex iure 
co&us, cibatui datus , magnum ifchiadicis praftat auxilium , Marcellus. Scinci admifcentur in A- 
marantigrammacici ad pedum dolores antidotum , apud Galenum Iib. 2.. de antidotis circa finem. 
Mifcentur vtilitermedicamentis ad frigidos afFe&us neruorum, Mefeha & Rafis apud Serapionem 
& Auicenna. Scincus calidus eft, auget femen, & libidinem ftimulat. praferrur maior, pinguior, 
quiq;vernocapirur,Iidem: &eo tempore quo feruec ad coitum , Auicenna. AlcxanderBenedi- 

30 £tus in compoiitione quadam ad mouendam Venerem fcincum non carnofum requirit , & in alia 
fcincumarefadumnonvetuftum, vtfortcprononcarnofo legidebcat ,nonannofm. Syluaticusex 
Paulo citat, capite de fcinco, quod fic calidus & ficcus in tertio ordine : quod ego apud Paulum non 
reperio. Scinci ad opem falutarem non qualibecnef/eflarij funt.medentes quippe ex ipfis pocula in- 
ficiunt, quibus & ftupor neruorum excitetur (hoc eft, tollatur & curetur:) & veneni vis extinguatur, 
Solinus. Scinci caro impinguat corpus , quum fit ex ea acafea : & fi faliatur, (inueteretur,) bibatur- 
que ex ea pondus aurei cum vafe vini, conflrmat renes & colem, & libidinem excitat, Rafis. Anti- 
dotus tendginem excitans,dextroautfiniftroimpofitapedi,renibus%em &teneracuci,numero 
69. apud Nicolaum Myrepfum , inter eaecera medicamenta accipit ftellionem , cantharides & fcin- 
cum. Sal fcinci excicat coitum, quanto plus caro eius, & pratcipue caro fuminis , & quae fequicur re- 

40 nes, maxime vero adeps ex eis, Auicenna. Ad omnem malin ( peftilentem afleclum , &c.) iumen- 
torum, Crocodilum terreftrem & ranam,viuentes in oleo difcoques,doneccarnes eorum in oleum 
refbluantur, tum colabis & infundes naribus iumenti, vtlegimusinHippiatricisGrajciscapitefe- 
cundo. InregionelnalorumelephantiafiafFedos aflidue per fedem eluere pervrinasafininarinfu- 
fionemheminasmenfuracalefacizeconfueuerunc. Crocodilum icem cerreftrem accipiunt,eiufqj 
cxtremaspartes amputant,acinterioraabijciunt,deinde ferrpento obuolutum afianr : cum ablato 
fermento,&fcabricieeiusderafa,carnis ipfius drachmamvnam quoridieprasbenc, Aecius:^. nz. 
^ Scincof um parces circa renes canquam nacuralibus crigendis efficaces bibunrur , Trallianus 9. 9. Scinci 
AiuntcarnesquxrenesampleclanturjTD'^ tvs ntpfts owtv (dpo$ , Marcellus vertic laterum car- carnes ad 
nes,& Plinius quoquelatera fcincinominat,alijlumbos.fed videturquicquidcircareneseftvndi- <venerem 

jo quaque accipi pofle, cum alioqui cocum corpus fimplicicer prazrer capuc & pedes in remedijs decur) excitan- 
id fibi virium vendicafle, vt fi drachmas pondcre bibantur cum vino ( Ruellius hxc ver ba , cum vino, dafnfaci- 
omittit ) venerem accendant. ver um decodFo lencis cum melle , auc feminelacluca: cum aqua poco, unt. 
excicacasinde veneris cupiditacesinhiberi,Diofcorides. Syluacicus ex eodem fic legic,Facic fcinci 
caro ad Vencreos vfus fi vno cyacho ( alij,y£V x vini cyatho ) bibatur. nam fi plus fiimacnr neruos lasdic, 
quasnonapudDiofcoridem , fed in libro fimplicium ad Pacernianumleguncur. Eadem fereapud 
Galenumlegimus, (qui tamen IacFuca? femen potum efficaciusrefiftereputattentiginiifti,quam 
lentis decodFum, vt ex loquendi modo apparct, neque enim exprefle hoc dicit. mirum fane Diofco- 
ridem in lence qua: edendo eft , nullam huiufmodi faculcacem eius commemorare: ) icem apud Ae- 
tium & .£ginecam.Marcellus Vergilius camcn non lencem fimpliciter apud ^Eginecam, fed lencem 
paluftrem ad hunc vfum nominari ait , quod in codicibus vulgacis non reperio : nec fi vfquam repe- 

C ij 



I 



z8 . DeQuadrup.Ouipans 

riaturprobo.nam Arabes quoq; qui ex Diorcoridetranftuleruntjentisfimplicircrdecodumvero' 
tunc : & lens paluftris intra corpus non fumitur, fed foris tantum refrigerandi gratia , aut enterocelas 
puerorumconglutinandiimponitur,apudDiofcoridem&alios. Seftius fcincum plus quam dra- 
chma:pondereinviniheminapotum,perniciemafferretradit. Prasterea eiufdem deco&iiuscum 
melle fumprum.Vencrem inhiberc, Plinius. Quod fi cum Diofcoride, & reliquiseum fecutis Grar- 
cis & Arabibus,Plinium conciliarc voluerimus , fic lcgemus : Prceterea lentium deco&i ius cum 
melle fumotum , Venerem illam inhibere. fed fi hoc dicerc Piinius voluit , non fuo loco dixit , ftatim 
enim a mentione Veneris ex fcinci e vino poti excitatse, poni luec verba opottuiflec. quamobrem 
huncerrorem(fierroreft,vtegoconijcio)inautlTOrcmpouusquamiibrariosreiecerim. Roftrum 
fcinci 5: pedes in vino albo poti , cupiditares vcneris accendimt : vtique cum fatyrio & eruca: femi- 10 
ne,fnWilisdracbmisomnium,acpipcris duabus admixtis,ica vt paftilli (ingularum drachmarum 
bibancur: per fe laterum carnes obolis biniscummyrrha&pipereparimodopota:,efricacioresad 
ad ideni creduntur, Plinius. Ego reliquum corpus potius, roftro &pedibusrefe£tis,fumendum 
dixerim,vtipfe Plinius alibi in ifchiadicis fumendtirn,caput&pedesdemendaexpreflemonens, 
confuluit. Marcellus ijfdem pracifis fummis partibus vtilemfacic , nectamen nominatillas partes, 
vt & Aecius elephantiacis. Ego caput & pedes femper abftulerim , tum qtiod nihil auc minimum 
carnis hx parces habeant, tum quod forfan etiam vcnenofius aliquid quam cxtcrx partes : itaque vi- 
perarum etiam, cum ad remedia parantur, capita & caudx amputantur. In fcincis equidem non to- 
tascaudas,fed partes tantum extremas earum abfciderirn.qua: tenuifllma eft. reliqua enim non 
parumcarnishabent,&cauda:fcincorumanonnul!is authoribusetiam perfevfurpantur. Sitigitur 26 
hicquoquevclPlinijjVellibrariorumlapfus. Inteftinis&reliquocorporecrocodili terreftris Kifti- 
rivulua laborantes falutare tradunt. item vellcribus circundari vaporeeius infectis,PJinius. Pro 
fcinco fatyrium fubftuui licere, ( nempe ad Vencrem cicndam,) in Anciballomenis legitur : & pro 
Cantio fatyrio.erucam. Exfalamandraetiam&ftellionetumfimplicitertumtranfmannoremediaadVe- 
vtilUde nerem excuandam , vtex fcinco^veterumaliqni prefcribunr. Egoboni&honefti mediciefleaio, 
medica- medicamentis huiufmodi, qu.c venerem auc cum periculo, aut nimium citant, & ad breuc tempus 
mentU tantumcum vi&impetu prxter naturam,prorfus abftinere:& vbilicitum eft,hoceftinconiugi- 
Venerem bus,nccduma:tate exhauftis, vciijspociusqua'veinucrimenciracione,quodprobum&copiofum 
excitanti- corpori conferunt, vim generandi naturalem reftituant : vel qux nutrimenti fimul alimentique vi- 
bm. j-esobEineantjVtquxnutriendoetiamcalefaciunt.autinflantjauthumidioremliquidioremqjred- 30 
dunt fanguinem, fi isforte ficcior eft: Vel deniquemedicamentis tantum,qua:eiu{modi fint,vtcor- 
poris habitumadnaturalemftatumconuercere ab eo qui praeternaturameftpoffint,frigidoscale- 
f;icc!c,confirmareimbeci]los:minimever6eii!fmodi,qtiaEveIn!miam vcladbrcueremptis, dum 
impetus mcdicamenti viget.concitatam Venerem accendant.qtiod nonalitideftquam peccati, & 
illiciut' nimfeque Veneris authorem efle : fa:pe veroetiam corporis pcriculi. Huiufmodi enim me- 
dicamenta,interqua?primaspbtinentfcinci, venenohoncarent: Ecexhibirisijs,vtplurimum,vel 
nu!luseftecius,(pra;fertimfixtas&alianonrefpondeant:autmaiorfitimpotentiaTcaufa:) velnimi- 
us ( eaque ipfa caufa periculofus: ) vel dcnique veneno noxitis fequetur. Nam & veri fcinci noxij 
funt,vt infra dicetur : & multo magis falfi fuppofititijque. Hoc nimirum etiam veceres Gracci medi- 
cividcrunt:quamobremGalenus,Diofcorides&alij,icafcincis hanc facultatem attribuunc,tan- 40 
quam ipfi ntinquam experti , &auditu folo autle&ionecognitam. Cxterumantidotis fcincosmi- 
fcerialiaratioeft, necidficrireprehendo. mifcenrur enimaliamulta,quibus noxia eorum vis ex- 
tinguitur , falubria medicamenta : & fere praftantiflima quae venenis & iclibus venenatis aduerfan- 
tur, ipfa quoqtie veneno non carenr. Sed de his agere non inftitui. hoc vnum addam, mallcme ve- 
ris fcincis , fi etiam fatis recentes efle conftarer ,ad tberiaca: antidoti compofitionem vti q uam paftil- 
lis e viperarum carnibus. quoniam illi fereadulterantur:& vel nullius ferpentis vel alcerius quam 
vipera:, quique aut venenofior fir , auc certe minus efficax , carne conficiuntur. Vera: autem vipera: 
neque ipfie in noftra regione funt , ncque cuiquam vt aduehantur cura: eft : & de paftillis an veram 
viperarumcarnemreceperintiudicarenemopoteft. Atfcindveriapportantur,&multisapudve- 
teresquoqueprzclariscontravenenaantidotisadmifcebanWjVtMithridatioomniumnobilifrt- yo 
* mo,alijfquefupranominatis. Scincuscontravenenapraxipuum eft antidotum:item ad inflam- 
mandam virorum Venerem , Plinius. Renes fcincorum tanquam pudendum ad Venereminten- 
dcntes quidam bibunt , alij fumen quoque & caudam aflumunt , Syl uius : citat autem Galeni verba 
ex vndecimo de fimplicibus, vbi ille non renes, fed t& <sfe} tv« «<?/>&, id eft partes circa renes,fcripfic. 
Ce!ebraturapudmedicosdiafatyrioncompofitio,qua: ab A&uario defcriptafcincosetiamaccipit: 
quitamenin eadem dcfcriptione apud Nicolaum Myrepfum omittuntur: mifcentur atitcm alteri 
eiufdem nominis antidoto ftatim fubiecta: , numero 66. Recentiores eriam nonnullicompofitis 
fuismedicamentisadcoitum excitandum fcincos admifcent. Albertus libro z4.de aquaticis ani- 
malibus fcribens,fcincos cum fciuris confundit:& moxcum de ftella marinaageredeberet, vbi 
fturitus fcribitur ,pro after, aMisJlincus, vim cienda: Veneris vehementem eiattribuit, qua: fane 

fcinci 



DeSGincoC.Lib.il. * 19 

fcinci non ftella: marinx cft. Scinci extremitates caudse & tefticuli & renunculi , in potu vencrem 
cient. Krramdes. f Cori) vtriufqj ( crocodili, tum aquatici tum terreftris ) cinis ex aceto illitus his Medica- 
partiDusquasfecariopusfit,autnidorcremati,fenfum omnemfcalpelliaufert, Plin. Sicombura- mentA <* 
furcormmlacerta:(crocodilumintelligo,prsfertimaquaticLim,quem^vel^vocanr alijscm- ^nofcin- 

codilumalijslacertuminterpretantibus)&indecumfeccoleiinungaturmembrumabfcindendum»- 
ferro,omnem eius fenfum extinguit, Rafis in lib. de 60. animalibus. Sanguis vtriufque (terreftris & Ex fan- 
aquatici)claritatem vifus inundis donat, & cicatrices oculorum emendat, Plinius. An crocodili ter- wme 
reftris fanguis vifum acuit experiri nolui, cum haberem probata aciei exacuenda: mcdicamina qua: 
Grascivocanti^^Galcnusdcfimplicibusio.tf. Sdncifanguisficalidusfumatur.&inungatur 

10 eolocusfordidatus,cum bclb'ricis&emblicis,rcducitcorpusadcoIorcmproprium: &fi permifcea- 
tur ci baurac, & illinantur inde macula: faciei ac Ientigines , & macula: minutiflima: , remouet eas , & 
clarumcoloremreddit,Rafis. Adeps fcinci expdlit dolorem renum ,&facit deftillarefperma.Ra- Ex a dipe. 
iis. InlibrofecretorumquiGa!enoattribuitur,compofitio quadamad mouendum coitum defti- 
nata,interca2terarecipitadipisfcincidrachmasdecem. Crocodili(tam terreftris fcilicet quam a- 
quaticus: quarein multitudinis numeroloquitur) adipem habentquo tacluspilusdefluit.hic perun- 
ftosacrocodilis tuetur,inftillaturq 5 morfibus , Plinius. Quiinundtusfueritfepo lacerta: (crocodili. 
nam %ab vel dab Arabicam vocem vtroqj modo reddunt) & proiecent fe fupracrocodiIos,non time- 
bitillos,&ludentcumeo,Rafis. SedhancfacultatemPliniusalibipriuatimcrocodiliaquaticitan- 
tum adipi adfcribit,quod magis placet. Vide in Crocodilo aquatico D.&E. f Cor (vtriufuis croco- Ex corde. 

xo dili puto , de vtroque enim antea locus eft ) annexum in lana ouis nigra: , cui nullus alius color incur- 
fauerit , & primo partu genita: , quartanas abigere dicitur , Plinius. Cor Jacerta: fi fufpendatur fupra 
mulierem,prohibetpartum,Rafis: prolacerta Arabiceputo^vel^Iegit, qua: voxcrocodilum 
potius fignificat. attribuit autem ei eo in capiteRafisqua:dam,qua:Plinius&alij velterreftrivela- 
quaticocrocodilopriuatim, velvtriq 5 . f Etmoxibidcm.Infcllelacertae vtiliflima vis eft aduerfus Exfelle. 
alopeciam , cum fternutatorium ex eo medicamentum fit cum radicibus bctarum. Felle crocodili 
terreftris inunftis oculis ex melle contrafuftufionesnihil vtilius pra:dicant, Plinius. ^ Si medius Ex *$h 
fcinci nodus,qui renes tcgit,iufpendatur fupra dorfum viri,iuuat virgam & promouet coitum,Rafis. cu &. 
5" Si de tefticulo fcinci dextro bibatur ad pondus vmmatkilat (alkirat) cum aqua ruta:,facit deftillare 
iperma.idqj deficcat. Sinifter vero teftis eodem pondere potus cumaqua cicerum rnbeorum,& va- 

30 fe vno vini puriflimi,& duas extra (fic habet codeximpreffus) id eft, bis fex drachmis butyri vaccini, 

facitdeftillarefperma,prouocatcoitum, renescalfacit,&virgamcorroborat,Rafis. ^Vnguentum Ex cau- 
entaticon,hoceftad arrigendumgenitaleapud ^ginetamlib.7. prateraliacaputfcincicaudas. A- da. 
pud Aetium etiam in antidoto quadam podagrica caudam fcinci Iegimus. Inteftinis & reliquo cor- Ex inte- 
pore crocodili terreftris fufhri vulua laborantes falutare tradunt : item velleribus circumdari vapore/?/^. 
eius infe&is , Plinius. 

^Fimum humanum propter fcetorem abominabileeft: boum ver6& caprarum &crocodi- Defimo 
lorum terreftrium . & canum qui offa ederint , nec fcetet , & experientiam fui abunde non nobis (o-fonci. 

lum,fed&alijsantenosmedicisexhibuit,Galenusdefimplic.io.i8.Aeriushunclocumreddens,Ca- 
ninum vero (inquit) pra: ca:teris plurimaexperimenta nobisprxbuit. Idem Aetiuslib. z. cap. 117. 

40 cumanferis,accipitris&gruumaluiexcrementainutiliaefiedixiflet,fubdit: terreftrium vero cro- 
codilorum inuentu difficile eft: ideqqj vires eius omittit. Terreftris crocodili fimum, crocodileam 
vocant, qua: mulieribus bonumcoloreminfacie,nitoremqueconciliat. Optimaeftcandidiflima 
(Gra;cuscodexnofternonredeAe^oTOT7}proA£«^7rtT^habet)&fribiIis:amylimodoleuis,inhu- 
moreftatimeliquefcens:qua:cumteriturfubacidaeft&fermentiodoremrefert. Adulteranteam 
fturnorumfimo,quosoryzapafcunt:ipfumq 5 non diflimile vendunt. ASijamylumautcimoIiam 
mifcentes (vtRuellius: aqua macerantes, Marcellus. Gra:ceeft<py/>am<j,id eft fubigentes, ita fcilicet 
vtfarinaadpanificiumcum aquafubigitur: Serapionis interpres vertit,amylum cum cimoliami- 
fcentes,nonprobo,)adfcitoanchufa:coloreperrarumcribrumpaulatim(vtRueIlius:intabulas,vt 
Marcellus ex veteri translatione apud Syl uaticum. Grarce eft eh oAfyv. ego hunc locum fic legerim, 

Jo <^''«/><*^wowtfe/5cAf>«<r7r>i9^^ 7mXyaivarn tojvth;. nam &Serapionis 

interpres fic verrit, & cribrant cribro lato ( raro ) vt fiat cribratio ficut vermiculi, & def iccant ac ven- 
dunOexprimunt, vt fe contrahat in vermiculorum fpeciem, qui ficcati pro crocodilea vameunt, 
Diofcorides. Optimaeftcrocodi!ea,qua:candidiflima&friabilis,minimeq5ponderofa,cumtera- 
turinterdigitosfermentefcens. Lauaturvtcerufla. Adulrerantamyloaurcimolia :fedmaximequi 
captos(quifturnoscaptos, vtHcrmolausexDiofcoridelegit)oryzarantum pafcunt,Plinius: ap- 
paret autem ipfum in hoc erraffe, q uod in ter digitos fermentefcens dixit : quod fi ita fit, mollehoc fi- g 
mum&faciIefubacT;uefIeoporteret,cum taraen friabile tumipfetumDiofcoridcscommendent. 
ApudDiofcoridemcerteilludprobatur,quoddigitistritumfubacidum&fermentiodoremreddat: 
Gra:ce fywfcjm dixit, vt 7gc<-/l(uy t oivituf, & o?i'(Wdicuntur, hoc eft refipere odorem hirci, vini,aceti: 
& ne quis fermenti in fubftantia autaliaqualitatefimilitudinemintelligerer, Qjfjutpav, rlu> ccpluj 

C iij 



3° " De Quadrup.Ouiparis 

diferte protulk. Dhah aliud eft a lacerto inuento in . regione noftra , quamuis fit ei fimilis , & habcaE 
difpofitiones&virtuteseiproximas, Auicenna z.zz6. chautcm dhab vcl^ab aquaticus crocodilus 
potius , ipfe hic pro terreftri abutitur. Veteres interpretes Galeni & Diofcoridis, ftellionem aliquo- 
ties pro crocodilo terreftri,in fimi eius mentione reddunt. Terreftrium crocodilorum, paruos illos 
& humiles dico , fimum pretiofum Iuxuria fceminarum fecit , qua: non contentse tot medicamentis 
qux fplendidam extentamq; faciei cutem reddunt, crocodilorum etiam fimum eis adijciunt. Red- 
diturautemhuicfimilefturnorumquoqjflmum^quumfolaoryza paftifuerint. Conftat igiturhax 
ftercora abftergendiexiccandiq; vim pofiidere,vrranque mcdiocriter : multo moderatius tamen &C 
infirmius fturnorum ftercus eft : Crocodilorum vero ( terreftrium, ) vt maculasfacieiaSoIe excita- 
cas ( hoc & Auicenna repctit) fic & viriligines & impetigines tollere poteft, Galenus: cuius vcrba 1 o 
Arabeseorumve interpretes male tranftulerunt. Crocodilusterreftrisodorariflimisfloribusviuit: 
obidinteftinaeiusdiIigentcrexquirunturiucundonidorefarda,crocodiIeamvocant,PIinius.Cro- 
codileam Plinius etiam inteftina ipfa terreftris crocodili appellat , Hermolaus. Atqui cum Grxci 
omnes fimum duntaxat fic nominent , Plinij quoqj verba ita acceperirri , vt non inteftina crocodi- 
leamnominet,fed iucundum illum odorem hoceftodoratum excrementum,cuius gratiaexqui- 
rantur&difTecentur. Serpentumftercus,propterficcitatem eoru^plerunqjbeneolet: vt&lacerto- 
rummaximorum quos crocodileos vocanr. hi funt crocpdilis magnitudine&formafimiles,&in 
India occidentali , atqj alibi etiam fed rarius longe, nafcuntur , Cardan. .<£gineta libro fexto terre- 
ftris crocodili fimum lentigines exterere dicit, aquatici autem oculorum albugines, Marcellus Ver- 
gilius : ego nihil tale apud iEginetam reperio , ne feptimo quidem vbi de fimplicibus fingulatim tra- 2.0 
<5fat.fedomninovtraq5iftavisauthorumomniumconfenfu,alterius tantum crocodili nempeter- 
reftris^fimoadfcribitunaquaticiveroneqjharcneqjaliavlla. CrocodileaillitaexoIeocyprino,mo- 
leftias in facie enafcentes tollit : ex aqua vero inun&a morbos omnes , quorum natura ferpit in facie, 
nitoremq;reddit.lentiginesdelet,acvaros,omnefq}maculas ; Plinius. Alphostollitcrocodilea,iEgi- 
neta. Kiranides vt albulse tollantur , cum melle inungi vul t : cum oleo , ad inducendum faciei fplen- 
dorem. E ftercore crocodili meretrices vnguentum parant, quo rugas faciei extendunt : fedlota 
facies detetius ad priftinas reuertiturrugas, Albertus : fcribitautemhaxfalfbin aquatici crocodili 
mentione. Color£ Stercore fucatut crocodili , Horatius Epodo 12. Nafo quoquc in poemate de Arte 
amandi , precipit vt qua: nigriore vultu eflet, ad pifcis Phanj opem confugeret, hoc verficulo : Ni- 
ariorad Pbarijconfugepifcis opem : nimirum quod crocodili non terreftris fed aquatici fimum ad hunc 30 
vfum facerefalio putaret , quanquam is etiam improprie pifcis diceretur. Stercoris felis aut croco- 
dilidrachmas o£to, (atizsjex: ) finapis drachmasquatuor, ex acri aceto alopecijsilline, Soranus apud 
Galenufn de compof fec. locos: item Archigenes ibidem. Eadem apud Rafim in libro de 6 o.anima- 
lib.cap.delacertalegimus:Sumatur(inquit)deftercorelacerta:adpondusfexaureorum,&finapis 
ad pondus quatuoraureorum,& teranturcumfortiaceto,& inungatur cum hoc alopecia : itern, 
ftercus furonis, [\c\cl\ felis.) Deprehendet&aliasquafdamfacultates lacerti fimpliciter fimoattri- 
bui, quas alij crocodilex priuatim adfcripferunt, qui hxc cum remedijs ex lacerto contulerit. Arnol- 
dusdeVillanouacantharides &ftercus crocodili mifcet medicamentis alijs pilos regenerantibus. 
StcrcuscrocodiliaiuntperinfundibulumfufHtum,feras venenofas ex latibulisfuisexigere, Aetius 
13. 7. necmirum , cum acido & fermenti fere odore fit , vt Diofcorides ait. Crocodili terreftris fi- 40 
mumapudTrallianumz. y. mifcetur collyrio cuidam ad cicatrices oculorum & leucomata exte- 
renda&extenuanda. Crocodileaoculorum vitijsvtiliflimaeft,cum porri hcco inuncl:is,&con- 
trafuffufiones velcaligines,Plinius. Confertalbuginioculi& defcenfioni aqua:, Auicennaz. zi6. 
in Dhab. Et rurfus de eodem in Tinfa vel Temfa y Stercus eius confert albugini oculi, 1. jc 6. Et alibi, 
vbide diuerforumanimalium excrementisagit,Stercusftellionis, &Iacerti&crocodiIi valetalbu- 
ginioculi. In libro etiam Secretorum qui inter notha Galeno adfcripta legitur, ftercus Iacerta? cum 
alijs quibufclam ad albugines oculorum commendatur. Sed quoniam in eo libro multa Arabica 
aut ex Arabico fermone translata funt, lacertam puto pro fcinco aut crocodilo terreftri pofitam efle, 
vtalibietiamfkpefaciunt Arabuminterpretes. Crocodili ftercus mifcetur medicamento cuidam 
ad detergendum albi vitium in oculis equorum, apud Vegetium 1. zz. Item coJJyrio ficco ad fufFufi- fo 
oncminHippiatricisGrxcis cap. ir. Mifcctur & alijs quibufdam adoculoruminequisepiphoram 
apud Vegetium. Contra comitiales morbos bibitur cx aceto mulfo binis obolis : appofitum menfes 
ciet, Plinius. 

^ Seftius fcincum plusquam drachmse poudere in vini hemina potum , perniciem afterre tra- 
dit,Plin. Siexvinicyathobibaturfcincicaro»Vcnercmincitat: fi plus fumatur,ncruosIa:dii, Au- 
Dejnorfit thordefimplicibusadPatetnianum. ^Sifcincuspifcisillefeu ftcllio momorderit aliquem,& fe- 
fcinci. bricitauerit, priufquam mingatautfebricitet homo, interficiet virum. Et fi febricitauerit vir, priuf- 
quammingatpifcisille,autfcbricitet,morieturiIle pifcis , &morfuseuadet,Rafis & Arnoldusde 
Vrllanoua. Mihi quidem locus obfcurus eft, neq^ enim vrinam excernunt quadrupedcs ouiparse: & 
fiobfcurusnoneflet,parum tamen verifimilis videturquodadmutuosillosaiFeclius&antipathias. 

fSteT- 



DeScinco G.H.a.e. Lib.II. 31 

^"Stellio cui nomen fcincus inditum eft , vcneficium eft per fe, ( philcrum venenofum, ) & mentem 
mutat potius quam ad amandum mulierem quario 1 dederitcogat,Cardanus. 
• ff. 

a. Scincos inter rufci fufrruticis fpinofi nomenclaturas eft apud Diofcoridem. 
^"PHATTAGE.In Indis nafcitur beftia , quse crocodili terreni fpeciem fimilitudinemq; gerir, pj, aff 
magnitudineeft Melitenfis canis: eius pellis adeo afperis fquammis quibufdam fcatet, vt more fenx m !„& 
aes diflecet, & ferrum exedat & conficiat, eam Indiphattagcn vocant, ^EIianus, 16.6. r -,- 

^ e. Scincus fi fufpendatur fuper pueros qui timcnt in fomnijs , curat eos , Rafis. Scincus fi co- cr ocodil 
jo quatur,&exeoprocurenturduohomines qui habcnt odium vnusaduerfusalium^reducenturad/^/vJ 



concordiam & ad amorem, Idem. 



DE SCINCO EX BELLONIO. 



Sufcrfti- 
tiofi de 
Jcincorum 
vfu. 




Demtni- 

nibutva- 
rijshuius 
animan- 
tis. 

Pedes po- 
ftremiqui 
nos digi- 
toshaberc 
debenc. 



C C t n c v s eandem cum crocodilo naturam habere creditur,vnde crocodilus minor a quibufdalm 
appellatuseft,nullumq5pra.tereavuIgarenomenhabet. Proinde quadrupes eft, lacerta.viridis 
aut falamandra. magnitudine , vt pollicis craflitiem quadrantisqj longitudinem non excedat, colore 
candido,quibufdam lineis in dorfo puniceis tranfuerfis,ceraftse modo diftinctus. Caetera cordulum 
(lacertum aquaticum ) refert, nifi crafliore atqj oblongiore eflet corpore, cauda rotunda, fquamisqj 
40 vndecunq; fcateret : quascum pifcibus, vt&Iateraleslineascommunes habet. Sed oflibuspra.ditus 
eft.Edulisnoneft: Afia?&Europa.peregrinus:.£gypri,India:&: Mauritania. alumnus,pradertim 
apud Memphim,quo in loco indigenar exenteratos, ac fale vel nitro iniitteratos fcincos mercatori- 
bus diuendere folent , quos ifthicadferant. 

DE LACERTO AQVATICO. 

T A c e r x 1 genus aquaticum , par- 

uum & nigrum, quod hic depictum 

damus, a Germanis vocatur ^Bafftr- 

3°mott/ id eft falamandra aquatilis: vel 
iDafJcraD^'/ id eft lacertus aquaticus. 
Gallice taffot. Itzlicc marafindo/a,quod 
nomen diminutum videtur a marajfo: 
ficautem viperam vulgo vocant: quod 
licet paruula quadrupes, viperx ta- 
meninftar venenata fit, vel a falaman- 
dra tranfpofitum. Nam falamandram 
quoq; audio a quibufdam Italice vocari. 
Gra.ce nominatum non inuenio : qui 

4° volueritjc-^ovfciuc/yo^ideftlacertumaquaticumappellabit. Hoclacerto pharmacopolajquidam 
nonrecteprofcincofeucrocodilo terreftrivtuntur, vt in hiftoria eius fcripfi. G»4r/7aquaticus,id 
cftfcincus : fed verius ftellio, Vetusgloflbgraphus Auicenn_e. Videinfrainftellionei_X Lacertula 
aqua*,ideftfcincus,Syluaticus. In noftris regionibus fcincos (lacertosaquaticosintelligit) tam par- 
uos habemus , vt funt lacertas nuper nata. , & in aqua degunt , Syluaticus in voce Rhule, id eft Renes. 
Scincus in aqua degit , lacerta. fimilis , fed ventrofior , & caudam latam vt anguilla habet , ad natan- 
dum aptam , Monachi in Mefuen. Lacertiaquatici illi parui nigri , qui in quibufdamlacubus ( lacu- 
nis potius ) iuxta Vincentiam reperiuntur , fepe a pharmacopolis pro fcincis vfurpantur : fed effectus 
illos a quibus fcinci pra_dicantur, deefle eis crediderim, Mattharolus. Sunt & Vincentino agro 
fui quidam fcinci , minores multo veris , etiamfi pro ->£gyptijs officina. fubijciunt, Hermolaus. La- 

50 certus aquatilis Thajjbt Gallis dicitur, vt Salamandra/^/ Neocomi. 

B. 
Hxccumfcriberemanimalipfuminfpexi: reperitur enim fatis frequens circavrbemnoftram^)^-/. 
infoflishortorumqua:aquamcontinent. Longitudototius ,digitiferefeptem. Colornigerdorfo^ ^. 
&lateribus : fed pundta multa alba&minima funt inter latera & ventrem , alijfq. partibus fupinis: mant ^ 
reliquum corpus & ipfum nigrum eft , & concoloribus fibi punctis exafperatur. Georg. Agricola 
tarrien hanc beftiolam colore vel cineream,vel in cinereo fufcam efle prodidit: quo colore apud nos 
raram aut nullam efle puto: femel tantum in monte quodam hoc colore vidi. Venter & cauda. pars 
imaluteoautflauocoloreapparent. Pellisvalida&duraeft, ita vtcultelloetiamacutorefiftat. Ex 
vulneribus lactea quxdam fanies manat , vt in falamandra quoqj. Os tenaciter claudit, vt &: fala- 

C iiij 



3 1 




aris 



mandramec mordet, fed nec aperit os , vtcunqj vigeatur & ftimuletur , nifi per vim hocei cxprima- 
tur. Linguabreuiflima&latiufculaeft: dentes breuiflimi exiliflimiq; , circalabra interius: tantilli 
vtvifumfereefrugianr. Anteriorum pedum digitifuntquaterni,pofteriorumqiftii. Caudapermc- 
diumcrafliufculaprominet,fuprainfraq^(hoceftprono&fupinaparte)contrahitur,rhombiflgur£C 
quadam (imilitudine : ac fi ex foiidis rhombis aliquot contiguis corpus contexatur , fpacijs etiam va- 
cuisexpletis:qua? figura fereetiamredditur,fioblongum corpus quadrangulumitacollocetur,vc 
anguli duo in medio iaterum vtrinq; fint, tertius in fummo, quartus in imo e regione. fed mcdia late- 
rum craflities in huius lacerti cauda angelos non habet. Monachi interpretcs Mefuasi fcribunt , cau- 
dam eilatam efle vtanguillte, (quod non fatis conuenit,) ad natandum aptam. In hac quam diflecui 
beftiola caudse pars refe&amouebatur: &quum reliquumcorpusimmobilemancretcumreliqua i» 
partecaud£e,eaquoqirefedamouebatur,qua;corporiadhucha:rensimmobilisiacuerat. 

C. 
De grejjh Teftudinisautfalamandrzeinftartardius ingredituraquatilislacertus,Georg.Agricola. Vita 
eim vbi ei in aqua (in fontibus frigidis, v t audio ) & in terra : fed crebrius in aqua. Latet per hyemem. Gigni- 
viuat. tur in lacunis opacis , quae in pinguj folo funt, & in quibufdam mceniorum foflis , Idem. Delectari 
eoslimofaaquaaudio,&ferevbilimusalbusfit,polent£ autfarinasnondiflimilis: & fub petras in 
aquis , fi quae funt , fe abdet e : oua eorum magnitudine pifi , multa cohaerere : Natare ipfos fub aqua, 
adfuperficiem raro emergere. Atqui ego cum in vitreum vas vnum huiusgenerisconie&umper 
dies aliquot feruarem cum aqua,orefemperfereextraaquamprominente,vtranas,deprehendi. 
Tmpofitusfahcaudammouetaceftugereconatur.nameum,quia valde mordet,nonpoteft ferre, ia 
ftatimq; moritur,quum alicJqui verberatus diu viuat, Georg. Agricola. Ego cum per dies aliquot in 
vafevitreohaberem,aliquandoperdicm vnumfineaquarelinquebam,ac videbatur mihi fineca 
deteriushabere. 

D. 
De ira Irritata fi exarierit, elata & quodam modo inflata, re&is pedibus infiftit , & terribilis oris hiatu 

eiws. (ego eam os,non nifi per vim exprefleris, aperire obferuaui ) acriter oculis intuetur eum, a quo fueric 
laceflita: manatq;fenfimlacT:eo& virofofudorevfqjdum totafiatcandida,Geor. Agricola. 

G. 
Devfiila- Lacerti aquatici illi parui nigri, fepe a pharmacopolis pro fcincis ponuntur : fed puto eis deefle 
certxA- crTedl:usillosaquibusfcincipr£edicantur,Matthxolus. Egononvtilestamumvireseisabefleputo, * 
quatica-. fedinfupervaldenoxias&venofasinefle,nonminusfortequamfalamandr£E,quodillifimilirerla- 
£team vbicunquevulneranturfaniememittant-.nifi fortaflis vita in aqua venenumeotumdilutius 
reddat. Sed Salamandra: etiam aquofb & pluuio tempore magis & nafcuntur & vigcnt. Audiui a 
Gallis quibufdam,fuem fi forte hanc lacertam ederit,interire : quod fane miretur aliquis,cum a fala- 
mandra ( fiid vere fcribitur ab ^Eliano ) deuorata fues nihil laedantur. 

DE LACERTO. 
LACERTI PRONI FIGVRA. 







Nomina T Acertvs &Iacertaidemanimalvtrouisgencredicitur,(vtapudGrafcosctiam<Ti^j ; fl(35&:(roa>- | 
diuerfk &> te ^ e Varino:)nimiruma fimilitudine lacertorum hominis,quod pedes eorum fimiliter in di- 



diuerja 



Vndela- g* Cos tanc l uam & vo ^ s aut p a l mi > s findantur, & in obliquum fleclantur ad latera, eo modo quo h 

certus di- m anum flectit cum quadrupes ingreditur. Hinc eft quod lacerti vocabulumcommuniusfit 

Hus (it mniahuiusgeneris quadrupedum ouipararu hoc modo pedibus pradita: priuatim vero ad commu* 

ncm &notiflimamlacerti fpecicm, cuius hic imago adiedta eft,contrahitur. Safycj etiam aut aajj^. 

Gracis&firationenominisnonsequecommunevocabulum fit,afimilitudine tamen corporis Ja- 

certi communis ad alias quoque fpecies deriuatur. hinc fauram chalcidicam, & fauram pharmaciti- 

dem 



DeLacerto.A.B. Lib.II. 

LACERTI SVPINI FIGVRA. 



33 




dcm legimus , & 

fauram viridem,vt 

apud Latinos la- 

certum viride, &:c, 

Lacertus eft repti- 

lis genus , fic voca- 

tus , quod habet 

brachia,&quatuor 

pedibus innititur. 
j o Gcnera verb laccr- 

torum plura funr, 

vt(a!aroandra,fau- 

ra,udlio,Ifidorus. 

Crocodi!uslacertaefl:Nili,PalIadius. In ArabumetiamlibrisLatincredditis&pelacertamprocro- 

eodllg i um aquatico tum terreftrilegimus. Cardanus lacertas non re&e infeifas adnumerat,infecT:a 
«k^n^cnseaomnia quxpracifa partc vitam in earetinent. Scorpiones,fcinci,lacertiq5verrnibus 
nqn feipentibusadfcribuntur, Solinuscap. 30. Lacerram potiusvermcm dicuntquidam quamfer- 
pentem , quia clcmentius ferit , &c. Author lib. denat. rerum. Sed ifti vermium nomineabutuntur 
pro reptiiibus. reptiiia cnim (f.^m) tum infecta plurima , tum inquadi upedumgenercminores di- 
*o < untur quse pcr parietes fcandere pofTunt, & improprie ctiam ferpentes: vermis vero appellatio 
omninointrainre6tacontineridebet,vt&£r/.ii'A/!Zo?Gra;cis, 4§ Letaab ^sXvb, Leuiticiii.&.Num. 
i.f.reptiiequoddam, quodR. Salomon vocattf Wffl^ilb (fortclanigermus, vtquidam conijcit, 
egonulluifi huiufmodi murcm noui,&alijomnes]acertigenusintcrpretantur,vt vox illa pro alia 
quadam Gallica vulgari corrupte pofita videatur.) Idem R. Salomon Leuit. n. TV^Tin* 1 ^, lifarda, id 
eftlacertamvoceGallicainterpretatur, vtNicolausLyranusintelligit. IbidemChaldauisinterpres 
\e-ct\t^t\"dh'7\balteiba: Arabs, t;^',^, ataia: Perfau^, angaf: (Itzli hodie viridem lacertum vo- 
czntgez,. ) Septuaginra v&><s.Q><1-t,%, vel (vt Complutenfis habet codex ) cioxcL^a.£ocT>fc: Hieronymus, 
fteI!io.Videfurautem/c/WM'ocariHchraice^^^ 

\DV?/^,enim clancukrium fonat. Munfterus etiam letaah ftellionem interpretatur, Germamce 
30 ^yfoy^ (£3(06/ id eftlacertum communem , nirnirum ex Rabino quopiam. Stercusftellionis & 
adhaja & '^er.z,'r, &c. Serapionis interpres exGaIeno,vbi Galenus habetftercuscrocodiliterreftris 
&fturni flurnumquidemzfr^>vertunt. protenePa-iautecrocodiIo,<^/w£pofuit Auicenna,quod 
nomenfortcSerapio tanquam generalus in ftellionem&d^m ceriduas fpeciesdiuififlevidetur. 
Alhatbaie (ei 1 alhadaieeSk lacertus paruus in domibus & hortis communiter repertus , & a vulgaribus 
appellarurkicerca, AndreasBclluncnfis. Araneus lacertos paruos ( Auicenna? interpretatio habet 
tf^/^<?)aggreditur, Ariftot.de hift.anim.0.39. 'jTi2n,/w«#,aliqui(tefteRabiD. Kimhi) WCIS^, li- 
imcem intclligunt, alij ver6 *\i*\2 wr^,ideftlacertam: (qua^vox[Arabicapuro]fortefacT:aefta 
Gr^caquafif^^profauro.)Chaid^us interpresLeuit.11. vertitt<Oia > \t\.,/'®^^. Arabs,t"ii*\t\A^, 
(W^quidem Auicenna^AndreaBcdJunenfiteftechamsleonteappellatOPerfaj^QD^O^j^/a^^r. 
40 Scptuaginta ffca^t,Hieronymuslacerra. Munfterus/^wz^interpretaturlimacem,teftudinem con- 
cham. fed communishic quorund;-.m error eft apud Germanos , vt pro Jimace teftudinem aut con- 
cham dicant. Ego omnino Jacertum intellexerim , quod in ea interpreratione pleriq; confentiant. 
( Videplura infra in F.) Fortaflis autem Graxa voxfaura , ab Arabica herba vel harbe vel carbo per me- 
tathefin fatraeft,vclcontra. Inuenio& T\^bti,pe/i/ah,m trilinguidicrionarioMunfteri prolacerta, 
nefciocuius dialetti vocabulum. Aliqui etiam hardun Arabicam vocem Iacertum interpretantur, 
vt Andreas Bellunenfis, cuius naturamproximam efTeaiuntnatura?g#rfr?/feuw-£/,ideftftellionis, 
&c. Aliqui idem animal (ex lacertorum genere) Hebraice koah, Arabice hardun vocari docenr : Vi- 
defuprainChamaeleonteo^. ^r4^,ideftlacertus,VetusglofIbgraphusAuicenna;:voce'corrupta 
vtconijcio. Samabras, vel vtBeilunenfis legkfiambras, lacertaefteodeminterprete, Auicennati. 
jo 64<3.viderifane^oteftfalamandra:nomenhincfa&um. ^«r^,ideftlacerta,Syluaticus. Olen,id 
eftlacertus,Idem. ^LacertaGraxishodievulgo5coAi(7ca'g9t.vocatur,corruptofortenomineap{Affl- 
poacxju^.: vel compoiito ex colote, id eft ftellione, propter fimilitudinem corporis,&;faura. Italice/r- 
guro, vel leguro,ve\ lucerta aut lucertula, vt Alunnus habet. Matthxolus Senenfis in commentario in 
Talamandram Diofcoridis, A7W4m (inquir) a^ 

Atqui ramarrum aliqui in Italia etiam bufonem vocant,vt audio. Hifpanice lacertus dicitur lagarto: 
lacertajagarlifa, ve! lagardixa. Gallice, lyfarde. Germanice 2(bC)f/ vel (^(CS quod quidam in fcemi- 
ninogenercproferunt:noftriinmafculino CU1 <£<$Ocfys. Heflis i£i;t>Cf fcfc. Fiandris 2l?CttftC* Non 
proboiIIumquilacerramGermaniceinterpretaturgntn2(uCr/ideftviridemlacertam.Q£a 
enim communis etram lacerta , de qua hic fcribo , viridis aliquando reperiatur , fed rarb , proprie ta- 
raen akerumgenusmaius,& femper viride,dequo infra agetur,ficappellarifbletapudauthores. 



34 DeQuadrup.Ouiparis 

Anglice lufard vel lyftrd. Hlyrice gefcierka , vel gefftier. ^ Lacertum indodtuli ftellionem dixere, 
cum ftelliofitminorlaccrta, Grapaldus&Perottus. Lacerti parui vulgo creduntur ftelliones,fed 
falibjMatthxolus. 

B. 
De Iacertis diuerfis, qui a paruis & communibus noftris tum alias tum magnitudine differunt, 
%_Jnglia feparatim agemusinfra. ^Tn Anglialacertosextarenegant. E Fortunatis infulisvnaeftmagnisla- 
caret la- certisplena, Theuetus. 

ccrtis. ^ Lacerti cortice teguntur, Ariftot. quamobrcm cutis corum dura eft. \_Jbfint &pttifqnakn- 

Defcri- tia terga lacerti, Vergil. Georg. Chamadeon & niger non longe diiHmilis crocodilo eft : & pallidus, 
ptio lacer- vt lacerta?, Ariftot. Plinius lacertorum meminit qui ferrugineas maculas habeant , lineis etiam per iq 
//. caudam diftincH Paruietiamlacertialiquandovirides,aIiasaIiocolorereperiuntur,nulloinfuper 

difcriminevariantes. Sauramultarumfpecierumeft,inter quas tamenpulcherrimaviridiscandi- 
cante ventre prope dumeta & fxpes, Chriftoph. Salueldenfis. ait autem harum inventrereperiri 
gemmamfauriten , quod Plinius de lacertis viridibus , maioribus fcilicetquxper excellentiam viri- 
descognominantur,fcripfit, nonde minoribus qux&ipfajaliquando virides reperiuntur. Lacertac 
parua: quam nuperinitio Septembris obferuaui , color fufcus erat , fed fplendens & ad arreumacce- 
dens. venterpartimviridem partimluteumcoloremprafcrebat: Vtrinquein lateribus pun&a ali- 
quotdeincepserant,fplendentia ceuafterifciquidam. Longitudodigitum quatuor. Retrooculos 
meatus aurium rotundi apparebant. Nullus in ea ladteus liquor ( qualis in aquaticis lacertis & fala- 
mandris eft) quamuis Demetrius Byzantiusinaccipitrum cura ^myaXaxmCuv verbode lacerta 10 
vtatur. Digiti perexiles, ante & retro quini, cum vnguiculis. in pofterioribus longiflimus erat qui in- 
dicis fitumobtinet, pollex inferioreloco vtinmanibushominis : anterioresveropollicemcum ca> 
teriseodemfituhabebant, Hxc ex noftra infpectione. ^Lacertiparuifanguineminvenishabenr, 
noncarentvtftellioncSjMattharolus Senenfis. ^Corticeintedta, vtlacertae,fuperioreetiampaIpe- 
braconniuent,inferiorequidemomnia, Ariftot. Palpebraz funt quadrupedumetiam illis,quibus 
molletergus, vt ferpentibus : & quadrupedum quseoua pariunt, vtlacerta?, Plinius. Lacertorum& 
ferpentiumlinguafummabifidaeftjfedpra^cipueferpentium, Ariftot. Idemlib.i. departibusani- 
maliumcap. 17-cauiam inquirit,cur his&ferpentibuslingualonga&bifida contigerit,eamquein 
horumanimaliumingluuiem (voracitatem) reijcit, vt & diutius&quafi duplicem excibo volupta- 
temcaperent. Etalibi,Lingua(inquit)eis bifida eft vt ferpentibus,parteq,extremapilofaadmo- i Q 
dum. Lingualacertisbifida&pilofa,Plinius, Authorlibri de nat. rerum, & Geor. Agricola. Atqui 
alioinloco Pliniusferpentibus&lacertislinguam,nonpilofiun , fedcapillamentitenuitateefTefcri- 
bit : tranftulit autem vtrunq; locum ex Ariftotele, vnum exlibro quarto de partibus animalium cap. 
vndecimo, vbi Ariftoteles habet W' a.xpX cLy-av Tfiyah , valde pilofam vertit Gaza. alterum cx eiuf- 
dcmoperisfecundolib.cap. yy.vbi^n otKpctM^ovx^T^i^^s i , )(V<n]cghur,Gaza, vertit,&parteex- 
tremacapillamentitenuitate,idquodinalteroetiamlocofaceredebuiflet,vt Pliniusquoque.non 
enim pilofum,id eft pilis hirfutum, GracistSW^ & ximov, fed a figura 7?i%i><k$, id eft capillamentiin- 
ftaroblongum& exile Ariftoteles intelligere voluic. Lacertalinguam dicitur habere pilofam,fed 
non habet : imo funtdentes parui vt pili , & eft bifida ficut lingua ferpentis , Albert. Et rurfus , Cum 
mordetlacertus&ftellio,dentesparuosorisfui,quifubtiIes&nigrifunt,&quafipilinigri, in loco 40 
morfus infixosrelinquit. Terreftres quadrupedcs ouipara, vtlacerti, teftudines,&c. pulmonem 
habentexiguum &ficcum , fed aptum ampliari ac extumefcerc cum inflatur, Ariftot. Eadem o- 
mniaventremvnum&fimplicemhabentjldem. Exta ferpentibus&lacertislonga,Plin. Lacerta 
perexiguum habet lienem , Ariftot. & Plin. & rotundum , Ariftot. Lacerto teftes intus adhaerent 
lumbis,Idem. CaudaferpenriconfimiIemhabet,Authorlibdenat.rerum. Lacertis&ferpentibus 
amputatxcaudse renafcuntur, Ariftot. & Plinius. Colotis &lacertis caudam renafci haud falfum, 
Plin. Cardanusinfinelib.p.deSubtilitatccaufamcurquibufdamanimalibuspartesquxdamprx- 
cifa:excifeverenafcantur,ineo collocatqu6dimperfectafint:medici (inquit) obidquodhumidi- 
orafintdicerent. Inlacertisinueniuntur&geminxcaudar, Plin. Talemfanefiguram Bononiaefibi 
vifilacerti.nec aliter a noftris communibus difrerentis,doctiffimus medicus Mifnenfis Io. Kent- p 
mannus ad nos mifit. Scinci qui venduntur ficci cum duabus caudis, non funt veri fcinci , Plateari- 
us. AmericusVefpuciusfcribitfeininfulaquadamOceanimilleIeucisaLysbonadiftante,lacertas 
inuenifle bifurcam caudam habentes. Lacerti quaternos habent pedes , Ariftot. Priora genua eis 
poft curuantur, pofteriora in priorem partem. Suntautem crurahis obliqua,humani poplitis modo, 
Plin. Lacertarum pedes Graci blaefos vocant , hoc eft quorum pars extrorfum , pars introrfum fpe- 
ctet,Hermolaus. 

C. 
T)e vtju^ ^ on ^ ant jq Uorum teftimonio mihi erit opus, quaripfe vidi explicabo. Cum vir quifpiam La- 
a tacer certumma g num &opimumcomprehendiflet,atquea:reoftiloexcxcauiflet,eundemq3inrI£lilern 
recupera- n am rece ntem vcrinque eaccnus exiguisforaminibus pertufam, vt neqjfpirareferaprohiberetur, 
t0 ' neqj 



DeLacerto.C.D. Lib.II. 



35 



heque tamen exitum haberet, conclufiflet : & fimul terram rofcidam,& herbam, euius nomen non 
explicauit,impofuiflet: ac deinde fcrreo annulo, cui ineflet gagates lapis, in quo Iacertus incifus erat 
nouem figna imprefliflet,quorum quotidie vnum deleret : poft vbi nono figno fublaro ollam reclu- 
fiflet,lacertum vidi,oculorum vfurccuperato, clariusquam anteexcaxacionemafpiccre, ^lianus. 
Quum lacerti in fenc&a oculi excxcantur , intrat in foramen parietis contra orientem , & ad ortum 
Solis intendens illuminaturjfidor. Idem Albertus fcribit ex libro Ioraclicuiufdam.Quod fi verum 
hic dicit (inquit Albertus) obtcnebrationis oculorum caufa fuerit frigiditas conilringens humorcm 
oculi,quem calor Iucis folaris diflbluit&attenuat,&ficvifumrefticuic. ^Capca:lacerca:cum ali- 
quando lignum ori infererem , tenaciflimeid mordebac. Et alterius cuiuldam colore candicantis De morft 

i o iu littore Hadriatici maris capta: digitum ori cum indercm , comprimebat illa quidem os , fed mor- kcertu 
dere&cutim penetrarenon poterat. ^Lacertafibilatvtferpens,Authorlibridenat.rerum. ^Si Defibilo 
quis fcu fortuito lacertum , feu confultb in caluaria percuciat , & virga medium difcindat , huius par- eiu*. 
tium neutra moritur, fed ab altera feorfum vtraq^ graditur, & duobus pedibus adrepens viuit. Dein- DiffeBx. 
defi coicio vtriufcjj cum altera flat , confenfionequadam tacita , & naturali colligacione velucconfe- Lacertipar, 
runtur, contexuncurq} : atqj cx feparacis duabus partibus vnus atqj idem rurfus erficitur lacertus : & tes rurfus 
tametji loci prius aftecii veftigium cicatrix indicac.tamen & vitam priftinam retinet,& ei cstera per- coeunt & 
fimiliseft, quitalianunquam pcrpeflus fit, iEIianus. Laeertus diflectus partibus fuis iterum coit: viuunt. 
3 Eiai &<TCL<pa$-$f/Aif>w<q<TM>§i<jT{g , ''Omvo%e^<:™7i;m<nvl(pff>7rvcn{,Phi\cs: Mihi quidem obfcurus 
eftlocus. Lacercum fi quis diflecuerir & diuulferic medium, ''EAxej /lSj) oJtv o-o&xAoVa (Tnva) to 

*o Tfxv/xocm,, 'Xuoep^Ta.i Si j^ TiaAiv w, Aa-^ewt , Suidas ex innominaco in c-cw^c. ^Lacerrae ac caecerx 
quadrupedum ouipara: quomodomoueancur,explicac Anftoceles in libro dccommuni animalium 
greflu. ^Xacerricauernasfubeunc,Ariftor. InfepuIchrishabicanc,GlofTainLeuic.n. Plerunque Vbihabi- 
inrubetis&fpinetisfolentverfari,Georg. Agricola. nc!S^nvfu<m/j.ipiov7n)Shii'iX'>c^, 'AWV^J^i^ tent U- 
<ravpost(p' c^/uanoucnyaSuiki, &c.Theocrit.ldyl. 7. Amat lacertus vetera xdificia,muros&mce- certi. 
nia, fufcus prsefercim lacercus : virides vero (ij quoq^ parui , nec nifi colore difterenres. non enim de 
maioribusviridibusloquicur)incampispociusfuncvcriquecamen vcrobiquereperiuncur,Herus. 
CLaccrciomniuori func, Ariftoc. Infidiasaliquandoinapesfaciunc, ^EIianus. Lacercus apibusin- Decibo 
fidiacur, Columella : vc & ftellio quem ibide nominac. Audio & formicas ab cis edi. Edun c cochle- corum. 
as^bruchoSjCicadaSjgryllos&fimiliaanimalculajMarcharolusSenenfis. Menfibusquacuorfrigidif 

3°fimislatent,&nihilinccreacomedunr, Ariftot. ^"Lacercarcoeuncvcferpences, Ariftoc. Lacerca:,vt Decoitu. , 
ca qua: fine pedibus funt,circumplexu Venerem nouere, Plinius. Audio eas vere circa exitum Mar- 
tij,interfecomplicacascoire, nonfuperuenienres, fed incumbenteslateribus& ventribusiunchs fe 
ample&entes , caudis & reliquo corpore intortis. <§ Gignunt & quadrupedes oua, (oua perfetca, De ouis 
Kti&ot.)\tc\\amx\tontcs,\accux. l T ) \in\\\s. Ecalibi,Quadrupedumouagignenriumlacercamore crcatulis. 
parercvtcrediturvulgOjAriftotelesnegat^nequeincubantea-dem^oblitarquofintinlocoenixa*, 
quoniam huic animali nulla memoria» itaque catuli per fe erumpunc. Lacerca: & crocodiii cam cer- 
rcftresquamfluuiaciles, fuaouacemegremio commiccunt. lacercarum oua (pontein cerraaperiun- 
tur. vitam enim earum annum non complere, fed femeftrem finire aiunt, Anftoc. hiftor. anim. f. 3 $. 
Anvero orepariantnecne, & vcrum memoria careanc, qua: icidem Plinius ex Ariftocelecicac nuf- 

4° quamapudeumlegerememini. Auchorlibridenacurarcrum,(& Albercus quoque,)eadem qua: 
Pliniusferibic:&infuper,Quidam(inquic)diccincfcecusamatribusdeuorari. Dicuncquidamqubd 
lacertadeuorat partum prster vnum magis inertem , qui tamen poftea parentes deuorat , quod o- 
mnino falfum eft, Albertus. ^Negancurfemeftremvicamexcedere,Plinius& Ariftor. ^Lacenq^ 
per hyemem (menfibus quatuor frigidiffimis, Ariftot.) lacertus, falamandra,&c. Eadem fenecrutem. 
cxuunt,^Elian. Lacertus feneducem vere & aucumno exuit,vt&reliquacorciceince£ra,quibus 
cutiseftmollior,necprardura & ceftacea vtteftudini, Ariftot. ^lnlacertis&alijsquadrupcdibus, 
ouiparis, eadem racio vulua: qua: in auibus eft. enimuero ceruix vna inferne & carnulentior eft : fif- 
fura autem & oua fuperne proxima fepto continentur, A riftor. 

D. 

Plinius fcribit laccrtos compares incedere, & capto vno alterum efFerari in cnpienrem, Albert. £>e mori- 
Homini beneuoli func,Maccha:oIus Senenfis. Sed hocalijde lacerta viridi fcribunc, vccopiofein^ & 
ciusliiftoria rcculi. Quidam dicunc fcecus a macribus deuorari , pra-cer vnum magis inercem , cp\ ammi. af- 
tamcn poftea parentes deuorec, quodomninofalium eft, AJbercus. Permuftelam,murem, lacer- fecltbm. 
tum & huiufmodi animalia in Vecerc ceftamenco clandeftini infidiacores & fures fignificancur,, 
quod adquemuisftrepicum fimilicerpercerreancur, Procopius in Leuicicum de animalibus ad ci- 
bumimpurisfcribens. LacercaimpurumanimalfecundumLegem,in(epulchrishabirac,&incon- 
ftanciamvicarfignacGlofla in Leuicicum. ^ Vciliflimum eftprofrequentiadomicibj (aluearium,)/^/^»- 
duos vel tresadicusin eodem operculo diftances incer fe fieri concrafallaciam Jacerci , qui veluc cu- \tur api- 
ftos veftibuli prodeuntibus inhians apibus afterc exitium, Columella. <^Abfint &piciifqualentia'bm. 



I- 



3 6 DeQuadrup.Ouipans 

tergalacertiPinguibus ajiabulis, (aluearibus apum,) Vcrgilius. Laccrta:infidiasinapesfariunt:'ter- 
reni quoqj crocodili peftcm perniticmqj illis inftruunt. his omnibus farina ad veratrum admifta,aut 
tnimki-^ ma i ua » ( UC co fuffufa , ante al ueos difperfa, guftantibus perni ticm adfert , ^Elianus. ^ Lacerta: co- 
tias gerut c \\[ c \ s jnimiciflimae funt.Plin. cochleas ab eis vorari in C. fcripfimus. ^Lacerti quotiens cum ferpen- 
eum co- t j^ us con feruere pugnam, yulnerati vires herba quadam refouent : itaqj ad ferpentiii i&us przcipua 
chlets. habetur,Plin. Lacerti maioris & viridis cum fcrpentepugnam in eius hiftoria defcribemus. Ophio- 
Serpenti- n j cum Syluaticus lacertam interpretatur. Bufo cum lacerta pugnat, Phyfiologus. ^ In iEthiopia 
^ M ' fcorpios lacertis audio expleri , & omni fcrpentium genere, ./Elianus. CNoclua? quardam venantur 
Bufoni- mures &lacerras,&aliaparuaanimalcula, Ariftoteles& Albertus. ^Araneusparuoslacertosag- 
hm. greflus circundat os , & filis obducit, donec cohibeat: mox adhacrens morfum defigir, Ariftot. Vc- i® 
Scorpijs. nantur& iacertarum catulos aranei.hos primum tela inuoluentes,& tuncdemum labra vrraqj mor- 
NocJuis. f ua pp r chcndcntes,amphitheatraliipeciaculocumcontigit,Plin. Serpenteciconkpulios Nutrit drin* 
Araneis. U emaper dettia rura lacerta , luuenalis. No&urna: aues (gimtu Scgimeta) edunt lacertas & ranas, Crc- 
Ckonijs. fcenticnfis. 

E. 
Lacertos apibus nocerc : & quomodo id caueatur,tum quomodo interimantur,iam di&um eiV 
in D. Infidiantur quidem apibus>& melli terreftresetiam crocodili,fiue ij fcincifunt,fiucalij quidam 
lacerti ab Ionibus iic didti: & appofito extra aluearia croco arcentur. item ftelliones. 

F. 
tacerti Chamajleo, (hah,) ftellio, (letaah,) lacerta, (homet, alij Iimacem vertunt,) & talpa , hax omnia 19 

iuxta le- impura funt, Leuit. n. vbi Gloflbgraphus, Lacerta (inquit) immundum animal fecundum legem,in 
gem Ma- fepulchris habitat,& inconftantia vita: fignat. Et eodem in loco,M uftela,mus,& crocodilus(/M2.<j£) 
faicam iuxta genus fuum , impura funt. vbi pro hazab Septuaginta crocodilum terreftrem vertunt : fed forte 
impuri. praftat crocodilum fimpliciter , aut generali vocabulo lacertum vertere , quoniam fubijcitur , iuxta 
gcnus fuum, ( apud Hebraros : Septuaginta omiferunt. ) crocodilus ver6 terreftris genus non eft , fed 
fpccies indiuidua. Iidcm Septuaginta ibidem ptohomet lacertam vertunt. Muftela, mus, Iacerta,& 
fimilia,clandeftinos infidiatorcs & fures denotant,quod ad quemuis ftrepitum fimiliter perterrean- 
tur, Procopius in Leuiticum. 
J>ui la- CTroglody rar vEthiopes ferpcnribus laccrtisqj & alijs id genus reptilibus vefcuntur,Herodotus 
certisve- lib. 4. Amazoneslacertisacreftudinibus&idgenusbeftijs alebantur :indeforfitanappellata:,qu6d « 
Jcatttr. nullis mazis aut delicijs, fed tenui & promifcuo vi&u vtcrentur , Cselius. Lacertis virentibus vefciin 
more Afris eft,Idem.In Diofcoridis infula Iacer tx permagnx funt,quarum carnes edunt , pinguedi- 
ne vero liquata pro olco vtuntur, Arrianus. 

G. 
Remedia Rcmedia quar ex Iacerta defcribit Rafis in lib.de 60. animalibuscap. 28. omniapertinentad 

exlacer- crocodilum velterreftrem,velaquaticum, vel vtrunqj. Zab enim vel Ai/>Hebraicum & Arabicum 
tit. nomen gcnerale videtur.quod has ceu fpecies continet. K^ildab, id eft lacertus (in titulo tamen eiuf- 

dem capitis hardtm pro lacerto fcribitur ) natura prcditus eft vicina natutx guaril feu vrcl, & eft fimi- 
lisvrel, ( ftellionem vctus interpres reddit ) propter nutrimentum , Auicenna. Guarileft maxima fi- 
gurarum alguafgon &ifamambr*s (maximus ex lacertis, Bellunenfis) longa cauda,paruo capite,diucr- 40 
fusalacerto,fedforteproximus cius naturae.caroeiusvaldecalidaeft, Auicenna. Attribuitautem 
eifcre eafdem vircs, quas Diofcorideslacerto fimpliciter. Adcps & caro£»d>vY(maximi laccrti)im- 
pinguantfortiter, &proprie quafdam mulieres,Idem. Si cum Iacerrafepo, halinitrocyminoqj fa- 
rinam tritici mifcueris, gallinac hoc cibo faginatx adeo pinguefaciut homines qui eas ederint , vt dif- 
rumpantur , Cardanus. Stellio , teftudo , lacerta in cibo faciunt vt accipitres pennas citius mutent, 
Crefcentienfis. Falconibus male affedtis Albertus aliquando lacertam pro rcmedio dari iubet. Ha- 
rundines & tela, quarqj alia extrahenda funt corpori, euocat mus difle&us impofitus : prarcipue vero 
lacertadifle&a: & vel caput eius tantum contufum cum fale impofitum, Plinius. Si itirpsaliquain- 
hjeferir,lacertampermcdiumfciflamcilocoapponito,celerrimeeducetur. vel.capita ipfa lacerta- 
rumcontufaimpofitaqjfimiliterprofunt.Marcellus. Videplurainferiusdccapite. Carog«4r//(id y© 
eftlacerti maximi) cxtrahit furculos & fpinas, Auicenna. Idem rurfus in capitc dejaambras, id eft la- 
ccrto : Fit (inquit) ex co emplaftrum fuper fpinas , & ea qux carni fiint infixa , & fuper verrucas con- 
trito,& cxtrahit eas : & fuper ea qua: funt vt claui, & euellit, ( eadem ex capite eius remedia Diofcori- 
des prafcribit.) Dicunt etiam ficcum fi mifceatur cum oleo, capillos reuocare in manantibus capitis 
vlceribus. Etalibi, Caput lacertae recens amputatum cum ariftolochia longa& radice cannar & 
bulbo narciffi , mirabiliter extrahit fpinas , haftulas , fagittas & partes vitri , fi forma emplaftriadmo- 
ueatur. Lacerta fi diuulfa admoueatur, i&is a fcorpione leuamentum prarftat , Diofcor. & Auiccn- 
nainfaambras. Prodeftadi&usfcorpionumetiamlacerta diuulfa, Plinius: item ftellioinoleopu- 
trefadius,vtineiushiftoriadicemus. Lacertaexfectaadpofitaclauorumintratriduumperfeueran- 
tiam tollit, Marcellus. Panos aperit lacerta diuifa adpofita, item cinis eius, Plinius & Marccllus. Vt 

fponte 



DeLacerto. G.Lib.II. 



37 



/ponte dens cxcidat, Lacertam agreftem arefadtam , difledtam , contritar*rjj reponc , cum dentem 
circummundauerisimponito,&paul6poftattrahito, quoniamfequetur, GalenusEupor.2.u. La- 
certas tritas cocteve fronti illitas , epiphoras fedant , fiue per fe, fiue cum polline, fiuecum thure,fic & ' 
folatis profunt. Viuasquoqjcremare&cinereearum cummelleCretico inungi caligines , vtilifll- 
mum eft, Plinius : Videin Lacerta viridi. Lacerti inuercraci in os pendentium addito fale,concufi,ab 
iiSu lasfasaures fanant : efficaciflime autem ferrugineas maculas habentes , lineis ctiam per caudam 
diftindti,Plinius. Oleumdelacertisfitvelex communibus iftis quatperdomosnoftras&parietes 
verfantur, vel ex viridibus» vtrunqj autem alij ex viuis lacertis parant,alij ex mortuis & exenteratis,ne 
ftercora oleo innatent,Brafauo!us. Vide plura in viridibus lacercis G. de oleo cum ds facto. Lacer- 

i o taspauxillas venatusmundooleoeIiquato,atqjitain auremdemittito : & vermes fi in aurefuerint 
interficies,Galenus Euporift.i.4. Vix eft ferio compleai qua-dam, non omittenda tamen , quia funt 
prodita; Ramiciinfantiumlacertamederiiubent: Marem hancprehendi.idintelligi, & quod fub 
caudavnam cauernam habear. Idagendum vtperaurum.autargentum , aut oftrum mordeat viti- 
um. Tumincalicenouoilligatur,&infumoponitur. Lacerta quoqj,vt docuimus,combuftar,cum 
radice recentis harundinis , quae vt vna cremari pofli t , minutatim findenda eft , ita myrteo oleo per- 
mixto cinerescapillorum defluuia continent: (Efficacius virides lacerta: omnia eadem praftant:) 
Etiamnum vtilius admixto fale, & adipe vrfino,& cepa tufa. Quidam denas virides in decem fexta- 
rijs olei veteris difcoquunt,contenti femelin menfe vngcre, Plinius. Delacerca Martenii vfta adlo- 
cumglabrum pilis explendum : deqj lacerta piflinavftaadaciemocuIorumacuendam,fcribemus 

io infrainterLacertasdiuerfas. Arnoldusde Villanoua lacertos virides mifcecmedicamencisquibuf- 
dam pilos regenerantibus. 

5"Varicesnenafcantur:Iacerta;fanguinecrurapueroieiunusilline, in totumcarebithacfce- Exfan- 
ditate, Marcellus : Vel vt Plinius, lacerce fanguine pueris crura ieiunis a ieiunio illinuntur. Lacertse guine. 
iecurautfanguisinlanulaadpiicitus,clauorumintratriduumperfeuerantiamtollic,MarcelIus.Ver- 
rucasomnium generum fanat caput lacerta: vel fanguis , vel cinis totius, Plinius. Vcrrucam poteric 
fanguis curare lacertae , Serenus. Sanguis guaril(a\\zs vrel)2c lacerci , confbrtat vifum , Auicenna. 
Vrinafaambras (id cft lacerca?, fed appareclocum eflecorruptumjautinterprecem, cum nuilaouipa- 
rorum vrina fit) & fanguis iplius mire i uuant rupturam infantium, cum infident in decoctione eius. 
&quandoqjmifceturvrina:fanguiniveei'usaliquidmofchi,&immitticurvirga:infancis,quodqui- 

30 demfummum eftrupcurercmedium. ^Dentes fcarificant & oflibus lacertatefrontelunaplena Excap- 
exemptis, ita ne terram attingant , Plinius. Lacerta: caput intritum & appofitum, aculeos & omnia te. 
corpori infixa extrahit. varos , formicanccs verrucas, & penfiles (quas acroch ordonas vocant) tollir, 
Diofcorides: &clauos,vtaddit Galenusdefimplic. 11.6. reliqua fimiliterhabetvtDiofcorides. Si 
ftirps aliqua inhaferic ,capica Jacercarum contufa impofitaqj profunt, autipfalacerta per medium 
fcifla & appofita,Marcellus. Verucas omnium generum fanat caput lacerta, Plinius. ^Lacertx ce- Ex cere- 
rebrum fuftufionibus prodeft, Idem. fCor lacerta combuftum aut mixtum cum amurca, impofi- bro. 
tum membro torporem infert adeo vt ferrum non fentiat, Arnoldus de Villanoua : Ced hacRafis & Ex cor^e. 
Pliniusdecoriolacertie.id eftcrocodilifcribunt: VideinCrocodilo G. ^Lacercaiecurexefisden- Exiecore* 
tibusimpofitumdoloresfinit,Diofcorides:finire aliqui fcripferunr , Galenus. Dicicurhepareius 

4ofedaredoloremmolarisdentis,Auicenna. Cauis^encibusindicumiecurlacerrarumaridum,dolo- 
resdentiumfanat,Plinius. Lacerta iecurautfanguisinlanaadpIicitus,clauorumintracriduum per- 
feuerantiamtollit. 

^Lacertiftercus vulnerapurgare, &adurere,apud Celfum Iegimus : quanendum auteman Exfterco- 
delacerti fimplititer fimo intelligendum fit,an terreftris potius: an eadcm vtriufqj facultas fic, quod re. 
magis videtur. video enim muka ( vt in fequentibus patebic) lacerti fimo fimpliciter attribui, qua? alij 
de crocodilea, id eft terreftris crocodili fimo priuatim fcripferunt. Stercus ftellionis & lacerti & cro- 
codili,vtileeftalbuginioculi,Auicenna. o^/^^(infcriptiohabet,^W«»,ideftlacercus)natura:eft 
fimilis vrelCeu ftellioni, & ftercus cius confert albugini & pruritui, & acuic vifum ,Idem. Et alibi,fter- 
cusguarilCeu iw/panno (maculis aSole) & lentiginibusmederifcribit: &idem contritum eradicarc 

jo verrucas.-acfimileefreftercorilacerti.valereenimadalbuginemoculi. Scercuslacercaullicumpro- 
deftadoculorum albugines, Galenus Eupor.i. 45.&decompof medic. 4. 8. Mifcecuretiam cum 
alijs quibufdam ad albugines oculorum , in libro Secretorum qui Galeno adfcribitur. Ad vlcera 
oculorum & albugmes : Ex ftercore lacertas faciens collyrium cum aqua vnge, Galenus Euporift. 2. 
$9. Arnoldus de Villanoua ftercus lacerta: abiecto nigro in farina fubactadecoqui iubetin furno 
vel alibi. tum adde (inquit) aquse nitri fcrupulum, fpuma? maris drachmam. & fimul in fucco cheli- 
donij vel alio conucniente coquico,tum exiccata vfui referua ad pannum oculorum. vel adde parum 
farcocolla2,&in oculo pone. remouet enim pannum&omncm ocuforum tunicam fupernatam, 
quod ipfeexpertns fum. Hierocles medicamento cuidam , quodequo adftranguriam infunditur, 
ftercus lacerta* (xo-&fov o-ouf^) adijcif. 

f Laceux venenum efle negant, Mich. Herus. Salamandra; venenum expugnatur ijfdcrrt 

D 



3 8 De Quadrup.Ouiparis 

remcdijs , quorum vfustSt a cantharidum potu, aut lacerta in cibo fumpta , Plmius i qiianquam non 
prorfus ijfdem verbis. locus enim corruptus eft apud PJinium. Species lacertorum ( vthabet Aui- 
cenna 4. 6. 1. 6. quod de lacertis infcribitur) eft falamandra , aut in ipfa eft fimilitudo natune eius : & 
quxeifimiliafunt,interimunt.&accidunt ei qui fumpferitcarnemeius,apoftema (inflammatio) • 
linguac & pruritus,& dolor capitis,& aduftio,& caligo oculorum. Sic affecto in potu dare oportet fc- 
famum,& xyloceratianabati, & fachar, arquis portionibus mixta, cum butyro co&o bubulo. Dan- 
dumetiaminpoculacdulce, &inunctione oleialicuius balncoqj vtendum. Hsecille. moxautem in 
fequenticapitealiacontra falamandram fumptamremedia pracfcribic,quam lacertorum fpeciem 
facit : vndeconijcio initium capitis hic recitati , corruptum efle , intelligiq; oportere genus aliquod 
Iacertifalamandrxfimile, fepricum& adurcns ,ideoq; duleibus& lenibusauxilijseioccurrendum. 10 
Carolacertaeinflammatlinguam,infertpruritum,&c. (vtAuicenna,) Arnoldusinlibrodevenenis. 
EtmoXjOuaautemipfiusnecant/ecundumfiliumpatriarch^niiiftatimfubueniaturcumftercorc 
falconis &vinopuro: pofteacum vomitu nucis vomica;: Sedhaec Auicenna 4.6.3.18. nondelacerci, 
fed de alharbe.id eft chamarleontis ouis fcribit. ^"Cerebrum lacerra: veneficium (philrrum veneno- 
fum)eft,quod mentem muracpocius,quam ad amandu mulierem,quarid dederit,cogat, CardanuS. 
De morfu ^ Stellio & lacerta cum mordet (mordent, Albertus,) dimittit (dimittunc, Albertus) in loco fui 
***"• morfusdentesparuos,fubtiles,nigros,piIomminftar:&noncefratlocusdolere&prurire,donecau- 
ferantur cum ferra, aut cucullo ( cultello, Albertus ) tranfeunte fuper eos , & aflumat eos, & colligac 
eos:quarefedaturdolor.EtquandoqjextrahitdenteseiusoIeum,&cinis:(friceturlocusoIeo&ci- 
npre donec egrediantur dentes : deinde ex ijfdem commixtis emplaftrum imponarur , Rafis.) dein- zo 
de fugatur locus,& ponatur in aqua calida.Et dictum cft quod altaraxacon in cibo fumptum, vtiliffi- 
mumeftadmorfumeius. Quodfi doloraugeatur,deturinpotu theriacarutela?, Auicen.4.7. 1. 18. 
&Rafiscrac"cacu8. 

H. 
Dejyno- a. Lacercam & lacertum idem genus efle confpicor , vt eftapud Graxos quoq; faiirosatq; fau- 

nymis. ra,Hermolaus. Nam adlacerras captandas tempeftates non funt idonea?, Cicero ad Atticumlib. i. 
Reperitur & neutro genere, vt apud A&ium Atreo,Concoquit partem vapore,flammam tribuit ve- 
rubuslacertainfocos. Lacerrusanimaldi&um, vcplacecgrammaricis,quodpedeshabeatadfimi- 
litudinem noftrorum lacertorum , hoc eft noftrarum manuum & pedum. 5Wg$x. penacuitur. nam 
nominain^quxinpenultimadiphthongumhabent,penanfleduntur.Excipe(pa|jy>cc,(7fl6J^,ttoejt. - 
^2oi;£/>f!i,herbaqu^dam,&Iacertaanimal,Hefychius&Vannus. Ar^ Gracamvocem, (quam ' 
egonufquamadhucreperiJ&Germanicam^tpDOyf/Geleniusin Lexico fymphono e regione po- 
nit.itera GrxcamjttV^o$,(qu3etamenfcincumpotiusfeucrocodilum terreftrem fignificat,)&IUy- 
ricam gesftier. X/juu^o. , lacerta, Hefychius & Varinus. 

^Epitheta. Pictijqualentiatergalacertiy Vergilius Geor. ParuaLacerta, Ouidius j. Metam. 'ZaZ- 
posa^c^Philes. 
Dehomo- CLacertusinhominediciturbrachiuma cubito ad manus vertebram, quajcarpus vocatur. A- 
nymk. fpexiflelacerrosfuos dicitur,illachrymansq;dixifTe,&c.Cicero defenect. O pectora,6 cerga,6 lacer- 
torum tori, Idem %. Tufc. Adductisjpumantfreta vqfii lacertis, Verg. 3. ifineid. Hinc Iacertofus,robu- 
ftus ac validis laccrtis apud Columellam, Ciceronem, Ouidium. Recenriores quidam laccrtospro 40 
mufcuJis dicunt,nefcio quam re£ce\ C Lacerta videtur & vafis genus efle apud Iurifperitos,ficut & 
apud Gracos faura,cuius inpalmameminit Hippocrares, Hermolaus : quafifcriptumaliquodHip- 
pocratis Pa!mainfcribatur,quale ego nullum reperio. Quare vel Hermolaus errauic,vel librarius,le- 
gendumq;,quod e palma fieri meminic Hippocraces. Eft autem locus Hippocracis in libro de arricu- 
lis circa finem/E^CaMVc-i Si '6kiuivi<i$ ^ <u aouJoa\ e» T§f<po mW -^Ar/Jo^a). hoc eft,Moderace eciam 
arcfculosluxacosreponuncqujefaurxvocancurexpalmis contexi folitaj. Ego faurasincelligo, non 
vafa, fed funiculos ex palmis contextos. hi cum refoluuntur, ( vtquiuis funiculi) aperiuntur , vt digi- 
tusimmitci poffic,cum in contrariam partem recorti,arctius clauduntur, vrpereosdigirustrahi& 
extendi poffic : moderate fcilicec : qua; enim fic concexca func facile exrenduntur , nec multum reni- 
tuntur, nec duritie fua laedunt : quod conuenit, cum nulla vi in his arciculis extendendis opus fit. Vo- ro 
cat aucem Hippocraces moderacam repoficionem , quando opera duorum neceflaria non eft, vt 
m pracedenti illicmodo : fcd vnius tantum fufficit. Quod fi re£te <ra%<. fcribituj, vt noftri codices 
habent & Hermolaus legit , idem fane fignificabunt & iftx voces, ai^.,aa^i, or&l ; G rammacici in- 
terpretantur vinculum contextum, ( nimirum e viminibus , aut corticibus arborum.) Sei^enim 
catcnam fbnat , aut contexcum quid e funiculis , auc fparco , auc cannibi , alia ve maceria , vc Varinus 
fcribic. S?igpc, hajuug TtXtY.^i , Idem. 2»'gjt, -^Aex.w 1/Mx.vTa/jxt wWs »«/©, Idem : concexcum ni- 
mirum illud e viminibus , cui remus infericur : malim oxyconum cn&i. Eft & oipo$ vas , in quo far & 
lcgumina reponunrur, Ecymologus: quas vox apud Aecium vlcimam acuit. nam libro quarto 
capitedecimo tertio : Siriafis, (Sieictcn?, alias <jit&ctai$ : aliqui non reclefyriafin fcribunt) inflamma- 
cbcftpartium cercbri & membranarum eius, infantibus contingens , vfque ad concauitatem finci- 

pici* 



De Lacerto H. a. h. c.Lib. II. 



3? 



pitis & oculorum : fic dicta, quoniam aipU Grxce vas concauum ( aufjut vuxMv ) dipitur , quo femina 
afleruantur. Apud eundem libro primo in quercu aipWi legimus , pro foflis fubterraneis , in quibus 
agricolae tanquam inhorreis frumentum aut alios fru&us per hyemem adferuant,quje Latine etiam 
liriappellantur Curtiolib.7.& Columellae ac Varroni. Noftri rapa prarcipue inhuiufmodi foflis 
conferuaht. 2 tpk, o' Ad>otos. yjj aipo^ lpvyLutatv,dv oic %$rmn$iiTa\ ra ea-zp/Mna,, Suidas : fed hxcpraeter 
inftitutum. Caeterum omncs ha; voces cum contextum aliquid fignificant, fiuead vinculi autfuni- 
culi.fiue ad vafisalicuius, vt fifci, calathi aut naflx au talterius figuram, Hebraicae originis videntur,a 
verbo %ar vcl^arar : quod ligare fignificat , vtajar quoqj : vel quod ad ligandum aptafint, vt vincula: 
velquodcx viminibus alijfve inter fe connexis & contortiscontexantur,vteadem&vafadiuerfa. 

10 Hinc&illa quae fubijciam vocabu!a,ortamihi videntur : Xctpyclm, %o*wi/, x^^htyfJutTctyupyt^hy 
nig\ ttSbg azvzjiSos , Varinus. Xa^xov, ctyfitov elg ovxsl g«£dA\fcTotf, ti ^iAo^i/O^iA <a, Idem. 2ae*p , ramus 
palma;apudLacones:&2£<po,aa<^5,lorLim, Idem. Palmarum fane tum folium advitiliavtilifli- 
mumeftjtumfunesrudentesqjin^Egyptoextunicis cius ncdtuntur, vt apud Theophraftum legj- 
tur. Saura igitur apud Hippocratengenus quoddam texti e tunicis aut corticibuspalnue funiculi 
erit,(cui nihilcumiacerta animali commune:) non autem vafisgenus vtHcrmolaus& Cxliusputa- 
runt, quodid extendendo reponendoqj articulo minus aptum foret : Lacertam vero apudlfirecon- 
fultosvafisgenusefleafigura fic di£ti(fortaflis quod qtiatuorpedibus in digitos tranfuerfb fitufor- 
matisin(iftat)non negauerim. 2otoe/a, corruptio fegetum,iaculum,venabulum, VideTheocritum XcwpU 
inPharma. 2txt<e^d£e(»,fegetesdeftruere,iaculari,ferire. 2a/;/)oe<^sfirnilelacerta*. Xcu,pcoTn, 7ni- &o-ooe> 

*o x/A>i,ideftvaria,He(ych.nimiruma varietate colorislacertorum. ^ 20^-777,0 parshaft;e,dequa d&w 
alij aliter docent.Hafta» poftremum quod ferreum eft, vocatur fauroter: quanqiiam eo nomine (unt ^ov/ia- 
qui intelligant locum item in quo reponatur hafta, Caditis. Haftar finis (manibus proximior, fpicu- TY\p. 
looppofitus , Pollux 1. ic.) aocvpamip vocatur : pars media , ancyle : qua? vero prominet aj^p) (id eft 
fpiciilum velmucro) &epidoratis &ftyrax.Etrurfiis 10.31. Hafta; parsqua erigitur vel cuiinfiftit,(To 
tv Siyumc '«pL/Jkjov,) coujjsasTHfi dicitur, & ftyrax & ftyracion : ferrum vero prominens, Aoy^i , oj^tw), 
'GktSbey.iig. De ftyrace plura Cadius. Varinus aliam adfert originem , his verbis: Sauroter ferreum eft 
cauum & in finc mucronatum , cui inferta pofterior hafta? pars, haftam terrarinfixam , pali feu crucis 
(?avp3) autpatibuliinftar,erigifacit: vto-cwpaTjipquafi cTtvpanrip ^jrarSfixv^diclus vicleatur, (quod 
EuftathiusquoqjtraditOfcdapudvetereso-aw^aTji^nominatur^nempeinalterohafta^fineextremu 

j fpiculum ferreurn. Apud Homerum autem fauroter vocaturetiam veia;^? : apud alios vero Kpoatpos 
quoq; aut %0'otpos : item ftyrax pars eadem quafi <&&.%, d<p' ( e<p' ) 8 <^iAa<N 'fa nv Sbpv q-lcuoq. Intelligo 
autem pofteriorem hafta: partem qua: manibus tenetur,vel que_ mucroni oppofira eft,vbi hodiefim- 
plicitercirculusferreushaftxinfcritur. 'Oueiet^fvtidem alibi habet.) pars pofterior &fpicuIo ha- 
ffoe oppofita , veluti cauda haftx , q ua: & ftyrax & fauroter vocatur , & j^ootpo$ & &pQvy% appeliatur. 
"Ey^ta Si atpiv "ofi '^o-w/jaTjJpojeAriAaTOjIliad.x.vbiScholiaipGi. '^rr-rv^axp^.ficenimvocatur 
ferrumeregioneepidoratidisfitum. XatpaTupm,Tv7c: qv&fyrvic oTn.c^c-PWSo^.Tav. "EttTavifyixTa 
2rt(vpa)TW&i-Ka| '&%' 7n ejTpi-^cLS tzvittttov tlamavvTOL, ■ara/ ei tcc aavpaTYiej ^^ tv T^a^AV. J H ^vqov Sipu 
vqu^^,ov%toii[$c.X9aivys}aL^cv,Suidas. XajvpooTYip fignificat eciam ilathmen,ideftperpendiculum 
(quodin eo quoqj plumbum fLinicLiIo extremo addarur,vt ferrum haftar)& cefSim^id eft cingulum 

40 'Variumvelacupi6tum,vt&laccrticoIorvarijspuncl:isdiftinguitur,)Hc!ychius. ^avpasToT^Sb^Lot, 
haftisqua;fauroterashabentinepidoratide,Idem. '2,cujpo£ej$ic.zy%$ , dsinS acwpa>Tripos{la.p6 : fiCJE~ 
fchylus^c-TneS-oCexS^ em, Heiych. & Varinus. ^2at>ei<y>*'<&s cti,u^ol^ w cpAa^A^Suidas. XnjujLJct> 
TB<pAd i ttfe'Aov,)j(ra / tt2?o!', Varinus. Vexilligenusincelligo, flammeum quidem Latinigrammaticige- 
nusveftimentiluteicolorisintctprecantur,quo?miciebaturnouanuptaboniominis caufa,&c. 

^"Praxitelesftatuariusinterca:terafecit&puberem(Gyraldus legit, &»ApoIlinempuberem) <^fpolto 
fubrepentilacerta: cominusfagittainfidiantem,quem Saurodonon vocant, Plinius. Saurotfo- 

CEft & herba; nomen faura Plutoni facra, vtNicander poetadocuitillo verfu : XcwpujuTri nos. 
^owVWAeTo^^os^OTAdy^fortaiTeqjin eo verboautanagallidem intclligit, quippe quamDio- Saura 
fboridesyW/«# (aliasgd«r/'//«)a nonnuM^ 

50 terraneodicatamnumini:autipfumfinapi,quod(vtPlinioplacet)abAthenienfibusfaurionvoca- 
tur : aut nafturtium quod ab Hippocrate (auridion quoq; dicitur, Hermolaus. Ec alibi,Hippocrates 
nafturtium fiuridion vocar,a finapis fimilitudine,quod & faurion dicitur. Sauridion Hippocrati na- 
fturtium eft, a fimilicudine figurar, Galenus in Gloflis & Varinus. Viurpatur autem haxvox ab Hip- 
pocrateinlibrodevlceribus. ^auei^herbaquajdamjVarinus &He(ych. Lacertus pifcis,quig. 
colias&c. Xou)povamea-\ pifcis GrxcorumnoneftlacertusLatinorum. 

$ Lacertis fimilia funt.aut lacertorum generis multa ex ouiparis quadrupedibus',omnia nem- De ani~ 
pequaroblongiorefuicorporis alueo ferpentes<Jmitantur,eifentque icrpentes ablatis pedibus: vtmaUbw 
ftellio, fcincus, falamandra, feps (iuelacertachalcidica. Salamandra magnitudine cftlacerra?, Sui- lacertisfi- 
das. Stelliones lacerrarum figura (unt, Plinius. Afcalabotes ( id elt itellio) animalculum eft lacertx milibtts. 
fimile,Suidas» o^/^^animalfiguralacertofimileeft,fedmaius: VideinScincoo^. ^/«rf/(alias 

D ij 



4° 



De O uadrup. O ui 



=\^uaarup. 



pans 



guaril) animal terrcftrc,lacertofimile,And.Bellunenfis.Chama:leontis figura& magnitudoeratk- 

certi, nifi crura eflent recta & excelfior» , Plinius. Sunt & fauri Graxis, vt lacerti Latinis intcr pifces. 

Sauritse genus fcrpentium, Varinus & Hefych. 

Nomina ^Sauros&Batrachosftatuarij ,nationeLacones,fecere templaOclauixporticibus inclufa, 

propriaab Plinius. CumErymantumfluuiumtraieccrisad Sauri iugum, vt vocant,&Sauri monumentum 

hocani- videbis,&Herculistemplirudera. DiciturautemhicSauruslatrofuifle, &viatoresaftiixifle&ac- 

mali de- colas , priufquam Hercufi pcenas dedit , Paufanias in Eliacis. Saureas ferui nomen apud Feftum lc- 

fumpta. gitur. Sca^oq , gcnsThraciae , Varinus & Hefych. Amazones nullis mazis autdelicijs , fed tcnui & 

promifcuo viclu vtebantur,vt inde videri poflent appellationem ducere : quodnecEuftathiodifpli- 

cet,quoniamlacertisacteftudinibus,&idgenus beflijsalerenrur. Quamobrem etiamSauromati- i Q 

das,fiue fauropatidas nuncupatas volunt, a/# 'naouu^ -meoL&q ,o 6^l>ev(ra.c5a/.quanquamalij 

quodinSauromaticaScythiaaliquandohabitauerint,di(ftasitaopinantur,quodStephanustradir. 

Sed & Euftathius Sauromatas Amazonum connubio infignes refert,Ca:lius. Sarmata;,Gr:ecis 

Sauromata: di&i, Scythia: populi funt, Plinius. Errurfus , A Buge fuper Marotin Sauromata: tcncnc 

JnCreta fons eft ab aditu fpeluncsekteasduodecim plurimum ftadia diftans, Sauri di<9:u5,Theo- 

phraftusdehift. plant. 3. j. 

^ b. ^twpaXoi^mnfi^iftfis&y&ern}, Innominatus apud Suidam in Sou^: rorteproeoquodeft 
expalluit,vtde viridilacertointelligatur. 

5" c . ^Elianus rem miram de hoc animali tradit : Quidam videlicet comprehenfam laccrtam, 

acoculisftiloacutoorbatam,in ollam fsctilem nouam inclufit vtrinquepertufamparuiscauernis: z» 

moxillita cera,additaherbaquadam,cuiusnomennonindicauit:deinde gagate Iapidc annuloli- 

gatoferreonouemfignisfignauit,quorum quotidievnumdeIebat:poftnonumvero,reclu(aoIla, 

lacertainuentaeftoculis reftituta. Anulumnanqueillumaiebatocuhs vtilem efle, Volatcrranus. 

Lacerm Videinfra in Lacerta viridi G. Lacertum aliqui fratrem Lombardorum vocant, vt bufoncm Saler- 

fiater nitanorum: quodapudhospopulos mulieres aliquandohxcanimaliainvterogeftareevulgoqui- 

Lombar- damfabulentur. 

dorum ^■Invriraavirililacertanecata,vcneremeiusquifecerit,cohibet.namintcramatoriaeflcma- 

dtclus. gidicunt,Plinius. 

Superfti- ^b. Incantatalacertis Ftncttla, HoratiusSerm.1.8. deveneficismulieribus. ^ApolloSauro&o- 

tiofa de nos:videfuperiusinterderiuata. Deosaliquotanimaliumnominibus veteresappellarunt,vtDia- » 
lacertis. namlupam,Solemlacertum,PorphyriusIib.4. deabftinendo abanimatis. 

D E LACERTO VIRIDI. 




40 



Dtnomi- T Acerta maior qua? & viridis dicitur , Graecis o-ou/g^ y^a^, ScyXupwauj&t. apud rccenriorcs, 
nt. ^ltalis^^Germanisgrilmr^pboy.Vallcfij^rilnigvocant. Syluaticus&alijquidamophioni- 

cum fiueophiomachumquoqjIacertumintcrpretantur,quae nomina a vincendis&impugnandis 
ferpcntibusfacTrafunt: ideoq}&cicadsegenus,&ichncumonem ophiomachumvocant. Suntqui _ Q 
lacertam viridem & ftellionem confundant, vt vetus gloflbgraphus Auicenna:, & quidam et- 
iam noftra jetate. Et Syluaticus, Stellio ( inquit ) id eft lacerta Facctana : v c! fecundum alios , lacer- 
taviridis. 

S. 

Defcura Viridi colore funt, vnde&nominanturrprxcipue ramcn, vt Georg. Agricola icribit , vcrno 

corforis* tcmpore , asftiuo nonnihil pallidi. Morbusregiuscumvirorcpalliduseft, qualesfuntlacerticum 
virore pallcntcs, Hippocr. lib. 3. dc morbis. Maiore} fereduplo funt, vt puto, communibuslaccrtis, 
rariapudnos: calidioribus locisfrequcntcs,rurirubdio&inpratis magis,non etiam vt commu- 
nes circa parietes reptant. Plinius priuatim meminit lacerti viridis longo collo nafcentis in 
fabufofis. 

D.It* 



De Lacer.vk.D.E.F.G. Lib.II. 



41 



D. 

Italia magnas habct lacertas & virides.hoc animal natura & homini amicum eft,& ferpentibus Sympa- 
inimicum. Nam vbicunqj profpicit homo, ibi congregantur lacena: , obliquato capite diu contem- thiaUcer- 
planteshominisfaciem.fiexpuas,elambuntfaliuamoreredditam: vidi & puerorum mictum exor- u huttu 
bentes. Quin&puerorummanibustra&anturimpune,atqi ecJamla?duncur,&admoc:£origaudent cumho- 
faliuam lambere. Cxterum fi comprehenfx inter fe committantur , di&u mirum quam in fcfe Cxui- mtne & 
ant, necappetuntcommittentem. Siquis in agris ambulet per viam cauam, nunc hinc, nunciliinc anttpa- 
ftrepitu dimoti rubi admonenthomincm,in(uetuscrederetferpenremefle, vbi difpexeris lacerta: fl&w f»«* 
funt, obliquato capite contemplantes donec confiftas : fi pergas , fequentes. Rurfus aliud agentem ferpente. 

1 o admonent. Diceres eas ludere vehementerqj dele&ari hominis afpectu.Quodam die vidi prargran - Pugna U- 
dem & mire viridem in oftio caui decertantem cum ferpcnte. Primummirabamurquideflecrei. certtcum 
nam ferpens nobis non erat confpicuus. Italus admonebat in antro efle hoftem. paulo poft venit zdferpente. 
nos lacerta, velut oftendens fua vulnera acremedium flagitans : feqj tantum non tangi patiebatur. 
Quoties autem reftabamus, reftabat & illa nos contemplans. Serpens alcerum Iatus pene totum ero- 
jferac,&cxviridi rubrum fecerat,acrurfusinantrumfeabdiderat. Poftaliquotdiescum fortein- 
ambularemus per eundem locum, ferpense fonte vicino biberat : erat eniin seftus prodigiofus, adeo 
vt nos quoque aqua; inopia pcriclitaremur. Commodum occurrit ex agris puer natus annos trede- 
cim,geftans raftrum quo fcenum demeflum conuerrunt agricola: : hic fimul vt fcrpentem vidit,praj 
gau3io exclamat, velut infultans deprehenfo hofti. Ferit raftro, ferpcns fe contrahit. ille non facit fe- 

io riendifinem,doneccontritocapiteferpensinlongum porrigitur,quodnonfacitnifimoriens. Ad 
hxc, eius ruris agricola: pro comperto nobis aliud quiddam mirabile referebant. Agricola? nonnun- 
quam feffi obdormiunt in agro:tumferpentesinterdumclancuIum adrepentes in os patens dor- 
mientis cpnijciunt fefe, & in ftomachum fefe conuoluunt. Verum in hoc difcrimine non raro lacer- 
ca quamuis pufilla feruat hominem. nam vbi fcnfit ferpentem infidiari , circuncurfat per collum & 
facicm hominis,nec finem facit doncc pruritu fcalptuq; vnguium excitetur. Porro qui expergifcitur 
confpccl:ainpropinquolacerta,moxintelligithoftemalicubi efle in infidijs,accircumfpiciensde- 
prehendit,HxcomniaEphorinusquidaapudErafmuminColloquiodeamicitia. AtquiMattha:- 
olusSenenfis delacercis minoribus fcribit,eflecas homini beneuolas. Pliniuslacertasfimpliciter 
cumferpentibuspugnareprodidit. OphionicumSyluaticus(offionicum ipfe fcribit) lacertam in- 

3° terpretatur : alij ophiomachum, qupd ferpentes impugnet ac vincat : nifi ophionicus pro ophioma- 
cho corrupte fcribatur. 

E. 

Multicontraerucas,&malancputrefcant,Iacerta: viridis pelle tangicacuminaarborumiu- DevfttU- 
bent, Plinius. Lacdrtz viridis^plle, ( non pelte, vtPlinij codices habent) fi tangantur cacuminamali certorum 
non putrefcir,PallaB||us. Vt frudtus mali in arbore non compucrefcat , neqj ipfum eruca contingat, viridtu. 
lacerti viridis felle triincum illine, Anatolius in Geoponicis. 

F. 

Lacertis virentibus vefci in morc Afriseft, Cadius (exD. Hieronymo.) De his qui Iacertos De Ucer- 
^.ofirnplicitereduntjVidefuprainlacertoi 7 . Ifchiadicisprodefledicuntlacertamviridemincibo,ab- toseden- 
latis pedibus, interancis,capite, Plinius* tibm. 

■ G. 

Lacerta viridis pro falamandra fubftitui poteft ad remedia , vt legitur in Antiballomenis JSLgi- Remedia 
netaradiun&is. Solaris lacerta eadem poteft qua: & viridis , Kiranides. Lacerta viridis cremata, ex Ucerto 
carnialicuiafperfa, mutationem pennarumin accipitre, quiederit, accelerat, Albert. Demetrius viridi. 
Conftantinop.inlibrodccuraaecipirrum,accipitri ad cibum obijciclacertamviridem minutatim 
concifam,nevnguibusretinerepoffit.nampestanieiacerta;la?fuscontraheretur. Etadeundemef- 
fe&um vt pennje cito abijciantur,lacertam viridem inaquadecoquiiubet.-tuminmortariocon- 
tundi^afrufaqjaquatepidaaccipitreminealauari. AdidemaIiusGra:cusfcriptorinnominatus,tri- 
yo duoaccipitriincibodariprecipitlacertosviridesviuos,aut ficcatosin Sole &fuilla:afperfbscarni. 
Ad comiciales prodeftlaccrtaviridiscumcondimentisqua:faftidium abftergeant,ablatispedibus 
&capitc, Plinius. Ph chifin fentientibus vtiliffimam efle tradunt Iacertam viridem deco&am in vi- Mira <vel 
ni fexcarijs tribus ad cyathum vnum, fingulis cochlearibus fiimptis per dies ( concinuos ) donec con- ptitts fu- 
ualefcant, Plinius. Lacerta viridis viua immifla in vas fidtile nouum, & cum vini fextarijs tribus de- perfiittofa 
cocla ad cyathum vnum , incredibiliter phthifico prodeft , f i ex vino eo mane ieiunus bibac cochlea- quA-dam 
re vnum, Marcellus. Ifchiadicis prodefle dicunt lacertam viridem in cibo , ablatis pedibus , intera- de huius 
neis, capice , Plinius. Et rurfus , in Iumborum dolorelacercae virides decifis pedibus & capitein cibo Ucerti v- 
fiimuntur.Idem hocremedium fcinco etiam fiuecrocodiIoterreftri,&ftelIionifimpliciter,&ftel- f u adocu- 
lionitranfmarinofimiliter in cibofumptisattribuicur. ^LacercaspIurib^smodisadocuIorumre- Urum rc 
media afliimunt. Alij enim viridem includunt nouo fithli , ac lapilios qui vocantur cinsdia , qua: & media. 

D iij 



4i De Quadrup.Ouipans 

inguinum tumoribus adalligari folcnt,nouem fingulos fignis fignantes,&fingulos detrahunt per di- 
es.Nonoemittuntlaccrtam,IapillosferuantadocuIorumdolores. Alijterramfubfternuntlacertas 
viridiexcaxata;, & vnain vitreo vafeannulosincludunteferro folido vel auro: cum recepifle vifum 
lacertam apparuerit pervitrum, emiflaca,annulis contra lippitudinein vtuntur. Alij capitis cinere 
pro ftibio ad fcabritias. Quidam viridem longo coilo in fabulofis nafcentem comburunt , & incipi- 
entem epiphoram inungunt : item glaucomata. Muftelse etiam oculis punctu erutis,aiunt vifum re- 
uerti,eademq;,quarinlacertis&annulisfaciunt,Plinius, Lacertamviridemexcarcataacucupreain 
vas vitreum mitrcs , cum anulis aurcis, argenteis , ferreis , &electrinis, fi fuerint, autetiam cupreis. 
deinde vas gypfabis , aut claudes diligenteratque fignabis, & poft quintum vel feptimum diem apc- 
ries,lacertamquefanis!uminibusinuenies:quam viuamdimitccs,anulis vero adlippitudinen. 
vtcris , vt non ioltim digito gcftentur, fed etiam oculis crebrius adplicentur, ira vtper foramensnuli 
vims tranfmittatur. obferuandum fane inprimis vr in loco nitido atq; herbido deponatur ampu 1 a, . 
cum laccrtadifceflerir, tum anuli colligantur. obieruandQ etiam vcLuna vetere,ideftaLunan jna- 
decimainvicefimam quintam^dielouis^SeptembrimenfejCapiaturlacertajatqjitaremediumriats 
fedabhominemaximcpuroatqjcafto, Marcellus. (Vide fuperius exVolaterrano.inLaccrtafim- 
plicirer//.C. Kiranides lib. fecundoidemhocremediumpaulo aliterdefcribit.) EtrurfusMarcel- 
lus, Lacerti ( inquit ) viridis quem ceperis die Iouis , Luna vetere , mcnfeSeptembri, aut etiam quo- 
cunq; alio, oculos erues acu cuprea, & intra bullam vcl Iupinum aureum claudes.colloq; fufpendes: 
quod remedium quandiu tecum habueris,oculos non dolebis. lacertum fane eodemloco in quo ce- 
perisdimittes. vcl etiam fifanguinemdeoculiseiuslanamundaexcipias,eamqjphcenicioconuoI- io 
uas , colloq; fufpendas , vteiis efficaciflimo aduerfum oculorum dolorem remedio. Etin tertianis 
fiatpoteftascxperiendi,an laccrta viridis adalligata viuaineovafequodcapiat,profit,quogenere 
& recidiuas frequenter abigi affirmant,Plinius. In quartanisadalligariiubentlacerta: viridis viua» 
dextrum oculum eftbflum mox cum capite fuo decifo, in pellicula caprina, Idem. Et alibi , Propter 
ftrumas exulcerataslacertus viridis adalligatur : poft dies trigintaoportec alium adalligari. A lienis 
dolore liberat & lacerta viridis , viua in olla antecubiculum dormitorij eius ctti mcdetur fufpenfa, vt 
egrediens reuertensqj attingat manu, Plin. Ramices infantium lacerta? viridi admotxdormienri- 
Deoleoex busmotfucmendmtut. Pofteaharundiniadalligatxlufpendunturinfumoitradunt^paritercum 
UcertU eaexpirante fanari infanrem,Idem. ^OIeum delacertis fit velexcommunibusiftisquxperdo- 
conficien- mosnoftras&parietesverfantur,velexviridibus. vtrunqj autemalijcxviuis Iacettis parant,alijex 30 
do. mortuis & exenteratis , ne ftercora oleo innatent , Brafauolus. Lacerras virides feptenas in dimidia 

menfura ( in libris fere duabus ) olei communis fuffocato , atqueita per triduum infolato. hoc oleum 
guttamrofaceam,vtvocant,facieiillitumirabiliteremendat,vtdoctiu1musmedicusGeorg.Picto- 
rius ad nos fcripfit. Videtur autcm excrementorum lacerci rationengriflimumlioc praftare : quo- 
niam & fcinci feu crocodili terrcftris excrementa faciem dealbant , 6?maculas/ielent. Si fractum 
(^Aao^£t)inequo furfum verfus,qua vngula enafcitur,prorumpere contingatfid quod prarduris 
veterinorum pedibus foleteuenire:in primisoleumacetodilutuminellychnioreceptumadhibebfs. 
Si vero quantum fieri poteft dolor leniatur : medicamine quod lacertisconftat, erit vtendum. Hoc 
autemvnguinedelibutatota vngulafuccrefcir,&augetur : ficque depulfum fenfim adparens diru- 
ptionisvitiumabigitur. Ratiomedicamentihaxeft: Infi&ilenouumterniconijciunturolcifexta- 40 
rij, in quod laccrtse virides merguntur , & indito operculo tantifper coquuntur , dum in oleo crema- 
tx contabuerint , ( ^■ro.x.auOk^. lego T^.m,mxUZcq: ) dein ofliculis «arum exemptis , triti bituminis 
felibra,&liquida» picis heminacumadipis fuilli veteris librisduabusadijciuntur.hxcomniarecte 
coquuntur, &cumpoftulatvfus, vngulaperungitur. hoc quantum maxime fieripoteft vngulam 
durat,firmiorernq;animantispedempra;bet,HieroclesinHippiat.ici. Molliflimxequorumvn- 
gulae hoc vno medicamine, quo potentiusnihileft, aflblent indurari : Lacertum viuum viridemin 
ollam nouam mittis , adijcies olei veceris libram , aluminis ( lego , bituminis ) ludaici felibram, cerae 
Jibram , abfinthij tunfi felibram , & decoques cum lacerto : Cum fuerit refolu tum, calentia vniuerfa 
colabis , abiectisq; oflibus & purgamentis, liquatum medicamenin ollam remittes : & cum vngues 
indurarevolueris, vngulamfubradis,& factum vnguentum in cannam viridem mittes,adhibicis jo 
carbonibus, propc feruens per cannam inftillas vngulis : prouifurus nccoronam tangasaut ranulas, 
fi his cxceptis , in folo & in circuitu folidaturus vngulam confricabis. Memineris autem vngulas 
excrefcendo renouari,& ideo interpofitis diebus vel fingulis menfibus talis cura non dcerit, per 
quam naturc emendatur infirmitas , Vegetius. Ad fupercilia pilofa : Lacertam viridcm coque in 
oleo,& poftquam euulferis pilos,vnge locum,GaIenusEuporifton 1.103. ^Lacertx,vtdocui- 
inus, eombufta:,cum radice rccentis harundinis, qua* vtvna cremari poflit,minutatim findcnda eft, 
ita myrteooleopermixtocineres capillorumdcfluuia continent. Efficacius virides lacettse omnia 
eadem prxftant : Etiamnum vtilius admixto falc , &adipe vrfino, & cepa tufa. Quidam denas viri- 
des in decem fextarijs ole&eteris difcoquunt , contenti femel in menfe vngere , Plinius. Arnoldus 
xlc Villanouaetiam lacertas viridcs medicamcntis alijs pilos reuocantibus admifcec. Videinfrain 

Lacerto 



DeLacertis diueiTis.Lib.il. 



43 



Lacerto Martenfe, in capire de Lacertis diuerfis. Laccrtae viridis cinis cicatrices ad colorem redu- R me J- 
cit,Plinius. ^Oflalacertjeviridisprofuntcomitialibusnouoexperimento. Colligiautemoflatali 
rnodo dcbent : Imponas Iacertam viridem adhuc viuam , captam , in aliquod vas claufum , plenum v""*/?!' 
optimofale. Salenimpaucisdiebuscarnemeius&intefl:inaomniacon(umit,vtfacileiamoflacol- u ' 
ligantur : quaetamadcomitialemprofuntquam vngula alces,quamuis &haxeftmagni momenti, 
Chriftophorus Salueldenfis. conijcio autem fentire eum geftanda hax ofla pro amuleto. fLacerta: Exfan- 
viridisfanguisfubtritus(fubtritos,alias^mw) &hominum & iumentorum pedes fublitus fanat guine. 
Plin. Clauospedum(clauelIos&:callos pedibus moleftos,Marcell.) lacertasviridisfanguisflocco 
impofitus (mirc.Marcell.)faHat,Plinius. ^Oculuslacerta?viridisaquibufdamfuperftitiofe,con-£.v^/(!fc, 
io traquartanamadalligatunitemoculi eruti mtra bullam auream inclufi contraoculorumdolores 

geftantur , vel fanguis de oculis phcenicio exceptus, vt fuperius dictum eft. ^ Contra ftrumas exul- Excorde. 
ceratas quidam corlacerra viridis inargentco vafculo feruant, Plinius. Contra omnes ftrumas & 
faeminis&maribusvtiIifIimumeft,ficor lacertse viridis lupino argenteo claufum incollofufpen- 
mmfemperhabeant,Marccllus. ^Clauospedumfanatiecurlacertx viridisvelfanguisfloccoim-^v^m 
pofitus, Plinius&Kiranides.quihocdefolarilacertafcribir. Exlacerfaeviridisiecorephylacterium 
fuperftitiofum Marcellus Empiricus prxfcribit. 

^Pilos in palpebris incommodos euulfos renafci non patitur fel Iacertac viridis in vino albo So- Ex feUe. 
le cottum ad craflitudincm mellis in arreo vafc,PJin. Laccrta: viridis fel mifce cum vino albo quan- 
tum fufficereexiftimaueris , & mittein vas a?reum , pofitumq; ad Solem tandiu agita donec craflitu- 
2.0 dinemmellishabeat,atqjexeolocapilorumvulforum vngue, Marcellus. Fellacertasfolaris (hanc 
enim eadem pofle quse viridis ait ) in vino putrefactum per dies 40. fub dio ad Solem in diebus cani- 
cularibus,piIos palpebrarum extirpat,Kiranides. 

H. 

a. Epitheta. Seu virides rubum Dimouere lacerta, Horat. 1. Carm. Nunc virides etiam occultant 
fpinctalacertos, Verg. z. ^Egl. Sed praftat viridem lacertum dici aflerere periphrafticepotiusloco 
vniusfubftantiui,addilTFerentiamlacerticommunisfiueminoris,quamepithetice. 

JSauritengemmam in ventre viridis lacerti harundinediflecti traduntinueniri, Plinius. Saurites 

«J <r. Puluislacerta: viridis S^Jpathum acutum aperiuntferas & aliamultapraftanr, Obfcur. gemma. 



P 



DE LACERTIS DIVERSIS. 

o 



Gvarii (vel potins V r e l, vt Bellunenfis legit)eft maxima figuvammalguajgon&cjamambras Guaril 
(Bellunenfis vertit , ex lacertis vel liguris,) longa cauda , paruo capite, & non eft lacertus. Lacertus velvrel. 
enim aut nunquam aut raro reperitur praterquam ruri : & caput & corpus eius diuerfa funt alguaril y 
fed forte proximus eft ei facultatibus fuis. Fimo eius ephelides & lentigines abolentur, &c. (vt fcripfl 
inLacerto G.) Auicenna. 

^Siquis maleficijscapillospcrdiderit, haceosadpriftinamrationemformareparabit: fiLA- Lacertus 
CE rt vm fa^Ifum Martensem cum fuo capite,& lanaepurpureafoptimein conchylio tin&a? Marten- 
4° duas ligulas, & chartam cubitalis menfura: feparatim comburat,cineremq5 permifceat,conteratquey£f. 
cumoleo cedrinopaulatim adiecto , vtcraflitudinem velutglutinisfaciat: eoque medicamine gla- 
brum locum perfricet, ita vt prius diu linteo afperiore detergeat, Marcel. Lacerta viridi vfta etiam 
vtunturadcapillorumdefluuia.vtfuprafcriptumeft. 

^Lacertas Pissinnas qux in fegetibus morantur, quas Grarci aruras vocant, combu- Laceru 
rito,& ad tenuiflimum puluerem redigito: atque ex eo cum vino aut melle optimo caligantes oculos Pifiinn*. 
inunge,valde proderit,MarceIlus. 

^Stellio, ideftLACERTAFACETANA, fecundum alios Lacerta viridis, Syluaticus. Stellio & 

% Quidam examicis noftris fidedignis, narrauitmihi vifasfibiin Prouincia ( regione Galliae,) Lacerta 
& Hifpania aliquando LACERTAsea craflitudine , qua crus humanum fubgenu eft, non admodu Facetana. 
o longas,quxcauaterranncolerent,&homines aliafque animantes prastereuntes fublimi faltu im- DeLacer- 
peterent, ita vt aliquando vno ictu totam hominis maxillam refecarent, Albertus. ^lpfe etiam in tU ma- 
illaltaliaj fiue Gallias cifalpinx regione quam Pedem montis vocant,permagnoslacertosin monti-£»# 
bus reperiri audiui,catulorum canis circiter magnitudine,quorum excrementa ab incolis colli- Gallia. 
gantur : qu6d tamen ita fe habere nondum aflero , donec fide dignior aliquis tertis accedat. ^ In ItalU. 
quadam Libyas parte in Mauritania lacertos bicubitales reperiri dicunt , Strabo lib. 17. ^ Ex fortu- Libja. 
natis infulis vna Capraria appellatur,grandibus (enormibus) lacertis referta, Plinius &C Solinus. CaprarU 
^ln Diofcoridis infula prope Arabiam thuriferam lacerta: permagna: funt,quarumcarnes infu- infnU. # 
3ani eduntjpinguedinemveroliquant&prooleovtuntur, Arrianus. ^ln Arabialacerti adduo- Diofcori- 
rurn cubitorum magnitudinem accedunt, ^Elianus. Lacerti Arabiaj cubitalcs : in India: vero Nyfa disinfuU. 
monte vigintiquatuor in longitudinepedum, colorefului, autpunicci, autcxrulei, Plinius. Poly- \jirabia, 

D iiij 



44 De Quadrup.Ouiparis ' 

cletus maxtmos ait lacertos in India , tum valde vario colore , nafci : vtpcllis floridis quibufdam pi- 
Lutetu. aurismaximc diftin£ta,&adtacl:ummollis& tenerafit,i£lianus. JLacertusLutetiadnpalatio 
pendct,Vt audioaboculatisteftibus^hominisferecraflitie: proceritateetiam pauloinfrahominem. 
hune aliqui aiunt deprehenfum in carceribus quibufdam , vbi eaptiuos infeftaric, mordendo aut fii- 
eendo tibias eorum : & aliq uid ca de rc memorari ab ijs qui Chronica Gallica fcripferint. Spe&acur 
&alius fimilis, vt ferunt, eadem in vrbe, fed paulo minor, inardediuo Antoniofacra. ExiEchiopias 
infulis nupera regibus Luficania: occupatis , Romam iuiTu cardinalis Vlyxiponenfis lacercaexcin&a 
circiter odonum cubitorum longitudine aduecta cft : oris vero hiatu , quo folidum infantem deuo- 
raret,actholo diuargenetricis ad portam Flumcntanam , miraculi gratia fufpenfa nunc cernitur, 

Volateranus. .,,.«/- r • • •" 

"Beferten- f In prouincia Caraiam,Tartarorum regi fubieeta,nafcuntur ierpentes maximi,quorum qui- 
tibut mi- dam in longitudine continent dccem paflus , & in complexu craflicudinis decem palmos, ( dodran- 
bufdam tes.) Horum aliqui prioribus carent pedibus , quorum loco vngulas habent inftar vngularum lconis 
htmani- aut falconis. Caput ipforum magnum cft, & oculi pregrandes, vt duorum panum adarquenc quan- 
bm auiin titacem. Os&ridum habenccamamplum,vthominemdeglutire valeant. dentes quoq; magni& 
treuimia accrrimiriauiilli tam horreado non defunc Nulluscerce homo,necvlIumanimal, ferpencesillos 
Caraiam finecerrore afpexcrit,nedumadiuerit. Capiuncurverohuneinmodum. Solet is ferpensinterdiu 
reperiun- latitare in cauernis fubterraneis , aut alijs montium pecrarumve fpecubus. nofte vero egrediturpaf- 
tnr. ' fim circumiens, & potiflimum aliorum animalium luftrans Jacibula, quxrens quod dcuoret. Neque 

cnimvllumbeftiarumgenusmetuit , fedmagnas ac paruas deuorat, Ieones etiam & vrfos:& vbi i» 
ventremfaturauerit,reditadfpcluncamfuam. Ca:terumcumterrailIaadmodumfitfabuIofa,mi- 
rumeftquantamfoueam corporis fui pondere inarenamimprimat:pucaresdoliumaliquodvino 
plenumperfabulum voluratum. Venatoresitaq;beluadnfidiantes,incerdiu figuntmulcospalosin 
fabulum, forces,&acucoferroin fuperiorccxcremicacedentatos. hos fabulo tegunt,nea ferpente vi- 
deripoffi'nc:multosq;paffimtcrra:infigunt,prxfertimvbiinvicinonorintbelluamlatitare£cquan- 
do nofte folico more progrcdicur, vc efcam fibi quarrar, & molem corporis fui per cedentem arcnam 
reptando& trahendo mouet,fit aliquando, vt pedtusinlatentem fudem ferro acuminatam violen- 
ter intrudat , & feipfum interficiat, autgraui lxfione fauciet : & timclatences venatoresaccurrentes 
belluam interfieiunt , fi adhuc viuit, & fel extrahunt, qucd magno^vcndunt pretio. Mire enim me- 
dendo pollet. quod fi quisa rabido canc morfus , vcl vnius denarij pondus inde biberit , ftatim fana- 3« 
tunEtmulierinparttilaborans.fiquantulumcunqjindeguftaricmoxparcuexoneracur. Harmor- 
rhoideseciam aucfidanusindc pcrundi,incra paucos dies fanancur. Porrocarnes huiusferpeniis 
vcndunt: nam libenter eavefcuntur homines, M. Paulus Venetus. 
De (er- C ExtraFortunatas infulas viginti feptem dicrum nauigacione Amcricus Vefpucius occiden- 

tentibm tcm f e reverfusnauigandoadregionemquandamperuenic,vbirepericanchropophagos:vnderur- 
America, fus iuxta idcm littUs progreflus intra paucos dies ad alios populos perucnit , qui in cibo vcucur anima- 
pedesba-li quodamaflb : quodcrac (inquic) demptisalis quibuscarebacferpcntifimillimum,tamq 3 brucumac 
benttbus. ferum apparcbac , vc eius non modicum miraremur fericatem. Progrcfli deindc longius per cadem 
" rentoria, plurimos huiufcemodi fcrpentes viuos inuenimus, qui ligatis pedibus , ora quoq; funibus 
lieataneaperircpoflent, habebant,itavtcanes autalixferancmordercqueantimpedirifolent. A- 40 
fpedtum quidcm tam ferum eadem prje fc ferunt animalia, vc nos illa vcnenofa puranrcs ne cangere 
quidemauderemus. Capreolosmagnitudine.fefquibrachium longicudine x.quanr. Pedes longos 
materialesq; (craflbs) mulcum ac forribus vngulis armatos,nec non & difcolorem pellem cliuerfifli- 
mamhabcnt,roftrumq;acfacicmveriferpcntisgeftanc,a quorum naribus vfq;adextrem;\mcau- 
dam fetaquatdam pcr tergum fic protenditur,vt animaliailla veros ferpentes cfle iudicatemus,& ni- 
hilominuseisgensprxdidlavefcitur.Haicille. ,,.,.,., 

De Calt- % In Calechuto Indix orientalis animalia funt ferpentibus iimilia , fcihcct orc , oculis, cauda 

cutifer- prxlonga , abfque pilis, aprorum magnitudine, aliquanto etiam vaftiore capice, fed pedeshabenc 
pentibut quacuor^venenoquccarent^morfutantumnoxij.quatcrnorum cubicorum longitudineinpalu- 
quadr*. ftribus locis nafcences , maximis fuibus non abfimiles, Ludouicus Rom. Nauigacionis fux y. zi.) yo 
pedibtu Alia his fimilia edunt in Hifpaniola infula occidentalis Indiz vocata Hyuana , ( Htgoanam vocari ait 
Hyuana, Scaliger)dorfofpinofa(capicecriftato,ScaIigcr)aphonafeuabfq;voce,quatuorpedibus,lacertarum 
jbJ#fM-cauda,dcntibus aqutiflimis,cuniculis maiora, ccu leporum magnicudine, in arboribus,terra & 
ita. * aquisabfqucdifcriminedegentia,famis ad multos dies patientia,pellecoloribusvarijsdiftinc~raa<j 
la?ui,vr ferpentibus cxterft: vcntcr fupremus qualis auibus eft, fed ampliflimus amencoadpeclus. 
Sardati. Sunt & quos vocant BARDATosa phaleratorum equorum fimilicudine , iucundi guftu , magni- 
tudine cuniculi , colore albo &cinereo diftinfto , in rerrat foueis , quas pedibus excauant , habicarc 
folent , & ipfi quatuor pedibus , anguina pelle & cauda. ferc hos India occidentalis iuxca candem in- 

lAr**** fulam,Cardanus. ... 

isacertA v Sa i amant j ra afperior & fcabca magis eft quam Lacerta venenata, Aetius. atqut 

venenata J * Hermo- 



DeLacertisdiuerfis.Lik.il. 45 

HermoIausinCorollario aliterhunclocuminterpretatur: Similis(inquit)afcalabotx falamandra" 
eft Aetio,lacerta venenaria, hoceftpharmacitide velocior. NicandcrinAIexipharmaciseandem 
facit falamandram &: lacertam<p«#«{,xi«5V. 

f De L a c e r t a r v m genere eft & alia quadam beftiola parua, fimilislacertx, fed caudam 
habetnigram,qujearaneisfylueftribusvefcitur } AIbertus. 

<[ Stellio vulgo Lacerta vermicvlaris ruftice , inuenitur in foraminibus vete- Lacerta 
rum ad ificiorum , in quibus aranei quoque verfari folent, Niphus. Sed de ftellione priuatim age- vermku- 
musinfra. ^ . Ur ^ 

^AI AKO'NI vuIgoaGra»cishodienominariaudio,Iacerta3genusparuum,argenteocolo- Aicuon. 
xq refplendido,inficcis&:apricislocisagens. Videtur autem mihi hoc quoque animal nonaliudeflc 
quain ftellio. 

Q A d a r e genus Iacertar, Syluaticus. ^Adare. 

«j ScEN,ideftlacertaerubeaj,Idem: profcincofortafllsemarirubro. Scen. 

«jSenabras idem eft quod lacerta vel ftellio qui in hortis reperitur , Andreas Bellunenfis. Senabras. 
Samabras Auicenna:,vel faambras, non ftellio fed Jacertus eft,vtnos obferuauimus. 

f 2HNl'KH, animal quadrupes lacerrar fimile: &animalmultipesafellisdomefticisnon2W;6tf. 
diflimile, Hefychius. 

^'E AE 1 0'S animalinter fruticesnafcens lacertis fimile,vt Ariftarchusinterpretaturapud EAewj. 
Varinum : alij glirem, alij vermisgenusinrerpretantur, &c. vtdocui in Glirc i_^. 

^Lacerta solaris, Goju&r. «Ajoxii , di&a forraffis fuerit quod Solis calore delecietur, Laceru 
eiqj feexponeregaudeat. Kiranideslacert£etriagenerafacir,hcliacam omnibus notam, \ t mquk: /olarU. 
3«Ax.k£,id eft ajrcam, (chalcidem nimirumaliasdictam,dequaabinitiohuiusIibrifcripfimus) & 
chIoran,ideft viridem. ^"Lacertafolaris eadem poteft quse & viridis, Kiranides. Iecureiusem- 
plaftri modo impofuum clauos fanat : ( quod Plinius de lacertse viridi iecore fcribit.) fel in vino pU- 
trefactum per dies 40. fub dio adSolem in diebus canicularibus, pilos palpebrarumextirpat, (vel, vt 
alij de lacertac viridi fel!e,euulfos renafci non patitur,) Idem Kitanides,qui&aliaqua;damnimis 
fuperftitiofa de hac lacerta fcribit, qua; repetere ex eo non libet. ^ Lacerta lblaris vbi per tempus he- 
betem vifum habuit, per conuerfionem ad Solem oculos rurfus leuat , dum in latibulo ad Orientem 
conuerfofeipfamapprimit,&ieiunafeadOrientemconuertit,Epiphanius in Sampfeis hsereticis, 
30 quoshifcelacertisconiparat.namSampf£eietiamvox,inquit,fiinterpreteris,folaresfonat.Coniece- 
rim ego folareslacertos non alios efle quam vulgares noftros paruos. 

5"InSarmatiaregio aut Rutenorum,autRutenisproximaeft, Samogithia. IneaLacerti fef- Lacerti 
quipede maiores,crafli ,nigri : quos incolar pro laribus colunt familiaribus, fi quid accidit finiftri,mi- Samoqi- 
nus redte cultum numen fufpicantur , aut deterioribus , partioribusqj acceptum epulis. Iraqj curant thij. 
cum opera attentiore : qua fefe ad res fecundiores exiftimant exoraturos. Iul. Scaligcr de Subtil. ad 
Cardanum. 

^Dnbh. Africanilacertifpecicseft. Binos excedit pedes longitudine. Quaternum digitorum Dubh. 
craflltudo. InLibyardefertisviuitlocis.Potuseinullus. Quinaqua, nexprefentiflima. Hunctuex Africani 
igniconfectumdiceres. Iugulato vixtantulumfluitfanguinis. Ettamenfineveneno eft. Expetitur Ucerti 
40 etiam cibi gratia. E caueis , vbi ftabulatur , nulla vi extrahi poteft. Itaque Iigonibus aut alijs machinis fbecies. 
aperiunt eautes. SaporeicarniumRaninarum. Curfuvelocieftvtlacertus. AnfitterreftrisCroco- 
dilus, etiamatqjetiamconfiderandum eft. LongediuerfaferavocepeneeademapudChaldarosfl- 
gnificatur, nempe £>«£/* diciturabillisvrfus. Huicfimiliseft G^r//,fedincapite&:caudavcnenum 
gerit. Quibus abfciffis incola; vefcuntur. Afpedtu trifti ac fero cft, Idem. 

^" Anno a nato Domino 1 y 4 3. audiuimus , in finibus Germania; propeStiriam fubito multos Hiftori* 
lacertos, vel ferpentes quadrupedes lacertorum inftar, apparuifle, alat os, morfu irremediabili. Rur- diut mirA 
fus anno 1 5 y 1. peruenit ad nos hiftoria Vienna; imprefla , huiufmodi. Hac xftate circa diem diux delacertU 
Margaritaj in Hungaria prope pagum Zich fam iuxta They fam fluuium, accidit vt in multorum ho- ejrfirpen- 
minum corporibus ferpentes &lacertinaturalibusfimilesnafcerentur: vndefeuiffimidoloresob- tibut nu- 
50 orti tandem eos enecarunt, ita vt circiter tria hominum millia fic perijfle feratur. Quibufdam humi ter exor^ 
adSoIemiaccnribusferpentes&lacerti perosaliquatcnusemerferunt,fed moxiterum fe abdide- tisnar- 
runtin vcntrem. Nobili cuidam puelht diris cruciatibus mortua: cum venter incideretur , ferpentes rantes; 
duoprodiuerunt. His additurhiftoriaeiufdemtemporis&loci,de ferpentibus innumeris in ftrue 
manipulorum frumenti repertis, quos cum exurerc vellent ruftici, manipuli ignem refpuifle dicun- 

rur, & ferpens cxteror um maxim us capite in fumma ftrue cre&o, humano fermone mo- 

nuiflc, ab incendio vt defifterent , neque enim exuri fe pofle cum non fe- 

cundum naturam fint nati neq, fponte huc venerint, fed diui- 

nitus propter hominum peccata immiffi fint. 



4^ De Quadrup. O uiparis 

DE RANA AQVATICA ET INNOXIA: ET 

de ijs qux ad ranas cjuafuis in genere fpe&ant. 





R.ANA PERFECTA. 



Foetvs ran^ cavdatts. 



tA 



Ri 



A n am aliquireccntioresintervcrmesnumeranc,vc Albertiis&fimiIcs,quodneutiquampro- *•• 
^bo: reptileenimpotiusfuerit, fiquisgcnerisappellationemquatrat : magisproprieveroreptilia 
Dedttter- ranarum ilkE dicentur quae feandere in fublimc poffunc , vc minores illae virides. Sed cum mulciplex 
Jtsrana- ranarumgenus fit , a locis quos habicant praxipuam dirferenriam ftacuerim , vrquaedam aquarica?, 
nmge^ aliztcrreitrcsdicantur. Videntur autcm aquatica: omncs amphibiaj,qubd &interraaliquandiu 
neribus. degerecommode poffint: terreftres vero non omnes in aquis eciam agere. Rurfus aquauca: vehin 
♦ paludibusautlacubus&ftantibusaquisjvelinfluencibusvcriuis&rluuiorummarginibusreperiun- 
tur. inmarinulI:e,contra quam reccntiores aliqui fcripferunr : in quoMarcellus Vergiliusetiama 
Fr. Maffario notatur. nam rana marina vcl potius ranapifcatrix,pifcis eft planus,non quadrupedum 
generis. -quam Ariftotelesaliquando etiam /3a7f«.^)y,ideft, ranamfimpliciternominat, vbi fciliccc 
de alijs quoquc pifcibus agit , vt dubitationis nihil fi t. Iam in ij fdem aquis & virides habentur, & alise 33 
colorisdiuerfijVt dicamin^. Terrcftresigicurranredicuncur,nonadmarinarum,fed ad aquari- 
carum diffcrenciam : quarum diuerfas fpecies, prouc vel in horcis, vel incer frutices, vel quibufuislo- 
cis cauis & opacis degunt, infra figillatim proponam. Plinius alicubi ranas aquaticas fimpliciter 
nuncupat,alibi diftindius fluuiatiles. Ranadutaria^T^jUa-ncqo/ /SaTifa^Oapesvbiadaquamac- 
cefferint rapiunt, Ariftoreles interpretc Gaza. licebit autem -nX/MLnduov etiam paluftrem verrere, 
eAewverblacuftrem, (quamuisapudDiofcoridemlib.6. incapitc derubeta^aT^a^oy sA&ovranam 
paluftrem vcrtunt,&venenatamfaciunt.) Scd animaduertendum ne rubeta in paiudibus agens, 
>quamaliquifimpliciterranampaluftremvocant,(quodnonprobarim,)cumcommuni&:innoxia 
rana paluftri confundatur. Diofcorides quidcmphrynon , id eft rubetam, $«$dfyo)>'t>-6tM , hoceftra- 
nam paluftrcmcognominat : vtiEginetaetiam y. 36. Aetius diftinguic, 13. ft. &rcmediaqubqjle- 4« 
paracatradit. Ranamde lacu apud MarcellumEmpiricumlegimus^&^ajTot^vAiAtvaJo^idcftra- 
namlacuftremapudHippiatros. RanascommunesAriftor.reImaria:osauclimn£os,hoceftlura- 
rias&lacuftres nominat,Hermol. ^Eftquandoranaabfolucenominacurproruberaaucaliave- 
nenata.nam & mutatqua?dam veneno<iefunt,& rubetaeduplexgenus eft. Ranaefaliuaccntramor- 
fumeiufdem bibicur, Plinius. Arcemifiaalligacapriuatim pocens traditur, porave,aduerfusranas, 
Idcm. Cynogloffiradixpotaexaqua,ranis&ferpentibusaduerfatur,Idem. Eryngijradixillinitur 
plagisvcnenatis,peculiaritereftlcaxcontracherfydrosacranas,P]in. Etalibi,Sunc&ranisvenena, 
rubetismaxime. Afpidismorfusfiranamcomederit,infanabilisomninofit,^ilian. ^f Rana: viri- 
des alias maiores funt, nem pe aquaticas , quarum coxx in cibum vcniunc : alise miiiorcs & terreftres. 
Eeoapudmedicoscumadremediaranasviridesautaliquidearumrequitunr,minorcstantumqua:co 

-? *■ . „ r, r . ■__ii.>__- 1 ....• ]„ __-_,~..._.n.. m „„.,:-.,.J.-,,;.-„~H„ A..C 

fuigenensc 

Dernmi- aliquandoc 

nibm di- pretantur : Videin Crocodilo ^J. Illyrij qui( 

uerjis. zephardea,voccmVicbraiczm (ExodiS.)aliuscrocodilum aliusranamfacit: Legeibidcrn.Munftc- 
rus in Lexico trilingui MjJJH^YVP.i vrdeana eciam, & vrdea, ( Arabicas vc conijcio voccs ) ranam expo- 
nitAtcm^V^^akruka-.&c^^^maskar. Voxquidem vrdeana, alludk ad hardun.fzcit autem 
Auicenna hardttn fpeciem aldab, id eft crocodili vel lacerti, vc docui in Chamarleonte t_X Porrb ze- 
fhardeavc\z,epardea diclio compofua videri poteft azab&cvrdea. &cGvxcumnomcnhitrachospcr 
mecathefin inde factum videri poteft. Auicenna z. J96. ranam dafda nominat :Cui fimiles func 
apuflSyluaticum voces, difdah, & diffoa cap.zzi. vtranq^ ranam exponit,apud Serapionem dtphdaht 

fcribitur. 




DeRanaB.e.LiUL 



47 

fcribitur. ^ltahaul, rana in aquis degens, Syluaticus. Bracatas apud eundem pro rana,non dubiura 
quin ex Grcco batrachos corruptum fit, vt fortc etiam garatym. f Bx-^a.^ Gracis commune no- 
men eft ad omnegenus ranarum.AaA*>e? priuatim dicuntur virides rana?, (aliasAaow.>/1s apud eun- 
dem,quod minus placet. lalages enim quafi garrute obvocemobftreperamre&edicividentur,) 
circa lacus , quas alij xtftQfVs appellant , Varinus : Sunt autem ranse illae quarum hic effigiem adicci 
nonminonesilla: virides,quxneqjloquacesfunt,necaquatica% Rana apud Italos&Hifpanosno- 
men Latinum feruat : Gallis c&grenomlle. Germanis $rdfcfj/5r ofcfygrofcfje : nos foeminino gene- 
redicimus &fe Jrdfcfj: ahj quidam mafculino tW ^rofc^, Cxterum virides ilhe maiores & aquaticar, 
quarum coxar, vt dixi, eduntur, priuatim & noftris S)oyt}$exl (nimirum a faliendo , hoc eft TmJw/, 
io appellantur: ab alijs, ni fallor, ©rafjfrdfcfj/ob colorem herbaceum. quanquam alij non aquaticam i 
colore, fed terreftremfluehortenremranam,qu6din graminedegat, fic (utaudio) nominant.FIan- 
drice rana 93rofcfj (alias <£orfclj & SMffcfj) vel spuut appellatur. Anglice Jrogg vdjrogge. %- 
rice & Polonice zaha , voce ( vt apparet) originis Hebraicx. • 

B. 




nam aquatica? illse qux praz carteris in cibum admittuntur , virides funt , nigris paffim afperfimacu- e x putre- 
!is. Sunt&fubliuidseatq^ fubcinereaiqusedamaquatica: : qua;partimvocaIes&edulesfunt,partim dine na- 
i° muta;&noneduntur,vtGeorg. Agricola fcribit. Viridicolorepaffim inFlandria& Germaniatota/?»»^. 

(nifallor^reperiuntuninAnglianullaTjVtaudioiquarenecvlkranxilliceduntur.Porrocumadre-c^^' 
media, vt quarum fanguis commendatur,ne euulfi e palpebris pili renafcantur , virides requiruntur differunt. 
rana?,minoresiIlasterreftres,nonaquaticasmaiores acceperim: VideinG. ^Ranafiguraeftbufo- mfcri- 
nis,fedfineveneno,Albertus. Fceminamaremaioreft, Ariftot. ^Egyptijhominem impudentem, ptloranx. 
Sc vifu acutum aut celerem fap iiou o&ovi q%uo) defignantes,ranam pingunt. hxc enim non alibi fan- Rana pjl 
guinemhabetquaminoculis. Porr6quiillosfanguinerefperfoshabent,impudentesdicunt:vnde^ 4 W 
& poeta , Ebrie, luminibmcaniseffrons^eHorecerui, (OtyoCa^k, kwuU 'oixfw.r' i%>y, yj&Mu) P l^xcpoio, Mqyptios 
Iliad.«,.)Orus.Idemalibimufcamimpudentiajfignumfacit, (vnde&Homerica fimilitudo,)quam hominem 
conftatin capitetantum circaoculos fanguinem habere. Delingua earum , dicam fequenti capitc, impuden- 

jo vbietiamdevoce. Pulmonempaucahabentaquatilia,accatteraouaparientiaexiguum,fpumofum, temfiani- 
necfanguineum,ideononfitiunt:Eademcftcau{a,quarefubaquadiuranar&phoca:vrinentur,Pli- fi ca bat. 
nius. Iecurran£cgeminumefiedicunt,Idem. Rana(vt&reliquar quadrupedes ouiparx) lienem 
percxiguumhabentjAriftot.&Plinius. Quadrupedumouipararum,vtrana?aliarumq5Viilua,qualis 
auiumeft: videinLacertaJ?. Vcntriediinorum(marinorum)fubditafuntoua,&ranamibeta?q5fi- 
militer,&c. Ariftot.de hiftor.animal. lib. 4. circafinem cap.j. Coeuntranx, vt&cxterxquadrupe- 
des ouiparae,fuperueniente mare. habcnt vero in quod meatus contingant,& quo per coitum adha:- 
reant,Ariftot. Ranajcrurapofteriuslonga, (vtaptafintad faltus,) anterius breuia funt,cumdigitis 
longis,quibusintertexta eftmembranavtcommodius natent, Albertus. 

C. 

40 Ranapaluftriseft,Ariftor. InPifanorumaquiscalidisranxinnafcuntur,Plinius. Viridesrana;, vbiran* 
influuijsatqjpifcinisverfantunSubliuidx&fubcinere^influuijsjlacubuSjpaludibusJacunisviuunt. verfen- 
Vtrxqj hybernis menfibus condunturin terra. Argumento eft,quod verno tempore non tantum ea- tur. 
rumfoetusconfpicianturinIacunis,fedipfeveteresetiamrana?..Quareverum noneftquod fcribit Vbicon- 
PliniuSjmirumqjfemeftrivitarefbluunturinlimumnuIIocernentei&rurfusvernisaquisrenafcun- datur hy- 
tur,quazfuerenata?, perindeoccultaratione,CHmomnibusannisideueniat, Georg.Agricola. In pa- eme. 
ludibus illisqux per hyemem non conglatiantur, omni tempore,przcipue tamen vere, ranaj reperi- 
untur,Mattha:olus: hocnonfieret, fiinlimurefoluerentur. Audioapudnosranashyemealiquan- 
doinfontibus minus frigidis reperiri : &aliquando cum muftelarum pifcium genere quod thryfcios 
noftrivocant, oreeisadhserentestanquamalimentumabipfisexugant,extrahi. EtrurfusAgricola, 

yo Latent (inquit)hyeme in terraranx omnes,exceptis temporarijs iftis minimis (de quibus infra priua- 
tim agemus.) Hyemelatet rana extra aquam in rimis calidis,& aliquando in aquis fub terra,qua: hy- 
cmefuntcalida:: Vereproceditadaquas. Aliquando etiam autumno quum frigoreinfeftaturintrac 
indomoshominum, &aliquandoreptatinfinumfuper inguenvelvcntrem hominis,Albercus. Pa- 
riuntaceducantinficco. Humore vtnon prorfuscarerefuftinenc,itainipfo intereunt,nifiintcrdum Partmejr 
refpiratiodetur,Ariftot. Theophraftuscommemoratpifces,qui fic ex fluminibus in terramtan- educatio. 
quam ranajexeant, &rurfus in aquam redeant 

^Omnisranaterreftrismutaeft,Io.Tzetzes.8.i67.atquiranunculosviridesquiterreftresfunt, Vox: 
conftat non efle mutos, vt & rubetas minores quafdam. Aquaticx rana?,quas gerynos Aratus vocat, 
omnes vocales funt,prater Seriphias,IdeTzetzes. aqui Aratus no ipfas ranas aquaticas,fed ipfaru fos- 
jusgcrynos vocauit. Ranis fonus fui^generiSjVt diclu eft. nifi fi & in ijs fereda dubitatio eft,(quafi non 



48 De Quadrup.Ouipans 

.verafitvox,vtinin(e£l:is 3 )quimoxinoreconcipitur,noninpe£bore. Multumcameninijsreferc& 
locorumnarura.MutadnMacedoniatraduntur,Plinius. RanaevocalesoliminCyrenenfiagrode- 
erant, Ariftot. Et in Mirabilibus , Ranas in Cyrene aiunt plane mutas efle. Theophraftus tradic in- 
ue&itias eflein Cyrenaica vocalesranas , Plinius. Ec alibi , Cyrenis mutazfuererana:, illatise conti- 
nente vocalibus durat genus earum. Cyrenarx ranae propter aquaz amaritudinem mura* func, Simo- 
catus*. Mutae funt etiam nuncinSeriphoinfula. Ea;demali6translata?canunt:quodaccidere&in 
IacuTheflalia? Sicendo tradunt,Plinius. Theophraftus aqua^ frigiditatem caufatur,quod mutaj 
fincSeriphiasranae,.<£lianus : alij fabulam quandam adferunt: Videinfrain/unterprouerbia. Seri- 
Coaxare phiacranaj inScyruma!lata:voccnona:debant,Suidas & Varinus. Ran3ecoaxant,Spartianus.Quo- 
ranarum axare rana? dicuntu r cum vocem emittunt, Feftus. Rana gracidat vel coaxat, Alunnus. Vtranq; vo- 1 o 
cB. cemperonomatopceiamficlameiTeconftat. ApudAriftophaneminRanisfubinderepetunturimi- 

tationes \\\x ranarum vocis,0 ( oe««y^?,xoa.^,/a)i|. Ca-terum coaxatio etiamLatinedicitur opus 
axikisconftans( »m«f!lin3:)axes((«Dcn/bm(fr)enim tranfuerfis tignisimpofiti contignationum 
fola (f tf fulciunt, Budseus in Pandedis. Et alibi , Coaxatio, qua: & coaflatio dicitur, tabulis, afles & 
axesvocant,idgenus conferta cft quibuscupse &hcu^d$Cl'mbftanUnx>$tU$tn)conh'cmm\ir. 
T<£\iiifi(pouj<n P' tSh^ev kuTov QtL^ciycv Lhiv' Ta£' lyJy^ovioifu. tv y>>f ^iMs^ ^?\ov eLSii , Marcus 
MufurusapudTheocritum. Pliniusetiamranascaneredixit. Ranacumlacditurexilemdatvocem, 
Lixgna. ficutmusintimore, Albertus. Ranis lingua fui generis eft.parscnimprima,qua;cajterisabfoIura 
eft, ijs coha?ret,modo quo tota fere pifcium. intima vero abfoluta ad guttur applicatur, quafuam vo* 
cem folentemittere.Et quidem genus illud vlulatus , quath ololyginem nominant, mares intra a- 10 
Olohgo quamreddunt,vtcieantadcoitumfceminas,Ariftot. Etalibi,Redduntrana:fuamololyginemil- 
r4»4r«/»Jam,maxillajinferiorisiabrodemiiToparilibra,cuniaquamodicereceptainfauces,fuperioreq3in- 
tenta. Flagranttantifperoculi modo lucerna:,cum finus buccarum maxillis diftentis interluceat. 
Coitumenim nodumagnaex parteagerevifuntur. Exhislocis AriftotelisfuatransferensPlinius, 
Ranis(inquit)primaIinguacohaeret,(quomodoinfantium linguacumharret, id vitium vulgo/f- 
lum aGallisvocatur )inrimaabfolutaagutturequa vocem mittunt. Mares tum vocantur ololygo- 
nes, ftato id tempore euenit, cientibus ad coitum fceminas. Tum fiquidem inferiore labro demiflb, 
ad libramentum modica?aquxrecepta:infauccs 3 paIpitanteibiIinguavIulatuselicitur. Tuncex- 
tentibuccarumfinusperlucent,oculiflagrantlaboreperpulfi.SuperhoclocoPlinijHermolausfcri- 
bens, pro ololygones (inquit) legi pote ft olol yzontes. quandoquidem voces & vlulatus ipfi dicuntur p 
ofolygones,vt ex A riftotele patet,Ha;c ille. Sed forfan ololygones recte legetur , nec temere aliquid 
mutandum vbi nulla veterum codicum le&io futf ragatur. Quamuis enim ololygon proprie vocem 
jpfamperonomatopoeianfignificet,accipi tamen poteft proanimalitalemvocemaedente. Apud 
Ararum quidam cAoAi/^uintcrpreranturauis folitarixgenus, quam Ciceroacredulam, ideftlufci- 
niam vocarit. Syluaticr.sautem localem , id eftaluconem interpraatur. Varino oXhKuyi (legecAo- 
Xuy»\) animalculum eft in aquis nafcens, fim ile inteftino terra:. Et rurfus, 'O Ao Mylv , ~^mi tv oAoA;;- 
(%v. ^cX' y^> ' Ae^mAlw > Tra-Vu : AoA^fci td £aov ov tz>7$ tXafocn (liopCopcihcn, Theocriti Scholiaftes ) tq- 
•mu &} tLovvktol. ( Sed Ariftot. de fola rana hoc refert.) Et, 'OAoAu>c»y auls Ac dich a fono vocis, 
Idem. Td&£>oc, cXo/Wyvv, Heiychius & Varinus. De ololygone infeclo fimili lumbrico , inter infe- 
£fedicemus.VideinAcredulaaue. Ranadinguapalatoadha:rer,vndevoxa:dicurcoaxagutturead 40 
os refonans: & quia fpiritus lingua impedientenon recH procedit,duas tanquam veficasinflat vcrin- 
que ad os: tenet autem cum vocem emittit labruminferiusinfuperficieaqu2e,&fuperiusextraa- 
quam,mas videlicecfceminam alliciens, Albertus. Rana: mares ololygmo(ololygine)fuo,tanquam 
amatorio & epithalamio carmine ad hoc compofito fceminas ad Venerem irritant. quas vbi iam al- 
lexere, no&em in commune expeclanc. coire quippein aquis quidcm non poflunc,progredi vero in 
continentem interdiuobmetum nolunt. No&uveroegreflkinmagnafecuritacecomplexibusin- 
Coitm. dulgenclibere, Plutarchus in libro Vtra animalium , &c. & Gillius in ^Eliano. Rana: fuperueniunr, 
priorib us pedibus alas fceminae mare apprehendente , pofterioribus clunes , Plinius. O uiparae qua- 
drupedes etiam mare fupcrueniente coeunt. habenc vero in quod meatus contingant,& quo per coi- 
tumadhxreant, vtranajj&reliquageneriseiufdem, Ariftot. Ranadncoitumultumimmorantur, jo 
Procrea- multumq>feminiselmndunr,Authorlib.denat. rerum. Ranarum femennoftri vocantfrdfcljmal- 
tio cf or-fcr/alijfr(5fcr)rogC». Ranx quxdam nafcuntur per fe,confperfistantumaftiuoimbrclittorum& 
' tmdiuer- itinerum puluerulentis arenis,quarumbreuis vita & nullus vfus eft : aliae legitimo natura: ordinc, (ex. 
fta. coitu nata?,) in aquis fuos natales habent , Marcellus Vergilius. In ^Egy pto mures ex tcrra & imbre 
nafcuntur, & in alijs locis ranaj, ferpentesq; & fimilia , Macrobius. Cum cx Italia Neapoli Puteolos 
iter facerem,ranas perfpexi, quarum pars quae ad caput pertinet, repebat, & duobus pedibus ageba- 
tur. alteranondumconformataconcretionilimofihumorisfimilistrahebatur, ^EIianus. Eteodem 
corporeficpe, Alteraparsviuit,rudiseftparsaIteratellus,Ouidiusi.Metam.deranis. Idemlib.it.Se- 
mina limus habct virides generantia ranas , Et generat truneas pedibus. Sed cum non omnes rana: 
cx cceno limove nafcantur,non omnes etiam in limum refolui dicendumcft:vtPliniusquihoc 

fcripfit, 



DeRanaC.Lib.II. 4? 

fcripfit, quafi omncs ranx in limum quotannis refoluantur , aut crrarit, (vt fupra etiam circa initium 
huius capitis monui,)autitaexcufandusfit, quafi non de omnibus ranis fed temporarijs tantum,hoc 
eftexputredineterrae&aqua; natis.hxc verba proculeric. Ranis aliquandopluifleauchor Phylar- Ranarum 
chuseftapud J£thenarumlib.8.Etvtibidemlegimus,Herac]idesLembushiftoria xxi. circaDar- pUiuia 
daniam & Pa?oniam,inquit, ranis pluifle, idqj tam copiofe vr domus & via; replerentur. Itaqj primis qu& SU- 
diebus aliquot tum occifisranis , tum domibus occlufis , fuftinebant incolx: cum vero nihil profice- ttbt^ic 
rent, fed vafaimplerentur, &vnacumedulijsco&a:fimuI aflasvereperirenturrana^necaquisvti vocari 
liceret,necpedes in terraponere propter ranas coaceruatas: his accedebat grauis interfe&arum polfunt. 
odor,regionem deferuerunt. Hoc&apudCa:liumlegimus2.4. 3. quiauthoremcitatEuftathium, 

io qui inlibrum 1. Iliados fcribens Phaniamcitatauthorem,& quartum BibliothecseDiodori. Autori- 
tates ( Autariatas Stephano , gens eft Thefprotica : Autarida? Plinio 6. 28. in Arabia, vc videtur ) Indi 
ranis inchoatis & imperfectis, de ccelo lapfis, in alium locum demigrare coa£ti func,^Elianus. Acta- 
riotasranseenubibusdelapfieexpuleruntin quam nuncquoo^habitancoram,DiodorusSic.]ib. 4. 
defabulofis anciquorum geftis. Cardanus lib.16. de fubcilicace pluuiarum mirabilium caufam in ven- 
tos referens : Fiunt (inquit) hax omnia ventorum ira. feuiuncenim hi in iugis moncium. ergo ncque 
mirumpIuercranas,piiciculos,Iapides. Namranx ac pifcesemonciumiugisvenciimpetucransfe- 
runtur. transfertut & puluis qui vi ventorum cogicur inlapides. Etrurfus, Transferuncur & oua par- 
uohim animalium , vt etiam ranarum & pifcium , quce incer rurbines vencorum & hymbrium pro- 
cellas emictunt animalia quarpluere videntur. De ranis quibus ^Egypcij afflicti func, Exodi cap.8. fic 

io ferelegimus: DixicDominusadMo(en: IngredereadPharaonem&dicadeum: SicdicicDomi- 
nus : dimitte populum meum vt feruiant mihi. Quod fi rccufas , ecce infeftabo omnes regiones cuas 
ranis.Eccopiofeproducetfluuiusranas,qu£eafcendent&intrabuntindomumtuam,&inconclaue 
cubilis tui , & fuper lectum tuum, & in domum feruorum cuorum, & in populum cuum, denique in 
furnos & cibos tuos. Et rurfus : Dic Aharoni,Extende manum tuam cum virga cua, fuper fluuios,fu- 
per riuos, & fuper ftagna,vc adducas ranas in ^Egy prum. Cum igicur extend idec A haron manum fu- 
am fuper aquas ^Egypcij, afcenderunt ranx , operueruntq} cerram ^Egypci. Tum magi quoqj incan- 
tationibusfuisranasfimilicerinduxerur.IcaqjPharaoMofe& Ahaionevocacisaic: OrateadDomi- 
num vtauferat ranas ame,& apopulo meo,& dimiccam populu, vc facrificenc Domino. Mofes vero 
refponditPharaoni:Gloriaredeme,(&dic)quandooremprote&tuis,vcexterminenturrans,&in 

50 fluuioremaneant.TumPharao,Cras.EcMofesdixic,Fiatiuxcaverbucuum,vcfciasincomparabilem 
efleDominuDeumnoftrum.Egreu1igicurfuncaPharaone:&Mo(esinuocauicDominum:fecicqj 
Dominus vc pecierat ille, & mortuas funtrana: abolitseqj e domibus, atrijs, atq; agris. Et congregaue- 
runt eas aceruatim,& coputruit terra. Item Pfal.77. Mifit Dominus in ^Egypcios cynomyiam, {arob t 
mixtioneminfecI:orum,Munfterus,)&ranasquarperdiderunceos. Ec Ptelmo 104. Ec asdidic cerra 
^Egypciorum ranas,in penetralibus regum. Et Sapientia: 15). Pro piicibus eructauit fluuius mulcicu- 
dinem ranarum (in ^Egypro.) M. Varro auchor eft ciuitatemab ranis in Galha pu!fam,Plini. Qui- 
dam vbi ipuiflet,intra dimidium horas fpatium ranas pro fpuro exiguas oftendic,Cardanus. Videin- 
fra in Ranis remporarijs feorfim. Rana^pariuntaceducantinficco, Ariftot. Continenrem emit- Partut. 
tunt fuum fcetum, Idem dehift. 6.14. Guapariunt, non animal , ecir.mfi Plinius parcus earum mini- 

40 mascarnesnigras,hoceftgyrinosvocaueric,MafTanus. Pariuntminimascmies nigras,quasgyri- 
nos vocant,oculis tantum & cauda infignes : mox pcdes figurancur,cauda findente (e in pofteriores, 
Plinius. ^Egyptij hominem qui cum diu fe mouerenon potueric, poftea. candem pedibus mouea- 
tur,demonftranres,ranampinguntpofteriorespedeshabencem.h£ecenimprimiim(inepedibusna- 
icitur, (quod &^£lianus fcribit,)fed poftea dum augetur.pedes aflumit pofteriores,Oi us. Rana vere Fmtui 
coit,& parit multa oua in aqua (equentis anni vere ex illo coitu: & in medio ouorum lllorum rana la- caudatttt. 
tetabfcondica: &cumouaexcluduncur,ranunculi funt magni capicis,cum ventre iuxcacaput,& 
caudapofteriuscum pinnis ad natandu: poftMaiummeniemdeindecaudadelabente pedes qua- 
tuorformantur, Albert. Etalibi, Apud nos eft animalillud quod in aquis primogenerarurexouis 
ranarum magno capire & longa cauda cum pinnis ( vt in pifcibus fere, in aq uis ftancibus cepidis ) cu- 

jo iuscaudadecidic &fubnafcuncurpedesquatuor:& antequam habeac pedes fiexcrahaturdeaqua, 
moricur. Ranarumaquacicarum (cum viridium,tumillarum quse fubliuida- feufubcinereajfunr) 
fcetus ( id eft, enati recens ex ouis ) funt primo carnes parua* , rotundse , nigrse , dein oculis cancum & 
caudainfignes:quasNicanderquiacaudammouent,/^oA^'^: Aracusquiarotundx^ei^^lij 
Grseci j3a,7i?tf.;£JW , quafi dicas ranunculos , nominanc. quorum poftea figuranrur pedes, priores ex 
pectore,inpolterioresfindicurcauda,Georg. Agricola. Idcmhaxanimaliainrerpretacurfctulfrof- 
feit: (Ratll rocundum eftSaxonibus) quidaminGermaniainferiorefurpogert: noftriappellanrrofj- 
f dpff/ hoc eft hippocephalos, ( & rof}nd<$cO quod reliqui corporis proporuone caput eius m agnum ^,^^7^. 
fit. Gyriniinformesdicunturranarumpartus,quod(cribitTheon:idcft,«^a^«^>^)'ra^a.'7r!tt?{ f ormes 
&77D^, quando vrlarum morepariantranse. Hincin Prognofticis Aratus, 'Ai/reSe* e£ vS\isn<i 7iampii ranarum 
(sQowoiyu&mr. T6^m,roC^iy ^0.7^^ 7s-o^Sioy,Hc(ychms. r^oj(penanflexum:inEcymoIogico r 



50 De Quadrup.Ouiparis 

proparoxytonum etiam reperio ) parux funt ranse , Varinus : qu6d yvpoi, id eft rotundi fint , Etyma* 
logus.Apudeundem-j^e^fo^fimplicitcrproranaexponitur. Tvpoltv^malimyo&voiv,) flcLTtjiyotv. IV 
^oi7D%a^,7rap\A^»cof«,oi^BW/bi£6;£ 

hinc & pyrinx nimirum ranar 'di£ta? quandiu fcilicetpedibus carenr. Dicunturautem non gyrini 
tantum,fed&i getyni, vtapudNicandruminTheriacisobferuaui, cuiushax verbafunt: 'Am'«' 
Rana gy- ytyuuto) Kscvciyoi mttxXKct Tojujes Ba.T$a,yoi oii^^ymY&Qi^irresclej.QiiBcififiarn. Ranagyrinafapi- 
rinafpi- entior, adagium eft (inquit Eralmus) fumptum ab informi partu ranarum , quem Gra ci yuthvi vo- 
entior. cant , a figura corporis in gy rum orbiculati , quo fit vt mira celeritate fe quo velint voluant verfentq;, 
Prouerb. quemadmodum teftaturEtymoIogiciauchor. Meminitgyrinorum etiam Suidas, Ariftophanis ad- 

ducens teftirnonium, mtTipa j3 ooacnyvtJvav, ( Arati hsec verba funt. vt re&e Suidas citat, non Arifto- i c 
phanisvtVarin.)Porr6cumranaftribuaturloquacitas, qu2ftoIiditatisfoletefl"ecomes,minimum 
mentisinefleoportetgyrinis.quosvixdeprehendasanimaleflenifimouerentur.PlatoinThextcto, 
"Ot: riuiiis $V ccjjtov aarcp ^icn^cujfixL^ofdfj 'Qrt oxtpicf,, o $* <L&. tTvyyxva m ll$ (ppcrncnv XcUv Qt/Srriav (Za$ci- 
yyyfj&vV. Ideft ,Nos illum tanquamdeum obfapientiam admirabamur. at ille nihilo magis ante- 
cellebatprudentia,quamranagyrina,Harc Erafmus. Suntqui expuncTraveterilectioneapud Pla- 



tonem 




ranajparuaec 

drus ferpens in pratis capit /xcX^^i \ Pa-7£efjg$it$ , 

terpretaturanimalia cicadisfimilia. Vndeapparet grammaticos in Lexica tranfcripfiife has vo- 
ees,fed corrupte,nifi librarij corruperunt. eft & alter error qucd itaccniungunt l.as voces,tan- !• 
quam idem fignificantes. Latine nobis gyrini nomen de:ft,& circumlocutione vtendum, vnde 
Plinius : Aliqui & nafcentium ranarum in aqua quibus adhuc cauda eft, &c. Rubecis etiam , inquic 
Hermolaus , aliquando caudainitio eft,quam poft amittunt : obidin ftagniscum adhucpufilli func 
Cibttt. mutiliruribusvocantur. ^Ranarluraria'apesvbiadaquamacceflerint,rapiunc, Ariftor. Putoeas 
&herbisvefci,(vndcnorainaillain Batrachomyomachiaimpofiraabherbis,Praflbphagus,Praflaf- 
us SciulcuSjCalaminthius,)& terraquandoqj.nam &: rubetas rerram edereaiunc. Tam rana; quam 
bufones comedunt mortuamtalpam , vtobferuatum fibi Albertus fcribit : nam talparranarumge- 
neraviuacaptant&deuorant. Tav Si 'Sv&Mocriar tUtcvv au.eXv\<rov, O) nnMcn fxa a , {laffiyw poTtov^ 
V&viSbirnh Archeftratusapud Arhenauimlib. }. Augufto menfcnunquampoccftcsapenitpro v/u 
cibi , vel potus , vel vocis , quod fi manu , vel baculo tcntaueris , diffkulter apcrire potcris , Libcr dc 3« 
nat. rerum. Au<mfto rnenfe dicitur adeo compreffa habere labia , quod etiam infti umcnto aperiri 
nonpofllintextra aquam , Aibert. ^Sobolesranarum lutariarum , fi quis inearum lacum verbafci 
(tithymalli nimirum qui verbafco fimilia fert folia)nucifvefo!iainijciat,necaU]r,^£Iianus:cu:'ns 
verbaGrarca Suidas in Phlomo ficrecitat. efU.Ca.tAav <£s el$ -dwXifuvlw cpXofiX <pi'Ma>j yJjvo. ( forte 
coccalos vulgodidos quibus&pifcesperetit,vel nuces fccudxfpecieitithymaIli)a.7r: t /\ccr t TV;7-'jei *j. 

Ranarum vEgvptiarum genusranarumfapientiaexcellit. nam fi in natricem incidcritarundinisfrnftum 
J&vvttia- obliauum mordicustenet,&nihilde roboreremictens,firmiflimeretinec.lsigicui eam ncnooceft 



Apibusaquantibusranxinfidianturinechxtantumquafftagnariuosqjobfidcnt^veruai&rubeta; 
Ranarum veniunc vlcro,adrcpentcsq; fufliant,PIinius. ^Muftela: ruftics illar, quas putorios appeilanr,noftri 
bojies , ikiflfos,ranis infidiantur: & fa-peplures ab eis congeftac in caua aliqua arbore reperiu ntur. Ranae ho- 
mufteU ftis eft buteo ': rapit enim cam exeditq;, Ariftot. & Oppianus. Butorius etiam , qui ardca fteUaris vi- 
ruflica. d e tur,ranas vorat,&generaquafdammiluorum,vcrecentioresquidamob(curicradunt.iremno- 
Buteo. cl-urniauesgimus&gimeta,Crefcentienfis. Hydriranasdeuoranc, Aratus&Nicandcr. Anguis 
Putoritts. 
NocJur- 
nxaues. „ 

Hydri. parumaquafhabentibus 3 aurpaludibus verfans,ranis infeftiflimus exiftic, Gillius. Quodnatricem 

Cherjy- rana maleoderit,atq;incredibiliterpertimefcat,ipfumideocontrafummavociscontentionecxter- 

drus. rereconatur,^Elianus. Ranaeexomnibushydrummaximeodercac timent.quareappropinquan- 

teeo hoftem prius clamitando aduerfus eunt, Volaterranus (ex ^Eliano, vt videcur, nelcio an recle\) 

Talpa. ObferuatumfibiAlbertusfcribittalpashbenterpafcibufonibus&:ranis,eafq5viuasatalpisaliquan- 

docomprchendi: ranas verb & bufones comedere talpammortuara. ManionSmyrnafusrumpi 

fcolopendras marinasfputotradit: icemrubetasaliafqiranas, Plinius. f Ranaf obftrepera: conti- 

cefcent, fi inripaexpofoerislucernamaccenfam , Afncanus in Geopon. Grxcis. 

PucEiapudnosrubicundalanaaytpannorubente ad hamum alligaco ranas capiunt. ^Fel 

capr» 




De Rana.F. Lib.IL 



U 



capra: in terra in vafe aliquo repofitum ad fc dicitur ranas congregare , ac fi gratum aliquid in eo re- Ratio r* 
pcfiant, Albertus. Exranise(cafitadcancroscapicndos,vtdicaminCancris. Carnihnsranarum»^ C api- 
Vel hamo additis, prxcipue purpuras certum eft allici.Plinius. Fcetus ranarum (quos gyrinos voca- endi " 
ri diximus ) vrunt , & eo cinere felem exenteratum & pelle detracla toftum , illitumq; melle , afper- yfus ex 

Emt:& ita circa fyluam aliquam ,vbi vulpes aut lupi verfantur,trahunr,vt odore alliciant,vt fcripfi in ranis 
upo-E. ^"Aquarumnotaifuntiuncus.&harundojmultumqjalicuiloco pe&ore incubans raria, 
Pliniusji.?. ^RanajIutariarapibusnocentjiElianus. f Ransevltrafolitumvocales,tempeftatisil- Provno- 
gna funt,Plinius: pluuiam denunciant,iElianus. A ltius vel clarius folito coaxantibus ranis pluuiam flicatem- 
-portendi obferuatum eft , Plutarchus in libro Vtra animal. lngruentium aquarum certius prafagi- pefiatis 

i<3 um cxhibcnt ranie prcter folitum vocales: Quod Aratus,Plinius,Maro quoq; nofter prodidere,Ca:- 
lius. Tcmpeftatem^i^fcO prxdicunt, vtAratUscanit,cummagis&fupraconfuetudinemcla- 
mant:Quoniam, vtiheon interpres fcribit,aquam frigidiorem rcddi fentiunt:velquiagaudent 
aquis,& maxime pluuijs vtpote dulcioribus,vnde & fcecundiores redduntur,vt plantx etiam pluuijs 
rigataelartius germinant. Arati carmcn Auienus iic reddit : Et veterem in limoranx cecinere querelam. 
EtCiceroIib.i.deDiuinatione. Vos quo% fignavidetis aquaidulckalttmria^ Cumclamoreparatisinanes 
funderevoces^Abfurdofyfonofontes&Jlagnacietis. Certurh eftaute eum hxc verbaderanisprotuliflc, 
quanquaminterpofitisquibufdam,ordineforfan pcr librarios turbato,iterum deranisficfcribat: 
Quis eft qui videre ranunculos hoc fufpicari poftit ? Sed ineft mira & ranunculis quscdam natura, fi- 
gnificans aliquid , per fe fatis certa , cognitioni autem hominum obfcurior. Ranaj coxantes vefperi 

xo pruinampoftridienonfuturamindicantjidqjcerto vt aiunt. plerunq; etiam ferenitatem fequentis 
diei,fed hoc non raro fallit. ^ M. Varro author eft ab ranis ciuitatem m Gallia pulfam , Plinius. De 
pluuia ranarum in Paeonia & Dardania, &c. fcripfi in C. 

F. 
Virides ranse praxipue in cibum admittuntur : fed & fubcinerea; quardam & lubliuidae, vt Ge- yf m ra _ 
org. Agricola fcribit, quje fimiliter in fluuijs,Iacubus & pifcinis viuunt,partim vocales & cdules funt, „ arum j n 
partim mutse & non eduntur. In Anglia virides deeffe audio,nec vllas edi. Apud veteres quidem ra- C ^ Q 
Has aut earum decoctum intra corpus fumi folitum,medicamenti tantum,non cibi gratia legimus, vt 
fequenti capite oftendemus. 

^Ranarum ius ranafqjipfas fumptas ijs mirificeopitulari,qui a venenatis percufli eflent re- 

3« ptilibus, (vcrba funt Aloifij Mundella: ex epiftola numero oftauain Volumineepiftolarum eius) le- 
gimusin fecundo Aetij lib. cap. 161. & lib. 15. eiufdem cap. 5. & feptimo Pauli^£ginetx libro: vbiab 
illis afieritur, fi cum fale oleoq; ranarum ius hauriatur, mirihce prodefle percuflis a reptilibus : Quo- 
rum teftimonio fretus ranas interdum edere non dubitaui, alijfq; vt ederent permittere : quamuis il- 
larum nutrimcntum , quod in corpus hominis diftribuitur, talefore exiftimauerim , quale a Galeno 
lib. j.dcaliment.fac.cartilagineisattribuitur,minuseonco(5tionidifricile, &mediocriterin aluum 
cxiens. Nuper vero cum ranas fale oleoq; conditas in ccena fumpfiflem, partim ex iure albo cottas, 
partim ftixas , adeo vchemens vomitus me inuafit, aliaqj verefida fymptomata tribus fere diebus 
continuis me exagitarunt,vt aliquod venenum me fumfifle proculdubio exiftimauerim.erant enim 
ranaeilla;, vt poftea mihi rclatum fuit, ftagnantis cuiufdam loci & paluftris incolar, longoq; ex itine- 

4oreadnosdelata;,continuo calorc & agitatione femicorruptaj.ranarumcnimfubftantia,qu6dlaxa 
fitatqjhumida,putrediniparataeft. Si verorecentercapiantur, &diligentiffimedenudentur,&in 
purisaquisdegerint,nonlimofis,riontantumvtaliasnoxiasefledixerim,prxfertim qua; carnc fq- 
lidioreconftant, optimeq; conditx funt. Verum huiufmodi cibos non multum laudauerim, qui pe- 
nuria vrgente, aut viucndi copia & luxu potius edi fblent, quam vlla ratione,ficuti fungi , legumina 
omniaferc, cochlese,carnesferorum animalium, &pleraque idgenus reliqua, vtait Galenus in lib. 
de cibis boni & mali fucci , & in lib. ctegnorbis vulg. Cur autcm Aetius lib. 13. cap. jy. paluftres ranas 
intervenenaconnumeret,locover6Thperiusanobiscitatodicatpaluftriumranarumiusmagnum 
prjefidium ijsadferre qui a venenatis idti funt reptilibus,fiillze oleo& faleconditajaquaelixentur, 
cquidcmincertus fum,&c. (Excufatur Aetius quod lib. z.^a.ifa.^Wihi/Li]iaJjyi pro antidoto com- 

yo mcndarit:lib.autemi$.eAe<Vs,vtputo, [nam&Diofeoridcs(p/>ti£oM ^a.7^a.^ov'k\eioydick]intcrve- 
nena numerarit : Latini interpretes pro vtraq; voce paluftres vertunt. Sed A/^ceq, lacus funt maiores 
liberiorifq; aqua:: gA»),paludes minorcs &impuriores,plantis e cceno nafcentibus confer£he. (Cxte- 
rum longe laudabilius efle exiftimo ac tutius, ranas omnino interdici, aut faltem didis de caufis par- 
ciusincibisfumendasefle,inprimis vero propter vendentiumauaritiam&fraudem.rubetasenim 
& mutas ranas, indubitata venena, palam in foro pifcario & publicis tabernis , magno falutis noftras 
periculo, quotidienobis venundare noncrubefcunt aut timent. Illud quoq; non conticuerim quod 
pifcator quidam mc nuperrime admonuit, ranas fcilicet qua: adempta cartilagine exteriore & cute, 
magisalbo colorefunt,alijs quidem longe nocentiores,& minus cibisidoneas efle, quodveneni 
fpeciem quandam pra? fe ferant, quibus de caufis in pofterum, vt dixi, omnino ab illis abftinere con- 
ftitui:id quod vt cxteri quoq; faciant confulo adhortorq;,HacT:enus Mundella.Car terum quac ille ci- 



5z De Quadrup. O uipans 

tat ex Aetio &iEgineta,cadem prius Diofeoridcs fcripferat de ranarum(fimpliciter,non paluftrium) 
facultatcaduerfusvenenatosmorfuslib. z.at fexto libro rubetam intervcnena numerans , ranam 
paluftremcognominat.eftenimrubeta quzedam paluftris,alia terreftris.{cdhaxnocentioreft,ni 
fallor. Marcellus vel coniun&ionem difiun&iuam addit, tanquam de duobus ranarum generibus 
fed vtrifq^ venenatis Diofcorides in eo loco agat : nam & ./Egineta fic legit. Vtut eft, vis quae ex ranis 
carumveiurecontraferpentcspetitur, ranis fiinpliciter, (edulibus nimirum & in purioreaquade- 
gentibus) attribuitur : venenum vero rubetis & ranis pa!uftribus,id eftbufonibus fiuein terra iiuein 
aquapaluftri&impurioreverfantibus. ^Ranafiguraeftbufonis,fcdfineveneno, Albert. Ranis 
aquaticisplurimifecurevefcuntur, (apud nos viridibus tantum,) & praecipue Lombardi pcr qua-. 
dragefimam. Ranarum fluuiatilium pofteriores pcdes gratiflimi funt in cibo , & contra ferpentes rj 
adiumento,Sipontinus. Ranse bolocaptx melioresefui putantur, quamqua: fufcina. aferpentum 
cnim morfuattre&atseackfa: bolum attingere non putantur. Captarum coxulas denudacas peflc» 
pcr noctem aut diem in recenti aqua natare finimus : inuolutas deinde farina in oleo frigimus. Fri- 
cVas&inpatinamtranslatasPalellusmeus faUa viridi fuflundit, acfceniculifloribusaromatibuscjj 
infpergit, Platina. 

Fltima,Jed»oJlrosnonacceJuralehetes t Nifaliat,futrisranaparabatiter. 

NoluimttsSucci eSlpluuij ejr Umofa maligni. Irata eJi, ejr adhuc rauca coaxat aquis, Fiera. 

Quiranisfrequentcrvtuntur,coloreplumbcoinficiuntur. quamobrem noncibi fed medicamenti 
ratione fumi debent. reddunt enim corpus putrefa&ioni apturq, Galeatius dc S. Sophia. Scholia- 
ftes Nicandri docet rubctas in calidioribus locis magis venenofas efle : fimiliter ego ranas iudicarim t9 
incalidisregionibusincibofumptasnonnihilvenenihabere,in Gcrmaniavero& frigidis locisin- 
nocentioresefle. Refertetiam quotemporccapiantur. nam libidinisfuar temporcnoxias eflenon 
dubito. PliniuSjTuflim (inquit ) fanarc dicuntur pifcium modo e iure deco&se rana:. fufpenfjc 
autcmpcdibus,cum diftillauerit in patinam faliua earum,exenterari iubentur,abiecUsq5intera- 
ncis condiri. 

G. 

Remedia In omni virulenti animalis morfu auxiliantur rana? elixa: &comefta?. Verum fi qui earum efum 

cxranii. aucr fentur,ranasdonecvietat(flaccid2)rcddanturcoquito,&iufcuIumipfumignarisabforbendum 

pratbeto Aetius 13. 10. Caro ranas refiftit pun&ura: vcrmium venenoforum , Auicenna 1. 1 46. 50 
Contra omnium ferpcntium(e/"7reTOr) vcnena pro antidoto funt ranx,fi ex fale &o!eo decoclaredan- 
tur, iufcu carum itidem forbeatur, Diofcorides Ruellio interprcte. Ego Marcelli translationem pra> 
fero,qui habet : Sumitur eadem vtilitate& decoclarum ius : vt nihil referat ranx elixa: per fe edan - 
tur an ius earum per fe forbeatiir : quem fenfum Aetius quoq^ fecutus eft : vt ex eius vcrbis iam reci- 
ratis apparcr.Quod fi quis ipfas vna cum iurc fumcre volucrit, re&e & ille fecerit, & forte efficacius. 
iEginetafimpliciterhabetranascum iureparatas,(j3ajTet#« tjtfwflfs. conftat autem ius fimplici- 
ter di&um aqua, olco, & fale,) edi ab illis qui a vencnatis animalibus morfi fuer int.ldem rurfus inter 
remediaadviperzmorfum,Aliqui(inquit)ranasiniurecoaasincibodederunr. Ranar paluftrcs 
inaquaelixata?,falcq5 & modico oleo condita: venenoforum reptiliumicfibus, fi iusearumbiba- 
tur,magnumpra:fidium afterunt, Aetius z. 163. Fluuiatilesrana:,ficarnesedantur,iufve decofta-4 
rum forbeatur,profunt,& contra leporem marinum,& contra fcrpentes fupradicfas, (chalciden ,t e- 
raftcn,fepem,elapcm,dipfadem, &c.) contra fcorpioncs ex vino, Plinius. In fumma, contra omnia 
vcnena, vel potu, vel iclu vel morfu noxia,fuccusearum ex iurc deco&arum efficaciflimiis habetur. 
Plinius 31. j. vt noftcrcodexhabet : necapparet, quoillud ( earum) fitreferendum, nifi ad ftellas (vt 
Wottonusfacit) qua: tamen intra corpusamedicis nondantur. Ego omninolegerim {ranarum ) 
Marceilus Hermolaum reprehendit , q ui ex Diofcoride retMRderit fuccum ranarum e fale atq^ oleo 
decocl;arumcontraferpentiumvenenafumi:imitatus videlleetPlinium 31. 4. fcribentem , Rana- 
rummarinarumexvino&acctodecocrarum fuccuscontra venenabibitur.fed rana: marina>(vel 
pifcatrices potius ,^a^i **i& ) fuigeneris pifces funtinter planos : &fuccus non idem quod ius : 
fllecxprimitur,h©ccoquendofit.PluradehocPlinij errorecircaranasmarinas.leges infrainSala- *• 
maHdra G. NicanderinThcriaciscontramorfusvenenofoselixasebammatecommendat: Scho- 
liaftes cum vino vel aqua vel aceto coqui & bibi iubet. ego Hx^fia. acctum potius quam alium liquo- 
reminterprctor:quodidpra:cipue,velperfc,velalijscondimentisadieaisadintinaus,quos&em- 
bammataGra:civocant,invfufit. Auiccnna & Scrapio Diofcoridis verbatransferentes, nonfolum 
contra vencna aut vermes venenofos,fed contra lepram quoq^ ranas in iurc coftas remedio efle fcri- 
bunt,quod ab Auiccnna 1. 596. bi$ fcribitur,primum fub titulo dedecoratione, vbi remedia aduerfiis 
fcabiem quoqs & lepram collocare folet: & rurfus ad finem capitis,nec aliquid mutatur a Belluncnfi. 
Ego huius crroris occafioncm non vidco : hoc tantum ad cius excufationem occurrit, ranas non in- 
tra corpusfumptas,fed forisiUitas,{dccodas fcilicctcumaqua vclfimplici,velfaUa&marina,) pfo- 



txBc 



DeRanaG.Lib.il. 5 3 

Tar& fcaWci,ciuus& leprafpecieseft^rernediumefre^vtinfraexPliniodocebimus. Rana:cocta: 
comelta» , & iufculum earum potum , cfficaciffime profunt contra vipercmorfum , Aetius. Iis qui 
falamahdram intra corpus fumpferunr,pra:tcr opinionem prodeftranarum iufculum , fi eryngij ta- 
dices inco coquantur, Aetius. Iifdem Auicennaprodefle fcribit oua teftudinis marina:,& rana; 
decocta: cum calamintha. Teftudinum marinarum carnes ammixta: ranarum carnibus contra fa- 
lamandras prxclare auxiliantur,Plinius. Et alibi, Ranarum marinarum (qua: pifcium planorum ge- 
neris funt , vt fupra dixi ) ex vino & aceto decodtarum fuccus con tra venena bibitur , & contra rana: 
rubeta:venenum,&contrafalamandras. Ranajcocla: (elixa:) velaffecaroproremediodaturcon- 
tra rubeta: venenum.Nicander. Apollodorus cryngium aduerfus toxicacum rana decoquit , Plin. 

&> Falconibus male affectis Albertusinter remedia ranam aliquando dari iubet. Idem ranunculum 
aridum tritum cum carne calida falconi fafcinato a quibufdam dandum prarfcribi meminit. Qui- 
dam ranam excoriatam impofitam fpicula &quicquid carni inflxum ha:rer, extrahereputant , au- 
thoremcitantes Auicennam. ^"Contra fpafmumaliqui iufcellum ranarum dant, experimentum 
efledicentes.fedhoc odiofumeft,&nihilin fecommodihabet quodratioprober,Gdius Aurelian. 
^" Profunt ranazelixae (cum oleo & fale ) conixa veteres abfceflus •nmiuv, ( id eft tendinum in cerui- 
ce, vt Marcellus in Ahnotationibus fuis plunbus aftruit,) Diofcorides. Ruellius vertit contra inue- 
tcratos tendinum rigores : Plinium, vt video, fecutus , cuiusharc funt verba : Rigor ceruicis mollitur 
caftoreopotocumpipereexmulfomixtoranisdecocrisex oleo & fale, vt forbeatur fuccus :Sic& 
opifthotono medentur, tetano,fpafticis ver6 pipcre adiecto. Exhis verbis Pliniusnontenontas, 

Ao idefttendines,fedtctanumlegiffevidetur,quiipfiacCeIforigorceruiciseft:vtmireris,curnomi- 
nato ceruicis rigoremox rurfus tetanum tanquanftliuerfum aftectum nominet. Hoc etiam inter- 
eft , quod Plinius hoc remedium bibi vult , Aetius & Arabes foris adhiberi : Diofcorides non expri- 
mir. Rana in oleo elixata fui decocti fomentatione (y^-rcqo!/^) diuturnos chordarum (Ttvirmv 
l^uvta) dolores fedat, morbum articularrem leuat,ac duricies mollit, Aetius. Sed ha:c facultas fortaf- 
fisad ranas rubetas magis pertinet,e quibus acopum ad morbos omnes articulares celebratnr, vt 
dicaminfrainRubetis. Iusranarum in fale & oleo cocrarum confert apoftematibus chordaium 
quum eis fuperinfunditur,Auicenna : cum puluerifatur fuper ea , Serapio (quod non placet.) Tuf- 
fimfanaredicunturpifcium modoeiuredecoctarin patinis rana:. fufpen&autempedibus.cum di- 
ftilIaueritinp3tinamfaliuaearum,exenterariiubentur,abie6tisq5interaneiscondiri,PliniiJs. Dyf- 

5°entericis medenturran33cumfciliadecocta:,itavtpafti]lifiant,Idem. Ranaraquaticarinvinove- 
tere & farre decocla:, ac pro cibo fum pta:, ita vt bibatur ex codem vafe , hydropicis medenrur , Au- 
thorcuiusnomenexcidit. Aquameducitperaluumranafluuialisex albo iure comefta.Nic. My- 
repfiis. CPforasroIlitranadecoCtainheminisquinqjaqua:marina;: excoquidebetdonec fitcraf^ 
iitudo mellis, Plinius. ^Equommfcabiem rana: decocrarin aqua extenuant, donecillini poffir: 
aiuntqjitacuratosnonrepetipoftea, Idem. Siequusautaliucliumentumfcabiempatiatur: ranas 
paluftres ((Sa.^Tdp^? A^wtjW) cum aceto acerrimo , oleoqj &fpuina nitri commifcens procerta por- 
tione, fimul decoquito, &iliinito, Tiberius in Hippiat. Graxis. Super tumorcs peftilentes ranas ali- 
quirecentioresfuperilligant , & mortuis recentes fubftituere pergunt donecnulla amplius moria- 
tur. Maxime autem quartanis libcrant ablatis vnguibus rana: adalligata:&rubeta:, Plin. Ranas 

4° contrirasautventreseorumfciiTospromalagmatearticulisimponito, efficaciter quofcunqj dolo- 
res eorum fedabis , Marcellus. Emplaftrum Ioannis de Vigo ad dolor es articulorum, quod lepetit 
Iac.SyluiusinIibrodedelecl:ufimpIicium,&c.recepitinterca:teraranasviuenteslex.Audiofe!icem 
ciusvfumeflead vlceraantiquafananda. Neruisvulneratisprodeft,terra: lumbricosinderetritos, 
^ueisvetmejrraniifociariaxuNgiadebet^Scxcnus. Ignesfacrosreftinguuntranarumviuentium ven- 
tresimpofidjpedibufqj pofterioribuspronas adalligariiubent, vtcrebrioieanheliruprofint.Plin. 
Siriafeis infantium fpongia frigidacerebro humefacto rana inucrfa adalligata efficaciflime fanat, 
quam aridam inucniri affirmant, Idem. ^Decocla' (probe cocta:, Archigen.) in aceto & aqua, 
denriumdolorescolIutioneleniunr,Diofcorid.&ArchigenesapudGaIenumdecompof med. fec. 
Iocos,quihocdeco<5tumdiutiusoreretinendum docet. Decoquuntur rana:fingula:inacetibemi- 

J° nis.vtdentesdolentesitacolluantur,contineaturqjinorefuccus. Si faftidiumobftarer,fufpendebat 
pedibus pofterioribus eas SaluftiusDionyfius,vt ex ore virus deflueret in acetum feruens,idqj e plu- 
ribusranis. Fortioribusftomachisexiureedendasdabar. Maxillaresqj ita lanari dentes prstcipue 
putant : mobiles vero fupradicto aceto ftabiliri. Ad liarc quidam ranarum corpora binarum praci- 
fispedibusin vini hemina macerant , & ita collui dentes iabantes iubent. Aliqui totas adalligant ma- 
xillis. Alij denasinacerifextarijs tribus decoxereadrertiaspartes, vt rhobiles dentium ftabilirenr. 
Necnonxxxvi.ranarumcordainoleivcterisfextariofubereoteftodifcoxere,vtinfunderentper 
aurem dolentis maxilla:. Alij iecur rana: decoctum & tritii cum melle impofuere denribus. Omnia 
fuprafcriptaexmarinaranaefricatiora.Sicariofi&fcetidifunt,centum(ranamforte,vnamfciliceO 
infurnoarefieripernoctemprax.piunt: pofteatantundemfalisaddiatqj fricari , Hucufqj Pliriius. 
Anginas abolec ranarum deco&urumex acetoluccus:hic&contratorifiilasprodeft,Idem. Rana 

E iij 



54 




ans 



De oleo ex viua ^ ventri torminofi adponatur , in eam vitium confeftim tranfire dicitur , Marcellus. . J Oleum 

ranit ^e ranis ^°- Mefuxus defcribit cap. 449. his verbis : Recipe ranarum aquaticarum cirriter bbram fe- 

mis : & funde fuper eas in vafe vitreo olei fefamini chift ( fextarium ) femis: & obturato ore vafis de- 

coque ficut dixi in oleo de ferpen tibus (cap. 4 47.) Confert hoc oleum ( vt ex Mefuato Syluaticus ci- 

tatcap.zn.dolori arthritico & podagra:calida::&tcmporibusillitum infebribusobinflammatio- 

nem aliquam ortis, fomnum prouocat. (VideinfrainRubetisG )Hocoleum (inquitSyluius)etiam, 

hodie parant, ob id tantum quod fit neceflarium-ad emplaftri de ranis compofitionem a Io. Vigo de- 

fcriptam. Podagra: calenti ad mouerun t quidam , fed nullo fru&u. neqj enim frigiditas in eo magna 

efTe poteft ab hiscapitibus (ranarum) coquendo codione tam longa , &eain oleofefamino, alcerar - ' 

tis. Rediusmeoiudicioranxviridesinfyluiscrebr^, vnguibus reptantes in akiflimasquafqjarbo--*0 

res, &fubnocl:embrexantes( voxenim earumvnicaeft brex) oleoviolato,velomphacinoadhos 

Vox ra- vfus incoquerentur. Oleo de ranis (inquit Manardus in Mefuen) vidi quofdam vtentcs in podagra. 

narttm Sedineanullummagis prarfentaneum vidiauxilium &abfquep.eric'ulo,quam vteamhomoaequo 

brex.vn- animoferatexpe&ansHippocratisterminum. 01eaexanimalibusfacienda,viuaipfarecipiunt,vt 

de brexa- in his moriantur fcorpiones, ferpentes, rana: , &c. Syluius. Oleum de ranis , vtile eft podagricis & 

re. arthriticis doloribus , & membris qua: male nutriuntfcr aut contabefcunt : fit autem hoc modo, In 

oleicommunislibram ranarfluuiatilesquatuorinieda:,cumfuffocata;fuerint coqui debentinolla 

noua incruftata & obte&a, lento igne,donec carnes ab oflibus diflbluantur : tum extrahi,& in mor- 

tariotrita:rurfusinijci:cumqj femeltantuminoleo efferbuerint,oleum ab igne remotum colatur 

ne quid feculentum remaneat. fic addes,terebinthinx lota: & clara: vncias quatuor,& ad ignem mi- 10 

fcebisnonamplius decoquendo. Hocoleumn^ira: efficacia: eft,vtnos docuitGeorgiusPi&orius 

infignis medicus Enfishemij. S*pe ita peruadit vis frtgoris ,ac tenet artus, Vtvixqtufitomedicamine 

pulfa recedat. Siranamexoleodecoxeris,abijcecarnem , CMembrafoue, Serenus. Rana: in triuio deco- 

ftaeoleo, abiecl:iscarnibus,perun£tosliberantquarc3nis. funtqui ftrangulatas inoleoipfasclamad- 

alligent, oleoqj eo perungant. Cor earumadalligatum frigorafebrium minuit: & olcuminquoin- 

reftinadecoclafint, Plinius. Vt pellatur quartana quidam iubent indulgere Veneri initiocaloris: 

Sedprim eftoleopartus fcruefcere rana In triuijs , illo% artusperducerefucco , Serenus. Contra omnerri 

malin, ( peftilentem iniumentisaffedumOcrocodilumterreftrenv&ranamoIeoinijce&coquein 

olla , donec carnes eorum in oleum refoluantur : tumcola , & infunde naribus iumenti , Agathoty- 

chesinHippiatriciscap. z. Podagrisarticularibusqj morbis vtile eftoleumin quodeco&aeftrana 50 

&ipfiusintcftina,PJinius. Vtiliterindoloreperunguntur(articuli&pedes)oleo in quodiu deco- 

clafintinteftinaranarum,Marcellus. Siconfirmataiam fuerit podagra,proderitnitido ranardc- 

co&um vifcus oliuo,Serenus. OIeuminquodifco6tafitrana,ad dolorcs(alias abfceflus , alias tu 

gores) tendinum fotu vtileeft, Aetius lib. z. Videfuperiusinterfaculcacesrana: eiufve deco&iintra 

corpus flimendi. 

jlanaare- ^Exrecentioribusnonnulliranam abie&ocapitearcfaclamfefquidrachmaponderepotam 

facla. exvinoautpulte,ta:diumVenerisadferreamrmant,Alex.Benedicrus. 

Aqua de- ^Exranis viridibus quxad ripasaquarum degunt, vel ex ouis earum , liquor vi ignisinftru- 

fiillata ex mento chymiftico elicitur: qui omncs ptzter naturam tumores calidos.vel abfqj tumore fupercalfa- 
ranii. clos locos Iinteolis ex eo madentibus impofuis mitigat & refrigerat:item articulares dolorescalidos. 40 
Sanatetiammanus,qua: rimis & cutis duritienimia humorum acrimonia &caloreafficiuntur,fi 
fubinde lauentur eo,& linteolis ex ipfo madefa&is hume&entur, Ryffius ex Hicron. Brunfuicenfi vt 
conijcio, cuius librum adeat cui vacat. 
Cinit. € R an xcuiufcunqjcinisinpotudatusfuummorbismedetur,PJinius. Ranarumcinisillitus 

('^5b7racQ-B<«, infperfus,) profluentis fanguinis impetus fiftit, Diofcorides: fiftere traditur,Galen.Cau- 
famadditiEgineta,quoniammaximeficcet.Sunt&recentioresquihocconfirment. Rana: crema- 
ta: cinis membransecerebri vulnerata: , aut ruptae vena: infperfus, fanguinem reprimit, Aetiuslib. z. 
AdfluxumfanguinisevuInere:Vftxrana:cineremvulneriinfpergito.fedfuperponidebetfpongia 
ex oxycrato , & frequenter ficcicatis ratione mutari , Galenus Euporift. 1. 1Z9. Ad fanguinem fiften- 
dum & ranarum illinunt cinerem,vel fanguinem inarefa&um. Quidam ex rana calamite, id eft mi- p 
nima & viridiflima , cinerem.fieri iubent. Aliqui & nafcentium ranarum in aqua quibus adhuc ciu- 
da eft, in calice nouo combuftarum cinercm , fi fanguis per nares fluat , inijci , Plin. Rana: cinis in- 
{perfusfanguinemvndecunqjprofluentem,cohibet:&enaribuserumpentem,fiinftilletur,Rafis. 
Infufflatio (in nares) derana adufta, vehementer reftringit fanguinem. quin puluiseius circacollum 
fufpenfusprohibet fanguinem vndecunqj fluentem. Nuper quidam alligauit hunc puluerem circa 
collum gallina:, &moxamputato eiuscapite nihil fanguinis profluxit, Galeatius deS. Sophia. Cinis 
rana* cum aceto fluxum narium, vlcerum & fexuum (genitalium) reftringit. Venas etiam & arterias 
& combuftionem fanat, Kiranides. Theophraftus Paracelfus in Chirurgia fua Germanica rana: ci- 
neremnumeratinterremediaqua:fanguinemfupprimant. Vidc infra in Rubeta (7.& in Ranun- 
culo viridi. Vt pili totiuscorporis aboleantur; Pellem ranae vftam inijce in aquam balnci,Kiranides. 

Echinum 



De Rana. G. Lib.II. 



55 

Echinum comburi cum viperinis pellibus ranisq; , & cinerem afpergi potioni iubentmagi , clarita- 
tem vifuspromittences, Plinius. Ranarum cinis cum pice liquidaillitus alopeciasfanat, Diofcorides 
&Kiranides,quiemplaftrimodoimponiiubet:fanareperhibetur,Galenus.plurimumenimficcat, 
^vgineta. Auicennaliquidsepicis menrioneminhocremedioomific. Alopecias replet,ranarum 
trium,fi viuadnolIaconcrementur,ciniscummelle,melius cum piceliquida,Plinius. Ranxparuse 
vruntur , & cinis cum pice liquidamhcetur : quo remedio fi fricentur alopeciam cxperra: panes do- 
nec rubefcant, & mox eodcm inungatur, prodeft , Rafis. Ranam habentcm longa crura combure, 
& terens aflume cum piceliquida,& vnge locum prafricando ipfum, Galenus Euporift. z . 86. Vide 
*» infrainRanunculo viridi. 

*© ^Ranarumparuarumfiueviridium,fanguinem fiue fuccum pro pfilothroaliquicommen- Snnquis 

dant,& ne euulfi in palpebris pili renafcantur : Plinius etiam ranarum (i mpliciter: qua: nos omnia ad 
ranam viridcm paruam priuatim referemus. Quoniam enim plilothra vel cauftica vel feptica funt, 
non ad virides maiores & edules ranas,fed ad venenatas vis ifta referenda videtur quanquam & par- 
ua: viridcs parum veneni habere videntur, vt pfilothri vis ad rubetas forte magis percineat. Si quis vo- 
luerit quod pili titillarium pueri non nafcantur,depilentur & inungantur loca fanguine ranarum.El- 
luchalcm. ^Ranarumcarnesimpofitxfuggillationemrapiunc.Plinius. Ranarum carnem morfui 
falamandraimponiiubet Auiccnna. 

^Ranarumadepsauribusinftillatusftatimdolorestollit,Plin. Adepsranarumpaluftriumli-^^U^ 

*': quefacta,fi tepensin aurem infundatur,dolores nimiosmitigabit, Marcellus. Auditus difficultatem oculi. 

xo emendariputant, infufo ranarurri pingui, dum coquuntur illa?, colle&o, Incertus. ^TOcuIis earum 

(ranarum : nifieorum Iegas,ideft cancrorum,dc quibus propiusdixerat) anteSoIis ortum adalliga- 

tis a?gro,ita vt cjccas dimittant in aquam,tertian'as abigi promitcunc. Eofdemq; oculos cum carnibus 

lufcinijcinpelIeceruinaadalligatos,pra:ftare vigiliam,fomno fugato tradunt,Plin. Ransedexter 

oculusdextro,finiftrola?uusfufpenficcollonatiui colorispanno,lippitudinesfarianc. Quod fi per 

coitum rana; eruantur,albuginem quoq;,alIigati fimilicer in pucamine oui. Cancri eciam oculos ad- 

aIligatoscollo,mederilippitudinidicunt,ldem. Ranamdelacuprendes,&fpinaoculoseifubtiliter' 

erues,atque inpannococcineodelicioligatosoculisinteriuscruentisiuperpones,cit6medeberis, 

Marcellus. ^AfFecmsquidamfiftulafupraftomachum,qua?ancea curari nonpocuerat,quotidie Cor & 

• mane quinqueranarum aquaticarum corda, catapotiorum inftar dcglutiuit,vnde breui curatus eft, iecur. 

3© Arnolduslib.4.Breuiarij. Dyfentericismedecurfelfiuecorranarumcummelletritum,vttraditNi- 

ccrarus, Plin. Cor ranarum adalligatum fngora febrium minuicjdem. Ec rurfus,Iecur ranat vel cor 

adalligatur in panno leucopharo cuntra febrcs. Aliqui ?6. ranarumcorda in olei veteris fexcario fub 

*reoreftodifcoxere,vtintunderentperauremdolentismaxillz, Plinius inter remediaad dolores 

dentium. Iecurransegeminum efledicunt, obijciq; formicis oporcerc,eam parcem quamappetunt 

contraomnia venenaefleproantidoco , Piinius. Contra morfusvenenofosiecur rana:exquoIibet 

Vino falubricer bibicur , Nicander in Theriacis. Si rana fcindatur per dorfum, & capiatur iecur ranae 

& ponatur infolio caulis,& exiccetur & decur epileptico,mirabi!icer cdhferc,GaIeatius. Aliqui iecur 

rana:deco£rum&trirumcummelIeimpo(ueredentibusdolencibus,PIin. ^Pliniuscutridocuiflet 

P phagedame^ & cacoerfiequomodo curencur, (iibdic : Vermes vero innaci ranarum felle tolluntur. FeL 

4° ObfcurusquidamtanquamexPliniOjCitat, vermesnacos in homine hoc felletolli. verumPlinius* 

non quofuis in homine vermes hoc loco,fed vlcerum caritum intelligit.Vermes vlceribus capitis vcl 

«guibufcunq; innati,ranarum felle colluncur,Marcellus.Fel ranarum fanandis oculis aptiffimum cfle 

alicubilegerevelaiiditememini.Dyfentericismedenturranaecumfcilladecocla:,itavcpaftiIlifiant: 

1 felfiuecorearumcum melletritum,vttraditNiceratus,Plin. Prodeft&febriranarumfelliscinis, 

ldcm. ^" Ranas contritas aut ventres earum fciflbs pto malagmate articulis imponito \ cfficacitcr Inte/fitta. 
«juofcunq; dolores eorum fedabis , Marcellus. Vtiliter m dolore perunguncur ( articuli & pedes) in 
quo diu dcco&a fint inteftina ranarum,Idem.PIinius idem oleum contra febres inungendum com- 
mendat. ^Ranarum crura ab Alexandro Benedi&olaudantur in phthificorum cibo.mireenim Crura. v 
' (inquit)recolligentibusviresconueniunt.refrigerantfanguinem,&cholerampariterlcdat,conglu- 
JO tinant,benenutriunt,noneuanefcentefacilenutrimento.Etexijsaquaexfublimatovaporecollecl:a 

efficaciffimaperhibetur. ^"Si quis Martio merifecumgenituram feu fperma (velouapotius)ranaru Spemta. 
primum inuenerit in aquis,manus inde abluerit,fcabiem & impctiginem earum curari audio.Retu- 
lit hocnobis expertus quidam in feipfo , cum poft Gallicum morbum manus impetiginofas habuif-' 
fctlongotempore,legeratauteminlibroquodammanufcripto,eumquimanuspuras&nitidastoto «" " 

anno habere velict oporcere hoc fpermate menfe Martio manus lauare: &fic manusillasinfuper 
habimrascamvimvtimpofitaemorbosquo(damcurent,vtvcntristormina,&la6tisgrumosinma- t\ 

millis.SuntquiafTerant,manumfemelficlotamtotoannoefTicacemfuturamvcvermemvuIg6di-. 
£tum,(cuius fpecieseft paronychia,) extinguat.fi digitum aut partem affectam comprehendens 
aliquandiu teneat. Alij verifimilius, non poftea,fedcum primum lota eft manus hoc fpermare flue 
reccnti , fiue ieruato in olla , vimillam habcre putant, vt fi madida adhuc a lotione partem affcctam 

£ iiij 



5<j De Quadrup. O uipans 

velhominis vcl bruti aliquantifpcr tcnuerit, iuxilictur. hoc vt quotiefcunque opuscftficripoflit, 
ifperma colle&um menfe Martio in ollam vitretam ponunt : quam linteo & operculo infuper lignco 
te&amterradefoflamobruunt, &per duos vel trcs mcnies relinquunt in locoSoIiexpofito. Sic 
Iperma in aquam refoluitut, qux primo obfcurior & turbulenta cft, poftea fit clarior. Haec aqua fer- 
uatur: & cum vermis feu paronychia vrget, intinctum in cam linteum , digito applicatur, vndc vcr- 
mis (dolor) eodem diccxtinguitur: quo fa&o digitum foueri oportet fupra deco&umhibifci &cha- 
masmali. hax fcilicet apotherapia eft propter fperma nimium refrigerans. Videntur enim mihi rana: 
aquatica: & omnes earum partes, vel exdpio,frigid£ humidarqj cile,& refrigerandb dolorem aufer- 
re,vt narcotica fere: maxime vero fperma earum. Audiui & ab alijs , vno & altero , qui manus fuas 
recentiranarum fpermateablutas, a fcabieliberatasaicbant. Ad vermesfeu paronychiaspulfantes 13 
propterinflammationem,quxfcilicetfuppuraripoflunt: Spcrma ranarum invafe vitreo fineina- 
quamfolui:inquamadefadtumIinteumpartiaffe6ta?circumpone: veldigitale ex ceravirginehoc 
liquorefuba&afactumimpone. hoc fuppurationem prohibet,Exlibro Germanico manufcripto. 
Ranarum fpermatis vfus cft etiam vt purior & nitidior iit facies,Mich. Herus. 

H 
JLtymok- *.Ranaanimaleftamphibium,qu6dinaqua& terrapoflitviuere,afuavoce dic"tum,Varro. 

gid. Ranaagarrulitatevocataeft,e6quodcircagenitalespaludesftrepit,&fonosvocisimportuniscla- 
moribus rcddit,IIidorus. Ba7i?a;^s di&us efta vocis afperitatc, «ifyin fcokl fiayuat 'i-^iv , jSoa^k^oj 
Tt$ay,Varinus. Sed forte ab Hebrads potius deducla harc di&io fuerit,quibus rznz zephardea dicitur, 
per aphajrefin & metathefm literarum. Bofayy pro j2a{Ta;vy apiid Hippocratem legitur : fed codi- z« 
Syntny- ces quidam jSa^axK habent,GalenusinGloftis. BoJTa;^, rana,Hei'ych. Bo^-ro^rana, Varinus. 
m*. Eft & (Zof-myo; fecundum aliquos y\ 'nrmw J(oj ovxdhs ttozis, Hefych. & Varinus. Batfayov poetse & 
Iones $6$a.yov vocant , quod & apud Ariftophanem & Xenophanem poetas legicur , Hermolaus. 
Bpo'-7a,^5,rana,Ionice:Cyprijs^/3^7B^,Varinus. B6pTOM>;, rana,Idem. Ba^ajtosproj3a£a;£slo- 
nicum efle apud eundem legimusin voce Ki&w. B&Tnyys ,Sa. ( fdyy i , Hefychius & Varinus. Bp6- 
ayvi5,rana,Iidem. B^tay^^ranaPhocenfibus.Iideni. Ba£avio;Elienfibuscicada?,Ponticisrana: 
(unt,Hefych. & Varinus. BXa^tv,rana,Varinus. B^ix_t(>o^,rznA,SuiddS. Bajj^ w , (Zctfasgv y^ j3Aj- 
vx,v,Heiychius & Varinus. Byyol, ranar,Varinus. Bo>£, rana, Idcm : nimirum quafi boax, quod vo- 
calis clamofaqj fif.nam & pifcis quidam qui vocalis creditur,eodem nomine appcllatur.na^uoj.Tfcf, 
ranz,Varinus:qu6dbuccasfcilicetinterclamanduminflarei61eant:vt&reiiqLiumcorpusaliquan-, 9 
do, prxfertim per iram. Ka.afT.014, rana , Idem. accedit autem hax vox ad Germanicatn $rof f / qua ? 
bufonem figriificamus. Kodf ,rana,Varinus: (Kod£, paroxy tonum apud Heiychium) per onomato- 
pcean, fi re&elegitur: nam hxc di&io proprie perunet ad ipfam ranatum vccem, vt in C.fcripfimus. 
B«/'a,5«)$ t rana,Herych.Vulg6hodieGrajcis^p/-<^t5t9ts. 

f" Epitheta. Garrulalimofisranacoaxataqnk, AmharVhilomenx.fficpifeibusatramlmprobusin- 
gluuiem, ranis^ loquacibm explct, Verg. lib. 3 . Georg. de cheriydro. Turpes , Horat. Epodo. Palujres, 
ldemi.Serm. r/r^w,Ouidiusiy. Metam. Sunt&aliaapudTextorem: querula (cx-Columella:) 
virens, obftrepens, aquatica, blaterans, paludicola, paludigena, ftagnicola, canora, coaxans, crepi- 
tans, ratica,coaxatrix, & lurida: quod poftrcmum rubetar proprium dixcrim. cjuanquam Hermola- 
usfcribatepithetonhocranarumomniumapoetisexiftimari. ^B^ajfoz-Trohi^affa.^i.Suid. Ay-4* 
Aoj ywia}, Aratus de ranis. Tt^aivxcf.va^l^omii ^ajTa^u, Nicander in Theriacis : iteni Aenfy^i (im- 
pudentes ob multum clamorem ) y.piu>a>v^xMcti- Aiuvcua xjUvav ( pro Ai/uvdv ^ KfluxSv) -rswa, Ari- 
ftophanes in Ranis. QihaSov >*V,lbidem. ^Epithetisaddemusetiam propriaillaranarum con- 
fi&a ab Homero nomina in fua Batrachomyomachia, quse funt : A i/uvo^a.cAi , UvXwg , 'T <fy v«<!Votx, . 
^uOTVaQss/T^&o^SaiTAo^o^noAtvfpayo^ 
xoi^,U&ojo(pay:$,n*\vmoi,n>iM&a\wi,K&vy* 
O/uaw/Lux, ^ A rana diminutitium eft ranula ( vt Grarcis ^ciyiov apud Paufaniam ) quo vtitur Apuleius: 
&dtri- item ranunculus. Ennius cum dicit, Propter ftagna vbi lanigerum genus pifcibus pafcirur , elfepa- 
U4U. ludemdemonftrat,inquanafcunturpifcesfimiIesranunculis,(cordyIifortaflisArii: )Fe- 

ftus. RanunculospcriocumvocatCiccroVeIabrenfes,quifibiobloquerentur,eoqij6dcJ.Hnarentf» 

tanquam rana: , quse praefertim inftante vefpere , totas paludes coaxatiorubus impicat , Ad Trebati- 

um lib. 7. Eft & batrachm Grarce, Latine ranula, vngulae pars equinar: Vide in Eq 1 10 B. «• Genus ma- 

li vbi tutnent fub lingua vcna; bktrachos vocatur , Caflius. Solent etiam faftidia cibo affcrre.vitiola 

j&r»4 incrementalingua:,quas ranas vetcrinarij vocant.haxferroreciduntur,&c. Columellainreme- 

morbtts dijs boum. Ranxvitium inboue ( inquit quidam noftri fieculi) iacet velut latum vlcus fupra lin- 

JubUn- guam,nigricans,&nonodienecatnificurctur:(curandiratioinBoueexpofitaeft.)Tumoremfub 

gua. Iinguacuminflammatione,pra:cipueinpueris,^4/r^» Grxci vocant, Auicenna ranulam, Ma- 

nardus. Batrochosmorbigenusefttumcntibusfublinguavenis , cuifimi!emfortaflePIiniusvige> 

fimifexti voluminis initiomonftrauit, rubcntis fublingua duritia:, Hcrmolaus. Amicus quidam rne- 

dicusnobis retulit vifumfibituberculumfublinguacuiufdam latirudineduorum digitorum , quod 

fermo- 



DeRanaH.a.kc.LikII. 



57 



fermoncm impedierit,cuti concolorreliquse.id curatum transfixa acuper totum tuberculum,& 
cum fcalpello poftea auclum vulnus, vndc effl uxerit materia la&i coagulato fimilis(forte qualis atha- 
romatiseft) paulatim ea copia, vt duas fere volas impleret. qua inanita iuflus eft aquam muKam gar- 
garinare:qu£eetiamperfiphonemintuberculumtransfixum immifla eft. deindepurgatocorpore 
aftringentibus vfum efle & conualuiflc. Nicolaus Myrepfiis inrer emplaftra capite 195-. remedia 
pr*fcribitadrana<quaefublinguaedeftillationefiunt. Petrus deTufignanomedicus batrachion 
numeratinterab(ceiruspcftilentes,quiexmateriavenenoraoboriantur:idquodconuenitcumcar- 
bunculopeftilentep!erunqjfublinguanafcente,cuiusmeminitPlin.z6.i. jBa7?aMo-5wiparsqua> 
dam cithara?,Varinus. ^Ba^?, fcT<5V«%*e^> Idem. f Inter veftes tragicas ('^gX/i^Tw t^a.yt- 
1 o X5t)numerantur a Polluce , jgctjTct;^, %A*»iV, %A<v«^ &c. Bct7jf «.^V veftis virilis a colore nomen tra- 
xit, Pollux 7.1 3 . Scholiaftes Ariftophanis in fine Equitum , bat rachidem docet efle genus vcdis flo- 
rid«,acolore (nimirum viridi,qualis ranarum eft) denominata», idem exeo Varinus repetit. BswrV- 
fjuuiotfeatfajytion, Ariftoph. in Equitibus, vbi interpres (Zatftyiov docet efle coloris genus,a quo j8e$et- 
•^veftisappellatafu. inungebantautem ( inquit ) hoc colore faciem ante inuentas perfonas (wa* 
WttkTm, lege 'Gkti .■MiZom ex Scholiafte Ariftoph. & Suida:) Varinus. Cuiufmodi batrachis foret, in- 
dicatplanc in CatigulaDion: Batrachida, inquit, inducenti,&indeab colore prafinonuncupato, 
crat addictus adeo,vt vel nunc Caianum appellent locum, in quo is currus agitaret. Batrachium & Batrachi* 
Phcrniciumfuifle Athenienfibusdicafteria,au&or Paufanias eft,decoloribus appellationeducta, um chy- 
Cathus. Etalibi, Apud chymiftas batrachium ex latice diuino computrefcenceproue»it,in auri con- miftaru. 
2.0 fcdionemiraculi prsecipue memorati, fpecie ranunculi , veneno vis tanta , vti halitu ctiamnum foJo 
(imprudcntes) perimat.Id ab effe&u etiam chryfocollam nuncuparunt. Scd eadem prius in Corol- 
lario Hermolausfcripferat. ^Ba7?cc^s^~<yt.,Suidas,necaliudaddir. ^Ba.7£«,%{a>, in morem ra- 
nxnato,vtquidaminLexiconGra*colat.retulit,fitauthore. 

^"Icon. Etvidiex oredracoms &exorebeftia:,&exorepfeudoprophera:exiYefpiritustresim- 
mundosinmodumranarum,Apocal.i6. Dcranisexpreflisad truncumpalma*,videinfrain/AMe- 
ccenatis rana per collationem pecuniarum in magno terrore erat , Piimus 37.1. v bi de figms gemmar 
rumloquitur,quibus veteresad fignandum vfi tunt. 

CBatrachiteslapisranarviridiiimiliscoloreatqjeffigic^Plinlib.^y.VideinRubtta. 

CBatrachium,ideftranuncuIumGrecivocan< herbam,qu6dlocispaluftnbusnafcaturvbi& •&#«#;&/- 
joranajjCuiusgcneraplurafaciuntveteres. Polyanthemon,quamqdidamb.:trachionappelIanc,citu- umherba. 
fticaviexulceratcicatriccs&adcoloremreducit,Plinuis. Nosgenusvnumcerreftre,cuiflosca'ycis 
inucrfus, (g^P^ftcglpp&lllmrn/ ) radixvertibulo fimihs&cauftica, quanquam repofita vim vrcndi 
ftatimamitUjdulcisduntaxatdeinceps^flammulamvocamus.Huic&alialimiliaiuntgencraTnpra- 
tis&locisficcis,qu2Eomninononvrunt,&quaedamvereetiamincibumveniunt:inpaIuftnbusve- 
xo nafciturquod apium rifus vel apium hsemorrhoidum vocanc, (quod folia fercapy producar,) ali- 
quihcrbamfardiniam,vnderifus(ardiniusin prouerbiodictus,barbari recentioresapjum raninum, 
Velranum,melius ranarum di&uri. Apium aquaticum ranum dicitur, quod in aquis n (citur vbi ra-* 
naemorantur:vclquoniamrcnibus(ridiculehoc)opitulatur,Ctelcent enfis. Apium ha-morrhoi- 
dum fimilecft ranino, nifi quiahabetguctasmagnas in folijs , Obfcurus. Bacrachio herba? idemeft 
40apiaftrum,ideftapiumfylueftre,nonautemmeliflbphyllon, vc Hermolaus fcribic Corollan'042.. 
cW<i^ff,ideft:apiumri(us,Syluaticus. ^Plantaginemaquaticam,inpaludibus& fhgnis naicen- 
tem^noftrinominanrfrdfcfjldffclfrUf/ideftjCochleariumranarun.iiuntquiahimaputant. Ba.fa.ytv 
inrer fpccies braflica: Nicandroin Georg. nominatur, vt citat Athenaus. 

CRanam marinam Cicero & Plinius vocant pifcem marinnm egenerc planorum : Grarcf /3«,- Ranama- 
7<?et;w a.Xtia., ego pifcatricem potius quam marinam reddiderirn. Vocaturautem rana a fimihcudme rina. 
quadam oris vt puto: pifcatrix vero, quoniam eminetia (uboculis cornicula turbato limo exeric,artj} 
ita aflultanteispifciculospertrahit,doneceam propeaccedant,vtafliliat, Sipominus. Pfcisquidam 
ranainmariappellatur,Plinius. Ariftotelesquoq; fimpiiciceraliquandoranamnominac,(edinter 
cajtcrospifcesmarinos. ^"AmatusLuficanusCenturiai . Curatione 57. refert muherem quandam Midieres 
JO in Italia, quumomnium opinioneprjegnans diceretur, quatuor animaliaranisfimillima peperifle, qtudam 
& optime valuiflc. Rurfus aliam inter fccundas animal ranae fimillimum eiecifle,nec ipfius nec pue- ranas pe~ 
ri valetudine larfa. pererunt. 

C Sauros & Batrachos ftatuarij , natione Lacones , fecere templa Oclauia; porticibus inclufa, 
Plinius. 

C h. Quprum lateraturgidiora & veluti inflata funt , loquaces & ftultiloqui habentur , boum Phyfole- 
autranarum argumento, Ariftot. in Phyfiog. Limus ranas generat truncas pedibus , moxaptana- gia. 
tando Cruradat,vt%cademfiMiongis(altibt(sapta PojUnor juperat partes menjura prtores, Ouidius 
iy. Metam. 

f c . A^Ctov y±f 'Ihru n/dw &a$*%>i<n xfo»av, Homerus in Batrachomyomach ia. Nullus eft 
hoc feculo nebulo ac rynthon, qui non dicat nihil fua interefle, vtrum hispifabus ( iqualis & mugi- 



58 DeQuadrup.Ouiparis 

libus) ftagnum habear plenum an ranis , Varro 3. 3. & cx eo Columella. Ranae diebus apricisin pa- 
ludibus fuis faliunr per cyperum & phleon gaudentes a$k 7ro*ux«Au/<€ois/«Aeov, Ariftoph.in Ranis. 
Solc & calore gaudent : fugiunt autem imbrem , force quia aucris inde torrenribus abripiuntur , In- 
terpres Ariftophanis. Parafitus quidam in Ariftophonris Pythagoriftaapud Athenseumlib. 6. dici- 
tur eflc, fi aqua fit bibenda , rana : fi olera edenda, eruca , &c ^ Et veterem in limo ran<z cecinere que- 
rclam,Vcrgi\iusi.Gcot.Namnc%ficcaplacet,necqu£fiagnatapaludePerpetiturqueruUftmpcrconuitiara- 
#*,Columelladenaturafoli. ln maris Cafpij infulis auemquandamnafciferuntmagnitudinefu- 
praanferem,pedibusgruifimilcm,voceranis, &c. ^Elianus. ^^«^«^Horatiusdixit z.Ser. f»- 
ferosejfe,ejrStygioranasingurgitenigras, ?{ec piterjcredunt, luucnzlis Sat.z. 

Cd?.Salpenegatcaneslatrare,quibusin ofFaranaviuadatafit,Plinius. Safernainagricultura 1% 
prarcepit,qui vellet fc a cane (e£tari,vti ranam obijciat coctam, Varro. 
Superfii- <^ e _ Dicunt quidam q uod fi lingua ranse aquaticae natantis fiiperponatur capiti dormientis, in 

tiofa ejr fbmnoloquetur& reuelabit fecreta,Albertus. Ranaelinguam fiquisabfciderit.eamq; viuamdimi- 
magica. f er j t; & fuperfcripferitlingua: certos chara£teres,(hi in codicemanufcripto corrupti erant,)& laten- 
terdormientismulierispeftoriimpofuerit^efreretillaquicquidcommifitperomnemvitamjKirani- 
des. Dcmocritus quidemtradic , ii quis extrahat ranae viuenti linguam nulla alia corporis parte ad- 
haerenre, ipiiq; dimiflain aqua ,imponat fupra cordis palpitationemmulieridormienti, quaecunqj 
intcrrogauerit,vera refponfuram. addunt etiamnum alia magi,qua: fi vera funr, multo vtiliores vitae 
cxiftimentur ranx quam leges : Nanqueharundine transfixanatura.per os , fi furculus inmcnftruis 
dcfigacuramarito,aduIceriorumtaedium fieri, Plinius. 20 

^g. Baculus quoanguiranacxcufTafir,parturientcsadiuuat,Plin. Quiabfcideritpcdemra- 
nae ambulantis in aqua , deinde fufpenderit illos duos pedes fuper podagricum ligatos in corio cerui, 
curabir ipfum, Rafis. Siquis viuentcmranamceperitinnominepatiencis,eotemporequoneque 
Sol neq; Luna fuper terram funt , & forcipe abfciderit cius pofteriores pcdes , & in pellc ccruina de- 
xtrumdextropedi,finiftrumfiniftroalligauerit,podagricosfanabitabfqjdubio,Kiranides.Quidara 
dicunt muliercm ranam accipientem, & os eius aperientem , terqj ibi fpuentem non concipere vno 
anno, Conftantinus in Iibro de incantationc. 

^h. Bion dicebat pueros ranas,quoties colludunt, lapidibus petere : at illas iam noriioco , fed 
{erio perire,Plutarcuus. 'Ew^gomQcL^&^Ttoqhsfilos, y Lizte£aJ\m Tov nv iniiv dx.ytuZm. itu.pm 
Scythd ^paipSovoce^T^Theocritusldyl.io.adfinem. ^CumDariusinopiarerumlaboraret,regesScy- j# 
Darioa- tharumidintelligentes,mittuntadcumcummuneribuscaduceatorem,auc,mure,rana,&quinque 
uem,mu- fagirtis, vtexHerodoto retuliinmure/>. ScychaeDarioregionemipforuminuadenri, authoreHe- 
rem,ejr rodoto,miferunt auem , fagittam &ranam. Patroclusvero Ptolemadimperator(vtterciohiftoria- 
ranam rum Phylarchus prodit ) Antigono regi ficus vii ides & pifces magnos mifit, quibus rex acccptis in 
donomit- conuiuio cum omnes addubitarent quid haec munera fibi vellenr , dixit videri fibi Patroclum hoc 
tunt. monere,vtvelmarisimperiumfibipararet,velficosederet,Athena:uslib.8. ^Batrachomyomachia 
Poemata infcribitur iocofum Homeri poema,quo ille ranarum & murium pugnam defcribit. Magnes poeta 
deranis. veteriscomcediaeintercaeterabatrachos,ideftranasfcripfit. Extateiufdem infcriptionis comcedia 
Ariftophanis , vbi Bacchus ad inferos defcenderefingitur, vt Euripidem aut iEfchylum, alterutrum 
fcilicer, qui in ccrtamine apud inferos viciflet,) ad fuperos reduccret : & cum paludem Charontis 40 
traijceret, ranas coaxantcs audire & colludere. In hac fabula Ariftophancs ( vtfcribitTzetzesin 
Varijs8. zoi.) illosirridetquifibifapientesvidebantur, cum veteribuscollatiplaneftolidieflent. ra- 
nasautem appellat, rZt^iViro^Sh.i; <piA»TO$ , xfa.->cm.<; ,0.^ poCoa4, 'EmiWs (jJtyctKujbovmj;^ Myicqxa x) 
x/>/<n//AM'«Ao7<<^^Tc^5Cpwcw5,7foVaj3tt7f«.^)y AiVv>i?. 'Otna x.a.yj TWs ^tXyiTrf^vuZltpluj^a.n^a.^y- • 
<ftt<;,Hxc illc fub lemmate, Yliti~ii,Tct4 cra-V 9>art^ayihi.<; <pv<nyvaMam.<;. •Tatonapuerperacum 3 
Fabula de Lycijs rufticis prohibcretur ne f i ticns ex lacu bibcret, nec fupplex etiam admitteretur , imprecata eis 
Lyciis in Mternumfiagno ( dixit ) viuatis in ifio. Eueniunt optata dexjuuat effefub vndis, 

ranasco- Etmodototacauafammergeremembrapalude, Nuncproferre caputjummomodogurgitenare, 
uerfis. Sapefuper ripamfiagni con(iftere,ftpe In gelidos refiiirc lacus. fednunc quo^ turpes 

Litibm exercent linguas ,pulfo%pudore ^uamuUfintJub aqua,fub aquamaledueretentant. jo 

Ctir ra- ' Vox 1 U0 % * am rauca e ftJ a fi atai fc C9 ^ A tumefcunt: Ipfa% dilatant patulos conuttia ricim. 
nas colue- ^erga caput tangunt-, colla intercepta videntur. Sptna viret, venter,pars maxtma corporis, albct, 
rintALpv- Limofo^nouaJaliuntingurgiteran<s, Ouidius 6. Metam. ^ Rana: in comcedia-Ariftophanis 
ptii. glorianturfeproptercantum fuum , & arundines quas in aquis alant, gratas eflc Mufis, Pani, & 
Cypfelm Apollini. Ranarum cultores ( inquit Philaftrius inlibrode hserefibus)ranas illas coluerunt,quas 
feruatfts ^ ub Pharaone per iram Dei tunc temporis^gyptiorum terra cmifit, vtputore^Egyptios defariga- 
adpalma rcnt: in 4> eo ^ ere adhuc perfeuerant,putantes Dei iram ex hac vana obferuantia poflc placari. Cy- 
truncum ^felus Periandri pater,infansadhucneoccidereturaquibufdamadhoc facinusmiffis,amarreinci- 
ranas ex- ^ a ( »"4^ ) occultatus & feruatus eft: vnde poftea Cypfelus Delphis domum quandam confccra- 
trefiit. u ir ji n q u a adimumpalmxarboris truncumranx expreflae funt: eo quoddeus ( Apollo)ploratum 



De Rana. H.h.Lib.II. 



59 



eius in cifta Iatentis inhibuifTet,vc lateret,vt refert Cherfias apud Plutarchum in Conuiuio feptem fa- 
pientum circa finem :quid verb ranse ad Apollinemaut Cypfelumfaciant, explicaturumfepolli- 
citus,omittit. Carteruminlibroinquoquarriturcur Pythianon amplius carmine refpondeat ,ra- 
nas &hydrosfubpalma xreain Corinthiamdomumallacoanathemateetemplo Apollinis Delphi- 
ci,fculptos conijcir, quia Sol fecundum quofdam vaporeaquarum nutriri exiftimetur: vel potius ad 
ortum Solis fignificandum. finguntenim poetarexaqua (Oceano) oririSoIem. Apud Mao-os tal- 
parum exta & ranarum euentus fortunatos,nonnunquam magnos cafuspradicerecrediderunt, 
AlexanderabAlexandroIib.y.cap. vicefimoquinto. 

^Proverbia. Ranaz aquam, tZctf&xavhip, fubaudiendum miniftras: Vbiquidexhibe- Proutr» 

i o tur,quo vel prascipuegaudet is quiaccipit. Veluci fi quem natura bibacem ad bibendi certamen pro- bia. 
uoces,auc homini loquaculo narrandi materiam &occafionemfubminiftres. Diuerfumabillo, Rana a* 
Ba$ap(a> oiv&ygus. Recle accommodabicur , vbi quid datur abundanci. nam ranis afTatim eftaqua?. qtiam. 
Apud Athenjeum referturhoccarmenin Syracufios ; 0'< TnMai ylnt (Sa^Ta^y $o-7tw vHvtSbvns. id 
cft, Qtn abfqj cibo viuunt ranarum more bibentes , Erafmus. BajTa%o) vh>p , w? j^Aw qicip , 'Qa t%T 
TaujT&hStivmvoic; x&pyciv oi Aa.aCarom? , Suidas. Qujdam Germanicum etiam prouerbium facit, 
(JrgtM&Cnfrdfc^n^timncfcn/Ranispropinat. f Ranagynnafapientior,VidefuprainC RwnX*»*am 
cumloaifta.Imparcertamenexpreflithac figuraTheocricusinThalyfijs, (id^a.^ H^t o^tiScti iocufta. 
mtitkiO»- addit Scholiaftes Grarcis ranam dici $&£a.y& quaii /god^-oc , ob vocis afperitatem , Eira- 
fmus. ^ Minusdeiftislaboro quSrri de ranis paluftribus, /lU^u/jui tav Toftfmvv&v, t$ov rai> c? tbTs Mintts dt 

20 Ti\fm,<n(ioi^oi^av: prouerbialishyperbolequa fignificamus nihil omnino ad nos pertinerenegoti tjlislabo- 
um. Recte dicecur & in obtredlatores,quorum obloqutiones dicemus nos fortiter contemnere. Si- rejjmm 
quidemran£tametfiaflidueobganniant,&odiofam illam cantionem iterent fine tine,F>fiteYj-yJZde ranis 
xoaf *od£, tamen nemo commouetur. Ad hoc fatitqubd GrigenesyEgyprias ranas dialec.licorum/w%?«- 
&fophiftarum garrulitatem interpretaturindecretisponrificMS,Eraimus. ^RanaSeriphiainho- &%*• 
minesmutos,&canendidicendiq5 prorfusimperitosdiccbacur.indenatum,qubdSeriphia: ranarin &*»* St- 
Scyrumdepoftatae nonasdebant vocem. In huncmodum Colle&anea Gracorum prouerbiorum riphia. 
decerpta elibris Didymi,Tarrhari & aliorum. Totidem verbis Suidas. Ec , BdfTa;ws£ 'Zi&q.ks id eft, 
RanaSeriphia. proditumenim eft inSeriphoinfuIaranasmutashaberi. Seriphusqiiidem vnaeft 
infularumquasGrxciSporadesvocant. Nonvidenturautemfati.sconucnirevetbaPlinij.-namJnc 

3©aitmutasefle in Seripho , illi negant vocem sederedeportatas in Scymm ,quafi inSeripho vocales, 
inScyroobmutelcerent. Verum attentius intuencirem, nihileftabiurdi. Seriphusranashabebac 
mutas. easvtremprodigiofamdeporcabancinScyrum,quascumScyrijmirarencureilemutas,prx- 
teringenium ranarum indigenarum, dicebant BdfTa^s c£» 5&6<V& ca vo * ab;jc in prouerbium,Era- 
fmus. InSeripho (inquitiEiianus) ranarprorfus muta? lunr. fi verohasalioimportes, acrequiddam 
&tragioumfonant. lnPieriumIacum,quinon pcrenniseft, ied hyeme tantucri exiftit ex aquisiu 
Cumconfluentibus,ranasfiquisinijciat,filent:alibitamenvoca!es. Seriphij dehisranisp-loriantur, 
hocvidelicet fieri munerequodam PeffeodiuraitUsdat6:quleuTnrediretcumcapiteMedut2e,& 
rerramluftrafietpermultam,cumq; vt par cracfeflusprope lacumillum foninumcaperevoluifiec, 
ranasftrepentesinterpeIlafie:itaquePerfeummoIeftiaaftcclutn,a pi!ticiouedeprecatumfuiffe,vc 

4°ranasclamareprohiberet:Patremveroeiuspiecationemexaiid;fie,acranasilliuslociperpetuifilen- 
tijcondemnafle. Thecphraftus tamen hancexplodens fahulatn. (nimiam) aquas frigiditacem afferc 
caufamefie,(vtTzetzesetiamrcfert 8. i^7-)curha mutarfint jJEKarous. ^Ranisvinumprarmini R4nhi&> 
ftrasvelinfuria*is,j3ajra;$«o/^ nnmmi- 

hiberetur: veluti fiquisapudindoclosmuIcSdephiloibphradifterat. Ranisemm pihil opus vino, nifiras. 
aquapaluftrimagisgaudentibus. ExpI;coturad3giuni«aZenodoto,Suida,Diogeniano.Pheiecrates 
apud Athenaru in Coriano, {ci%6tiaxva\$ 'Epp \$ yJ^-yj'j,(2xfc/.yjiili)io^(oiit<Jt Sh. id eft,Abiin malam 
rem,ranispocillariteoportuic. obiuigacenimpiDcernam.quodquacuorvinicyachisduosinfuderic 
aquz. Vnde licet conijccre, prouerbiuminhoscjuoqueconuenire,qui vinumimmodicadiluunc 
aqua,ita vr aquam, non vinum bibere videanturranarum ritu, Erafmus. 

jo ^"Germanis peculiaria ex ranis prouerbia. Rana conculcata tandem coaxat. 50?tW ttpbi CCif 

Cin forfcrj tt?o! fo ImQti $<Xt hc (Jtiac&t : vfitatum apud inferiores Germanos. fenius conuenic cum il- 
lo,Furorfitla;fafafpiusp*arientia. Ranainpaludemrcfilic,velaureafederelicl;a: ^cvorfcfjfiuppcl 

lotocrinbenyoll QBann6eocr'fcff;(C»pccngt(focnflo(. . 

^[Scita fabella eft, perrexifleolim peringentem taurum ad aquas reftringcnda: firis gratia. J° °^ 

Dum veroauidiusbelluafeaquisinijcic,ranuncuIosibiaccnuicaI)quos. Vnusquieualerat, peruenit e rm 

ad matrem , cui frarrum miferabile exitium narrauit, vt a ftarurolb nelcio quo immaniter fuerint ^"'* "', 

exculcati. AtJ3lanTmisinfcita,niniifqjcxocuIata, vrqua-filioaliquavolebacvideri, curnefceream me ' . ; 

rliuscccpit,acfiatu modo masnitudinem captare,i<ioans,ecquid ranra foret pernicialis bellua? , "L 

5- •• Kyi i • • ,i • ■ -i • i r l j • onnudme 

(_ujis,Muitomaior,inquic:iIlaeciamnuni innanpujsaclubindecoepir, cupiensomninomagnitu— 

^inem vifam exlubere fiiio. At is fruftra conan lllam animaduerctns: Non ii te ruperis ( inquit) ^f 



60 DeQuadrup.Ouiparis 

par vnquam futura es.Id prouerbij formam haber, (ih eos qui fui & domeftica: humilitatis obliti,ma- 
gna afle&anc nomina.)Meminic Theocritus in Bucoliaftis/Ouwn- »ncsw*£ ju vF umm&at; Toy* 
■ufjfcw: quodeft,e('^,^a.>«(V,Caslius. Eundcm apologum fecundo Sermonum HoratiusSat. 3. 
( vnde mutuatus eft Cadius ) his carminibus exprimit. 

^Jbfentisranapullisvitulipedeprefiis, Vnmvbieffugit^matridenarrat^tingens 

Bellita cognatos eliferit , illa rogare, £uantane?num tandem ,/e inflans ,fic magnafuiffit. 

xJMaiordtmidio?numtanto?Cummagisat% Semagis infiret. nonfiteruperis,inquit, 
Fabula de Pareris. htoatenonmultum abluditimago. ^ Fabula yEfopica de ciconica qui aTouerex ra- 

regeranis nisdatus fingitur,elegantiflime defcribitur a Gafpare Heldelino in Encomio ciconiar. Seruiusin 
datoa Io- Georgicis explicans hoccavmen, Etveteremin limoranxcecinerequereiam: Fabula (inquit) duplex 10 
«e. eft. nam , vt Ouidius dicit , Ceres quum Proferpinam quaererec, ad releuandam fitim acceflit ad 

quendamfontem.tunceamLycijrufticiapotuprohiberecceperuntj&conturbantespedibusfon- 
tem , quum contra eam mitterent turpem naribus fonum, illa irata cos conuertit in ranas, quse nune 
quoqjadilliusfoniimitationemcoaxant. Sed hoc noneft valde aptum.namillud macnsinfultatio 
fuerat quam querela , & pcenam facrilegij iufte pertulerant. Vnde magis ^fopus fequendus eft, q ui 
dicic: Quum Iupiter reges omnibus animalibus daret, & ranis dcdifletcolendum breuiiTimumli- 
gnum,tuncilludafpernata:funt. Iupiteriratus, hydrum eis dedit,qui vefciturranis, Ha-cillse. C^ete- 
rumProbusidemcarmenenarrans: InLycia(inquit) Latona arftu exhaufns vberibuseducar.s A- 
pollinem &c Dianam infanres,acceffic ad Melam fontem: & quum vellctb;berc,prohibuiteam 
Neoclespaftor. Quumautemillapertinacioreflet } prohibueruntaqua. Itaquedearnuminemutaci 19 
funt in ranas. 

DE RANIS TEi^PORARIIS, VEL ^STIVIS. 

L atent hybernismenfibusintcrrarana:omnes,exceptis temporarijs iftis minimis, (Ger- 
mani vocant ^emfrdfcfjlui/) qux ^ 

ex femine,quod effundunt mas & fcemina cum complexu Venero iunguntur, fed ex puluere xftiuis 
imbribus madefacro oriri videntur,diu in vita efle non poflunt, Georg. Agricola. Plura leges fupe- 
rius in Ranafimplicitercapitetertio. 

DE RANVNCVLO VIRIDI, SIVE RANA 
calamite aut dryopete. 

J>u<e fit A-/f I v i M a m & viridiflimam ranam Plinius calamiten ( batra- 

rana vi- chon)aut dryophyten a Graccisappellari nos docet:quare non 

ridis ejr funtaudiendi qui calamiten bufonem vel rofpum vulgoltalice di- 

calami- c ~ tum interpretantur,vt Aggregator: cuius fenrentiar Albertus quo- 

fgs que fuifle videtur, ranam rubetam dicram fcribens, quod frequen 4 

terin rubis &c arundinetis degat : perindc ac fi eandemcalamiten 

efieinnuat,cui a calamishoc eftarundinibusnomen. Varroluri- 

dam ranam diccndo pro calamite videtur accepifle, quoniam pfi- 

lothrum fit, vt Plinius idemq; Varro affirmanr , illud eflicaciffimum : quanquam & epuheton rana- 

rum omnium putant id poeta; , Hermolaus. Egoverocumcalamiteslarti&viridiflimi coloris iit, 

luridam ranam non hanc, fed aliam rerreftrem venenaram efledixerim , fiue rubetam , fiue illam 

quammutamdicunt: vtraqj enim luridicoloris&venenataeft. Ranis autem venenatis omnibus 

pfilothri vim communem efle exiftimo. Efto igitur calamites parua vel minima rana viridis, vt Pli- 

nius interpretatur. Etdeorepaftoricijcanisvirensexiluitranula, Apuleiuslib.5>.Metam. Ranun- 

culus viridis calamites fuper arbores corylos frequenter reperitur,&c. Vincentius Belluacenfis. No- 

minatautcmranunculumviridemMarcellusEmpiricusquoq;. Diofcorides&alij(vrdicamin G.) yo 

iimplicitcraliquandoranamviridemvocantjcum adderedeberentparuamautcalamicen,djftin- 

gucndi gratia a maiore illa viridi qusE edendo eft : aut certe terreftrem , quoniam maior aquatica vel 

Nomina amphibia eft. Paruam quidem recentiores aliqui ( Andreas Bellunenfis,) arboream appellanr, quod 

diuerfa. arbores fcandat. ^a.T^a.-^iyKapolot 'Qa^frs^^-^ yvyvovToui, Archigenes apud Galenum de com- 

pofitionefccundumlocos libro quartocapite vltimo. Blefaricon , id eftranunculus viridis , Sylua- 

ticus. Cuconiones,idcftranunculivirides,Idem. Etaliusquidam obfcurus,Cucuriones,ideftra- 

nunculzevirides. Iricifiueranular.Nicolaus. Ranxparu£virides,/2/3£'£ewTssnominantura quibuf- 

dam,Galenus in opere de fimplieibus,per onomatopceiam forte : aut a prxfagio vluuix.(Zf>ixuv enim 

Gratcis pluere eft : quafi diceret , (Zf>l%u , \%^<u , id cf t pluet, pluet. B/>ex.ex*>ci£ xoa£ *W| , Ariftoph ani 

fi&itiadeRanarumvocenominafunt. Voxquidem|3/>il*a$, adGermanicam^fC^ accedit,qua 

ranam 




De Rana. H. h. Lib. II. 61 

ranamingencrefignificamus. Vbimanum iniicit benigne>ibionerataliquamzamiam,Plautusde 
diuiteauaroblandientepauperi. vbiScholiaftes,zamiamideft damnum.nam zamiardicunturra- 
nularinarbore,qua?nifidetrahanturalioslxdunt. ZW«. quidem Graxedamnumfignificat,Dores 
laLpj. c/j proferunt. Rana viridis racula( vulgo fcilicet apud ltalos)dic"ta, Aggrcgator. Ranoccbio,rmun- 
culus,Alunnus,ItaIus.ScoppagrammaticusItaIus rubcrzm imcrrircmur loranauoto,ranonchiaderu- 
betto.qux tamen voces diminutiua: a rana videntur.Ranas virides paruas Galli croijjetz. vulgo dicunt. 
Syluius. alij graij/et fcribunt : videin Rubcta A. Alij in Gallia verdier , a colore. Renogle , Sabaudice. 
Xatl&frdfcfy Germanjce,Z^ trawna, Polonis. ^ Ad fanguinemfiftendum,quidamexearana, 
quam Grarci calamiten vocant, quoniam inter harundines fruticefqj viuat , minima omnium & vi- 

10 ridiflima,cinerem fieri iubeta,Pliniiis. Et alibi, Veneremconcitatiecurranse diopetis&calamita;, 
&c. Vetus lecfio in quodam codice erat , dryopbetes & calamitcs-.vbi Hermolaus , Scribendum forte 
fit^r)'^wfiue^rj'^//«,&calamita::quoniaminarboribus, frutetis,arLmdinetifqueverfentur.vc 
hocilludfitomnino^quodfuperius^/^Vwmendosclegebatur. Etalibi.Minimamiftam&viri- 
diflimamranammutam,dtyopetemquoquevocaricred)musaPlinio,quiainterfrutices&:arboies 
verfatur. Sipontinusapud Piinium^//>^/>*#corruptelegit. Ipicdryopeteslegerimivtfit/Sa?^-^? 
jywiTitW, paroxytonum , ficdicfaranulaquodabarbore in arboremquafi volandotranfirevidea- 
tur , vt dica m in C. vel tyw7crrv\$ , oxytonum. quod ex arboribus aliquando decidat ( videin libro de 
aquatilibusad finemtradi«ionisderanis.) aut,fi quis maIit,<rio7rsTjj'j,qu6d nonnataeterra fedex 
aere delapfa videatur qutrm in arbore reperitur. fed .hoTnmis magis proprie dicentur rana: qua: por- 

xo tentose aliquando cumpluuiadefcruntur. licebit&jyno&iT^iSiT^^dicerejquodperarborcs 
incedat, veleafdem fcandat. fyvoqvTUu vero quomodo recf e dicamus , & ex Greca? lingus proprie- 
tate,nonvideo,&fiHermolaus itadicipofleconiecerittanquamabarboribus & fruticibuscom- 
pofito nomine. fed tpvra. quxuis plantsefunt. fyuotpvrw potius dixeris , ( vt mtpvnv, ) qua; tamen vox 
in arbore natum vel natam fignificabit. Ranam hanc calamiten , in arundinetis ac herbis maxime 
viuere Plinius fcribit , mutam ac line vocc, viridem : a qua diftinguit alteram paruam arbores fcan- 
dentem,&exeavociferantem. SequunturPlinium Hermolaus & Sipontinus. Egovero Georg. 
Agricolas fententiam fequor,in hsec vcrba fcribentis : Rana viridis illa parua,quam Grarci calamiten 
vocant,quod in arundinetis agere confueuerit,arbores quoque fcandit atque m herbis viuit : Grxci 
etiamj9/)^sawvocant ; quodionofuigenerispluuiasfuturaspr2nunciet.Necenim,vtPliniusano- 

5° bis diflentiat,eftmuta& finevoce. Vide plurain C. Mcwt/s , ranain hortis eft , Hefychius & Varinus: 
ficdicfa forte quod voce fuapluuias prxlagiar.rana: quidem muta: vatis nomen non conuenirct. 

B. 
Minimum hoc ranjegenus & viridiflimum eft,vt ex Plinio iam retuli. Batrachites Iapis rana? viri- Defcri- 
difimiliscoloreatq;effjgie,Plinius: vbinu'nimumhocgenus,anmaiores&aquaticasviridesranasft/^^^ 
accipiat aliquis,nihilintereft.Ha?cquidem,qua denuncaginius,vndique viridiseft, praterpedes& rafMt 
digitos , quorum color ex luteo rufroqueremiflis mixtus vidctur. vnguiculi extremi globulis termi- 
cantur.Ego in hac rana d ifleef a fanguinem reperi pafllm , fed paucurn : cor albicans,iecur nigricans 
cumfellediluto:itemlienem&ouaa!iquotinfineIunij. 

C. 

40 Ranulahxcviridisinterfrutices&. r arundines:vnde<Sccalamita:nomen,vtdiximus,reperitur.ap- Vbirepe- 
paret&inhortisaliquando,fedmagislocisfylueftribus:quin&arboresfcandit,prxcipuecorylos,vt riatur. 
Vincent. Bell.fcribit:VnguibLisrcptantinaltiifimasqua(q3arbores,Syluius. Arboru& vitiumfoliis 
infident. ^ Hyeme in terra condit ur.verno tcmpore fepenumero videtur ex terra eminere media, H) eme m 
mediaadhucinealatere,Geor.AgLic. ^Vulguseamvoiareputat,quoniaarbores&fruticesafcen- terracoli - 
dat,vtindeforfanc^!,07rETj^appelletur.^Eftranaparuaaiboremfcandens,&exeavociferans.Plin. ™tur. 
Grxci'Q>pi£a.rj3L vocant,quod (ono fui generis pluuias futuras prauiunciet. nec enim,vt Plinius a no- <->^w>w 
bis diffentiat,eft muta & fine voce,Georg. Agric. Arbores afcendit, &futuras pluuias cantando prx-/ C4 "" tt ' 
dicit,aliistemporibusfilet, Albert. Supercorylisfrequenrerreperitur, vbi aiTiduccarabdrion voces Sero P** 4 ' 
emittit,Vincent.BellLiac.Brexantesdicunturavoce.namfubnocl:emvoxearumvnicaeft^Ar,Syl- um P ra ~ 

f xxius.Raucogarrulaqticsiit,Scrcnusc\c paruarana. NicanderinTheriac.ranunculum viridem furdum nunciat ' 
& mutum cognominat. C Rana calamites in arundinetis frutetifq, rorislincf u viclitat,Hermolaus: t iC * ttat 
cxNicandro,quifcribit: 'a;T , hlQa./uvois El'a&>z^<T<p6iToqjux)p6z4sAtxpto{Avos tpdcu. rore - 

e. e 

Arbores afcendk,& futuras pluuias voce (cantando) pra?dicit,alias m uta, AJ bertus vt pluribus re- 
tuli pracedenti capite. ^ Hanc ferunt in os canis inie&am , m utum reddere frnde in Ecclefiaftico Canem 
dicatur,Xenia&dona excascant oculosiudicum,& quafimutus inorecanis auertit correctiones mosinie- 
corum, VincentiusBelluacenfisaddenshanc ranamabhoceifecl:umutamdici,qu6dvocecanem ft A mat ti 
priuet,non quod ipfa nullam edan fed authore nullo fe munit. Mihi quidem dubium non ef t , quam r eddere 
authoresranammutamintervenenanominarunt,acalamite(quaquam&ipfavenenata,vtferunt) dicitur. 
diffcrre. Ca;terumincitatoEcclefiafticiloco,circafinemcapitisvicefimi,vu]gatatranflatioabfque 
canismentibnehabetj&quafimutusoreauettitcorrecfioneseorum. Grxcelegimus, z^ia,^ §&&. 

F 



6t DeQuadrup. Ouipans 

cc7n)Tu<pM7o^a.A^ <n<puv , ^ a>s <pi/M$ h/ qofM.it zmtytfei iMy/Ms. Id eft , Xenia &munera excacant 

oculosfopientum, ejr vektifienum in ore auertunt correftioncs. 

G. 
Rcmedia gft. rarla p arua arD orem fcandens & ex ea vociferans. in huius os fi quis expuat , ipfamq; dimittat, 
exrana tu ffi m ]iberaredicitur,Plinius. Iecurranasdiopctis&calamitaein pelliculagruisalligatum Vene- 
viridi. rem co ncitat,Idem. ^~Ad oleum cx ranis,quod medici aduerfus articulares dolores calidos laudant, 

vt copiofe fcripfimus fupra in Rana fimpliciter,Iac.Syluius ranas virides fyluaticas prsefert. ^Ranas 




diu coques vt caro earum ab offibus feparetur : deinde admixta farinahordei , vel potius frumenti, 
cum iure illo & carnibus fac paftam,qua cibabisgallinas & pullos quibus alendus eftaeger.Vel loco 
ranarum accipe anguillas,aut quofuis pifces , & fac fimiliter.nam pulli ita nutrici mirifice conferunc 
Exfan- he£tycis,Gaynerius. ^Qui ex fanguine huius ranunculi remedia tradunt, aliqui fanguinemappel- 
guine. larunt,alij faniem,vel fuccum,vel humorem.Horus quidem ranam nonalibiquam inoculis fangui- 
nem habere fcribit.Viridium ranarum cruor auulfos genis pilos renafci prohibec, in veftigia euullb- 
rum inftillatus,Diofcorides: vbi ego non virides illas edules,maiores fcilicet & aquaticas , fed pat uas 
virides&terreftresintelligo,quxvenenononvacanc,ideoq5pfi]othrivi^fortehabet,vt&reIiqua: 
venenofe ranae,quamuis huic inter carteras veneni minimum ineffe putem.Nuper quidam cum ra- 
nunculumviridemaliquandiuinpollicemanusgeftalfet,paul6p6ftillum duriufculotumore affe- to 
ctum mihi oftendit. Crito apud Galenum lib. i .de copofitione medic.fec locos,inter remedia quse 
pilosdifperdant,numcratranaruminviridibusarundinetisdegentiumcruoremfiuemucum.Cum 
affereret quidam fanguinem viridium ranarii (inquit Galenus dc fimplicium faculcacibus i o. y .par- 
uarum fcilicet,quas quidam brexantes nuncupantfi euulfis ex palpebra pilis inungeretur,vtin pofte- 
rum non recrefcerent prohibicuru.falfum idcomperi facto periculo.pofteavero fcripcum a quibuf- 
damreperiilludipfum:vt&dericinorumfanguine,quineipfequidemfa£topericuIopromi(Iapr(j- 
ftitit.PapiasLaodicenfisapudGaIenumlib.4.decomp.fecundum locos,euulfis palpebrarum pilis, 
mox dropacelocumirritabat,deindechamxleonemalbum tricumcum ranarumfanguine permi- 
xtumillinebat.Pliniusidemauxilium(lib.32..cap.7.)tradit,{edprochama;]eonealbo]acrymamvitis 
habet,quodremedium etiam poftea repetit. Hoc vero loco Papiz apud Galenum chamadeo albus 3 
tritus ammifcendus,haud fcio an redte legatur , quum neq; Diofcorides, neq; Galenus.neq; Plinius 
hocdechamacleoneherbatradant.DechamseleontecerteanimaliDiofcoridestradit^quodfanguis 
eiusxque vtviridiumranarum pilospalpebrarti denudet. SedPauluslib. j.idem remediiifcribens: 
Locumver6,inquit,ftatimfanguineranxperfeillines,autcumcinerechama:Ie6tisalbi,Cornarius. 
Ad fupercilia pilofa,Chama:lconis feu laureola: radice permifce cum fanguine rana: & vngelocum, 
GalenusParabiliumz.iccj.PungentesinpalpebnspilosvbieuulferiSjinuerfasgenasrececiranarum 
aut cimicu fanguine ilIinito,finitoq; refrigerari, (exiccari.) vel chamaeleStem album vrico, ac cinere 
ranarumfanguineexcipito,atq;vfusteporefaliuadiluito,&pofteuulfionepiloruminungito,Aetius 
7.67-Et mox,Vel cochlearum carnes cum viridium ranarum harundineta incolentium,vel herina- 
ceiterreftris fanguine fubigito , & adie&a atramenti futorij commcnfurata quanticatc exficcarifini- a 
to,&vtere,cauendonepupillamattingas. Sanguisranarumviridium,& fanguis4//w/<?«z(cimicum) 
prohibet ortum pilotum magis quam vefpertilionis, Auicenna. Ranunculum viridem comprehen- 
fum acu cuprea pugito,& fanguine eius excepto palpebras de quibus pilos tuleris, (vulferis,) fubinde 
continge,nunquamrenafcencur,Marcellus.P^/f;-^^«^«»^W^4/^f^y?/^,(pilospalpeb.)^/^ 
in perpetuum rediuiua occludere tcla , Corpribm vtdfisfiwiemperducito ran& , Sedquxfartiafittt efl % & rauco 
garrula^ueflu,Scrcnus:vidctur autem omnino calamiten intelligere, eamq; minime mutam facere. 
Ranas quindecim conie&as in fi&ili nouo iuncis configunt quidam : fuccum earum qui ita effluxe- 
rit,admifcent lachrymar qua: ex alba vite emanat,atq; ita palpcbras emendant inutilibus pilis exem- 
ptis acuinftillanteshuncfuccuminveftigiaeuulforum.Meges pfilochrum palpebrarum faciebatin 
acetoenecansputrefcentes ,& huc vtebaturmultis (forte, mutis) variifq; per aquationesautumni ^ 
nafcentibus,Plinius. <[Etalibi,Ran2eparua:,quaminoculorumcurationedefcripfimus,faniesefrl- 
caciffime pfilothrum eft , fi recens illinatur i & ipfa arefadra ac tufa , mox deco&a tribus hemini» ad 
tertias,velin oleodecodaserels vafis. Eademmefuraalij exquindecim ranis conficiunt pfilothrum, 
ficutin oculisdiximus. Varro luridam ranam diccndo procalamite videtur accepiffe, quoniam 
pfilothrum fit, vt Plin* s idemq; Varro affirmant,illud efficaciffimum , Hermolaus : Ego quidem.vc 
in^. fupcrius dixi , luridam ranam pro rubeta acceperim : omnis vero ranae venenatae faniem pfilo- 
thrum effe coniicio. Si quis cum fanguine ranarum viridium confecerit azarecb , (auripigmentum, 
Arnoldus in Iibro de venenis , (trita , &indealiquis aurei pondus biberit , retinebitur eius vrina , Ra- 
fis. Parux ranss viridis ,qua: in arundinetis viuit, humorem corporis derafum penicillis clarita- 
tem oculis inun&is narrant afferre , ipfafque carncs doloribus oculorum fuperponunt , Plinius. 

Cor- 







DeRan.gibb.LilD.il. fy 

Corpus rana?,& maxime pinguitudo eius,facilem facit dentium eradicationem. videtur autem hoc 

e{Teexpetrofa(arboreahortuIana,vtBe]lunenfishabet,)&:nondomeftica,Auicennalib.z.c. y 5 6.& 
ex eo Syluaticus cap. xz i .inter nocumenta ex rana rubeta. Sed de rana arborea, id eft calamite non 

derubetaha5caccipidebere,tumBellunenfisteftiseft,tumSyluaticuseodemmoxcapiteverbaMe- 
fuxi hasc citans : Adeps ranae viridis quse habitat in arboribus fi linatur fuper ipfum(dentem)frangit 
ipfum.Auicennatamenlib.4.fcribit,eiusquifumpto rubetx veneno euaferit,dentesexcidere. 

^Eftparuaranainarundinetis&herbismaximeviuens,mutaacfinevoce,viridis,fifortehauria- Venena- 
tur,ventres boum diftendens.Plinius & ex eo Albertus. Videntur autem boues facilius hoc rans ge- tum e/? 4 - 
nus deuorare propter paruitatemeius & colorcm herbaceum.Venenatos autem hos ranunculos ef- nimal. " 
i o fe coniicimus,quoniam & alise terreftres ranse venenum continent:& de his ipfis pfilothrum efle & 

denteseradicareauthoresprodiderunt,quodabfq3vehementi&veneno{avinoncontino-eret.v/de 
infrain ranagibbofa,vbi docemus veteres vidcricalamiten ranam cum rubeta terreftrimutaconfu- 
difle.Remediaquidem omnisranx venenata: in rubeta coniungemus. 

^ Adfanguinemfiftendum&ranarumillinuntcinerem,vel fanguincm inarefactum. Quidam Excine- 
exea rana,quam Graxi calamiten vocanr,quonia inter arundines fruticefqj viuat,minima oni nium re. 

&viridiffima,cineremfieriiubent,Plinius.Produntur &exrubetaranaadfanguinemcohibendum 
remedia,vtin eius hiftoria dicemus.-nec non ex rana fimpliciter. Ad alopeciam, Cinerem paruula- 
rum ranarum cum molli pice impone,Kiranides. Vide fupra in Rana fimpliciter. Ranunculos par- 
uos exure^eorumqj cinerem cum picc, farpe,vfquequocrafla fada fit feruefa£ta,illine,loco neq^ rafo 
j_ neq;priusconfndo,ArchigenesadalopeciasapudGa!enumde compoffec.locos. VbietiamexSo- 
ranoidemremediumlegimuSjRanas paruas vftaspiciliquida:tepidannfperge,deindeneq; prera- 
fls neque prafri&is illine.Et rurfus ex eodem ad alopecias, Ranarum vftarum drachmas x v 1 1 i.pu- 
micis vfti drachmas x 1 1. (alias x v.)finapis drachmas v 1 1 1. nitri drach.i 1 1 1. nucum vftarum drach. 
xxn i i.Item ex Archigene,Cineris ranarum minimarum in ollula vftarum partem vnam,mufcer- 
da;,veratri albi,radicis calami vfta?,piperis albi, fingulorii aequalcs portioncs aceto excipe , & ad pra> 
fri&um ac prarafum locum vtere. Vide fupra in Rana aquatica G. 

H. 
a. Nicandri Scholiaftes ranam (viridem)quam mutam putat, vJp&pov dici ait. ^ Epkheu,Ha»co 
£4rr0&##^0>Serenus.Ka<po5,a<p6o^ 

DE RANA SIVE RVBETA GIBBOSA, 
&aliis mutis ranisin genere. 




4 o 



TD A n je gcnus luridum & terreftre, ac vt cx ipfo colore apparet , venenofum mutumq, in hor- 
tis & fyiuis inter fruticcs reperitur apud nos , magnicudine qua vulgares aquaticasranae , dorfo 
gibbofb vtrinque ad latera eminentibus ofliculis. videtur autem rubetis ad numerandum. Germa- 
nicejappello ©arf tttfrrffc§,id eft hortenfem ranam: aliqui ®rapfrdfc^»d eftgraminis ranam,quod 
J° in gramine degat. fed eodem nomine alij virides aquaticas a colore nuncupant. Et quanquam Io. 
Tzetzcs m Variis 8. i6j. omnem ranam terreftrem mutam efle fcribit, gibbofa tamen ifta non 
omnino muta eft. nam cum in horto nuper vnam enfe perfequerer , clamabat etiam antequam fe- 
rirem. mutastamenappellareIicet,quod vocem(opinor)nifi vis aliqua exprimat,non emittant. 
Mow7i5,ranain hortis,& fpecies Iocufbe , Hefychius & Varinus. quaqua oxytonaapudeosdidio eft. 
Ego ranunculu m viridem mantin , id eft vatem appellari coniecerim , quod voce fua pluuias prafa- 
giat:muta enim rana vatis nomineindigna videtur. Inuenio & paluftrem mutaminter venenahoc 
cft heliobatrachon,diucrfam a phryno,quoniam & figna & medicina: variant,prafertim Aetio , Her- 
molaus.Scribit aute Aetius de rana rubeta Iib. 1 3-cap. y 4.& mox fequenti capite de rana paluftri,non 
re&e intelledtis, vt mihi videtur,Nicadri verbis,que imitatus apparet.Facit enim Nicand. duas ranas. 
venenatas,primu rubeta sftiuam paluftre & vocale,deinde ranam viride inter arundines degentem 



<4 DeQuadrup. Ouipans 

& mutam fiuefurdam:nam&xffi<pov&a<p9o>foi>vocat:. Aetiusverorubctxduas fpecies facitfurdam} 
&nonfurdam,&priorem tantum exitiofam. dcindetertiamadditranam paluftrem. AtquiNican- 
der,vt dixijprimum ftatim phrynon , id eft r ubetam vocans,paIuftrem & vocalem efle ait, & veneni 
eius tum notas tum rcmedia defcribit,qua: apud Diofcoridem non leguntur. nam quae Diofcorides 
habet,a Nicandro ad alteram ranam nempemutam referuntur.Videtur autem Nicander vtranque 
ex iftis venenatis ranis appellare phrynon,^!» ,i<fy) ^ 

XZJ\-A.a.\&[MThi). etfi non calamitendicitjfedquodidemvaletj^JbvaxeojrjSa/x/^, ideft arundineta 

frequentans.Aap{e«<rMviridemincerpretor,(Scholiafteseamvocemnonattingic:fedvideturlegifle 

MaaMos, pro MctjV, propter ha?c verba , tw k<pwK yg\ «$Wa?: id eft mutaz & hirfutavnos quidem ru- 

betsegenus paruum, fedlurido colore vt maiores , pedibus clunibufq, hirfutum nouimus,)quafi Aet- 1 • 

yaiiouS%, hoc eft coloris olerum & herbacei. Scholiaftes tamen rubeta: nomen paluftri tantum con- 

uenireait:mutamver6illam,ranamefle,nonrubetam,hoceftrancefpeciemarubetadiuerfam.Ita- 

que Hermolaus Aetium non intellexifle videtur , nec Aetius Nicandrum : Nicander vero in re ipfa 

erraflc,nificoncederevelimus viridem illam paruam, quam calamiten vocanc& miiram authores, 

vfqjade6venenatamefle:quodtamenhodievuIgusnonputat,necmediciipfi,necmihiverifimiie 

cft:&reuera non eft muta.Quod fi dehac fenciebant authores , magnitudinis difcrimen addere de- 

buerant,vtalibifo!ent,ranas virides paruasdicedo.Sed vteaquoq; fic venenata, confudifle mihi ve- 

teres videntur ranulamhancvirideterreftrem,cum alteraranaterreftri venenata,nepebufone feu 

rubetaterreftri.finminus,oftendicupiovbinamdeterreftrirubetaloquantur.NamdepaIuftritan- 

TripUx tum rubeta fcribunt,vt Diofcorides, <bp>juuos $ct7if a.Wi.\£io£,&c. Omnino igitur in ea fententia fum, zq 

rana ter- ranam terreftrem mutam vel duplicem efle, vel ctiam triplicem : nepe bufonem feu rubetam terrc- 

resim ftrem,rubetam gibbofam , & ranulam viridem , qua: tarnen non oinnino muta eft , cum inftantem 

muta. pluuiam pre/agiat.Tzetzes etiatn,vtdixi,ranam omnem terreftrem mutam efle fcribit. Ad ha?c,non 

virides folum inter frutices & harundines reperiuntur , fed rubetre etiam aliquando, & gibbofe qui- 

demfepius.Facileigiturconfunderehasdirrerentiasfuitparuanimaduertentibus. Vtcunq;eft,nos 

remedia aduerlus omnes ranas venenofas in Rubeta dicemus. NicandriScholiaftes ranam mutam-, 

hybernam quoq, dici ait,inde colligens quoniam poeta rubetam paluftre Qp^oov G^cjv^W >> 9&/>o6»t*» 

ideftKftiuamcognominat.funtautema;ftiua:(inquitScholiaftes)voca!es&innocentiores,hyber- 

tix vero mutsc & exitiales. Verum Nicander ipfe nullam vocat hyberna;& xftiuam vere eciam appa- 

rerc,acvernutempiisvocefuainteralgaspr£cnunciarefcribit.A!ij£Eftiuamdiciconiiciunt,qu6dper 50 

a-'ftatemvenenum exeaconficiatur: nimirum quodcum cemporisproprercalore venenum fynce- 

rius ficnam in calidioribus quoq^ locis ranarum genus nocentius eft, vt Schol > aftes tradit. 

Defiriptio CRanazgibbofa^,cuiush'icerrigicdedimus,duoquaficornicuIaindorfomediovtritiq;cminent. 

rtm& gib- color ei viridis fere , fed obfcurus & fubfufcus eft. latera maculis ruffis fcarent , funt & digiti pedum 

boji. ruffi.D0ru.1m fuprathoracepaucismaculisnigris diftinguitur. Venenofameffeex ipfa f pecie colo- 

req^apparet.Hocgenusaferpentibusinfyluisdeuorariaiunt. Condunturhyeme&ranarpallidxin 

hortis agentes.qua; non comeduntur,& muta; funt,Georg. Agricola. 

DE RANIS RVBETIS T V M PALVSTRIBVS 

tum terreftribus : Et de remediis contra omnes venenatas ranas. 4» 1 

4 \ 

DiucrpeT\H Rvbetis vel ranis rubetisnon omnino 
authorum -^conueniunt interfe authores tamantiquiquam 
Jementi* recentiores. nam & in aliis quibufdam difcrepant, 
derubetif. &.inlQcis in quibus degant aflignandis. Nicander 

&alij medici Grxci phrynon fuum, (fic enim rube- 

tam vocant)paluftrem'tantumfaciunt,(vide plura 

fuperius in Ranagibbofa : ) Plinius& alij in vcroque 

elemento rubctam ex a»quo viuere fcribunt. diftin- j e 

guunt alij , primum in aqua viuere, deinde in terram 

progredi aflirmantes. alij in ficco tantum. alij dupli- 

cem faciunt rubetam,vnam paluftremfuigeneris, & 
Duplex diuerfam ab ea terreftrem:vnde opinionum variarum difFerantias fex colligimus. Ego , vt authores 
rubeuge- conciliem.quofda vnum tantu genus cognouifle exiftimo,fiue paluftre , fiue terreftre tantum : alios 
nm,'vnu V trunq;.Etinquirendumeft,anpaluftrisqua:damrubctafemperinpaludibusagat:aliaver6paludes, 
palujlre fiue coa£ta deficientibus aquis, fiue etiafponte deferat. Ranx rubetx in terra & in humore viuunt,, 
altud ter- Plin.Rubeta vel rubetu (fed pofterior ha:c vox Latina non eft : Aggregator ranam rubeti dicit cx Kh 
refire. ranide)frequenter inter rubos & ar udineta degit,& tam in aqua quam in terra ex ajquo viuit, Al berc. 

Sunt(r/f»*;qu* in vepribus tantum viuant,ob id rubcrarumnomine,vt diximus,quas Gxxciphrynos 

vocanr, 




DeRan.rub.Lib.IL £5 

vocantjgrandiffimar cun&arum,geminis veluti cornibus,plene. veneficioru,Plinius,in hoc fibicon- 
trarius:cumalibi,vt iam recitaui,in terra& inhumore rubetas viuerefcripferit. quod cgode rriino- - 
ribus rubetis verum efle putojgrandiffimas ver6 quas bufones & boracesaliqui nominant,terreftrcs 
tantum,quamuis non affirmo. Plinius vero grandiffimas dicendo,non in rubetarum genereintelle- x 

»t,quodnondifl:inguitinfpecies,{edfimpliciterinterranas.Iamqu6dgeminiscorriibushocgenu« 
infigniri ait,id ego non rubetae proprie dictae aut buforii , fed ranse mutae illi tantu quam fuperius gib- ' 
bofam nominaui conuenireputo,quae quidem nunquam inhumoredegit,non tamcn grandiffima' 
eft,fedcommunisaquatic3e ransemagnitudine. Rubetadi&aeft,quiainvepribusviuit,quanquam CurdiEiA 
prius in aquis.poftea fit terreftris, grandiffima cunctarum, geminis quandoque veluti corniculis , vtfit rubet^ 

10 inquitPlinius,dorfumexafperat,Hermolaus;quiaddendoverbum^W^,fateturnonfimpliciter 
automnibus rubetisid conuenire vt Plinius fcripferat.Sipontinus etiain vepribus tatum &inter ru- 
bos rubetam agere prodidit,Plinium fecutus. Sic Marcellus Vergilius quoque, Sunt & quse in ficco 
agunt ranae , vt rubeta: &calamitx. Kiranides phrynon ranam in ficco degentem efle fcribit. Ranae 
quaedam terreftres funt,quae in humoreetiam degunt,vt rubetae afperae & venenofejapidem in ca- 
pitc gercntes,Maflarius.ls autem afperas dicedo rubetas, ab Hermolao deceptus eft,cuius in Corol- 
lariohajcfuntvetbaiMirorquamobremDiofcoridesfp^o^hoceftrubetam^Aeioyjquodeftlxuis, 
cognominari dixeritrnifi quis rubetae duogcneracdnftituat,]ems&fmecornibus,exquadelibuto- 
riumvenenum,ficutexpaluftriquoq;mutaconditur,(hocfineaurhorefcribit:&egonullampalu- 
ftrem mutatn fcio.-)&afpera cornutaqj proprie fit buffo,cuius dorfum paulo antefcabrum efledixi- 

ao mus ex Aetij fententia , Hxc ille. Impofuit autem ei , vt video, codex Graecus manufcriptus, in quo 
te7o$ pro eAe<o£,legit. quod autem 'iteios , id eft paluftris legendum fit , tum ex^Egineta , tum ex Ni- 
candriAlexipharmacisconftat.& recle codices impreffiDiofcoridis eAe<o$ habent,vt& Vergilius 
interpres legit,fed perperam tranftulit,Rubeta vel muta paluftris rana , cum Graece nihil aliud lega- 
tur, quam fyfuZoc, ^a.-r^a.-^g. eAe<os,hoc eft, Rubeta rana paluftris : ^Egineta addit difiunctiuam parti- 
Culam$/>u£os«/3a75>ct%os eAew^haeclectiocx Nicandro ctiam coprobari poteft,qui poftquadepa- 
luftri hac rubeta vocali egit,mox peculiariter de altera rana muta docet.Carteru Aetius 15.36. de ru- 
beta fcribens quae e paluftri terreftris euadit,Exafperat ( inquit ) & vibrat terga dum fpiritu expletur, 
hoc eft cum inflatur per iracundia. Sed hinc nemo couicerit laeuem quandam eflerubetam,ab afpe- 
radiuerfam.tppiWnterdumfoloarfiatirinterimit iElian.de animal.11.1 1. Rubetaranaefpeciesefly 

g0 quaepaluftris vitae conditionem in terreftrem mutauit , vnde & rubetaappellatur, Actius interprete/ 
Cornario.Greca mihi haec fcribenti ad manum non erant: fed faciunt huc quae apud Varinum Iegi~ 
mus,$puuios pro «fyx^o^abundate e vocali,eT<&$ $>a.7$a.yy, /©-^ to l/AQipniuvoy >t^$™U&?^v$ > )i '&n 
T^^epe^o&o/^TrsTWf; ^i/AmSbu; (p6&a $'(&. ro wm7oy ,Etymolovus. Rubetapoetabufonemvocat,<!!uo" 
cius generafunt:alcera terrena,qux indomibus &vepribus agit.-altera paluftris, quae fui gencris 
vocem aedit, Georg. Agricola. Nos paluftres quafdam & paruas rubetas, ( dequibus Agrico- 
lam quoque fentire puto,) vocamus ©fiUctlfr&ffc, ideft rubetulas lacunarum (quodin lacu- 
nis&circafterquiliniareperiantur: ) & CO?dri(C,quafiparuas falamandras aquaticas,quodfimili- 
ter & vcnenofae fint & in aquis degant,colore etiam ventris fi miles. Hae f empcr paruaefunt, ventrc 
pallido fiue citrino,pundtis quibufdam difcolore;& fuo quodam fono vocis vtuntur.nam caeteti bu- 

a fones terreftres continuatum quendam fbnum xdunt grugrugru.Hx forte RAN^£ SCINCOI- 
D E S funt,(quod fcincos aquaticos,fiue falamandras aquaticas,vt nunc fcripfi.referant,) quas Ale- 
xanderBenedi&usfcribit,numerofiusquam par fitenatas , peftilentixfuturx aliquandoprxfagium 
cfleputrificam materiam vberius indicante natuta.nifi forte phrynoides dicendae fint: Ariftot.enim 
inproble.lib. r. copizm-ffl tuKpar$&??aLxoy <ppuoo&<$&v annummorbofumfuturumfignirlcareait. 
Rana in paludibus degit:item genus quoddam ranunculi ccenulcntii in dorfo, croceis in ventre ma- 
culis,quodnonclamatnifipoftquartamhoradieiferuentefole, Albertus. HocidemnimirugcnUSj?/^ cor- 
eft bufonis,quod recentiores quidam barbari CORNVTVM vocant,non ab eminentibus(vt in nuttu.A ( 
rubeta Plinij)veluti cornibus,fed a fono vocis,quo cornu feu tubam imitatur quodammodo.In Gz\- VO ce qaf 
liiseftbufonisgenus,quodcornutudicitur,avocequacornicinerefert. coloresliabetduos,tetrum/^r/«J 

jo (luridumfeufufcu)&croceum.Vernoteporeprodcunthaeranae,&vocemiriftar tubarumbinaein- harum e- 

' uicem emittunt.In fola Gallia vocales,elatae voceamiflamutae funt, Liber de nat.rer. Ranacornuta ditur. 
coloriseft(inquitAlbert.)cinereifufci,&croceiinventre:&moraturinpaludibusputridis,frcquens 
clamore.extra Galiia,fi quis efFerat,voceiedere aliqui negarunt: fed id falfum effe expertu fe Alberr. 
ait,quum per tota Germania altiffime clamet. Hxc fcripfera eum ex agri Tigurini loco iuxta arcerii RubeU 
Kiburgam, rubctae genus paruu mihi allatu eft,duplo minus ferc comuni rubeta,ca!tera fimile, quod minorKi- 
iamfubtruncovtillicper hycmemlateret feabdiderat. erateniminitiumSeptembris.tergoIurido, b ur g % 
afpcrb,ventre ex fufco albicantc,oculis aureolis:clunibus cruribufq5,|ed prxcipue digitis pofteriori- 
bus,piIofis.Has ranas alibi nullas aut rariflimas haberi aiunt ; vocemeis argutiffimam efle, quaj tubx 
aut campanz inftar audiatur ctiam ex longinquo.-degcre ipfas non in aquofis fed in aridis locis . Vera 
vo«mfuacmittcrc&a:ftatc;cumvefperidamant,noctefcquentefinepruinafuturaccrt6fpc^ 

'■-'•-— F iij } 



66 DeQuadrup. Ouipans 

autumno & hyemc non audiri. ^ Rubeta, id eft bufo,Niphus. Buffba nonnullis/Tduplici (cribitur, 
Dthufo- quodnonprobo. Buforanaterreftris nimijemagnitudinis, Grammaticus quidam. Inuentuique 
we. cauisbufo,Vergilius i.Georg.Borax^voxcorruptaaGracca/SaT^tx^fpecics eftbufonis.fufcico- 

lpris& maxima,itaqubdcubitalis efficiturmagnitudinisin terriscalidis:&cofueuic aliquandopar- 
tum fuum fuper dorlum geftare,lapidem in frote habct,&c. Albertus.Rubctisaliquandocaudaini- 
tjo eft , quam poft amittunt : ob id in ftagnis cum adhuc pufilla: funt , mutili runbus vocantur , Her- 
molaus. Luridam ranam apud Varronem rubetam incelligo, non calamiten vc Hcrmolaus:cauiam 
dixiinranunculo viridi/*. ^-Zd&SY^Leuitici i i.R.Saiomoninterpreraturrepcilefimilerana::ali- 
tyminA qui bufonem accipiunt,& nomen ab inflatione fa&um putant.ego crocodilum interpretor autfcin- 
dtuerfiru cum,(videinCrocodilo A.) Illyrijquidemhodieranamomnem;&Aivocitanc,bufoncmHifpani t<$ 
■Ungmru yi^^#«-f«;.i(r#^,r\-\2,quoqueLeuitieiii.varieintcrpretantur,camxleontem,crocodilum,lacer- 
<£■ natio- tam,rubetam:vide in Chamadeonte A. Triorches,phrynus & ophis (id eft bureo,rubeta & ferpcns,) 
num. intcr fe pugnant , Ariftot. hic Albertus habet, Vugmmfrichachjisfc cor$nos , id eft coruus aquaticus: 
tyrus autem aquaticum animal vocatum/r//w**,deuorat vtrunque iftorum:quibus verbisnihil ine* 
ptius dici potcrat. Auicennx intcrpres,vbi dc nocumencis veneni rubeta: agitur : Corpus rana; ( in- 
quit)&maximepinguceius, facilemredditdentium cradicationem. videturautcm hoceflecx pe- 
tro(a,(hic Belluncnfis pro pctrofa arboream hortulanam reponic,)& nondomeftica,&c. Auicenna 
4.6.i.8.ranaslacunalcs virides nominat,&marinasrubeas, proruberisfimpliciren&moxfequenti 
capitcranas citrinas,pro ranis paluftribiis venenatis vt Aetius habet, 1 3. y ^.& j y .Et rurfus 4.6. 5 . 2. fi 
demorfurana: marinscrubex,pro rubctafimpliciterex Aetio 13.36. MarequidemHebraicalin- 13 
gua dc ftagno ctiam & palude dicit.rubeas vero intcrprcs fortaffis pro rubecis dixerit, vel a viridibus 
diftinguendicaula. Grxcirubetam (ppuZot appellant, vcfupraex Plinio& aliis oftendimus. debet 
autemharc voxfemperpcnanflexafcribi,quoniampenultimamlogam habet,non (vc aquibufdam 
fcribitur)paroxytona.itf//S*/#,id eftranaterreftris venenofarubea, Syluaticus.eft autemvoxcorru- 
ptaa Graxa /xjuo^qux non rubetam fed glircm'figniricat,vt in Gliris hiftoria oftendi: & a Syluatico 
jpfo alibi miofis glis exponitur . Quamobrcm crrauic eciam Gillius qui in ^liano C\io/M>o%v$(ex Op- 
pianojbufonesinterpreratur.RanamrubetamNicandcrcp/s^ovOe/Jo^mjhoceftajftiuamcognomi-: 
nat : vide fupra in rana gibbofa. Ko.ctfsfia* Varino rana fimplicitcr exponitur : Gelenius nofter affi- 
nem putat hanc vocem Gcrmanicae^rott^qua rubetam fignificamus.Rubeta Icalice nominatur ra- 
$0,fo//4,£^4,tefteLucioScoppa.&a quibuidamc///4//0, (apudRhartosquiltaliceloquumurf/w//:) ,4 
vel^//^,vcinLongobardia.item^^,^«^4,^# ( ^»f.abaliisr4Wdrr^qiiavoceMacthieoIus Senen/is, 
magisproprieputOjprolacercominorevtitur. Rana;qu2damtcrreftresfunc,vcfuntmucae,&rube- 
tar:quar & racanellae quafi ranicula: vocantur:& non comedun tur , quoniam farpius cum bufonibus 
coeunt,quam ob cauiam malignse reputantur.Monachi in Mefiien. Scoppa rubctam ccia ranauoto f 
&r4»^f/»/4ifr«^//<?incerprecatur:qujevoccsdiminutiiiarfunt,&forteadranunculu viridemper- 
rinent.nam & in Gallica lingua aliquiconfundunt,cralfam vel craffantium.vt ipfi fcribunt, (graiffet, 
«*v^«r,)vulgodicl:amranam,rubetaminterpretantes,qu2EomninoranuncuIusviridiseft:rubeca 
vero Gallice crnfault vocatur,circa Neocomum boug. HiCpankc fipoe/cuerc 0. Germanice ^rof f ,no- 
mcninHelueriafamininum,Argentina:&alibima{culinum:alijfcribunc^'rofC.Tcrreftrempri- 
uatimvocamus^arfttlfroff, ideft horten&mrubetam: (licctnonnulliranam gibbofam fupra de- .^ 
fcriptam fie appcllent , ) Saxones .Ouapp. Flandris rana eft <pMf / rubeta <p3&lK. Anglis tode. Iliyrij 
omne genus ranac zaba vocitant. 

B. 

De paruis paluftribus ieu lacunarum potius rubetis,quas &cornutas vocant a Cono vocis, prarce-; 

denti capitc fcripfi: vbi etiam cornibus exafpcrari rubctarum dorfum,quod Plinius lcripfir,hacrenus 

mihinon vifum dixi:& vnum tantum rubcta: genus, quod ranam gibbofam appellaui , oflibus cor- 

Qifcrittis nuumfcrcinftareminencibusindorfomihicognitumcfle. Rubetaquaepaluftremvitam interre- 

iJibii** ftrem mutat,animaIeftmagnitudinenihilominusteftudine parua,.Aerius. Similisranareft.ied pe- 

dibus brcuioribus,incrrioriqi & turgidiore corporc,Mich.Herus. Color bufoni cinereus pellis den- 

fiflimavifcofaqj,ita vtmagnisetiam i&ibusnontedatur,Albertus: duriflima, vtbaculisetiam argrc J 

vulncrctur,MacthacolusScnenfis.Bufoqucmipfenuperinfpexi,menfeIunio captumiuxtafterqui- 

linium,Iurid o & fulco icu nigricantc colore erat,craflis & deformibus mem bris, cute maculis & vc- 

• luti puftulis quibufdam exafperata,torpido & ignauo corpore:maculis nigris,prarfertim in lateribus: 

vcntre turgido inflatoq;. cum baculo tangerem &ferircm , aridiufculus fonus ob afperam duritiem. 

euris,& tanquam ex concauorcddebatur. capite crauolatoqj:dor(b plano, nonita eminerite vcin 

mutis illis ranis quas fupra gibbofas nominaui. Subcapite circa collum parte proria ( id eft tqrram 

ipe£tante) colorpallidus vcl fubflauuserat. Apocynon appellantofliculum in rubeta:laterecom- 

pertum finiftro , quoniam canum impctusinhibcatmam aliud ad fuperftitioibs fimilitervfus in dc- 

Xtrolaterequ#ritur,vtin(».recitabitur. Ibidcmdicamdelapidequem bufonesquidam incapice 

gcftare falso creduncur. In Hifpania; partibus illud prxcipuc boracis genus reperitur,quod lapidcm 

in 



DeRan.rukA.B, Lib;II. 6f 

in fronte portat,Obfcurus. Borax fpecies cft bufonis^colore fufco,maximi,&c.(vtin ^.retuli,) qux 
lapideminfrontegerit,Albertus. f Bufoanimalafpcaufcediirimo^fetturhaberecoringutmrc, Cor 
necfacileinterficinifipermediumgutturtransfigatur,Obfcurus. Rubetariecuromninoviriatum j^. 
eftyvtcorpusquoqueeiustocum prauotemperamentoafficicur, Ariftot. depart. 5.11. Iecureidu- 



cius oua ventri fubdita funt,Idem. Pedeftrium quadrupedcs quaj oua pariunt, eodem coeunc mo- „"*' 
do quo ca qua: animal gcnerant,mare fuperucnientc.habent vero in quod mcarus(genicales)concin- J**' 
gant,&quopercoitumadha:reant,vtrana&paftinaca,&reliquagcnerisciufdem, Ariftot. egolc- tttm ' 
gendum coniicio,vt rana & rubeta,&c. quanquam Grax£ t^vy>m legitur, id eft paftinaca: , pro quo 

*° <p/>u£ojrepono. Rubecisaliquando caudainitiocft,quampoftamittunt: obidinftagniscumadhuc 
pufilla;func,muciliruribusvoeantur,Hermolaus. 

C. 
Rubeta:dida:funtqu6dfereinmbis&vcpribusdegant,quanqum &arnphibia:func, quafdam Vbidegat 
terreftres,qua:dam paluftres tantum , aut maiori ex parte , vt pluribus expofui fupcrius capite primo. rubeta. 
Humida loca & marcida incolit : Solis claritatcm odit , nec facile fuftinet. interdiu latet , nodu pro- 
greditur,praxipue per vias tritas ab hominibus,Obfcurus& Albcrtus, ^Eftate incolit fubterranea & 
vmbrofaloca,Ponzectus. Interdiu non apparccnifi locisadmodumfolitariis:&nonegrediturde 
terra nifi tempore pluuia: , Albertus. In terra humida& opaca , & inter fepes verfari gaudet,Mich. 
Hcrus. Conditurhyemc,Georg.Agricola. ^Subccrrahabirac,&humorecerrenoviuic.hcrbas& ^ijjbia 

*© lumbricos aliquando comedit , Albcrtus. Bufo terra vefcitur , idcjj pondere & menfura. quantum wjcatur. 
enim antcriorepede concluderc poteft , hoc illi pro cibo quotidiano eft. timet enim nc fibi tcrra pro 
Cibo dcficiat,Author4enat.rcr.Dicicur debuffbnequod dctcrreftrihumido no edic , nifi quantum 
rnanu femcl capere poteft , times quod ei toca terra non fiifficiat. fed hoca vulgo acceptu eft,nec vl- 
lo experimeto conftat, Albert. Hinc eft quod fuperioris fa:culi(apud Gcrmanos) pi&ores,auaritiam Aumtia 
cxprefluri,muliere bufoni infidentepinxerunt,Mich.Herus. Saluia libenter vefcitur,cuius radix ca- permulie- 
mcn ei letaliseft,Phyfiol.Rubeta etia apes interimit. fubics enim aditus aluei,afflac , & obferuans ra- rem bufi- 
piteuolantes.nullohax afficimaIoabapibuspoteft,fedabapiario facilcinterimitur, Ariftot.vide ni injide- 
moxinD. ^Animaliaqua:habentfpiritusfubtilcs&debilcs,no6luvidentnoninterdiu,ficutbufo- tem ex- 
nes,Gordon. videtur auce bubones aues nocturnas intelligcre , qua: ab Icalis & Hifpanis bufones di- preffa. 

fo cuncur. Gredi autem potcft ctiam bufo no&u cernere,quoniam no&u progreditur,interdiu lacet,vc Noitu <vi- 
aues plerarqj omaes qua: idem faciunt. ^" Rana: terreftres , vt mutar & rubeta: , non comeduntur: dent. 
quoniam fipiuscum buffonibus coeunc,Monachiin Mefuen. Bufo expucredine vel corrUpcione Vnde ni- 
terrz nafci pucacur , Obfcurus. Ex bufonis cremati reli&o cinere bufo viuus regeneratur , nec tm-Jcantur. 
tumvnus,fedcriamplurcs, Phyfiologus. InDarieneprouincianouiorbisaerinfaluberrimuseft,vc- 
porccoenofa&paludibus fceridisfeptarimo vicus ipfc paluscft, vbiexguccis mancipiorum dexcra 
cadentibus,dum irrigant pauimenta domus,il!ico bufoncs gignuntur : vti alicubi cgo ipfein pulices 
guttasillas zftatc conuerci,Pcc.Marryr.^"De voccquam xdanr cu paluftres parua: rubeca:, cum ter- 
reftres maiores,fatis di&um eft fupra cap.primo. ^Gofturdi aues(alauda: crift ata:) dicuncur oua in 
tcrra parere & raro fquerc : vnde vulgus menticur narca bufonibus foueri , Albcrrus. Scribic autem 

4° authorlibridenat.rcr.vulgoferrigofturdorum ouaabufonefoucri,& pullosdemum exdufbsa 

parentibus curari. ^ Non faliunt rubeta: vt cartera: rana:,fed propter corpus ignauum,turgidum at- i nce (fas t 
^uc iners,& pedum quoqj breuitacem,tardeprocedunr.Irara: tamen aliquado manifefte infurgunt, 
&Ia:dcndianimo,vtAetiusfcribit,infiliunt. ^"Boraxcumrangitur,inflarur, Obfcurus. Ranaqua: obftwa- 
rubet,dcterioreft.ha:cmenfe Augufto ositaocdudit,vtneqj cibi potufuefumendi caufa,neqj vocis tig% 
adenda: aperiat. quod fi manu vel baculo vrgeas , argre tamen aperies , Author denat.rerum. Itali 
ramarrojd eft bufoni(fecundum alios lacerto paruo)umilem vulgb dicunt efle hominem , qui con- 
ccptam iram non rcmittit antequam fe vlcifcatur,obftinatus potius moriturus.aiunt enim bufonem 
fi quid in os ei inferatur,vt ferrum aut aliud quidpiam,id non dimittere, fed fubinde mordicus tene- 
re,vcmoriarurpotiusquamremittat. Itaqueauarumetiamhominem &nimium tenaccmbufbni 

f° cbmparant. ^"Vtraqjrubeta(tumterrenatumpaluftris)fibacilIofepiusverberetur,inflatocorpore, virus. 
Virusprimo eclunibus exprimit , deindcladeisquibufdamguttisfudat,grauiterodoratis&putidis. 
occiditur autem difficulter, Georg. Agricola. Noftri humorem illum venenofum retro eiaculan- 
tes rubetas,meiere dicunt , fed improprie. nulla enim Vcfica neqj vrina ranis. Obferuaui etiam ipfe 
nuperhumoremqucndamarubetacaptaexcerni. ^*Rubetafrigidiffimumcftanimal,Obfcurus: Frigidi- 
perquam frigidum& humidum, nam nifi abundaret ineis humiditas,corpora earumnonauge- tas. 
rencurcamcicOjPonzectus. Totaprauotempcramentoafficitur,Ariftot. ^"Peculiatiquadam her- 
bavtiturquavitam^^w^vtlegitlo.Vrfinus^recuperac^rucaverointerflcitur^Obfcurus. Saluia dc- 
lec^atur in cibo,euius tamen radix ei letalis eft,Idem.Bufb primo aqua perfufus,&poftca falfus,cre- 
pat,& tandem confumicur vfquc adofla, Albertus. 

F iiij 







68 DeQuadrup.Ouiparis 

D. 

Iracudis. Rubeta animal eft perquam iracundum, & fi quid ei obtenfum mordieus arripucrit, moripotutt 
quam remitterc velit, vtin C.dixi. Verberataraepeviruseclunibusemittit.&inficitverberamcm: 
Ltdcndi Exafperar & vibrat terga dum fpiritu explctur, atque ob id ipfum ardentior euadit.ad lcdcndum ita- 
Jiudium. que & manifefte infurgit,& faltibus intcrpofitum fpatjum contrahic.raro quidem morfum infligens, 
verumanhelitumconfueuitvehementervirulentuminducere,ade6vtetiamfianhcIitucontingat 
tantum,eos qui prope funtlardat, Aetius & Auicenna. Inflacfeirara,ramprorerucaudax, vt infiliat 
quoque proximum,quanquam fufpirio fe frequencius quam morfu vindicans,bufo inde vt arbicror 

pcsinteri- 
mit. 

Mubeta rana:traduntur,Plmius. Apibusnocencrubecaj&rana-rluraria^lianus. Expcrrusfumquodralpa 
boftes auidepaiciturbufonibus&ranis. reperienimtalpamquze fubterra pedefortitertencbatmagnum 
Talpa. bufoncm : qui iam fugiens e terra totum corpus fubduxerar & altam vocem propter morfum talpas 
sedebat, fed ranar etiam ac bufones , ( quod & ipfum experimento mihi conftat , ) mortuam talpam 
Aranea. edunt,Albertus. ^Bufonunccumaranea,nunccumlacerta,quandoquever6cumcolubro,vel 
Lacerta. etiam cum ferpente praelium fubir. la-fus autem vcneno alterius animalis vcnenofi a plantagine re- 
Coluber. mcdium accipit , Phyfiologus. Cum aranea pugnat & ab ea vincitur. nam cum illafrequenrerpUT 
Serpens. pugerit,nec bufo vlcifci fe pofiic,vfqj adeo inflatus turget, vt medius crepet & moriatur , Obfourus. 

Boraxpugnaccumaranea,ficut&fcrpens. araneaquidemfuperne filofufpenfadefcendit,&ccre- *<* 

brum vtriufuis eorum pungit.bufo autem irafcens inflatur,& aliquando crepar ob vcnenum aranec^ 

Albertus. Accepi ab iis qui fpec"tarunt(inquit Erafmus in Amicitia inter Colloquia ) fimile diflidium 

araneo efle cum bufTonibus,(quale cum ferpetc, ) fed bufFonem icFum fibi plantagine admorfa mc- 

Fabula de <Jcri. Audies(alloquitur fuum congerronem)fabulam Britannicam. Scis illic coclauium folum con- 

Bufoneab fterni fcirpis virentibus.Monachus quidam fafciculos aliquot fcirporum in cubiculum congeflerac, 

aranea fparfurus cum eflec commodum.Is quuma prandio fupinus dormirer,bufo ingenscrepfic, & os dor- 

interfe- n uentisobfedit,infixisfupernoatqucinferno]abroquatuorpedibus.Detraherebufroneccrcamor5 

& 9 » erac,nonamoueriquiddameracmortecrudelius.Quidamfuaferuntvtmonachusadfcneftramdc- 

ferretur fupinus,in qua ingens arancus habebac telam.Fa£f um eft. Mox araneus hofte confpeclo fi- 

lo fe librar,& buflbni fpiculum infigit,ac filo fe recipit in telam. Intumuit bufFo , fed non eft auulfus. 3 © 

Repctiturabaraneo,magisintumuit,fedvixit.Tertioicl:us,abduxicpedes,acmorcuusdecidic.Hanc 

€atue. graciam araneus retulit hofpiti fuo.Hec ille .Catus cum bufonibus quoqj pugnare dicicur,Obfcurus, 

Cacus ferpences & bufones interfkic, fed non edic : & lxdicur veneno, nifi aquam ftacim fuperbibat, 

Sutee Albercus.RubecamrapirexedicqjbuceojAriftoc.icemaccipiterrubccarius.Ecalibi, Buceo,rubcra ac 

Sputum ferpe ns pugnanc.^Marcion Smyrncus rumpi fcolppendras marinas fpuco cradicitem rubetas aliafq; 

/ uta ' ranas,Plinius.Boraxherbapeculiari vticurquavkam(alias < y//«7»)recuperar,rutaver6iRterficicur:& 

Odor vi- odorem florenris vines fugic,Obfcurus & Albercus.Serpentes quoq; rutam& vinea: florentis odo- 

ne* flore- rem f u g ere legimus. Ciconia bufonem non nifi in magna fame comedic : vnde venenofa bufonis 

tu nacuraincelligicur,Liberdenac.rerum. 

F. 4» 

Vfusex Carnibus ruberarum in hamum poficis.purpuras praecipue allici ccrtum eft , Albertus & Ifidorus 

rubetii. e xPlinio,quihocde ranisfimpliciternonderubecisfcribic. Nicanderrubecam paluftreminalgis 

Progno- damorc fuo veris aduentum prsenunciaredocec. Rubecae paruat rerreftrcs cum vcfperifuumin- 

Jiica tem- fl; ar cornu aur rubse fonum 2edunt,nodtem fequencem abfque pruina fucuram cerco polIicencur.Bu> 

peslatis. fones cum vefperie cauernis egrediuncur,magni prsefertim &multinumero,pluuiampra2mon- 

ftranr,GrataroIus. 

F. 
Bufonum Hifpani quidam cum in Beraguainfula noui Orbis ad extremam famcm reda&i eflenc , xgrotus 
efa quidam bufones duos co&os emir pro duabus lineis auro inrexto fubuculis , qua? aureis Caftellanis 

fcxvendipoceranc,vtfcribirPctrusMarcyr]ib. io.OceaneseDccadisi.&rurfus circafinemlib.r, yo 
tcrtiseDecadis. 

G. 

Jtemedia Rubeta frigidiflimum cft animal,Obfcurus. Saferna in libris dc agriculcura, fi qucm glabrum fa- 

exrube- ccrcvelis,ranamluridam(rubecamincelligp,vtdixiinranunculoviridi(_^'.)coniiccreinaquamiU'- 

tis. bet,vfquequo ad tcrtiam partem decoxeris,eaq; vngere corpus , Varro. Rubeca: fanguis pfilochrum 

eft,Kiranides. ^"Suncexreccncioribusquirubeca arida buboni peftilenciimpoficavenenummire 

, , cxcrahi doceanc. ^ Acopon ex rubecis quod omncm afFe&ionem rollir , defcribicur apud Aecium 

* r~ lib.i.i.cap.44.hisverbis,Radiciscu.cumerisagreftisviridislibrasfex,oleidulcislibras fex, medullac 

^"jJm ceruinaj,ccrcbinchina;,cera:,cuiufquc fcfcuncem,ranasrubctarappellatasviuasnumerofex.rubecas 

"** ' traicfto pcr pedisplantam filoin olcum dcmiftas doncc flacccfcant coquimus : deinde extra&is pcr 

plan- 



DeRan.rub. G. Lib.II. ^ 

tas filo traioftis ranis , fylueftris cucumeris radicem viridem concifam iniicimus , atque donec vires" 
ftas in oleum tranfmittat coquimus & excolamus. Poftremum liquefacla, itidem percolata, ad 
oleuaddimus^&invitroreponimus., Vreremane&vefpereadpodagricos,arthriticos,ifchiadic6s, 
&refolutos. Perhuius vfumnouimus hominesapodagra&chiragratorocorporediftortos, poft 
lauacrum,in tantum conualuifle,vt citra omnem ofFenfionem obambularcnt.Quandoq; apparaui- 
mus,inquit AfcIepiadcs,hocpharmap.im,additis adhancdefcriptionem famfuci libra vna,vnguen- 
xicrocinilibravna,opobal{amiquadrante,{anguineteftudinumnumerodecem,Ha:cAetius.Simi- 
le autem paulo poft ex Galeno adfcribam. Ab hoc differt quodlegitur apud Galenum lib.y.de com- 
pof.medic. fecgenera:Hoc,inquif,vfusvirxyfticus, (arhleta,) &acopi&malagmatismodo,atoto 

*P affe&ucbnualuit.confecTiiofichabet. 01eiveterisSabini,cucumerisagrcftisradicis,cera?,apochy- 
matis,adipis fuilUe veteris,fingulorum libras tres.ranarum rubetarum magnarum numero tres , vel 
fiha£nonfintparuarum(nimiruviridiumqHascalamitasvocant,)quinque.medull^ceruinx,aphro- 
nitri,fulfuris viui,olei laurini,irini , fingulorum vnctres. vnguenti malabathrini , fampfuchi,vtriufq; 
libram.Radicesincraffiora fruftafe&as,acinoIeum flmulcumfampfuchoconieclras, fupra prunas 
incoquito.vbiradices inaruerint,humorem exprimito. radices quidem & fampfuchum abiicito:ra- 
nas infportulam textam imponens , huiufqj oras confuens,& oleo expreflb committens, rurfiis vas 
coopertum igni fupraponito.vbi iam fatis magnum temporis fpatium interceflerit,vt rana: collique- 
fcant,(contabuerint,)fportuladepofitahumoreexpreflbabiiciatur. Reliquooleoliquabiliaindito, 
mouensfinerequicpoftremo medullam &galbanum((Icetiam A&uariushabet.vndeapparetgal- 

*° banimentionem&pondusfuperiusomifla)adiungito. Poftquamfolutafuerint,abignetollito,ac 
modicerefrigerari permittens , arida tunfa , ac tenuiffimo cribro fecreta infpergito, mouens affidue. 
Tumin mortarium efFufis, iterumq; tunfis , malabathrini vnguenti pondo & femiffem ( pondo tan- 
tum,ideftlibram,vtfupra.fic&A£i:uariushabet)adiungito,&rurfustundito.exceptavafeplumbeo 
vndiqj obturato,vt nihil perfpirct,feruaco. Vteris medicamento interim vt malagmate,fada morbi 
inclinatione,interimvtcollinitione.nampharmaciquodfatiseftcapientes,foluentcfq5 vnguento,vt 
ccrati liquidi fpiflitudinem habeat,vtimur,Hucufq; Galenus:ex quo ad verbum eandem defcriptio- 
nem mutuatus eft A&uarius in libro de medicamentorum compofitione.Rurfus eodem loco apud 
Galenumhabetur & aliud acopum ex rubetis Flauij Clementis fimile illi quod fuperius ex Aetio re- 
tulimus.&moxaliudpretiofum &exmultismedicamentiscompofitum,Pompeij Sabini,qua? bre- 

3 o uitatis caufa relinquimus. In priore quiderri parando oleum diuiditur , ita vt in vna eius parte radices 
cucumeris agreftis coquantur, in altcra ranae : deinde percolatis iis mixcifque liq uabilia adduntur,vt 
galbanum,terebinthina,cera,medulla. Suntetiam quiteftudinum(terreftrium ) fanguincm,&alia 
quxdamadiiciaiit. RubetarquinquemifcencuracopoPifcatorisalteri,apudGalenumdecompo£ 
medic.fecgenera lib. 2.Rubera:mulca: deca&a? in oleo cum fummis thymi ramulis ^&rpreflus & fa- 
le(& expreflie & illita;)per triduum continue in camino balnei,podagncos fanant,Kiranides. ^Ra- 
namrubetam &adipisvrfinatvncias trescum olei veterisfextariistribus inolla rudiad medias de- 
coquito,deindecolato.ha^cvncl:iofrequenteradhibita,nonfolumneruosconrirmat(arthriticis,)fed 
&paraIyfinrepellit&reprimit,MarcclIus. AdfcabiemequorumrRubetam occifamcum vino& 
aquainvafexneocoquito,&hocdecodofiueliquore(/^)6()inungito,EumelusinHjppiat.Gra:cis. 

4° C«Rubi^tadecoda&inaquapotuidata,fuummorbismedecur,velcuiulcunquerana;cinis,PIinius. 
Etalibi,Omniumquadrupedummorbiscapram folidam cumcorio,&ranam rubecam difco&as, 
mederi reperimus. Ranarum coradalligatum frigora febrium minuit. maximeautem quarcanis 
liberant ablatis vnguibus ranx adalligata: & rubetx. Iecur eius(rubetae) vel cor adalligatur in panno 
leucophseo,PIinius. ^Ranxrubetxoccifxinfumoarefa6ta;particula,quantavidebitur,inlinteo- , - / ^*7^ ;z - 
lo inuoluca,& ex Iicio collo fufpenfa eius cui nares fanguine fluunt,mire prodeft, Marcellus. Audio £««*«» 
FridericumSaxonia: duccmnoftra memoria,adfanguinemfiftendum,bufonemveruligneocrans- "^ium 
fixum &in vmbra diligenterarefa&u , inuolutum fmdontf manutenendu dedifTelaborantibus,do- ('ftdum. 
necintramanumincalefceret,icafanguinemmoxrepreflum:cuiusreiracionenonvideo,nifiquod 
horror & metus facir,fanguine ad cogitarionem de animali tam contrario naturas hominis refugien- 

fo te.fedforfanillumqui tcnetaut alligatumgerit,quid linteolo contineatur ignorareoportet,vtin 
plerifqueiftisfuperftitiofisamuletis. Bufoneshodiefufpendunturaerevtarefiant,&pra:fentiflimo 
remcdiofiftuntomnem fluxum fanguinis ,Chriftophorus Salueldenfis. Alij cinerem rubetar, vt 
fanguisfiftaturafpergivoIunt,cui remediorationondeeft. VideetiaminRanaG. Bujfovftmfisiit 
natttr<edotecrwrej.o. Vrfinus.-cuilacobusOliuarius fcholiaftes adiicit , nihil melius fanguine fiftere. 
Plin. ramenhanc vim non rubeta?, fed aliaru ranaruciheriattribuit: Ad fanguine fiftendum(inquit) 
&ranarumillinunt cinerem, velfanguinem inarefa&um. Quidam ex earanacalamite, minima 
omnium&viridiffima,cinerefieriiubent.a!iqui&nafcetiumranaruminaqua,quibusadhuccau- 
daeft,in calice nouo combuftarum,cinerem,fi per nares fluat,iniiciendum. _ Corium bufonis & re- Ad fiB*~ 
fta teftudinis ficca tritaqs ,vel etiam vfta, puluere aut cinere fiftulis immiflb , f "anant eam prius morti- lasjanat> 
ficatam, Amoldus in Breuiario 3.11 .Et paulb poft:Bufo,quantus haberi maximus poteft, exentera- das. 



70 DeQuadrup.Ouiparis 

tus,totusimpleatur radice laureolaztrita&ftercoregallina^&fale cumvnguentaexalthsea.eom.'* 

mixtis:&ficinveruafleturdoneccombuftusfit,itavt cumomnibus illisquibus farcluseftconteri 

pofllt. Q)lligendaeftetiamemananspinguedo:& deea quandoq, modicum infiftula &depul-. 

,. uereomniumprxdi6torumponatur.hocpuluererufticusquidam,vtip(cmihiretulit,omnesfiftu- 

Jttme ta j as j n q Ua uis partc cbrporis abundantcs curabat. Cum mulierismamillaoblactisabundantia fup- 

ex cinere p Uratur g^ C ancrofa flt,ac perforatur,tum caro illa infedta & partes vicinas exedens,hoc modo breut 

bupnum. tern p orecuratur; Bufonemcrafrumoccidequocunq5modo,&'lignoinfixumdomum portes,& in 

bilancepondercs, addafqj eiufdem pondetis cancros viuos,&inollarudi vitreataopertaqj&luro 

munita,ita vt in medio tantum foramcn exiguum relinquatur , vrito fuper pruna mediocri , calore 

nonintermiiro:&hoccinerevtitor,Innominatus. Inteixlumhamiorrhoidestantumdoloreminfc- io 

runt,&adeolargumfanguinem profundunt,vtfsepetotum hominembreuiexbauriant. Huicmalo 

Nicolaus Florentinus emplaftrum fuperimponite cinerebufonis,cuiusvirus(vt& fcorpionum) 

aduftioneconfumifcribitlibro de curandismorbis capitedeharmorrhoidibus.Nam&fanguinem 

(inquit)hxmorrhoidumfiftit,&doloremfedat,&ipfasdelet. HoccinercadeimdemafFe&umtan- 

quamfecretoquodamremediOjVfumefleaudioLutetixquoqjiniignequendammedicum. Con- 

tra venena marini leporis & rubetx,cinis eorum remedio eft in aqua potus,Obfcurus. Albertus fim- 

pliciter horumanimaliumcincrem remediumeflefcribit contra venenumipforum. Podagrisar- 

ticularibufqj morbis vtilis eft rubeta: cinis cum adipe vetcre. quidam&hordei cinerem adiiciunt» 

trium reruma?quopondere,Plinius. Articulis& pedibusprodeft rana: rubeta: exuftxcinis, cum 

fambucicoliculis tritis&feuohircinoveterepermixto&decoclo, pariterqjimpofito,MarceI. Sa- ict 

monicus paruam fambucum cum hircinofeuo(ab(querubeta)ad podagram commendat. Sunt qui 

equis puluerem ex bufone( vfto nimirum)in oculos albugine aut fimili vitio laborantes inflent. Pul- 

uis bufonis exenterati,combufti in pignato,pannum oculi corrodit, Albertus de Villanoua. Falconi 

bufovftusinpaftudatur,fipenna:eiusatmeisexedantur, Albertus. ^Ranamrecentioresquidara 

vocant vlcuslatum nigricans & peftilens(carbunculum puto re&ius vocaturi)quo boues interdum, 

nificurentur.nonodiepereunt.curatur autemcufpidelignca,quarana rubeta transfixa fuerit vel 

fimpliciter,vel etiam in ea arefacla. ^Corpus ranx,& prajfertim pingue eius.facilem facit dentium 

eradicationem.videturautemhocefleexpetrofa^arboreahortulana.Belluncnfis^&nondomefti- 

Exfan- ca, Auicenna&Syluaticus internocumentarubeta;. Vide fuprainRanuncuIo viridi G. Rubeta: 

guine. fanguispulothrumeft,Kiran. Videinitiumhuiuscapitis.alijrana:viridisparua: fanguinihanc vim 30 

ExocuUs. adfcribunt. ^Ranxterreftiisdidxoculirccipiunturinvnguentumcontralumbricosnumerojp. 

Mira ejr apud Nic.Myrepfum. *j De rubetis ranis quae in vepribus tantum viuunt, mira certatim tradunt au- 

fuperfti- thores.Illatis in populum filentium fieri. Ofllculo quod (it itx dextro laterc in aquam feruentem de- 

tiofa de ie£ro,refrigcrari vas,nec poftea feruere nifi exempto.Id inueniri obiecla rana formicis, carnibufque 

rubetis. erofis,fingulainfoliumaddi. Etaliudeflein finiftrolatere,quodeiecfoferuerevideatur,apocynon 

vocari,(Chriftoph. Salueldenfis Germanicc interpretamr DiC^Kfmm frotmt : j canum impetus eo 

cobiberi,amorem concitari,& iurgiaaddito inpotionem. Vcnerem adalligatum ftimulare. rurfusa 

dextro latere refrigerari feruentia. Hoc & quartanas fanari adalligato in pellicula agnina rccenti, 

aliafqj febres.amorem inhiberi eo.Sunt qui noftro tempore,in Angiia praxipuemon ex lateribus ru- 

beta: os illud fuperftitiofum,fed ex fronte requirant, hoc modo : Rubctam magnam & annqfam per 40* 

medium fcindunt, &inmyrmeciaformicisexponunt, qua-carneserodunt. ficofllbus tantum reli- 

clis capitur os frontis,quod in vetulis buftbnibus nigricat & prardurum eft.oflea: tamen non lapideae 

fubftantia:.SedquoniammuItifal{bcreduntverumIapidemincapitebuftbnisreperiri,qua:deIapi- 

deilloapudauthoresobferuauiadfcribam. 

De lapide ^ Recentiores Iapidem in capite rubetashaberi tradunr,quem ad dolores ilium gcftatu probenr, 

quemin fed qui viua ea fit exemptus, quales vulgo magna etiam copia feruntur anulis. quanquam huncelici 

capitebu- potiusquameximiviuentibuseonftat,puniceo inpanno,cuiusplurimum colore dele&antur. ita 

fonis re- dum ipfi feriando relaxant fe,capitis onus deponunt, id mox in fubie&am ciftam c medio foramine 

^mri^«/collabitur.alioquieaeftaIiisinuidiflimanatura,vtlapideeum,nifitolIeretur,reforbeat,Hermolaus 

dam tra- &Maflarius. Borax,funtquichelonitenvocentIapidem,inuenitur vtaiuntincapitebuffonisfenis ro 

dunt. acmagni.BrafauolusrcfertfeincapiteilIiusanimalisinuenifl"e,efleq50spotiusquamlapidem,(quod 

ipfe e bufonis capite eduxerit colore ad nigrum inclinante. ) D uplex eft,cauus ofliqj perfi milis,colo- 

refufco pallente,& alter qui in ofTe lapidem continet. Verum os capitis eft, vt Brafauolus refert,quod 

vetuftate concrefcit, quiaterraalitur. Sed vires nonnoui: aduerfuscalculum vaIereputant,egoin- 

certus fum an prohibeat lapidis generationem.at omnino prohibere non poteft,neqj omnis. an ve- 

roaliquisretardet,dignumdubitationeeft,Cardanuslib.7.defubtil. Etrurfus, Oriunturlapides in 

animalibusduobusmodis.-aIteroquidem,frigore,vtinlimace,pcrca,cancris,buflbne,&(vtaiunt) 

Indicis teftudinibus. Borax fpecies eft buffbnis , fufci coloris & maxima, ita quod cu bitalis efficitur 

tnagnitudinisinterriscalidis: &foletaliquandopartumfuumindorfogeftare. In huiusftonte la- 

pis inuenitur,cuiusgratiaetiam occiditur. Eftautem lapis interdum aibus,qui prssfcrtur : interdum 

fufcus 



DeRan.rub. G. Lib.II. 



7 1 



fufciis fubniger , qui probatur quum in medio habet guttam citrinam i alias virulentus , & tempore 

, meoinuentus efttotusviridis.cftquandobuffonisfiguraineo vifiturimprefTa,Albertuslib. 2.z.de 
animalibus. Sed paulo aliter citat Al berti verba Syluaticus in Pande&is cap. 43 y . ex Alberti libro de 
mineralibus vel lapidibus , funtautem hax.-Lapis borax(inquit Albertus) in capitegeneris cuiufdam 
bufonisrepertuSjduorumeftgenerum. Vnusalbusaliquantulumfufcus: &alterfiviuoadhucpaI- 
pitantebufoneextrahitur.in mediohabetoculum cceruleum. Noftraquidem^tateextra&usfuic 
vnus e bufone paruus,viridis. Aliquos etiam vidimus in quibus efHgies bufonis erat exprefla,qui de 
hocgeneredicebantur.vulgo amcmcrapodw£(crapauldinesGz\\ice)dic\ix\mt. Sordes purgantinte- 
ftinorum & fuperfluitates , Hxc Syluaticus ex Alberto. Scd Albertus hanc vim expurgandi intefti- 

1° naillitantumgeneritribuitincuiusmediooculusquaficceruleusapparet,fideglutiatur. Etrurfus 
cap.^fip.iterum ex Alberto,Lapisnife(alias nufe) vt quidam dicunt, egenerelapidum eft, quiinue- 
niturincapitebufonis. -Suntautemduogenera: vnusfubalbidus,tanqriamfilac(multum)mixtum 
ianguini(pauco)fuerit,ita vtla&is color fuperet:& ideo fanguinis obfcu*is vias ( venas ) in eo dicunc 
apparere. Et aliuseft niger:&aliquando pingitur in eo bufo fparfis pedibus & ante &poft. Dicunc 
ctiam quod fi ambo fimul includantur pre_fente veneno,eos adurere manu tangentis.probari autcm 
hunc lapidem,fi cum exhibetur (admouetur)bufoni viuo , bufo eleuetur contra eum,& ore fi potcft 
attingat.Dicitur etiam prafente veneno variu effici illum qui fubalbidus eft. hoc fimiliter Euax fcri- 
bit,Hucufq; Syluaticus. Lapis ex capite bufonis ab homine geftatus veneni malitiam arcet , Phyfiol. 
Hiclapis cumbufoni viuo& palpitanti extra&usfuerit,inmediofuioculum haberedicitur: Cum 

io autcm bufo aliquandiu ante mortuus fuerit , tunc malitia veneni oculus extinguitur , & lapis vitia- 
tur,Liber de nat.rerum. Georg. Agricola libr.y. de natura foflilium de bronda, (quam interpretatur 
bufonis lapidcm maiorem:) & de ceraunia , (quam interpretatur lapidem bufonis maiorem kuem) 
ita fcribit:Habent etiam lineas eminentes & ftrias lapides iri agris nati, ex quibus eum qui cum toni- 
truis,vtnuncquoq; creditvulgus,cadit,brontiamvocantGraci,capitibus teftudinumfimilem: qui 
cum imbribus v ombriam. Noftri funt modo fublutei,modo fubuirides, modo fubrubri,modo fub- 
fufcimunc vero variant colore. politi tanquam fpecula , imagines reddunt. flgura ipfis fere dimidiati 
globi,raro oblonga:interdum oui magnitudine funt,fed faspius minores. Aliquibus bini funt circuli 
quafiquidammoduli,(modioli,) aquorum fuperioriquinadinea: eminentesasqualibus interfefpa- 
ciisdiuifse,proceduntad inferiorem.quarumfingulasvtrinq; ftriamhabent,&c. (haslincasautftrias 

30 alia: alitcrhabent.)Cerauniaquoq; ex eo nomeninuenit,quod cum fulmine,vt idem vulguscredit, 
cadic.nec tantum in Carmania na(citur,fed etiam in noftris agris. caret ftriis & lineis , atq; in hoc dif> 
ferta brontia.lanris vero eft,& nunc rotunda,nunc oblonga : cuiusgenera coloribus diftinguuntur. 
nam alia partim eft candida & pellucens,partim fu(ca,alia nigra eftalia rubet, Hxc Agricola. Idem 
in rerum metallicarum interpretatione,Chelonitidas Germanice interpretatur minores lapides bu- 
fonum,Brontia,(vtinquitPlinius)cumtonitruiscadit,vtputant,&:fulmineta£tareftinguit, ficredi- 
mus. Dechelonitidevideplurainferiusin Teftudine H.a. Rubetsefpeciesfinquit Chriftophorus 
, Salueldenfis)in Gallia & Hifpania , cornuta, maculis croceis&nigrisliuencibus , nomineborax, in 
capitegemmam ferteiufdem nominis, qusealias colorisin candido fufci eft, vt vidimus : alias nigra 
notulis liucntibus nigris,vt noftri funt bufones,qualem habuimus : quae magnitudinemediocris fa- 

4° bxdc rotundaserat. Annulis principumincluduntur.nam vbi venena funt prarfens hiclapis colorem 
mutat,& quafifudansguttas emittit.(Hoc& degloflopetraaliquidicunt.Indicaetiamgemmaqua: 
fubrufo colore eft,in attritu fudorem purpureum emanat,Georg. Agric. ) & mire, quod vidi,expeti- ' 
turanoftris bufonibus hiclapis , itavt faltu eum raperenitantur. congregantur etiamcircaeum vbi 
apponituftn terram. Caeterum an gignatur in cerebro bufonis , vt draconites vel echites aliorum re- 
linquo iudicio. Aliqni eum nafci volunt ex vifcofa illa fpuma , quam bufones verno congregatx ef- 
flant in caput alicuius eximij quafi regis bufonis.Et noftri quoq; bufones tales lapides flare dicuntur, 
• Hsecille.Sed quod in corrtuta dicra rubeta ngfcatur,aliorum nemo meminit , cum illa cssteris minor 
fit:gemmamvero inmaximisrubetispJerunqsreperiri traditur. quod &nuperamicusquidaltalus 
admefcripfit,hisverbis:Inueniunturquosipfevidi,bufonesquidamlongitudinepalmi,(dodrantis,) 

jo &fupra,quinunquamingrediunturaquas,fedruinasveterum domorum, locaquehumida&inter 
faepeshabitant.exiftisextrahiturlapiscontramultosmorbos,maxime,comitialem,commendatus, 
Haecille Ego plane perfuaderi non pofllim tanta duritie fblidiflimum lapidem in animanteconcre- 
fcere. fummaenim durities&foliditasabfq; fummisefHcientibuscaufiscalore autfrigore fierinon 
poteft.Tantam vero harum qualitatum vim animalium natura non admittit , intra corpus quidem: 
quod addo,ne quis filiceas marinorum quorunda teftas obiiciat.-itaq; molliores tan tum & pene fria- 
bi!es,hoc eft qui dentibus non aegre cominuantur,in animantibus nafci gemmas verifimile eft. Etfi 
oflaquaeda prxdura& Ai9o£<<ftt,vtmedici vocantafpecie lapidis,in animalium corporibusnafcatur, 
inleoneprafertimcalidiflimafera.'fedofliu materia diuerfaeft&flexilis. Batrachitenveteribusdi- 
<5tamgemma,nonaliameflcquam boracevelcrapodinaconiicio,tumnotpinisratione,nama ba- Sair j c " f ' 
trachoborax nomen corruptum cft:& fi non eflet, vtraq; camen a rana nomen habec , cum borax fit * es g e w a ■ 



7* DeQuadrup.Ouipans 

ranarubeta.tumcolorum:dequibusPlinius,Batrachitas(inquit)gemasmittit&Coptos:vnamra- 
nxfimilem colore,alteram'ebori,tertiam rubentemenigro. Etalibi,Batrachiteslapis ranaeviri- ^ 
di fimiliscolorc atque effigie. Atqui omnes ifti colores,& rana? etiam effigies,in diuerfis hodie etiam 
boracum lapidum generibus reperiuntur. Kiranides batrachiten lapidem phrynon ctiam vocat , fi 
re&elegitur: &mperftitiofosquofdam vfasindignofquerecenferiexeomemorat. Lapidem ranae 
terreftrisin capiteeius repertum ligato cum diligentiajactrico^fichabetcodeximprefllis )&appen- 
deceruici segrotantishydropici. pertingat autemvfqueadftomachum. &:itaa'gcrgratiaDeifana- 
bitur ,-Nicolaus Myrepfus interprete Fuchfio. Idem Nicolaus borachium (/Soga^tov ) lapidem no- 
• minat in vnguento deckriisad liuores&: lentiginesfaciei. fed chryfocollam inte!ligit,quae hodie 
etiamvulgovbiq}^rmappellatur.Venenibufonisbezoar(propriLimremedium)cftlapisinuentus 10 
incapitebufonis,quiapudgemmarios vocaturborax,vulgo crapaudina, Petrus Aponenfis.Borace 
gemma tanquam plana & la:ui,aliqui oculos falubriter demulc eri putant. . 
Exkcore §" Iecur cliamadeonti|pilosdetraherecumrana:rubeta: pulmoneillitumDemocritus prodi- 
drlient. dit,Plinius. Clecureisduplexeffeferunt,alterumexitiale,alterumantipharmacum,vtinfradice- 
tur.Itemcxhisranisliencontravenenaqua:fiantcxipfis,auxiliatur,PIinius&:Nicander:corvero 
etiam efficacius eft,Plinius. 

C Rubetae ranje in vepribus tantum viuunt,grandiffima: cunc1:arurn,plena: veneficiorum , Pli- 
De vene- mus . Ec alibi,Ranat quoque rubetse,quarum & in terra & in humo re vita , plurimis refertac medica- 
norube- rninibus,deponereeaquotidie acrefumerea paftudicuntur,venena tantum fibi referuantes. Ex 
tarum. quibusverbis colligimus rubetastuminaquatumin terravenenataseife:terreftrestamcn(fiuein 10 
terra nafcantur quxdam,iiue potius femper inaquis primum degant,poft illisrelicrisin ficco ) mul- 
tonocentiotescrediderim. Videntur enimhumorevenena dilui actemperari. Quanquam rurfus 
aqu32nonnull£e,inquibusrubet£C,minorespra:fertim,degunt,iracorrupta:funt,vtvenenumabil- 
lisacciperepotius,quamfuumin eisremitterevideantur. fcd vcnenumetiam venenopermixtum, 
quodgeneredifferat,vim eius imminuit. Rubetarana dicitur qua: paluftris virxconditionem in 
terreftrem mutauit. hacautemmutatione,fimiliter vtcherfydrus,argre curabilemalflictionem cis 
quiineaminciderunt,inducit,Aetius. MatthxolusSenenfisetiamrubetasterreftresaquaticisma- 
gis venenofaseffe fcribit, &: terreftrium illas prsecipue qua: locis frigidis &: opacis rcperiuntur , vtin 
nemoribus vmbrofis vallium,& inter arundineta denla. Quanquam autem illefrigidis locis vene- 
nofiorcseifeicribat,nonideotamenputandumeft infrigidisquoqueregionibus magisvenenofas 3» 
effequamincalidis,fedcontrapotius.noneniirifinip]icitcrinlocisfrigidis,fedfimulopacisdenfifqj 
& liLtmilibus verfantes ranasdeteriores effe fcribit,nimirum propter aerem craffum inclufumq; , &: 
tJanfpirauonemprohibitamxuiuscontrariumfeieinrcgionibusfrigidisaccidit.Sedinfraetiamex 
Nicandro eiufqueScholiafte asftiuas ranas&rin calidioribuslocis (ideft regionibus) venenivehe- 
mentioriseffedocebo. Rubetamulieres veneficx quondam ad veneficiaiunt vfar, Georg. Agri- 
cola : (vt vim coeundi,ni fallor,in viris tollerent.) Afpidis morfus fi ranam(nimirum ruberam ) com- 
ederit, inf.nabilis omnino fit, ^Elianus. Apros in -Pamphylia &Ciliciac montuofis, falamandra 
abhis deuorata,qui edere moriuntur , Plinius : idem fieri audio f\ rubetam ederint. Sunt &: ranis ve - 
nena., ruberis maxime, vidimufque Pfyllos in certaminepatinis candefaclas admittentes,ocyore 
etiamquam a(pidumpernide,Plinius. Occurritmatronafotens.quamolle Caknum Porreclura, viro 40 
mifeetfitienterubetam , Iuuenalis Sat. 1. FumtspromitterefatrisJS(ecvolo,necfoJfum,ranartmvifcera. 
nunqnam Infpexi ,ldem Sat. 3. Iecorisenim rubctarumfibraalteraperniciofaeflefertur,aIteraeius 
venenoreiiftere. Rubetaneairomninovitiatumeft,vtcorpus quoque eiustotum prauo tempc- 
ramento afficitur , Ariftot. Rubeta venena habct, fed pauca , Albertus. hoc fortaffis in ©ermania 
verumfuerit,propterfrigiditatcregionis,aIibinon item. autfic fcripfit AJbcrtus aliiifecutusautho- 
rem,qui ranunculu viridem pro rubeta intellexit. ficenim quidam inepte interpretati funt. A W/<fbt, 
VputJowip-ihW hcLSiKiasmtiQiwyt > Keq xio/ttAtjtxni'7}5g^.(Auc\T«T^opotiLisproptercarmen) y^iaiM • 
AaiWc^, Suidasin$p<vo<; ex Epigrammate. Sedapud eundemin literaA,legimusAetyj=<fsct<;,vbi 
tamen literarum ordo legi poitulatAetJu<fsct<;per i. non perun antepenultima: Varinusfuo ordine 
pofuit Aet/j^ct^quod non probo. Videturautem deriuaria recfo Aaxi<Tfcu?,&:eunuchus autcinae- y 
dus fignificari , nefandalibidine attritus. nam &: Act5u'<fs< dicuntur attrita? aut lacerae veftes, cantSivig. 
Xnahit eunuchus eft: cccaSojv vero oxytonum, vnde cma.S&vts in plurali , quanquam &: onroiSSns 
apud Varinum in plurali legitur , idem quod A«x&. Aet<fj5te'<te quidem legi,vt Suidas in QpuZoc habet, 
noB placet.nam a chVui Acttfnwformari oportcret , vt <pi?#h-xav. Aet5u« , td yjafuc , Scholiaftes Arifto- 
phanis in Nebulas:vbipoeta 2^Accx^craa-<xpro 3^/>et>«cr«tpofuic, &: Actfyllabam produxit.Etrur- 
fusin Achzmenfes,Aca.i$bLc,Trzhip?a^™l/Mx.'naL, vbipoetaActfyllabamcorripuithocverfu : Uoica 
Tto-r ew>i/>Aeoi/<fa,« ou-mrtofTthrhuv. SedinNebulispofleretiam 2^Aeot/txt7atTetlegiper duplexx.a 
7\a.Uxoc. nam &: Actxx.o^ax.Tos dicitur,&eoinloco <a&i 7V-3^<i»tTvfermo eft. ^ Bufonefaleextin- 
&o magno , fifal in aqua(aquam)diflbluatur, interula vero feu camifiain ea aqua lauetur , illum qui 
■eam induait,fcabie graiiiffima corripi affinnant , Cardan. Catus fcrpentes etiam &: bufones in ter- 

ficic 



De Ran . rub. G . Lib.II. 7 3 

* 1kit,fednoncomedir,(ciconiaeriamrubetisabftinetpre^ 

no,nifuiquamftarimfuperbibat, Albert. ^Rubetararo morfuminfligit,verumanhelitumcon- &*&*** 
fueuit vehemenrer virulentum induccre,ade6 vt etiam fi anhelitu contingat tantum , eos qui propc tyf ** 
funtlaedat,Aetius&Auicenna. Apesetiaminrerimir.fubiensenimadirusaluei,afl3at,&obferuans ^enend- 
rapit cuolantes, Ariftot. Audio rubetas in hortis aliquando iuxca radiccs plantaru quarundam , prae- tus - 
cipue faluiae,latentes,veneno fuo eas inficere. Arqui obfcurus quidam author fcribit, rubetam faluia 
in cibo dele&ari.radicem vero eiufdem letalem ei elTcfieri quidem poteft, vt rubeta non radicem la- 
titansiuxtacam,fedfoliaexedendoafflandoq5venenataeniciat.RuDet£evtinficiantplantaaliquam, 
autahimalquodcauaearuingre(rumpropiusipfasacceflerit,inflantfe,&contrahuntinfefe,&mox 

1 o tenore illo remiffo exprimunt eliduntq; humorem quendam , quo vicina qua?q; leuiter afpergunt 
& inficiunt,(vulgus eas aliquid permingere dicit, j Hoc modo emiilione illius humoris,aut etiam fa- 
liugeinfe&as herbas , fragaaut boletos,multos qui guftarunt , male afre&os conftat,quofdam etiam 
mortuos.Nam faliuaearunonminus exicialiseftquam napellus,& fimiliter fanguis earu,Matthseo- 
lusSenenfis.Fieripoteftvtetiam perreptando perherbas,tardius enim procedunt,&incubado,hu- . 
moris venenati aliquid relinquant.Huc pertinent Hippocratis verba in epiftolaad Crateuam rhizo- 
tomum:Herbis(inquit)muIta reptilia venenum immittunt,& hiatu fuo inrerna; ipfarum renerirudi- 
ni affli&ionem pro auxilio infpirant.Et huius rei ignorantia erit,nifi fanc nota aliqua,aut macula, auc 
odor ferus &grauis,rei fa&aeindieacionem feceric,Haec illc. Quidam rubecae venenum inter primi - 
ordinis venena numerant,hoc eft deterrima & quae intra tres horas interimant. CEft rubetarum ge- -^JP^ 1 ** 

j,o nusjcuiusnonmodo potusperniciofus,fedilliusetiam afpe&usafpiciencibus infeftiffimus exiftir, etiamve ' 
Jilianus. Et mox,Eius'afpccT;us hanc improbitatem habec.v t eam aduerfam fi quis acricer intucatur, wnofa- 
& illa contra improbo obtutu fuo refpiciat,ac fuam afpirationem humano corpori hoftilem anhela- 
uerit,hominem co pallore afficir, vt segrotanti fimilis efTe videatur : ac pallor per aliquot dies manet, 
deindeeuanefcit.Rubetamafpicicnseciamoptimecolorarusaliquis pallore tanquam i&ericusafli- 
citur,Philes.Bufo habet vifum peftilenrem, Liber de nacuris rcrum. Rubeta rana paluftris afiumpca 
tumorcsciet,Diofcor.($/)^o?/2ct7fa^<)5eAe<o5,)eftautemperappofitionemadie£lum,ranapaluftris: 
iEgiaeta difiun&iuam coniun6lionem,rf»/,adiecit,quem&RuelliusintransferendoDiofcoride 
imitatuseft,cumitaobfcuriorfenfusfit,&dubitandioccafiodiuerfumneanidemanimalrubeta& 
ranapaluftris fit.Nicander eandefacir,cui maior apudme aurhorirasquam Aetij diftinguentis non 

5 o folum nomine , fedetiam remediis , cum carteri omnes fere aut non diftinguant in diuerfa animalia, 
aut falcem remedia eade praefcribanr. Marccl. Vergil. aliter conuercit , Hauftae rubeta vel muta palu- 
ftrisrana:qucmreprehcndifuprainranagibbofa,qu6dnonfolumaDiofcoridisverbisrecedat,fed 
ctiamfaIfafcribat,cumnullapaluftriummutafit,nccefIetradaturabauthoribus. nam Matthseolus , 
inItalicafuatranflationc,Pot^fiuetcrreftresfiuepaIuftresrubera:,interpretans,aliudquidemquam 
Diofcorides dicit,verum tamcn,vt videtur,cum vcrifqj eadem remedia conuenire vero fimile fir. Ec 
quanquam Diqfcorides eadem remediahic tradat,que, Nicander non ad rubetam paluftrem, fed ad 
mutam ranam:fupracamen ( in Gibbofa) oftendi,Nicandrum quoq; &alios vereres in ranisiftis ve- 
nenarisdiftinguendis erraifc mihi videri. 

*J~ Vtcunq; cft , nos hoc in loco ad quafuis ranas venenaras veterum ac recenriorum fcripra con- R eme M a 

40 gcremus omnia.Primum igirur Diofcorides : Rubera rana paluftris (inquic) afliimpta , tumores ciet, 4 ^ fr /^ ' 
pallorcorpus vehementerdecolorat, (quod alijeciamexfoloafpe&ueiuseueniredicunt, ) vtplane fa „afve 
buxeumfpedetur.fpirandidiniculrasrorquer,&grauishalitus(fceror)oris,fingulrufq^ inuirainter^ mn m 
dumgenituraeprofufioconfcquitur. Adiuuantur autemfacilefecundumvomitionemmultovini^ 
meraci potu,& arundinis radicis binis drachmis,aut cyperi totidem. Breuiter,cogendi funt vt vehe- 
mentiambulationi&curfuifecrcdantjobtorporequocorripiuntur.quinetiaquotidielauandifunt, 
HsecDiofcorides&^Egineta. RurfusaIibiDiofcorides,Grauis(inquit)odorvomiruregeftorumle- 
porismariniaurruberseveneficiadeprehendir.Rana:rubera.'(inquit Aetius 1 3. f4.)dua?funtfpecies, 
alterafurda(ideftmuta,)alteranon. Surdaautemexitiofacenfetur. Pafcitureainarundinibusroris 
Iinctu viuens:& ex cadem venenu apparacunQuod qui acceperint,febris comitatur,extremar parres 

joinceduntur/requeciqjanhelationeacdinicilifpirationeangunrurj&c.vrDiolcor.C^rerufaciJeope. 
reperiunt,fipoftaquse&oleivomitu,vinummeracummulrumfumanr,aurpicemcumvino,(quod 
remediu Nicander eriam conrra rana paluftre vocalem fcripfir. ) Radicem eriam harundinii in qui-. . 
bus ranae rubetae pafcunrur conrufam ex vino bibendam daro , aur cyperu m ibidem enaram ponde- 
rcdrachmarumduaruexvino. Aurmarin^reftudinisfanguinem cum leporiscoagulo&cuminoex 
vino praebeto. Porr6doliuminfuperaut furnumigneferuefacito,igneq;extra£tolateremimponi- 
to,& aegrum immitti,mukumq; ac diu exudare inbeto. Cogatur aute & ad continentem inambula- - 
tione,&c.vrDiofcorides. Etmoxcap.y y. Quiranampaluftremacceperuntapperirionepriuantur, 
fequirurqjorishumedatio^naufea^vomiruSj&orisftomachileuioimorfus. Curaruraurevinimulri > 
poru cum omnibus qua: calfactoria vim habent : velut eft Cyrenaicus fuocus,lafer,filphium, cumi-- 
num ; piper&fimilia, Hxc Aetius. Apparet autemeum pleraqjomnia exJMicandri Ancipharmacis' 

G 



74 De Quadrup . O u iparis 

tranfcripfiflc,aut(^teabalioquiaNicandromutuatusfit,fcdordiheinuerfo. Namqua: Nicander • 
remedia prcfcribit aduerfusrana: muta: venenum, Aerius,vt Diofcorides quoqj aduerfus ranam pa- 
luftrem,qua:vocalisNicandroeft,commendat:notasvcr6feufignaquxNicanderinduobusiftis 
ranarumvenenisdiftinguit,ipfifereconfundunt,vt&rcmediaqua£dam. SedaudiamusipfumNi- 
candrum:Ranz(inquit,vtnoscouertimus)venenofaTduorum{untgenerum.vnaarftiua,alteramu- 

<aviridis,(AAX a ^')q ua ' vernorcm P oreintet ^ UC ^ esnafcitUr ' ror ^^ 

remccu thapfi inducit,membra accendit, (•jnWwi:) frequencem ac difficilem refpirationem mo- 
uet, odor oris fcetidus fequitur. Huic fubuenies rana: clixa: aut afla? carnc,aut pice ex vino propinata. 
lpfi'usetiamrubetxlienauxiIiatur,rubeta:inquampaluftrisc]amofx,qu?interalgasprimumfuavo- 
ccamccnumvcrannundanC?tcrumfumptoran*muutillius,quarinccrharundincsdcgit,vcpcno, 10 
flerunq5buxicolormembraobfidet:fa:peosbileohumoreabundat,&fingulcushominecumoris 
ventriculi quadam erofione frcquentes concutiunc. Eft quando genitale femen viris aut mulierifcus 
(prauer voiuncatem)effluit. (Quidam interpretantur,vt in Scholiis legimus : Viros aut mulicres.ge- 
nitura per corpus eorum difpci (a,fteriles &infcccundos fieri. Rafis etiam ab hoc vcneno in mulieri- 
busconccpuoneimpediritradit.)Sicaftedisvinummerupropinatocopiofum,&vomitumquan- 
quamnonnaufeanribusexcites.autindolioignecalefa&o impofitisfudoreafTarim eiicias.ltem pro- 
cerarum harundinum paluftrium radices fecas eodem in loco vbi ranse verfantur, ex vino propincs, 
autviuaciscypcridisfiuecypcri: atqjipfum fine cibopotuquc airiduisambulacionibusexicca&do 
faciga,Hatl:enusNicander. Rubecxvenenumcolle&uri,inquicScholiaftesNicandri,pellemeius 
pungunt, & faniem cmanantem coIlecMcibo aut pocui illius quem occidere voluerinc , ammifcent. *o 
Et rurfus,'pun£tae rubets in fuperficieratum , vulnufculis minime profundis,in vas non picatum in- 
iiciutur,vbi aquaeis arTundicur,qux poftea cibis aut pocibus addica , lecalis eft. Si quis ex iis qui malas 
artes ingeniofe fa&irare fciunt,rubetam primo conrriuerit, deinde eius fanguinem fiue ad vinum fi- 
ueadaliampotionemadmiftumcuipiamperinfidiasbibendumdedcrit,isfancfinemoraperit,iE- 
lianus. Nonautemomnis rubetaveneficiisaptaeft,fcd eamaximcqux calidioribusin locisreperi- 
tur.itaqiperxftacem venenum efficaciusab eaexcrahicur,quod Apollodorusevinopropinariair, 
Scholiaftcs Nicandri.hinc force eftiuam rubetam poeta dixit: & nos fupra in calidioribusregionibus 
noccntius rubetarum genus haberi monuimus.Ei qui rubccas bibit (inquic Auicenna 4.6.1.8. quan- 
ouam incerpres eius non ruberas nominat,fed ranas lacunales virides,& marinas rubeas) accidit ob- 
fufcaciocoloris ad citrinitatem cendens,& apoftemacio (cumor) corporis cum moIJicie,& aduftio in 30 1 
2uctureacore > icemdinScultasanhelitus,tenebroficasocuIorum,vercigo&fcerororis.Ecquandoquc 
accidit fpafmus auttetanus ) autfoluciovccrisdyfenterica,naufea,vomicus,permiftioracionis 3 & fyn- 
cope.Eftquandogenitura&cxcremenrainuoluntarioprofluunr. Quod fiquiseuaferit,dentesta- 
■menexcident,(&capilli,Arnoldus:piIi,Raf]S.)Curabicurautcm,fieuomueritapotuolei&aquacca- 
lidx,autvinicopiofi:&plurimu exercitatusfucrir, acfudaueritinbalneo& folio calido,&oleisca- 
lidisinuncl:usfuerit.Salubreetiameicftmcdicamentumdiacurcuma ) &^c^,(^^rf J Rafis8.3i.) 
& quicquid hydropicos iuuat:item vinum plurimum,cum tribus drachmis radicum harudinis, ncc 
noncyperus,&calamusaromaticuscumvino. Etmoxfequeti capitcp.quod deraniscicrinisinfcri- 
bitur,(fumpcum vtapparetex Aetij capitederanis paluftribusfupra recitato: ) Per hasinquit,tollicur 
appecituscibi,&acidifiuntruftus,coIorcorrumpitur : fuperuenit fyncope,naufea,vomitus,& dolor 40 
orisftomachi:&venrer&cruraapoftemate(tumorcnimirum)afrlciuntur. Curandiauceratiopro- 
ximaeftcurationi pracedentium ranarum quaslacunales& marinas vocauimus,Hucuiqj Auicen. 
Boraxdicl:ar«.(rubeta)genus rana:venenof£C,degicinaquis&interra,reddicqjmembrumtacl:uin- 
fenfibile ac ftupidum, Arnoldus de Villanoua. Caro rana: ficca fumpca & formica: magna: rerancur, 
& conficiacur cum fucco fquillae:Si quis indc biberic</<M«'c£,incurret pruricum,fcabiem , & maculas 
peflimas.Quodfideranadecollataaridafumpferitadpondusaureiinpultevinovelongotemporc 
ab acceflu mulierum prohibebitur.Et fi mulierinde aliquid ederit biberitve,impedietur eius concc- 
ptiojRafi .Siquisfanguinemranarumviridiumfumpferitj&confeccritcumeo^^^tritaj&po- 
taucrit ex eo pondus aurei,rctincbitur cius vrina, Idem. Atqui apud Arnoldum in 1 1 bro dc venenis 
fic legimus:Eius qui biberit aureum de fanguine ranx viridis confe&o cum auripigmento , obftrui- y o 
turvrina.Potaaquainquamemiferitbufofaliuamfuam,velinquadegic,inflacurcorpusvehemen- 
tcr ficut hydropici-.color fitliuidus cum permixta citrinitatc : dolor & anguftia accidic in ftomacho, 
csfophago & inteftiniSj&c.vomicus & emiflio fpermatis vna hora,demum fyncope morcalis. Pauci 
euadunt,atq, ij dentesamittuntpropter laxamgingiuis induclam mollitiem: quae huius venenipro- 
prietas eft,Bertrutius.IUecuiin potu datusfueritfanguis bufonis,patictur difficulcatcm anhelitus, & 
cardiaca:accidentia. &fiquisfputumipfius(faliuam bufonis) fumpferit, vicinus ericmorcinon mi- 
rms quam qui napellum biberit. Cura eft,vt bibatur fmaragdi fcrupulus , deinde intrare corpus ani- 
snalisquadrupedis magni,vteft bos,afinus,vel mulus,velequus,idqj repeterealiquocics.deinde thc- 
riaciedrachmas duasbiber&Eteius bczoar eftlapisinuentus incapite bufonis,qui borax vocatur, 
H*c Pctrus Aponenus , qui*iuf4cm libn dc yenenis cap. 78 . communia reraedia contra leporem 

'** " mari- 



DeRan.rub. G. Lib.II. 



75 



marinum & ranam marinam prafcribit,&infecT:orum quoq; cadem figna. ranamautcm marinam 
in barbarorum & Arabum fcriptis femper rubetam paluftrcm intelligo. Superioribus annis(inquit 
Ponzettus cardinalis)quidam cepit canam,in cuius fummitate infixus fuerat bufo: & expellens cum 

caanimaliacxfuoagro,reuerfusdomum,quamprimumincoepitcomederc,euomuitcibumquem 
tangebat: ncc ceflauit doncc cibus per m anus alterius ei adminiftratus eft. Et ita intellecTrum eft vc- 
nenuma canna illa manibus eius indu£tum:quod cum eflet craffe fubftantiae nfcc aptum penetrarc, 
cutem folum infecitnullovitsepericulo.Sedncq; anheIandoinficitbufo,nifiinflarnmeturobiram, 
vnde fumofiis fit anhelitus : qui fi craflus & fcetidns eflet, vi tari poflet. Saliua quoq; nifi inflammata 
noninfwit:necpoteftcitoinflammaricumvaldehumidafit.(^amobremveneficihocanimalfuf- 

10 pcndunt, &fsepepercutiuntbaculo.tunc cnim fpumaemanans venenum eft peftiferum , i&ibus & 
ira acutum. Eft autcm aliter curadus qui fpumam fumpfit,vel faliuam(fic enim lcgo) vel fanguinem, 
alitcrmorfus.Nam qui fpumam vcl fanguinem fa&um acutum fumpferit, ponidebet in ventre ani- 
malis rnagni,vt mula: recens occifse.calor enimhuiufmodi cum calorc naturali animalium perfe&o- 
rum conuenit,qui indeau&us fortius rcfiftit:& competitomnibus nimium frigidis vencnis:& inter- 
dum calidis,faltem quantum ad intentionem roborandi vires attinet.Pro antidoto tamen folent da- 
ri deccm grana fmaragdi triti cum vino,vel oleum balfami cum ladcEt cum fentiunt frigus, vtiliter 
danturpiftacia,vcl piper longum,Ha:cPonzct. Toxicum poteftaliquandoeflefrigidum,vtfpuma 
vel fanguis botracfs fupercalefacbe,Idem ego ver6 hoc venenum tota fubftantia eiufmodi efle puto, 
& natura fepticum,nec vllum propritMi&um toxicum pro inficiendis fagittis efle frigidum : Vide in 

io Lupo^.inaconitimentione. Quodfivenenumiftudrubeta; abipfainflammatairaverberibufque 
fumitur,& fupercalefa£ta,vt Ponzettus loquitur,non debet frigidum videri. 
C Bufonesaridipoti,mortispericuluminferunt, Mattharolus. 

^"Hisfubiiciam particulariaquaedamcontrarubeta: vcnenummedicamcnta,vtapudauthores Particu- 
obferuaui.Contrarubetarumvencnaauxiliaturphrynionin vino pota,aliquiNeuradaappellant,a larian- 
radicibus neruofis,alij poterion , Plinius, (apparet autem ab hoc ipfo contra rubetas auxilio nomcn media 
cifa&um. Phrynosenimrubetaeft. Noftroquidemfeculo,quodfciam,ignotum.) Item alifma, aduerfm 
quam alij damafonion , alij lyron appellant,foliis plantaginis,anguftioribus,& magis laciniofis,conue- rubeta 
xifquein terram , alias ctiam venofis fimiliter , caule fimplici & tcnui , cubitali , capite thyrfi , radici- venenit. 
bus dcnfis,tenuibus,vt veratri nigri, acribus ,odoratis, pinguibus , nafcitur in aquofis. Alterum 

I ° genusciufdcm in fyluis,nigrius,maioribus foliis. Vfiis in radice vtriufque aduerfus ranas &lepores 
marinoSjdrachmse pondereinvino poti, Plinius. ^"Cancri fluuiatilestriti potiq,ex aqua recen- 
tcs,fcu cincrc adfcruato,contra vcnena omnia profunt,priuatim contra fcorpionum i&us cum lacle. 
addi & vinum oportet. cadcm vis contra venenatorum omnium mor fus, priuatim con tra leporem 
marinum ac ranam rubctam , Plinius. ^ CynoglofTus caninas imitatur linguas. Eft alia fimilis ei, 
&quseferatlappasminutas: eiusradixpota cxaqua ranis& ferpentibus aducrfatur, Plinius. Ego 
iftam cynogloflb fimilem , ipfam efle cynogloflbn puto. lappas enim noftra cynogloflus fert poft- 
quam dcfloruit , in fummo caule & rarnulis. diuerfam forte iudicarunt , qui fine caule ipfam primo 
anno toto viderunt , ( fecundo enim demum caulefcit ) vt feribit Diofcorides. fimilis errorin bechio 
ctiamcommifTuseft. Pliniustamencaulcm cynogloflb attribuit,Iibr.z5\cap.8.thyrfoseiusfemen 

40 gerentes memorans. Matthxolus Senenfis cynogloflum vulgo di&am pharmacopolis , fecundam 
hanc Plinij cynogloflum eflc putat, lappas fcrcntem. Diofcoridis vero cynogloflum Romaj fibi vi- 
fam,nunquam caulefcere , foliis craflis , longis , pilofis , in terra radiatis totx aut Solis inftar. fed for- 
fitanea quoqj caulemprofcrt, cotemporc nonvifa Matthxolo: quodfaciliusconiicio, quoniam 
' in petafitcetiam fimiliter ab eo erratum eft. Sed quod ad rcmedium ipfum pertinet, idem hoc pra:- 
ftari puto fimilitcra quauisanchufse, echijaut cynogloffi buglofsive radice , vtpote congenerum 
plantarumtumformatumfacultatibus, ficcandohemperefrigerandoqj. quanquam cynoglofliis 
noftra, mollibus & catulos redolentibus foliis , nonnihil a reliquarum genere difceflit , cum necita 
aculeatafit,necfemenfimileproferat:&vtipfciudico,refrigerandoefficaciorfit. ^Ceruusdex- 
trum cornu icrra obruit , contra rubetarum venenaneceflarium , Plinius. ^ Ex his ranis lien , con- 

S° travenenaquasfiuntexipfisauxiliatur. corveroetiamefficaciuseft, Plinius. Splenem quidemru- 
betas paluftris vencno eius obfiftere Nicander etiam docuit : in Scholiis ovro $ pro carXLw male legitur. 
Timxus & Neocles medicus rubctasdicuntduo iecora habere : & alterum quidem occidere , alte- 
rumalteri aduerfansfalutemadfcrre,iElianus,PhiIes. Ranarum rubetarum altera fibraa formi- 
cis non attingitur, proptcr vcnenum , vt arbitrantur , Plin. Rubeta: cinis , ficut & cinis leporis ma- 
rini,mcdicameneftcontravcnenumipforum,Albertus. Aliusquidam obfcurus,horumanima- 
lium cincrem in aqua potum , vcncnaipfbrum expugnarc tradit. ^Ranarum marinarum ex vino 
& aceto deco&arum fuccus contra venena bibitur,& contra ranat rubeta: venenum, & contra fala- 
mandras, Plinius. SuntautemransemarinjeGr2ecorum& Latinorumveterumnon paluftres ru- 
bcta; , vt Arabum intcrpretes transferunt, fcd pifccs qu^m plani. Vide in Salamandra G. ^ Tc- 
ftudinis marinajfanguiscumvino&lcporis coagulocuminoqj contraferpentiummorfus,&hau- 

g t. m 



f& De Quadrup. O uiparis 

ftambet*venena,conuenientetbibitur,Diofcorid. Sanguis tcftudinumterrcftrium contra fer- 
pentiumomnium&ranaruvencnaauxiliatur,feruatofanguineinfarinapilulisfaais&cumopus 
fit in vino datis,Plinius. f Mire efficax eft contra rubetas quinta eflentia theriacalis noftra,ncc non 
oleum noftrum de fcorpionibus , quae fupra defcripfimus in prologo in hunc fcxtum Diofcoridis li- 
brum,Matthaeolus Sencnfis. 

■ CRubetaficonfpuerithominem,moxpilosomnesamittctille,Kiranides. Aduerfusvenenum 

rubetarum (fiuemorfunimirumfiuealiter infeclo corpore)terrafigillata vera,quaevulg6 terraS. 

Paiili nominarur, faliua fubada vtiliflimeimponitur,TheophraftusParacclfus. 

De rubc- f Bufonis morfus venenofus eft,vt ferpentis, Arnoldusfficut fcrpentis fccundi ordinis, Albertus. 

U morfit. Peffimus eft bufonis morfus , & infariabilis efficitur , Obfcurus. Membra ftuporc afficit , Ponzet- r o- 

ttis. Catus cun>bufonibus quoque pugnare dicitur : quorumIicecvenenatisaculeis(fortedcntes 

eorum ficnominat) impugnetur, non tamen necatur, Obfcurus. Rubeta dum fpiritu cxpietur 

exafperat& vibrattcrga,atqjobidipfumaudentiorcuadit,(audentiusinuadit.)adla:dcndumitaqj 

& manifefte infurgit,& faltibus interpofitum fpatium conrrahir,raro quidem morfuminfligens.fed 

anhelitu (fu(pirio,Hermolaus) virulcntoinficiens,Actius 1 3.56. Denrescuminflixerit,negantmor- 

fumremitcere,vr & falamandram : & fiauellatut , lecalc eflc. itaqj relinquendam aiuntamorfu pen- 

dentem. Legefuprahiftoriam inZ>. QuiarubetisLxfi(morfi) funt,hisomnecorpusintumefcit&: 

diffinditur,accito omninopereunt. Porro quae opem auxiliaremhis ferre poflunf , ex vniuerfalibus 

& communibusantidotis ac epithemarishuc transferantur jitemqj&reliquisquaeadcurationem 

pertincreyidcbuntur,lbidcm:exquolocoAuicennactiamtranftulit4.tf. J.2J. Exmorfu(inquit) zo 

rubetar apoftema magnum accidit, & interitus velox. Curatio autem adhiberi debet per rheriacam 

magnam,& huiufmodi(communia remedia.)Lac nuiliebrecomramorfumrane^ibiturftillaturqj, 

Plinius.Damafonium morfisa rubetaprodcft,Diofcor.Eryngij radixillinitur plagis (venenatis, ) pe- 

culiariter efficax contra cherfydros ac ranasjdem. Bufones eciam morfu fuo , quanquam non pro- 

fundo,venenumimmittunr,Martha:olus. Morfisabufonefufficirdarideoflequodctiaminlatere. 

dextro capicis eius repericur,Ponzec. Atqui Plinius , qui fol us huius officuli mentionem fccit, non irt 

dextrarubec£capicisparce,fedfimplicicerindexcro latereconrineri fcribit,necvllam vimcontra 

huiusanimantismorfumeiattribuit.DecepitforcePon2ertumquodAponenfisfcripfic,kpidemin 

capite bufonis repcrtum praxipuum contra eius venenum efle remedium:conftat autcm non lapi- 

dem,fed ofla tantum in eius capite reperiri, vc fupra docuimus. 5 © 

De humo k Vulgus noftrumhumorem quem inflatairataqs rubetaemitcit, vrinam cius vocat : &permi- 

re rubeu Stam illum dicit,qui eo afperfus fuerit. De hoc veneno ecfi iarn fupcrius fparfi m egi , hic tamcn pri- 

quem qui uacim quardam commemornbo. Cucim fic infeclam putrefccrc aiunc,& difficulcer fanari. Rubcta 

dam vri- tum tcrrena tum paluftris, Ci bacillo farpius verberetur , inflaro corporc virus primo e clunibus expri- 

nam «•^mir!ogius,deindefudar:cuiusfudorislacT:eigucte i admodumgrauis&putidifuntodoris,accumoc-. 

vocmt. ciditurfer£opij,Gcorg.Agricola. Ladeusquidcmvenenihumorcftinfalamandraetiam&lacercis 

aquaticis^brfan&terreftribus. Itaq3obcoloremfpumama!iqui(vtPonzettus)liocvencnumvo- 

cant,force & faliuam eandemmifi ea oris propria videacur. Si rana faliua fua oculum afperferic,prae- 

cipuumeftrcmediuminlademuliebri, Plinius. 

De mulie ® Mulieres aliq uando vna cum fcecu humano pecus eciam concipiunt : fic enim Caelius Aurelia- 4» 

ribus qux n us & Placearius nominant: & interdum ranas feu bufones,& lacercos,auc fimilia cis animalia. cuius 

bufones quidem monftrofa? concepcionis caufam aliis inquirendam relinquo. Notandum ( inquit Platea- 

&(imiUa r j U sin capite de rctentione menftruorum)quodea quae valcntad menftruaprouocanda educunt 

animalia &f e cudinam,&bufonemfratrem Salernitanorum, (fic&lacercum Lombardorumfratremaliqui 

pepere- nominarunt. ) Nocandum eriam qubd mulieres Salerniranae in principio conceptionis , & ma,xime 

runt. quandodebent foetusviuificari,pra:dicl;umanimalnicunruroccidere,bibentcsfuccum apij&por- 

rorum,Haecille.Mulier qusedam rccens nupta, quum omnium opinionc praegnans diccretur ,loco 

fcftus,quacuoranimaIiaranisfimillimapeperit,& optime valuit:fed poftcacircape&inem dolorem 

fentiebat,que paucis adhibitis remediis fedauimus,& pulcherrimc viuit. Similiter mulier alia quum 

puerumoptimc peperiflet,intcrfecundasanimalranae fimillimumeiecit,&ipfa&puerpancrarice jc* 

habcnt. Mercatoris quoq; cuiufdam vxor aborriuit , &altero poft aborcum die fimilc animal pepe- 

ric vt mulcis aliis euenifle vidimus,praecipue Anconitanis. Debct autcm animal hoc inter molae ge- 

ncra adnumerari,Amatus Lufitanus in Curationibusfuis cap. 17. Idem in Hcluetiaeueniflcmulie- 

ribus quibufdam audio,fedrarius. 

Debu£o- 4rCa'teruminvcntriculisquorundamautinteftinisbufonesrcperiri,faciliusrcddiratiopoteft. 

nibusm vidcturcnimfieriidaliquandopoflcgenituraipforum,vnoautaltcroouofcilicetacotinuailIaouo- 

quorun- rum ferie feparato , cum pocu aquar haufta. Quanquam enim in tetra &aquis bufones ex putredi- 

daminte- ncnafcantur,in corpore tamen humano i^fieri pofle non eft verifimile. namlumbriciquidemin- 

(iinis re- tus ex putredine nafcuntur,fednon tam^rupta & praua qualem generandis bufonibus fubiici 

perth. oporterct.&lumbricimhilferequamcarneifunt,vtfacilccxputredincquauisgene 



De Ran . iuh. G r Lib.II. 7 y 

vcr6eofpusvariismembris,organi1>,&offibuscoftat,vt^ 

credam. Ea vero cum haufta fuerit in potu facile ventriculi villis adhxret propter (libftantiam vifco- 
(am & tenacem.non concoquitur vero neqj vincitura vetriculo, cum naturam noftrse prorfus con* 
trariam habeat , a qua tam en venenum forte in corpus non difpergitur , quoniam pclliaila contine- 
tur tum ouum,tum multo magis cum ex eo animal nafcitur, & in ventriculo manet,& melioreintus 
fucco nutritur a primaftatim origiue. addequodminus veneni in genitura quarin aqua fuerit efle 
verif imile fit , vt in ipfis rubetis aquaticis minus quam in terreftribus : & infuper vicinitatis partui ra- 
tioncquo grandius enim animal quodqj venenatu fic , eomagis CicceCck^Sc fyncerius venenum ha- 
bet. iraqueinrcgionibuscalidis&ficcis,nonram caliditatisputoquam ficcitatisraiione,autcerrc 

tovtriu{q}pari,vehementioraanimaliumvenenafimt.quodiiminoratenerioraqjanimalia,vtpotehu- 
midiora,minus noxia funE,genituram ipfam.quantum fieri in cuiufqj generepoteft minime hoxiam 
efle oportet. Neqs hocramen prohibetquin animalium quorundam,(in genere ferpentium , lacer- 
torum &infe&orum,)ouainterimere poflint:cum quorudam adeo intefum fic venenum, vtquam- 
uis per gradus aliquot imminutum adhuc interimat,tardius tamen. Bufonum vero veneniim cum 
non flt vchemcns,in noftris prafercim regionibus frigidis & humidis,minus mirum fuerit veneni il- 
lius.quodgcnituraripforumineft vimtam debilem eflevc mulcotempore fuperftes homo durarc 
poflit. quod quidem etiaminaliis quibufdam venenis fepticisex plantis contingit, vt aconito,:fic 
«nkn temperaripoflunta maleficis,authoreTheophrafto,vtlogo poft tempore interimant. Etiamfi 
vero quodgenitura;ineftvenenumminusefledixerim 3 grauidatamenanimaliavcnenata,eotemT- 

*# pore quo oua aut fcetum geftant nocentiora fun t: non quod ab ouis fcetuve veneni aliquid accipianc 
matres,{ed quonia fi quid boni & dulciqris fucci habent alendo fcetui comunicant,vnde corpus eo- 
rum ficcius m anet,& deterior tantum fiiccus eis relinquituf. Sed hajcforte intepeftiuius,cum in eo 
fermonc qui ingeneredeanimalibus venenatisinftituitur,tractari deberent. C Natos quide in cor- 
porc bufones,hoc potius quam ranarum nomine dici puto,quod colore fint lurido : & verifimile eft 
ifumptaetiamranaruminpotugenitura,ranasincorporenatas,&formanonnihiI,&colore.pr£Eci- 
pue,a ranis qux in fuis aquis nafcuntur diflerre, propter alienam nurri men ti & quo continentur loci 
Baturam, acrifqs & Solis priuationem : itaque ranas etiam intus natas bufones appellari. Interim ta- 
incn nonnegarim verorum etia bufonum genituram aliquado hauriri, & verosinde bufones nafci. 
nonmirumautempofleeositainclufos viuere,cum alioquietiamin cauislateiefolcant,&hyber- 

J® nos menfes abditi cxigere : & aliquando faxis etiam inclufi viui rcperianrur. Raro enim pulmonc 
genusomne ouiparumeft,nect3ntumrcfpiratione ipdiget quantumviuipara*: animaates. ^Ad- 
bufones in ventre natos: Serpentem exenterato , caput & caudam ad.duos digitosamputato. re- 
liquum corpus in frufta aliquot fecato , in aqua elixato , & pingue fupernatans for beto , fic bufones 
vomitu reddes. hocremedium repetes.donec omnes euomueris.Poftea medicamentis reftauranti- 
bus & aromaticis vtitor, Liber quidam Germanicus manufcriptus. 

H. 
a, Rubeta inflat fe irata , tam proterue audaxvt infiliat quoque proximum , quanquam fufpi- Synony- 
rio fefrequentius quam morfu vindican$,bufro inde , vcarbitror,a Vergilio & vulgo di&a , Hermo- t»a. 
laus. CKo^<p->„73i,rubctx,®/>7^ 

j GaUicamc^W^.cpp^ojfcribidebe^vtfitvoxpenanflexajnonparoxytonaileqjoxytonajVtqui- 



<ppuM,-iQ<pf>>jujo<; inLexicoGr-scolatinonefcio quamre&e. cp/mAtinfcemininogenere apud Nican- 
<drum,poeticumtantuvidetur. vfurpattamen.&lianusquoq;dcanimal.i i.i-i.<pf>tu>tyo$ pto<ppuoo^ 
rcperiturapudGalcnumlibrofeptimodecompof medicaminum generalium,in mentioneacopi 
e-x rubetis.ipfe quidem crratum fufpicor , quum faepius ibidem <ppuZotnon tppuJt^t ( quod femel tan- 
tum fcribitur)nominentur. Chryfippus philofbphus tradidit phryganion adalligatum remedio efle 
quartanis.quodefletanimal,necilledefcripfit,necnosinuenimusquinouiflet.demonftrandumta- 
^ men fuit atam graui authore di£tum,fi cuiufquam cura efficacior eilet ad inquiredum, Plinius. Ego 
non aliud animal a Chryfippo quam rubetam indicatum puto , quonia & nomina vicina funt phry- 
nion&phryganion:&fortevtLatini rubetamdixere,quodintervepres&rubos degat,fic Grxci 
quidamphryganionaphryganisideftvirgultisminoribus,qu^ahquifufFruticesnominant, alij per , 
fyncopen phrynion & phrynon. Conuenit & remedium. Nam vc Plinius ipfe alibi fcribit, Rubeta: 
ablatis vnguibus adalligatae quartanis liberat.iecur etia eius vel cor adalligatur ad quartanas,itcm of- 
liculu e dextro eiuslatere.Efto igitur phryganio Chryfippi rubeta, quonia certius aliud adhuc nemo 
docuic. (ppuZo$$a$a,yos >j -rovos , Hefychius: fed forfan tj coniundlio tolli debet , aut pro ca legi articu- 
Ius o.vt fenfus fit,rubetam,eraflam & turgidam ranam cffe.oppuoos o ahcL f 7tXciws@>oL'Tfa.yc<; y Suidas. vi- 
detur autem error.adiaplaftos enim informem fignificat,qualis rana, nondum fcilicet in membra & . 
pedesdigefta,->e/)wof vel>o^io5non <p/>ic£osvocatur. Etfanegrammatici^Wjintcrpretantur^*- . 

G iij 



87 De Quadrup. O uipans 

i^l-^tg ko^rthi^, vt fcripfi in KSna C Si quis tamen adiaplafton hic iimpliciter pro craflb & iti- 
a/ticnlaro accipiat,permirta illi,fed fic vt improprie ita accipi moneam.fyJxSosquidem pro yifuoosh- 
cile fcribs ab imperito aliquo potuitmecobftat authoritas Lexicorum Graxorum , cum & alia fimi- 
lia errara in eis deprehendantur. Petrus dcTufignano barbarus fcriptor,buffbnem,quem & bubo- 
nera nominat,inter peftilentiales abcefliis numerat,vt batrachion quoque. fed hoc a materia vene- 
nofa cxcitari ait,bubonem non itermquem ridicule buftoncm nominariputat, quoniam vtanimal 
huius nominis continuo ftct fieenim loquitur. 

*T Epiiheta. QfuZot JipuifA/M, Jtfius, Ai^*^ , -mhvn-^i , apud Nicandrum. Lurida rana apud , 
Varronem,vt cwniicio , rubeta eft. Poflimt quidem ranarum qusedam cpithctaetiam rubetisattri- 
bui,vcmrpis,pahiftris,rauca. X P 

$ Phrynion frutexeft,qui a1ias/><tfwV»,apudPliniurn&Diofcoridem,&c. ficdi&usquod ad- 
Homony- lier f usruDctarurn V enenaauxiIioiit,vtfuperiusin G.fcripfi. Idemnomen etiamparonychi«eapud 
ma,&ue- -£)\ ( CO x.\dem attt ibuitur.Quidam Germaniceherbam quam vulgus medicorum cotulam fcetidam 
rtttata. nom j n . u ^ ro j tfn ^^ j ij e ft a nethumbufonumappellant 1 cuicgonihilcumbufonibusrciefleputo: 
&fi£tumGermanicumnomcnafimiliLatinavocecautavelcotuIa:&fimiIiterfimillimamei,nifi 
fuaui odore difterret chamxmalum,^VOtt(tlf raut,id eft herbam bufonunvaliqui vocant.Harum fi- 
militudinem in floribus parchenium reprsefentat , quam Hctrufci olim cautam vpcitabant , vt inter 
nomencLurras Diofcoridis legitur. Sed in quibufdam Heluetia: locis herbam botryn appellant 
^rotWnfMUt:nimiruquodfoliiscircaradicepriufquamcauIeicitfcflilibusterrasincumbat:nififor- 
taflis a rubetis etia appetitur inhortis vbi feri aut fpontc nafci fblet. Noftri etiam la&aria quanda hcr- iq 
bam,quxtithymalisadnumeraripoflit,minimaineogenere,den(am&fruticoiam,lociscultispro- 
iienientem^votferifttlf nominanr: quxveteru chamasfycevidetur. Chamaebatum aliqui^roftett- 
fccctc vocitant,alij fambucum aquaticam eodem nomine. Sunt qui linariam vulgo dicfam , Germa- 
nice^rotfC1tf(acljO,idcftlinumrubetaruminterprdtantur. Ruelliusde nat. ftirpium 3. 1 1 i.tertium 
crcnusiideritidisaGallis vulgoherbamterrenamwoairi mcmink,knonu\\is craf>odixam,qubd bufonis 
modo femperfeifilis humi refideat.Cicutam nonnulli^roftcttpctcrtcid eft petrofelinum feu apium 
bufonumdicuntjVtLaur. Frifiusannotauit.Grf^eftarboriuperquageneratur borax, Vetusglof- 
fograph. ^uicenna*. intclligitautempervocem boraxlanamxylinamfiuegoflipium,quxanon- 
nullis vulgo borra nominatur. 

<T $?vu>o\oy<; U&%,id eft rubetarius accipiter vocatur,qui rubetis infidiatur vt deuoret. ^ In lit- 3 °- 
toribus Oceani Gallici crappam quafi crappaudam , id rubetam nonjinari audio pifcem quem accolae 
Bakhicilittorisrw/fAvocitanCjCuiuscorpustotumincapitc&caudaeft. (Huncpofteacognouira- 
nam pifcatricem efle.) 

k Veteres(hoc eft fupeiioris fa?culiapudnospii5tores)addenotandam auaritiam,muliercm bu- 

fonimiidentcmpingcbant^cxcam^cormanucomprehenfumrodentem^quodbufohcettotusin 

De trtbm t erra occultetur,non fatis tamcn terratin ciboabfumereaufit, Mich. Herus. Gallorum regesinuc- 

^//fow^niooliminfigneregni habuifletrcsbufonesnigrosinfpatioflauicoloris: poftea vero Clothoueum 

Gallorum rrialiliaaureain fpatiocxruleo tanquam coelitus tranfmifliim inligne vitirpafle. Troiani Iliode- 

regum ft ru <5to traie&o mari circaMarotin habitarunt: vbi cum a Gothis infeftarentur,Marcomirus rex 

infigni. eo rumcumreliquispopulipr£efectis,nouam&quieciorem(edemqujerereftatuit. Etcum oraculo 4° 

moneretur vt locum illum adiret vbi Rhenus in mareillabitur,a maga etiam Alruna nominead 

profedionemillam fufcipiendam impulfuseft. Eftecitenim mulierilla artcfua vt noctu apparerct 

regiMarcomiro fpecT:rumquoddamtriceps,aquiiar,bufonis&leoniscapitibus:exquibusaquilahis 

verbis eum allocuta eft: Genus cuum 6 Marcomire opprimet me, &conculcabit leoncm &interii- 

ciet bufonem.Quibus verbis fignificauit futurum,pofteros eius Gallis Romanis & Germanis impe- 

raturos , Munfterus. 

CPropria. Phrynis,cytharcedus Mitylenaeus.Phrynichi duo Athenienfes tragici,tertius comicus, 
quartus fophifta Bithynus , quorum omniumSuidas mcminit. Apud eundem $$wuw proprium viri 
nomen. Phryne,meretrix olim famofa. Euftathius lliados % interpretans,Phryne meretricem al- 
tcram Thefpicam fuiflefcribit:alteraSeftum cognomine (wn>v,a^7o ^no-^utx^ ~&mti>uvT\i$ cuJth 5° 
G-u,virm.<;:K\i) vero,inquit,Phrynenalteram xAeu>oi>i\<yvcognominacam fcribunt.alteraSaperdion. 
MncfareteaureafuitDelphis,eafcilicetquaePhrynecognominatafuitpropterpallore,Plutar.inli- 
bro Cur Pyrhianon amplius carmine refpondcat. Phrynondas.fy^wtJW.vir Athcnienfis fuit.no- 
t2improbitatis,nonminusEurybate,vndehomincsmaIos Phrynondas cognominat, Etymologus. 
Euftathius quoquc Phrynondam hominem improbum & malignum fuiflc refert.<I>/>£/>o< populi iiint 
' Scythise Dionyiio in Periegcfi , alias fyuZoi o/wtifiias ru tya , id eft ranis rubetis cognomines, Eu- 
ftathiusin Dionyfium. 

Cc. Muftelas fluuiatiles,quasnoftrithryfciasvocanr, alij guappftt,al<}uappctt,cum ranisaqua- 
ticis maioribus coire putant aliqui:velctiam cum rubctis aquaticis. nam & oris ri&u ranas referunt, 
&vcntriculuseoru appendicesquafdahabet pcdibus feumanibusraninisfimiles. hinc Saxonesdi- 

CUIU 



DeRan.rub.e.h. Lib.II. 79 

cunt proucr bio , (£$ mrb ritt qmyy tto m fo $t, <&U §eff trm fitf cptt paf tcrt fttf ,vt Chriftoph.Encel. 

annotanit. ^#/^»Mg/g#0(anasloquiturinpoemateIo.Vrfa^ 
_/^r/(f quodambofumm. Humet is &friget,mea(ic vis humet & alget Cumperit tn terra quiprius ignis erat. 

]e. Archibius ad Antiochum Syria: regem/cripfic:fi fi&ili nouo obruatur rubeta ranain media Superfti- 
fegete,non eflcnoxias tempeftates,Plinius.MuIti ad milij remcdia, rubetam no&u aruo circumferri tiofa qu&- 
iubent,(Democritus iubet,Ruellius)priufquam farriatur,defodiqj in medio inclufam vafe ficlili: ita dam de 
necpaflerem,necvermemnocere:federuendam priufquam metatur,aJioquiamarum fierijdcm. rubetis. 
Suntquirubetaranainliminehordci pedeelongioribusfu(penfa,grana inuehereiubeant, (contra 
gurguliones, ) Idem. Venerem concicant nerui rubeta; dextro lacerto adalligati. Amorem finit in 
10 pecoris recenti corio rubeta alligata,Plinius. Sunt & alia? qusedam fuperftitiofe huiufmodi nugx ex 
rubetaautpartibus cius adalligatis,pra(ertim ofliculorum qua: inlateribus eiusreperiuntur,quas fu- 
prain G.recitauimus. 

^ h. Bufonemvndecunqj&quomoilocunqjobuium vetcresinauguriisfeliciffimum habue- Bufoob- 
runt.nam licet vel folo vifu moleftus fit,hominibus tamen nihil feliciores fucccflus enunciat bufone. u ^ m bonit 
auguria enim cum vel nomina fint deorum,multoties per ea quar primo afpe&u molefta funt,homi- omen ve- 
nibus deferuntur , Aug. Niphus lib. r .de auguriis. ^ln hominem ftolidum & nullius mentis vulgus teribus. 
noftrum proucrbialiter dicit , @U §a fta&f tt fttttt/ Wti Cttt f VOttfyaM: Tantum fenfus tibi ineft,quan- 
tum pilorum rubeta?. 

DE RANA VENENATA FOSSILI. 

10 R an a venenata,quam metallici noftriexigniscolorequi infidet ci y meJ<pptwoY, (JcttrffOftJno- 
minat,in faxis perpetuo quafi codita & fepulta latet. Alcius intra terra gignitur,& reperitur modo in 
venis,fibris,faxorum commifluris , cum harexcauantur: mqdo in faxis ita folidis,vt nulla forainina, 
quse videri poflmt,appareant,cum cuneis diuiduntur. Quo farte modo & Snebergi & Mannisfeldi 
fuit inuenta. Ea ex fubterraneis cauernis elatain luce primo turget ac inflatur,mox de vita decedit. 
talis etia rana crebrius reperitur in Galliis Tolofarin faxo arenario rubro candidis maculis diftinclo, 
ex quo molae fiunt. quocirca id genus faxa omnia priufquam molas ex eis faciant , perfringunt. quod 
ni fecerint , rana: , vbi, cum molx verfantur, concaluerint,innari folent,&: difruptis molis frumenta 
veneno inficere,Georg. Agricola. 

$<3 DE RANIS. RVRSVSEX BELLONIO. 

"D A N a aquisinnatat,faltandoperterramgraditur.Multorumquidem eftgenerum,{edpaluftris & am vg ' 
-^acmarinatantumeduliseft. Venenatacftquftcoenofisantrisaccloacisplantarumqjradicibus, nenata. 
& fub terra alte defofla reperitur,rofpum & buffonem nominant. e cuius capite detradti calculi,ocu- 
lis ac venenatis poculis mcderi falso circulatorum vulgus autumat. hi enim potius a rubetx ccrebro 
dctrahuntur:vulgusnoftrumcrapodinasappellat:quasabantiquis chclonicesvocataspofteadoce- 
bimus,cum de lapidibus nomen a pifcibus habentibus a nobis difleretur. 

Rana marina ad paluftrem accedit,fed carcilagines habetoflium loco,eftq5 paluftri procerior, at- Marina. 
que «ftuariis frequens,vt fuo Ioco tradtabitur. (Vide in rana piicatrice G.) 

Ranapaluftris paucis antehac annis incibis apud nos expetita, oreeft praegrandi , nullis dentibus Palufiru. 
40 praedito,quod foras ex aqua,teftudinis modo,emiccit , vt auram excipiat : ehamadeonem in cibo ca- 
piendoimitaturjVefciturqjmufciSjlocuftiSjmillepedibus^eruciSjCulicibusiquibusduminfidiatur, 
linguam ternum digitorum longitudinis foras exeric ac vibrat , in cuius excremo fpongiofus quidam 
veluti mucus, vifci modo,quicquid contingit,agglutinat,vt integrum fcarabeum plerunqj in aluum 
demittereconfpiciacur.Adquodmunusofficulavcrinqiduoinradicelingua^(vt&{erpentes)habet, 
quibusipfa mironacure-artificio confirmatur.Ranseoua pariunt,coeurit,fcetufq5 emittuntcontinuo 
veluti filo fibi cohxrentes ( carnes minucim confciflas ac nigras efledixeris ) gyrinos vocant, oculis 
& cauda infignes , qui mox in pofteriores pedes abeunt. Rana? hepar in tres lobos diftin&um eft.fub 
quo vnavtrinquepulmonispars apparet.lienemquoquerotundum Siparuum habet:inteftinano- 
dulis intercepta,veficam , teftes , ac csetera fere interiora membra reliquis animalibus terreftribus fi- 
* milia,Bellonius. 

^" Rana muta quam gibbofam cognominaui,ab ItalisfconpiJJon , id eft permictrix appellatur. eam r^r^ 
proculfaltareaiuntj&interimpermingerehominem. 

DE CORDVLA SIVE CORDVLO. rliJlibr. 

Cordvla, taf J^A>j,paluftris eft vel potius lutaria vt rana quoqj, Ariftot. 1 . 1 .hift.anim. Ec alibi, d e pf c &. 
Cordulus(x^^Aos)non pulmonem,fed branchiashabet,egreflufq3cibum peticinterrafolusaquati- in Cordy- 
lium,&quadrupedes idcm eft vt ad ambuladum idoneus.Et rurfus, Cordula(alias crocodilus,quod ^- ^fein- 
nonplacet)natat pedibus &cauda, quam fimilcm filuro habet, quoad paruum magno licetcoferre.^ 4 ^ ty- 
Etlib.4.cap. 1 3.departib.anim.Corduli(xo/)JbAoi)quamuisbranchiisprxditi,pedeshabent, quo- pcndice 
niam pinna carent , caudam etiam habent laxam &: latam , fjuuuh ^ TtkcLlitaw. Alia eft cordyla fiue p> *$* 

G iiij 



8o DeQuadrup. Ouipans 

fcordylavclcordylusfcordylufve pifcis,dequa inThunni pifcishiftoriadicemus. Cordulaquidem, 
quadrupesmihiignocaeft. apparet autem eam ambigere inrerpifces & ouiparas quadrupedes , ac 
fui omnino generis eflb. Cauda& pedibus fcinci etiam fme lacerti aquatici natant , &in terram 
egrediuntur: fedij pulmonenon carenr,vtputo: nam.Bellonius,qui lacertos aquaticos cordylos 
facic,pulmonibuseos carereaflerir. Cordyla^pJ^Ajj^animaleftpaluftrejTgA/wnaJoyjfimileafca- 
labota:,ideftftellioni,Hefychius. Albcrtuspifcemquendamdiemappellat,quieodcmdiequona-; 
tuseftperhciaturmoriaturq5,pedibusduobus &cocidem pinnis pradirum. Corrupruseftlocusab 
ephemero animali,cui pedes quatuor & totidem pinnas tribuit Ariftoteles. 

DE CORDVLO. RVRSVS E X BELLONIO. w 

CO r d* v l v m Ariftoteles , xov&hw Numenius vocat , id falamandrini amphibij genus , quod 
pharmacopolarumofficinxfalfoproScincoexponespfolenc. viuiparumanimaleflecomperi- 
mus , admodum alacre , in quo falamandram excedic.fcinco mulco mmus,branchus praeditura,pin-. 
n is laceralibus carens, caudam laxam & la.cam habens,filuri modo(quoad paruum magno licec con* 
ferre)minimefquamofum,tergorenigricante, acglabro, tuberculis tamen horridulo, quodquefa-t 
cileglubipoteft,digitiique accre&acum. Ia£teum humorem vtfalamandraemitcit,qui naribusad-*' 
motus virulentum quidpiam referat : roftro obtufo , dencibus afperioribus communito , digitis an-i 
teriorum pedum inquaternos,pofterioraminqninosarciculosdiuifis:quoddumperaquamfertur, 
pinnam carnofam erigic , quae a vertice fecundum dorfum vfque ad caudam protenfa, ipfam ambi- z< 5 
reconfpicicur. quamobremflnuofocorporisimpulfu,flIuri,anguilfeacmurena:modonacarefo- 
lec.Proindequodadeiusinterioresparcesaccinec,linguamrana:fluuiacilismodofpongiofamhabet^ 
quaglurinis more facileadosadducicfrirudinesfluuiales &rerreftresonifcos&lumbricos,quibus,. 
prscipue vefcicur : ob idq^ circa fauces forrafle id ipfi pulmo eft. refpirat enim eam parcem mquen- 
do , vtranx , vt obferuaui in captaquam manu tenebam. quiddam veluci carnofum ad lingua: radi- 
cemilliexcuberac. Cxcerumcoftisacfterno,vr&;falamandracarec,oflaq}profpinisgerir,corfpon- 
giofum , dexcro lateri incumbens , cuius auricula finiftra maiorem pericardij partem occupat : pul- 
monibus caret,branchiis enim pradicus eft. hepate eft nigerrimo , ad conuexam partem aliquantu? 
lumbifidoJienefubrubrOjVencriculiflindoadhxrenre.-renibusfpongiofis^cruribusfereincumben- 
tibus,qua in parre(& circa (pinam)carnofus rancum comperitur. alioqui ad pe£tus, & fub vencre to- J^ 
tus cutaneus eft : oua gerit in bicorni vulua per ordinem , vt in viuiparis c?rtilagineis difpofita/qusp 
rufoquodamadipefouentur,exquibuspoftea.vi|tosfcetus,eosquenLunerofos,vt&falamandraex- 
Vide fu- cludit, Bellonius. ^Noshocanimalnoncordulum,{edlacercumaquaticumnominauimus,&fl- 
pra in guram eius hiftoriarnqj inrer quadrupeda ouipara pofuimus. Quod fi branchias habuerir ( vt Bello- 
JPuadr. mus fcribit. neque du m enim id fatis obferuaui. in ficcis quidem , quos haec dum fcriberem infpexi, 
Ouipar. lacertus aquaticus quem vidi viuum,oculis aureolis,exiguum,ouis plenum fubfufcis,branchias nul- 
ptfL-79- Iashabebar.fednequepulmonemineoreperirepotui,neclacT;eumvllumhumorememitrebat.nul- 
Ix mihiapparuerunt)nondubicabo.eciamipfecordulumeflefareri. CordylumAriftocelesamphi- 
biumeftefcribir,&perireillumSole exiccacum^ki/a.SevTOjlegoctvowSeiTa.) Numenius eundem in 
Halieucico curyIum()c6/>u?so v) vocar,his verfibus: To 7al ^'o^^vaL-sraM-m rapo^Wcqo Si /uZ^, Kxpu- 4q>. 
MvWupl<Zu,>i'civa.?JLv'ip'7n?hcu> } Arhenaeus lib.7. Egodecordylonihilcaleapud Ariftotelemlegifle. 
memini. 

D E SALAMANDRA. 



5?) 




JFifft- 



DeSalam.A. Lib.II. 81 



» 




Tiguraprior adviMmexpreffaeft.alteraverocju&flellMindorfogeritjnlibwquibu^^ 
ritur,conficlaabaliquo,quifilamandram&ftellionemaftellU diclum,animalvnumputabat vt coniicio.dr 
chn aftetlisfteUienem diclum legijfet , dorfum eiusfteUis infignire voluit. 

f Acertorvm genera plurafunt,vtfalamandra,faura,ftelIio,rfidorus. Salamandra,non 'SaUmat^ 
vcrmisvtineptiquidamliteratores volunt, fedlacertigenus.SaAa/iaVfyo. Grcce vocatur.quod draple- 

40 quidem nomen plerxqj omnes linguse haclenus retinent : eo quod veram falamandram vbiq; opi- ru^igno- 
norfatisfrequentem nemo fere cognofcendamfibicuratit, &omnesnefcio q\iam pcregrinam & ta > 
portentofam beftiamfibi finxerint.Videturetiam Ariftoteles tanquamdeignoto animahdubiusde 
ealoqui,vnotantum inloco,cuminquit:Nonnullacorpora efleanimalium,qu£eignenon abfu- 
mantur,falamandra documento eft.-qua: vtaiunt,ignem inambulans pereumextinguit.Namfino- 
ta ei fuiflet,nec ex fama tantum de ea fcriberc,neque rem falfam , vt poft dicemus,afiererc debebat. mf i a 
Lacertum Arabesfimabras, vel , vt Bellunenfis apud Auicennam legit ,fiambras vocant. vnde fala- vm * J a ~ 
mandra: Graecis Latinifqj deduclum vocabulum facile coniicio. Accedit nonnihil etiam Hebraica A 

voxftmamit,qu£ ftellioncm fignificat,Prouer.3o.etfi alij araneam, alij fimiam interpretentur, vtdi- 
ximusin Simiao^. Ridicula Ifidori opinio eft , qui falamandram di&am fufpicatur qua&valincen- 

jo ^<#«-,qu6dcontraincendiavaleat. Idem &Albertus&alij quidamrecentioresfalamandram ftel- 
lionem&chamasleontemmagnoerioreconfundunt.Syluaticusdiclionem^falamandraminter- 
pretatur,&alioloaWrfc. Koach quidemalij chamjeleonem,alij crocodili fiuelacertigenusfaciunt 
vtpluribusdocuiin Chama:leone ^.SaIamandra,hoceftillud ipfumanimalquodhicpictum da- 
mus,apudIcalos&R.ha;tosquiItaliceloquutur,vetusadhucnomenretinet:alicubitamcna.Rha;Eis 
rofada dicitur.AbAIlobrogibus^/«#/>M,arore&pluuia. AGallis/W^vtaudionominatunnonqui- 
dem puto quod furda mutave fit,fed a Grcco faura fortaflis.In Gallia Narbonenfi b/ande,'alcmo in- 
ceflu,vt coniicio.blandum enim pro tardo & lento dicunt:&alibi irt Ga\\iaakbrenne,a\ibiarrafidei 
quaenominaforteafalamandrainterpolatafiint. Neocomi that. Normannis,nifallor muron. Hi- 
fpanis^Wrf^g/M.GcrmaniappellantfluSO^ 

40 thia : alij £>(}«• Eut icius Cordus vlmam &mulcham Latina terminatione. Harumfane vocum ety- 

v macertanonhabeo,fedconiedurasmeasafTerlautenim^oa(concifo&tranfpofito{alamandre 
vocabulodicta eft,aut amaculis,&puncT:is,quibustotocorpore pingituratque diftinguitur. ntaaf 
cnim maculam, &Htaa(CU pingere noftri dicunt. quarcetiam ftellatum hocanimalPIinius dixit; 
& forfan inde moti funt aliqui , vt cum ftellionc confunderent : cui fimiliter ftellx, id eft macula: 
nominisoccafio fuerunt:&ardea ftellaris,&aliaqua:dam eandem obcaufam afteliis cocmomi- 
nata funt. Idcircocriam^uufCttnaatjinquibufdamGermaniielocis appellatur,a punclisvtdixi 
vt a lacertis aquaticis, quos < 2Baf[cmtaa(cit , nominamus, difcernatur. Autforte £Q?o(clj re&ius 
vocatur , quod liquore lacteo turgeat, quod&Plinius teftatur, & ipfe obfcruaui. Quanquam & 
aliudlacertigenusinalpibus reperi,figura&magnitudine falamandra:fimile,cuius forte fpecies 

, fuerit,quodinfine menfislulij virgaamepercuflumja&eohumorecopiofomanabat. S9?o(cftctt 
noftri&lac&omne opuslactarium indigetant. Etquoniam craflb amploque capirelacertus hic 
cftjhominesfimilitercapitatos ®?o(IenfopffappclIant. Salamandram Germani,quiaproptercru- 
rabreuiatardegraditurjGrsconomine^A^^appellant^vtGeorg. Agricolazplacet,nimirumab 

• aduerbio^AisderiuantijautquiaVarinus^A^interpretatur, ixyfipa.^uJ. Sedcum etymologia 
Germanica non defit , fuperuacuum eft externam quserere. & fi di£tio pui\yn Grarcis in vfu eflct , vt 
non eft,fac~ta videri pofletalacteo liquore, non minusquam Gcrmanica. ^A^enim &a / ooA^a 
verbo a/^A^sif, quod cftlacmulgere, deriuantur. Quidam in Heluetia Rlmis flnicimi craflb vo- ° 
cabulo,& pcr onomatopceiam , vt videtur, cpnficto,£luafferfeffcfj hax animalia vocant:quo- 
niam plura fimul aliquando > eaque craflis corporibus , tanquam in vno Cumulo circa vias cxlo plu- 
tiio reperiantur. <J" Anglicum eius nomen nullum adhuc refcifcere potui. f Albertus Iibro z 6. 



i 



8z DeQuadrup. Ouiparis 

hiftor. anim. in di&ione Stelle(ftellio fcribendum)eade omnihq fcribit quae Plinius de Salamandra. 
nam,vcfupra quoqj monui , duo hxc animalia confundit. Rimatrix eft ferpcns ordinis primi,(id eft 
acutiflimi veneni, (vt dicit Iorach 3 rimans aquas & cibos , & inficiens: & fi quis ex infc&is aliquid gu- 
ftauerit,ftatim moritur, Albcrtus. Ego apud idoneos authores de falamandra haec & fimilia tradi in- 
uenio.-nec obftat nobis quod fcrpens nominatur,cum barbari authorcs eorumqj intcrprctcs,ferpen- 
tium,vermium,lacertoruqj nomina morc fuo confundant. Quin & Albertus falamandram ferpcn- 
tcm nominat,vt ftcllioncm quoqj & fauram. . 

B. 
Deferi- Salamandra lacertx fpccics cft , Diofcorides & Ifidorus. Laccrti figura , Plinius. Ramam, 
ftie Sak- (id cftparuo Iaccrto, vtItaIiqnidamvocant:quanquam&bufoncmaquibufdamficvocariaudio) !• 
matidr*. fnnilis corporc & magnitudine ferc , maior tamen tum corpore tum capitc,cruribus altioribus cau- 
daqucbrcuioTe,Matthxolus. Auiccnnaetiamlib.4.caudambreuemeitribuit. Hlxquasvidicraf- 
fiorcs erant laccrto vulgari,ventre pallido,crafliufculo, longa: circiter dodrantcmxutis pars nigerri- 
ma,pars flaua auripigmcnti colore,vtraquc fplcndens:linca(fi bcnc memini) pcr dorfum nigra crat, 
pun&is quibufdam orbiculatis, ccuocellis imprefla. Diofcorides animal varium,Plinius ftclla- 
I tum efle dicit. A coloris quidcm varietate ftellioni etiam & ardeae ftellari nomcn impofitum. Simi- 

lisafcalabotx(ideftftellioni , vt NicandriScholiaftesquoquetradit)falamandraeftAerio,Iacerta 
vencnaria, hoccftpharmacitide velocior,Hcrmolausin Corollario : Sed non re&e ^t^^ojpro 
^a.ytmj>6e, lcgit. ncq; cnim vclocior eft falamandra vllo lacerti genere,fed tardiffima omnium.-afpe- 
rior vero ei cutis & feabrior eft , in dorfo prxfcrtim propter pun&a qux dixi:& forte Nicander hanc 1 « 
ob caufam p&faSipoi falamandrx dixit , quod cutis intcrrupta his velut oculis videatur. exhis in 
pelle cius rupturis , inquit Scholiaftcs, cum in igne fucrit , fudor cffluens, ignem cxtinguit. Prxter- 
eanotandum quod Aetius laccrtam pharmacitidem a falamandra diucrfamfacit, Nicandcrin A- 
Icxipharmacis eandem. Salamandra quadrupes eft, fimilislacertx autcrocodilo terreftri : vel,vt 
aIij,paruaeftvtlacerta,caudabreui,SchoIiaNicandri. Maiorlaccrta viridi , Kiranides. cgocraf- 
fiorem repcriri puto , nunquam vero longiorem. Suidas fimplicitcr magnitudine lacertx cfle fcri- 
bit:&ZoroaftresinGeoponicis i y.i. animalefleminimum. Subtile & paruum cftanimal,lum- 
bricis aflbcium , flauo colorc vcftitum , Hcrmolaus ex Cafliodoro. Salamandrx toto corpore ni- 
gro flauoqj colore alternis diftinguuntur , vtroque adeb fplendente , ac fi arte fplendor ille inductus 
, fuiflet.fedanimaleftipfbafpecluhominicontrarium&abominabile^Matthxolusihincfcilicet Ni- j# 
candrocognominatur &Mw Sw^sotipi a,7ny§'cs- Demaculis quibusquafi depingitur, vndenomen 
ei fortaffis apud noftros , dixi in \^A. Memini tamen aliquando in alpibus reperire vnam huius ge- 
neris qux tota erat fufca,abfque fpIendore,corporis forma alioqui fimili,cauda breui,& la&eo fucco 
percufIafimilitermanaDat,vtetiamlacertiaquatici,quosnoftri^Baf}Vrmottcn,idcftfalamandras 
aquaticas vocant, dc quibus fupra priuatim fcripfi. Vidcntur falamandrx in valle Anania per fyl- 
uasvbique,&alibipaffiminTridentinaditione,Mattha:olus. Apudnosquoquenonfuntrarx,& 
plures aliquaijdo fimulquaficonuolutx rcpcriuntur,vtcb\aumeftin^.&alibipafliminGerma- 
nia. Salamandram nonnulli dicunt cutc & fquamis earerc, Gillius. ego in folis Nicandri fcholiis 
hocdiclurcpcrio, quxAiWppivovepithetonquodpoetahuiclacertJEattribuitficintcrpretantur^ioTT 

aliaquoqjmultafxpcabfurdainiftisNicandrifcholiisleguntur.MihieaintcrpretatioarridetjAiTre^ 
'fim cognominari, quodfplendida&renitente tanquam pingui aliquodelibutafitpelle: &magis, 
quam vt idcm Scholiaftcs inquit,quoniam fiiccum pingucm c cute remittat , quo quidem manante 
jgncm quoqj extinguat. nam C\ proprie pinguis eflet hic humor , ignem aleret potigs. Theophaftus 
humorem falamandrx dcnfum , tenaccm & frigidum eflc docct. Salamandrx an fcxus difterentia 
careant, quod Plinius feribit , vide circa fincm capitis fequentis. ^"Caput eismagnum , venter lutei 
coIoris,vt etiam ima caudx pars. rcliquum corpus totum alternis maculis nigris & luteis quafi ftella- 
tumdiftinguitur, Georg. Agricola Inquibufdam fyluispaludofisGcrmanixiuxtaviasrepcriuntur 
totx nigrx in dorfo,& in ventrc ruffx,Matthxolustr 

Vhi degat Salamandrx loca frigida & humida incolunt , qualia fiint vmbrofa & opaca , & circa fontcs , in 

SaUma- pratis&circafemitasreperiuntur. Kiranidesin vepribus &fruticibus eas degere fcribit. <|~Nun- 

dr*. quam nifi magnis imbribus proucniunt , & fercnitate dcficiunt , Plinius. Idem noftri homines tc- 

^uand» ftantunncmpepluuiofa fblumtempcftateeasvifi,fiuequ6dtumnafcantur, fiuepotiusqubdlati- 

tffareat. bula fua tum temporis deferant , vt &inteftina terrx. Vulgo etiam animal xftiuum efle fertur, 

• quod primo vere apparens xftatem aut vcr potius prxnunciet , vernum mclius appellandum. Me- 

miniequidcmviderehunclaccrtuminitioFebruarij,&aliasAprilis,crepufculovefpertinoinviairi- 

ter riuum & fxpem. Tcmporcpluuiali prxcipue vemo & autumnali apparent, cum autem frigora 

Iners efl vcrna funt,& xftatc calorcsintenfi,rariflimc e terra prodcunt,Matthx. ^"Animal cft iners,v&^Agf , 

inimal. Diofc. ingreflu tardifliraum, Matthaeolus : quod nos quoq; obferuauimus:hinc Galli Narboncnfes 

blan- 



» 



DeSalam. C. Lib.II. 83 

hlandamnominan^vtvidetur. ^"Suntqui orc hianteaerem abeacaptaridicant,quodcgoinvna 
^ quamdiebusmulrisdomiinvafevitreoretinui,nunquamanimaduerti. Vndedeceptos eosconii- 

cioabillisquifalamandramcumchamarleonreconfuderunt. Suntquilaceam appeteremihiretu- - ^*^" 
lerint, & fi forte in fylua cubantis vaccx vber fuxcrint , emori vbcr,nec ampIiusla&emanare.Fauos ***' 
exedit veluri promufcide quadam,Iod. Willichius in quartum Georgicorum.ego nullam in ea pro- 
mufcidem obferuaui. 

^Salamandram aliqui illarfam pcrignem tranfirefcribunt.,alij fimpliciter nihil abignela:di,alij Diuerpt 
ignem abeaextingui,alij viuerceam &nutriri abigne,alij etiam generarijn co.quaefentenriaripfirin- authoru 
ter fe pugnanr. quomodoenim viuet in igncautgenerabiturin eodem,fiignisabea extinguitur? /ententU 

10 Sedprimumillorumquiha'cftulteaffirmaruntverbarecitabo,fecundolocoaIiorumquitanquam deSala- 
falfanegarunt. Nonnulla corpora effe animalium quse ignenon abfumantur,falamandra docu- mandra 
mento eft : qua?,vt aiunr, ignem inambulans per cum exringuir , Ariftot. j. 1 9. hiftoria: anim. Ap- in iqnc 
^arer aurem eum non fuam fed aliorum fententiam retuliflc,ex vcrbis, vr aiunr adiedtis, quod philo- vwnte. 
fophum hominem decebat. alijenim incautius fimpliciter quod audiebanr ranrum , nec vnquam 
viderant , afleruerunt. Hominem igne combuftum fignificantes -^gyprij , falamandram pingunt. 
hxcenimvtroquecapiteinrerimir,HorusinHicrogIyphicisz. 6o.vr interprctesverterunt,& Grar- 
cusetiamcodexhabet. mihiquidemlocusobfcurusautpotius deprauatus videtur. quisenimfala- 
mandram legitbicipitem ? &fi falamandra ignenon vritur,abfurdum & contrariumeft falaman- 
dra pi&a hfeminem qui eodem vratur infinuarc. Nicander in Alcxipharmacis falamandra: per 

i0 ignemtranfeunti nulluminferridamnum canit,nccpelleeam necpedibusvri. Scholiaftesaddir, 
meatibusquibufdampaterehuiusanimantiscutem,(vndepoeta/3a.^fcf t ^po5dixerit,)vndehumor 
dcftillansignemexftinguat. Etrurfusin Alexipharmacis idem poeta nihileamabignepati fcnbit: 
vbiScholiaftes Andream quendamcitat a quoproditumfit, manumautveftemfalamandrafan-- 
guincillitam , nihildamni abigneacccpturam : &liporrhinona poeta cognominarihunclacerturrt 
quodpinguem qucndamac tenacem fuccum a cute remittat, quodeftillante reftinguatur ignis. 
Salamandra animalfrigidiffimseeft naturse,adeo vtignisquoquefi in flammamirrepat, exringua- 
turipfb inrerim ilIa:fo,Suidas. Huic tantus rigor , vtigncm ta&um exringuat, non alio modo quam 
glacies, Plinius. An verbfrigidum huius animanris rempcramentum fir,difquiremusinfra. Sala- 
mandraquanquam ex ignenon nafcitur vr pyrigoni : conrra tamen hunc ireaudet, contraqueillius 

30 flammamveniens,tanquamaduerfushoftemquandam,ficeamexpugnareaggrcditur. Cuius rei 
teftimoniumfabri , quorum operaatquearrificiumigneniritur,afterunt: nam quandiueisexflam- 
mae fplendore ignis flagrare eorumque arrem fabrilcm adiuuarc videtur, huiufmodi animal magna 
fecurirate ipfi ncgligunr. Cum aurem ignis euanefcir , ac reftinguitur , fruftraqi folles flant, hoc fibi 
tumanimaladuerfariprxclareintelligunt.C^arehocipfumperueftigant,arqjinueftigatuvlcifcun- 
tur. ignisautempofteaiterumfuccenfusfabrile opus,modovt anteeratfolitusaIatur,iuuarepcr- 
feuerat,^£lianus. Seufalamandrapotens^nullis^obnoxiaflammis. Screnus. Miramuranimaliaquse- 
dam,quae per medios ignes,fine noxa corporii tranfeunt:quanto hic mirabilior vir qui per ferrum & 
ruinas&ignes,iIla:fus&indcmniseuafit?Senccaepift. i.^.deStilboncloquens.Salamandramini- 
mumanimal,exignegeneratur,& in igneviuitnonvrenreeamflamma,Zoroaftrcsin Geoponicis 

4° 1 y.r.videnturauremharcdi&aporiusadpyrigonosmufcasquam ad falamandrasperrinere.Sed vi- 
dequamnulluseftftulritia!finis.-nonfatiserarnugarifalarnandrainigneviuere,addiderunrquidam 
afcendereeam adignem illum elemenrarem orbi Lunari finirimum. Quomodo poreft falamandra: 
patereacceflus ad fphseraignis ? pratferrimquum aues qusealtiusiufto euo!anr,relabanrur deorfum. 
aerenimiIlicnimiufubtilis,idusalarufuftinerenonpoteft,Ferdin.Ponzet.Salamadra(inquitAetius 
citanteHetmolao) perignemcadentibusflammisambulat, curnq} non folumfrigoris vi,federiam 
ponderecorrumpitquafiob*uens.FerturinlibrodeproprietatibusrerD,genuseflefalamandr^aliud 
cuiuspellisvillofaacpilofafit,cuiuspilipoftlongamvetuftatem,vtcompcritur,inignemproie£ti, 
ignitiexrrahanturilljefi, Arnoldusde Villanouainlibro de venenis. ^" Recitaui verba illorum, qui 
falamandras ab igne non lxdi fcripferunt : nunc addam aliorum verba quibus haec opinio improba- 

50 tur, vtdebet. exuri enimipfam meo experimentonoui,&cineriseiusin re medicavfuseft. Quas 
magi ex falamandris tradunt contraincendia,quoniam ignes fola animalium extinguat,fi forent ve- 
ra,iamefletexpertaRoma,Plinius.Sextiusnegatignemreftinguiabiis,Idem. Salamandralacertas 
genusfruftracreditumcftignibusnonvri,Diofcor.Aetiusfcnbitfalamandraignemtranieunte,di- 
uifam flamam ab ea difcederc: fi tamen immoretur , confumpto frigido eius humore exuri. hoc nos 
quoq5expertifumus.Salamandraadcertumvfq;terminumabigninihilpatitur,vrirurautemfilon- 
giorcfpatioignifitadmota,Galen.lib.3.detempcramentis. Theophraftusetiam tqfhtur falaman- 
dramignecomburi,fiineodiumanfitct,Niphus.Pruna:impofiraextinguiteam,quodexperirivo- 
lui, vr cuiufuis animantis caro cruda:at fi in ipfum ignem flamis vigetem inieceris,ibi non exuri eam, 
autignceamviuerevtchama:leonaere,nullarationecredipoteft,Mattha:olus.quanquamfuntqui 
in Cypro mufcas quafdamin ignc nafci &inxk nutririputent: dequibus inter infe&a loquemur. 



L 



84 DeQuadrup. Ouipans 

Salamandra? aliqui(inquit Albertus)incfTe dicunt lanam quandam quse in igne non aduratur, qubd 
penetrarc eam non pofiit. Sed ego cxpertus fum id quod ad nos defertur pro huiuimodilana , non m 
cflelanam animantis.quidamlanugincm cuiufdam planete (vox videturcorrupta) quodetiamego 
non fum expertus. Hoc quidem expcrtus fum,lanugincm ctie fcrri. vbi enim magnas mafTaj ferri(vc 
proincudibus)fabricantur,fcindituraliquandoferrum&euolatvaporignis:quicumpannovclma- 
nu colli°-itur,vel te&o fabricae adhseretjanam fufcam & aliquando albam refert. hxc ailtcm lanugo 
ignemnonfentit,&anonnullislanafalamandra:vocatur. Multiautemfequenteslorachphilofb- 
phumdicuntqubdhocanimalviuit inigne,quodfalfumeft, (fimpliciterdi&um. )adbreue enim 
tempus,Galeno etia tefte,in co durare poteft.Qubd fi mediocris fitignis,vt inquit Iorach , extinguit 
cum:nonideoqubdvitaeiusinignefit,fedquiafn'gidiffimumeft,vtplacet Ariftoteli,(egohocnuf- i4 
quam apud Ariftotele inuenio:)& pelle tam dcnfa,vt poros eius ignis non penetret,niftdiurius in eo 
rcmanferit. Ego aliquando arancam fpiflx pellis & frigidi humoris pofui in fcrro candenti, quac diu 
iacuitantequammoueretur,&fentiretcaloremadurentem.-&adaliammagnaadhibuilumenpar- 
uum,quod ab aranea tanquam flatu quodam reftin&um eft,Ha:c Albertus.Craflitiem fane pellis in 
falamandra obftare puto quo minus cito ab ignc afficiatur. falamandris quidem aquaticis adeb du- 
ram tenaceqj pellem eflfe deprehedi,vt cultro difTiculter vulneretur. quod fi etiam vi ignis rupta fue- 
ritcutis,humorcraflus&copiofuserumpens,aliquandiuobftarepotcft.multoenimhumoreabun- 
dare hoc animal,ipfa eius corporis craflities fignum eft,& qubd humidis tantum pluuiifqj tempori- 
bus apparet.idem h umor an f rigidus fit,ad extinguendum ignem non multum refert. Iatn corporis 
lasuitas illa fplendida,tanquam oleo aut vcrnice(vt vulgb vocant)delibuta,meatus omnes quam ma- zo 
ximecIaufosefleoftendit,idcoqjdifliciliorcmigni vrentiaditum. # Exfalamandra:pilis,quosnullos 
habetjinextinguibilem telam fieri falfum eft.Nam huiufmodi matdsfo eft vel ex amiato : vel ex quo- 
dam apud Plinium Iini genere,fi non & id amianto Iapidi idem fuerit,Euricius Cordus.Ipfe cxr^crtus 
fumvillosSalamandr^nonconfumiigne,Ringelbcrgius.Salamandrapropterfrigusigncmnonali- 
ter ac glacies cxtinguit:quo modo etiam oua ferpentium in ignem camini conie&a flammam folenc 
De panis extingucrc.attamentamipfaouaquam falamandracombururitur,Georg. Agricola. Liniasbeftini 
qtu /V^Pliniusmeminitlibroi9.quodilinignemproiiciatur,nonvritur.cgoidarbitrorexlapidcquodarn 
mn com- eflc,qui amiantus dicitur.is,vt Diofcorid. libro y .inquit, in Cypro nafcitur,fimilis alumini fchifto,id 
buratur c & ^e phima a nobis vocato.ex eo thcatris vela texuntur.haJc autem in ignem coniecl:a,inflamman- 
(edpurre- tur quidem omnino, (cd fplendefcunt magis exempta , & nihil igni deperdunt. Nos hunc lapidem ? « 
tur. habemus,& nedoinfiladiducicertumeft.Multiexaluminefchifto,fedfruftra,conatifuntlinteain 
huncfinemparare.Nondefucrequiexfalamandr£ecorticefimilesmappas,qu2BComburi nonpof- 
funt,fac"tas putarenufed faKb.vidi enim ipie falamandram comburi parumqj aberat, quin fanies eius 
inosmihiprofiliret,Ant.Brafauolus.DcCaryftioIapideexquomantiIiafiebat,qua;igncpurgaban- 
turnon vrebantur,legc Varinumin voceCaryftos. Inprouincia ChinchintalasTartarorumregi 
fubie£ta(vt fcribitPaulusVenetus 1.47.) monseftin quoinueniucurmineraschalybis&audanici: 
itemqjfalamandra:,dequibusfitpannus,quiinignemproiec>uscomburinonpoteft.Fitautempan- 
nusilledeterrainhuncmodum,vtquidamefociismeisvirfinguIariinduftria,Turchusreligione 
meedocuit,qui inprouinciaillaiebusmetallicispra:fuit. Inueniturinmonteillofoffilisquardater- 
ra,qu32 fila producit lanx haud diflimilia 3 qua? ad Solem deficcata in mortario ameo teruntur : dein- a q 
deficpurgata&attenuata vtreliquum lanificij gcnus nentur,arqjin pannum cotexuntur. Hoscum 
dealbare vdluntproiiciunt ad horas fpatium in ignem,& tunc ex flammis ilteli educuntur niue can- 
didiores.Eofdem fimiliter purgant quu maculasaliquas contraxerint. nam lotura alia pra-ter ignem 
illis non adhibetur. De falamandra verb ferpente qui inigne viuere dicitur , nihil explorare potuiin 
orientalibus rcgionibus. Aiunt Roma: mappam quandam haberi ex falamandra con textam,in qua 
fudarium Dominiinuolutumretinetur,quam rex quidam TartarorurhRomanomifitPontifici, 
Har c ille. Alexander papa,vt fertur ex huius animalislana veftimentum habuit,quod non aliter pur- 
gabatur^quamigniinieclrum^vndecandeicebatjObfcurus.Contexta^exhaclanapallidazon^non 
cxuruntur,vtrecentioresquidamtradunt. Alumen^crfw/* vulgb didtum,eftaftcrSamiusapud ve- 
tercs,neccftexfuccorugenere:vtnecaIumenplumse:exquo fifiantlicinia, non ardent,fed perpe- ?0 
tuooleum confiimitur,ipfamanent.Communeefthocomnifermegencricrufl:atiIapidis. Nam & 
inEiflebaexpyritidejtumlapidealiofciflilipyrarimpofito^liquorviridisemanat.quicumigneextin- 
t\o cogitur,igne amplius non fentit.Sic& ex amianto lapideRoma; mappas,& in Verebergo Bohas- 
miae mantilia cfle affirmat Agricola,quai non aqua fed ignibus eluatur . Et ex Magnefia lapidc fqam- 
mofo argentci & plumbei coloris in Boldecrana menfe fiunt,quae igne purgantur,nec vitiantunex 
tcnuioreautcmi<hryalidesprolucernis,&;c.Cardan.Etalibi,AfteremSamium&:calcemextincT:am 
inmaluarfocco autmercurialis, efficcrepofleputant,fi manusillinantur,neignisnoceat, Georg. 
Agric.amiantum Germanice interprecamr^O^mppfj/^afaattWtl&cr (jaar* Albertus lapidis ifcultos 
(aliasifcuftos,qua:voxcorrupta videturaGracaasbpftos)menrioncm facit,qui an idem fit cum 
amianto,an eiusfpecies,aliorum reliquimusWicio. Verba Alberti hajcferefunc,lfcuftos lapis, 

vc 



DeSalam.C.D.E.G.Lib.II. 85 

vtlfidorus&Aaron tradunt,in vltimis Hifpaniarum partibus iuxta Gades apud Herculis Columnas 
irequenter inuenitur:isproptervifcofum humoremineoexiccatum,infiIa deduciporeft: equibus 
fa&aveftisnoncomburitur, fedignepurgatur&nitet. &forcehoceftquodpennam (plumas) vo- 
canrfalamandra?,quje eftlanugo quxdam tanquamlapidis humidi. Ignis tum alijs modis extingui- 
tur, (inquicTheophraftus in libro deigne,vt nos tranftulimus,)tum infufohumore aliquo: qui fi fri- 
gidusetiamfuerit,validiusextinguet:id quod circa faj^mandramaccidereaiurtt.eftenimhocani- 
mal natura frigidum : & qux effluir ab eo humiditas tenax , fed eius naturje vt facile poflit procul pe- 
nctrarc. argumenco funt aqua? exitiales facbe , itemq^ fructus quibus admixta fuerit, prefertim mor- 
tua. eft etiam nonnihil caufie in tardicace inceflus eius. nam cum fic diucius immoretur igni, magis 

10 excinguit. Excinguiturautemabillanonquantufcunq^igniSjfed mediocrisfi conferasadnaturam De qui- 
& potcntiam eius : in quo fl non diutius verfecur, denuo excicacur (ignis.) Eiufdem racionis eft quod bnfdam 
vifcoilIitanonvruntur,vtpotehumorelento,denfoq5&frigido: &quodacetum prafertim cum al- altisqu* 
boouiliquoremixtumincendiavaIidiflimeexcinguic,&c.HaTcilIe. Ignismaximeexcinguicurace-^y^l 
to& vifco &ouo,PIinius 3 j.j. Cor negacur GjJKnari poflein ijs qui cardiaco morbo obierunc, nega- flunt. 
tur&venenointeremptis.CerteextatoratioViteIIij,quareumPifonemeiusfceleriscoarguic,hoc 
v(usargumento:palamq5teftatus,nonpotuifleobvenenumcorGermanicicaTfariscremari:contra 
genere morbidefenfus eft Pifo,Plinius. In epiftola ^Efculapij cuiufdam ad Ocrauianum Auguftum, 
lcgiturvenenumquoddam efletantaefrigiditatis quod corhominisinterempti illo veneno confer- 
uetabigne. Etli corilludin igneponacurcamdiudonecatTacionelapidefcar, lapidemillum vocari 

io profilis ( vox videtur corrupta ) ab igne , a materia vero humanum : & preciofum efle eo quod viclo- 
rcsfaciat&avcnenoprajferuet,&crubereaiuntcandoreadmixto,Albertusdefoflilibusz.i4.Ha:c 
defalamandra, & alijs qua: igni refiftere legimus. 

C Frigidiflimam efle falamandram apud Suidam legitur. Theophraftus & Nicandri Scholia- Salaman- 
ftesfimpliciterfrigidameflefcribunr. Plinius tantum ei rigoremeflefcribic, vc ignem caccu excin dr<efri>J- 
guatnonaliomodoquamglaeies. Quodfiverumeft,falfumfueritanimaliaomniacaIida&humi- ditas. 
daefl^,nimirurrificonferasinanimatis.atquiexinanimaciscorporibusmixusnulIumeftquod^que 
acglaciesignemexcinguat. Ipfequidemagnofcofalamandram frigidam efle acturactuqj vcferpen- 
tes omnes:& hanc eciam magis,quod & humoris plus habeac,& fubterra frequencius laceac,neq; ca- 
lidis & ficcis cemporibus prorepac.fed vere & aucumno fere tantum,idq5 cempore pl u uio. Habet ta- 

JOmeninvifceribusacvcniscaloremfuumnatiuum, eofortaflis erficacioremper annpcriftafin. Ad 
hominemquoq5calidaeft,fedcalorehumidopurridoq5,quare inrer ieptica venena ponitur,qua: 
corpus erodunr , non fic vt calida & ficca , fed ita vt iimul tabe quadam affician t. itaq^ pilos detrahir, 
quodnullum exfrigidisfacit. Diofcorides eivimcalefaciendi& vlcerandiadfcribic. Sed aliosquo- 
queferpences,eorumq5 venena aliqui frigida crediderunr,quos reprehendicAlbenus lib zr. hift. 
anim.&MatthxolusinfextumDiofcoridiscap. 40. Videnturautem mihi omninonon ferpentium 
tantumlacertorumc]5 omnium , fed quaecunq^ex animalibus venena funt, fepticaefle, hoc eft cum 
calorehumido ac putrefacienteconiuncta. 

CQ^damgignunturexnongenitis,&finevlIafimiliorigine:Exijsqci£edamnihiIgignunt, Defila- 
vtfalamandra : neq^ eftijsgenusmafculinum fcemineurave, ficur neqjin anguillis, omnibuiq^ qua; mandra 

4° necanimalnecouumexfefegeneranc,Plin.InhocgenerenoneftmafcuIusneej5 foemina,(edomnes ortu & 
gignunt,ObfcurusquiexPliniomucuacusvidetur,&pronihil,legifleomnes. Latechybernismen(i-^ wrd ^. 
bus falamandra, (verba funt Geor. Agricolaj : latitare autem eas ^Elianus quoq^ author eft.) Ece . lim one. 
hocannoinFebruarioSnebergimaximavisfalamanalrarumexvicinislociscollecl-aagglomerata- 
queinvltimacuniculicuiufdampartefuitreperta. Etproximo anno inNouembrifalamandraviua 
cxfontcfinitimxfylusperfiftulasinhocoppiduminfluxit.Pluuiatautem&fubfequensferenitasfa- 
lamandrasexcitantexvenis,fibriscommiflurifq;faxorum. Huicanimalinecmafculinumnecfce- 
mininumgenus falfopurant efTe, Geor. Agricola. Salamandracatulosexcluditiam perfe&os, & 
protinusvtnacifuncincedences,quadragincaaucquinquagincanumero,omnesfinevlloinuolucro, 
vr viperaquoq5,Perrus Bellonius. Quanquam aurem viuos pariar,in vtero camen primum oua con- 

jo cipit/olain hocgenere quod fciam: vtfolainter ferpentes vipera. Zoroaftrcs falarnandram ex igne 
generari fcribit : vfilianus non nafci quidem ex igne vtpyrigoni , in igne tamen verfari ilkfam, vt fu- 
periusrccitaui ac reprehendi. 

Z>. 
Salamandrairritatafaniem euomit lacteam, Agricola. Audaxeft,neq5 hominem fugir,fed et- Salaman- 
iam perfequenti fc opponit,vt quidam mihi retulit.Ego hoc in duabus q uas domi per aliquot dies vi- dra au- 
uasretinui, nonpotuianimaduertere. Etfortecumproptertarditarem greflus effugere nonpoflit, dax. 
audacior videtur,acfi fpontenonfugiar» 

E. 
SalamandravifafignumpluuiEfuturseeft. * ff7cm% 

tt HU. 



86 De Quadrup. O uipans 

Remedia Remediaex falamandra.Vim habec erodcntem,calfacl:oriam,exulcerantem. additur,vtcan<-' 

exfala- tharis,in medicamen ta, quotum vis eft exefTe, & lepras abolere, fimiliqj modo reconditur, Diofcor. 
mandra. VidefuprainC.vbideremperamentoeiusdocui. Raim Lulliusinlibrodequintaeflenciahocani- 
maladnumeratremedijs,autvenenispotius,illisquxquartogradurefrigerant.Galenusnonipfam, 
fedvft£Eeiuscinerem,medicamentisfepticis,lepricis&p(bricisadmi(cerifcribic. Cclfusintereaqua; 
exedunt corpus & adurunt falamandraro adjjumerat. Pro falamandra fubftitui poteft lacerta viri- 
dis, Author fuccidaneorum, Liquefattain oleopiloseuellis, Diofcor. interpreceRuellio. Grace le- 
gitur, Tpumm (tir eAsqV, hoc cft in oleo macerata aut tabefa&a potius. Marcellus Vergilius y&uow, 
kgere mauul t, id eft vfta. quoniam Paulus Mgmctz quoque cremata: falamandra; cincrem tantum 
ad hosvfusadhibeat,cuius harc funtverba, 2aAet^jyo«(rfeVa^V(™«7^7i<p/)flwa'joi^ffy^aj>:Qnodio 
dX y Cremauautemfalamandr<ecineremaUtjuimifcent. Ego falamandram non vftam magisfepticam 
cfTeputoquamcumvftaeftrquodignevenenum illud fepticum maioriexparteconfumatur. Sa- 
larqandraz cinispilosin palpebris incommodos euulfos renafci non patitur,Plinius. Salamandrae 
vfta:cineiemterreftnumhennaceorumfelleexcipira^cpilisanteaeuul(isvtitor,Galenusdecom- 
pof medic. fecundum locos 4. 7. ad pilos palpebrarum pungentcs. Ec rurfus lib. x. inter ea quas 
Critoad pilos difperdendos fcribit : quin& forciora iam di£tis exherinaceis& falamandra compo- 
nunt in oleo coctis. Salamandra: cinis afperflis myrmccias & clauos pcdum breui extirpat,Kiranid. 
Inceftina falamandnr pilos abolenc, Nicandri Scholiaftcs. fed apud Diofcoridem alicer habecur, 
Excnceratadetra<5tispedibus&:capiteinmelleferuatur,adcundemvfum,(adeuellendospilos.)Ve- 
rum Plinius hunc reponendi falamandrasmodumin alium vfum refert : Sextius (inquit) Venerem 2.0 
acccndi cibo earu m , fi decraclis interaneis & pedibus , in melle feruentur tradit. Mihi quidem Pli- 
niana lectio magis probacur. nam ex fcinco eciam &fte!lione, tum fimplicicer tum tranfmarino , ca- 
pite caudacy refciffis, mcdicamcnta fiunc intra corpus fiimenda ad Venerem ciendam, & alios quof- 
damvfus. Harc fcribo vt veterumfcriptaexpIicem,non quodhuiufmodiquicquamintracorpus 
dari approbem. Sextium fanc Plinius alibi etiam farpe cicat, ita vt femper fere eadem apud Diofco- 
ridemquoqj repcriantur. Salamandra: faniequxlactcaore vomitur, quacunqj parte corporishu- 
mani concatta, toti (tociuscorporis)derluuntpiIi:idq5quodcontacl;umeft,coloreminvitiliginem 
mutatjPlinius. 

Defhitexpttlfu-smorboLuitantecapilltis, Seuraro ltuitnr,feuvk epotaveneni, 

Seufalamandra potens, mdUs^obnoxiafiammk Eximium capitk tacludeiecit honorem. 30 

Q_Serenus. ffopfalamandr/ioaput,velfeuanouaculaffudet,d*c.M^ 
Salaman- demoxinvcnenocius. ^Salamandrx corcircagenuamulieiisgeftacum,concepcum impedic& 
dracor. menftrua,icavcexcinguamur. Qiiodfi pelIeinnigracubicoalligecur,cenianam&hemicricanim& 
quarcanam,&omnemcypumfebrisauferc,Kiranides. Perfuafioquidemillacircaftenlicacemindu- 
cendammulieri hoc coriuxiagenuageftanci,indeorravideripoteft quod falamandreeciamfteri- 
les credica: fuerinc. nam & alias fimiles falfas credulicates ( vc fic dicam)recicauimus in Lepore G. Sa- 
lamandra;corcollofcbriencisappenfum,ftatimexcinguicfebrim,Kiranides. 
De Sala- ^Salamandramdicuncfoloafpeclunocere.&haberecocgeneraveneniquorcoIores. ^"Concra 
mandra falamandramaucaliquodexeavenenumincracorpusfumptum.Interomniavenenaca,falamandra!; 
veneno. fcelusmaximumeft. Carceraenim fingulosferiunc,necplnrcsparicerinten'munr,vromictam,qu6d4o 
perireconfcientiadicuncurhominepercuflo,neq5 ampliusadmittiadterras. Salamandrapopulos 
pariter necare improuidos poteft. Nam fi arbori irrepfir, omnia poma inficit veneno,& eos qui ede- 
rint necat frigida vi, nihilaconito diftans. Quinimo fi contatto abea ligno vel pede crufta panis in- 
coquatur idem vcneficititn eft,vel fi in puteumcadat.Quippecnmf.iliua eiusquactinqj parcecorpo- 
ris,velinpedcimorefperfa,omnisincococorporedeflLiacptlus.Tamencalis&cantavisveneniaqut- 
bufdam animalium vc fuibus mandicur , domance cadem illa rerum diffidentia. Vcnenum eius ex- 
cingui primum omnium ab his qua: vefcancur illa verifimile eft.His vero fimilia func qua? prodancur 
(probancura)cancharidumpocu,auclacercaincibofumpca. Csceraaduerfanciadiximus.dicemufqj 
fuis locis,Hax omnia Plinius 19.4. In quo non probo,q|6d falamandrx venenum frigidum facit,& 
&aconicocomparar.namneq5 illudfrigidumefle fupra in C.oftendi,neq5aconitumin Ltipo^. De- yo 
inde quod fcribic venenum eius primum excingui ab his qux vefcancur ea , verilimile effe , de fuibus 
tancum accipio, (Nicander quidem fuillamcarnem cum teftudineelixamcommedat,) vc prarcipua 
alexipharmaca ex fue petenda fint, ijs vero fimilia & proxima,nempe fecundo 1 oco,ea qua: aduerfus 
cantharides aut lacertas produncur vel probancur,id eft laudantur.Multa enim,vc in fequencibus pa- 
tebiccommunemaduerfusfalamandras&cancharidesauxiliarevimobcinenc. quamobrem miror 
cumfimileficcancharidumvenenu,&remediafereeademconcravcrafq5,quomodo Plinius rurfus 
(eodemcapiceinferius)cancharidesfalamandrisrefifterefcribac,hisverbis:Sa)amandriscancharides 
concraria; funt,vt diximus. Atqui hoc nuiquam alibiab eodiclum reperio : neqj fi reperirem appro- 
baturus eflem. Itaq^ deprauatum elTe dixerim Plinij Iocum,aut mutilatum. Codex iam olim Bafili* 
excufusfichabetjSolipugiscorvefpertilionis concrarium, omnibufqj formicis, falamandrisrefiftit. 

Guuha- 



De Salam, G. Lib.II. 87 

Cantharidesdiximus : fed& inijsmagnaqiiffftio,&c.Hermolausnullarnhicvaria:Ie£bionisrricnr 
iionemfacit,vtneq5SigifmundusGelenius.Hicreprehendendusefteriam MattharoIus,quimira- 
tur quomodo Diofcorides iubcat ijfdem auxilijs contra falamandram vti , qux aduerfus cantharides 
adhibentur, cum hse calidiffimse fint, illa, vt inquit , frigida : itaq ue non de particularibus remedijs, 
ied tantum de communi vcnenis medendi genere intelligenda Diofcoridis verbaputat. Sedlonge 
crrat , cum neqj frigidum fit, vt fxpe iam dixi/alamandrx vencnum , & particularia auxilia, vt in fc~ 
quentibus apparebit, multaeadcm fint.Interim tamen remedia illaquse contra cantharidesprxfcri- 
ptafunt tanquamcommunia, non omittendaefTe,&deijspra;cipue intelligenda cfle Diofcoridis 
verbarionnegarim, fiitalegasvtcodiccs noftrihabent.&MarcellustranftuIit,^' av 7islvwl TnmmL- 

1 o jie vo 1 bW >ct *Qrt yjt.yja.^j.h>v, iSxajjnpov ojutu; /zs^jotpira/its^&c. Sin legas vt ^Egineta , \<p w ct7ra.vra, Tnivr 
ffv/jucvaonxft *Qn r^fvj.vJa.tJL^y, /&o^3oy «& cuhms, &c. cuiledioniPIinimetiamaftipularividetur, 
departieularibusquoquemedicamentiseum feniifTe dici poteft. Sed AetiushacinpartecumMatr-. 
tharolo facit, fcribens, Dandavero & his quaeincawhandcfuntrelata,vtinde vomant. JEphemero 
fumpto, quemadmodum & a falamandra: potu, •remedio funt vomitiones & clyfteres, Diofcorides. 
Quibiberitfalamandram,patieturfignacantharidum,&curaeius&bezoareftvna, Aponenfis. Sa- 
lamandraabaprisin Pamphylia& Ciliciae montuofis deuorata,*jui edere moriuntur,neceftintelIe- 
<£rus vllus in odorc vel fapore, Plinius. Sus fi quando falamandram comcderit, ipfe extra periculum 
cft;eosautemqiucarnibusciusvefcantur,interimit,^lianus.Etaquavinumqueinterimitfalaman- 
draibiimmortua,velfiomninobiberit vndcpotetur,Plinius. Aquas,quibusadmixtafuerit,exitia- 

to lesreddit,itemfru£tus,prxfertim mortua,Theophraftus.Verifimileeftautem mortuje venenumla- 
tius fpargipropteraccedentemputredinem,& emanantesindevapores odore&flatu fbloinficere. 
Noftroetiamtemporevenenofahxc eiusvisnonignoratur.nam Galliquidam olimmihinarrarut, 
vulgo apud eos ferri,fi blanda(iic falamandra Narbonenfes vocant)in aceruo tritici reperiatur,totum 
infici,adeo vt vel gallinse vefcentes inde pereant. Apud nos quidem non vfqj adeo male audit: & An- 
tonius Brafauolus falamandram noftram(inquit)non puto adeo venenofam efie,vt vulgus & rcceh- 
tiores multi arbitrantur. Sed praftat hac in re vetcru fcriptis credere quam experiri. Rimatrix eftfer- 
pensordinisprimi,(ideftpefsimivencni,)rimansaquas&cibos,&inficienseos:&fiquisexinfectis 
aliquidguftauerit,ftatim moritur,vt dicit Iorach, Albertus.LLec-mihi omnino eadem qux falaman- 
dravidetur,exfimili aut eadcmpotiusviveneni,eoqj magis quodnecinipfafalamandra& quem 

30 cumea confundit ftellione,ncc alibi tale venenum Albertusex Ioracho commemoret, cuius tamen 
vcrba in plerifqj omnibus alijs ferpcntium generibus adducit. nec obftat quod fcrpens dicitur , cum 
hisnominibusbarbariabutanturvtmonuiino^. In obfonia aliquandodumcoquunturincidere 
folent,fcrpens,faIamandra,eruc2e, Aetius 13.5). In quibufdam Heluetia: locislaca falamandris appeci 
aiunt,&fiforteinfyluacubanu'svacca.'vberfuxerint3emoriid,necampliuslacT:emanare. Saniem 
aut faliuam orelactea vomit, irritata pr£ecipue,vt Agricola tradit.Hax vel calcata tantum,hominem 
inficit,Arnoldus. Abhuius in guacunqjcorporispartccontactu tori ( totius corporis ) defluunt pili, 
idqjquodcontadtumeft,color^invitiliginemmutat,Plinius.Qu^mobremmediciquidamvehc- 
mentibuspfilothrisfalamandramautcineremciusadmifcetjVtfuprafcripfi. Inherbisautfructibus 
quosoretctigerintjfaliuamquandamrelinquunt, venenumpra;fens,& eofdem lacreo illofucco, 

4^ quem toto corporerefudant,tranfeundo inficiunt,Mattharolus. 

^[Signa eorum qui falamandram fumpferunt. Lingua? inflammatio confequitur, Diofcorid. Siwa eo- 
r^ucxxyts (ZcLJos g^^«^,Nicander.EftautemperiphrafisanquitScholiaftes,yAa^?/Sa9o?proipfa^ w ^/ 
lingua,qux huius veneni vi crafTefcit. Lingua exafperatur,Largus. Mens & fermo pra:peditur,vt ex sdamm- 
DiofcorideRuellius&Matthxolustranftulerunt. Marcellus Vergilius non mentis,fed fermonis dralum- 
tantumimpedimentum fieri tranftulit,eam qins iniEginetxlibrishabeturlectionemfecutus, ^- pQrunt. 
tjkstfiTrohojios. Etquanquam verifimileeftinflammata lingua fermonemimpediri, omnestarnen 
quos ego vidi, prxter ^Eginetam , qui de hoc veneno tracLxrunt fcriptores , non XahTcu, fed C^voiac, 
habenr,Diofcorides, Aetius,Nicander.& Auicenna -4.6.2.7. idem tamen 4. 6. j-. zo. vbi de morfu fa- 
. lamandra agit , & figna remediaqj ea repetit qusead venenum eius in corpus fumptum pertinent, 

yo nonad morfum,yEgineta2lecl:ionemfequitur.nam vbi legitur &grauitasIingua?,&punctioeius, ' 
Bellunenfis reponit,& grauitaslingua;,&loqueladinicilis in qua pronuciatur »?#;»#. Verfus quidem 
Nicandri hi funt, Oi Si 'S^ctpaAeoms 'km (Zpicrtyot, ipTwQjcn IfT^asjn^. mpa] y^f ~&jn> Qpms a/u,- 
CAta/Woq.Hoceft, Illimembrisinualidi(auttitubantes)infantisinftarreptantquadrupedes.mens 
enim eis obtufa eft.Tremor cum torporc (ftupore ) aut horrore quodam ac exolutione accedit , Di- 
ofcor.t3rsece legitur ^ t^o/m; fwra) yctfxns v q&xMS twqs •^ihxuxna^ apud ^ginetam \x-<d><nu<;, ied 
video interpretcs omnes , &recte quidem meo iudicio , Iegifle dx^voncci;. eclyfis enim refolutionem ' 
&imbecillitatem fignificat. Gornarius etiam apud Aetium exolutionem vertit. Matthxolo neieio 
quid in mentem venit vt pro tribus iftis vocabulis , quae fun t , torpor, horror ac refolutio , triftitiam, 
pauorem ac debilitatem magnam reddiderit. Corpus inualidum fic, & torpet rigonbus quibufdam, 
Largus.^A-^ «T 1 ' -xjzn +uito*<; Ati/xy&Tuii.-i/uCct.puyat Sixsowi t$6jmz a.-\*a, hvu, Nicander.hoc eft,Mo^ 

H ij 



88 DeQuadrup.Ouiparis 

autemfrigore corpuscorripitur, & grauans rnalus tremor membra refbluit. Ad h#c partcs noft* 

nulijecorporis liuoribus circumquaquefugillantur : fiepeqj diutius immorante venenoputrefcen- 

tes defluunt, Diofcorid. vt Ruellius , Marcellus , & Mattha:olus vertunt. ( hic quidem etiam clarius, 

corruptas in terram dscidere: ) itern Auicenna,&exAerio Cornarius. Diofcoridisverbafunt.^ 

•m^kobug (m7nfuvoL ^mpjnTv to /j&pq. Mihi quidem non videtur partes ipfas delabi integras, cum ran- 

tam putredincm oboriri in membris , vita & corde adhuc incolumi , vix fit verifimilc : nec ab vllius 

alterius vcneni velintracorpus fumpti, velper ictum morfumveinipfum translati,talcquid accidc- 

relegimus,quodmeminerim. Et fi enim Marccllus Vergilius a cenchro morfis carnes decidere 

transfertexDiofcoride: Grxcctamen legitur t&tpptiv t quod eft humore diffluere. Itaquc "^anppiTv 

malim fimpliciter interprctari fluere & manarc,humorefcilicet putrido.&faniemilillare^pro xo 

T&ippi7)i. In hanc fcntcntiam induxerunt rne Nicandri verfus ifb>£<v7t£ F '6kt-t$oyoaaiv ioMees &xy>* 

mXiha] X/Mvhyfis&fymv^PaiQ/Mmx&MTy-nis. quod eft, Perfummarnautemcutimliuentesma- 

cula^pa(Timapparent,eouiq5fcilicetdifperfavenenimaIitia.Vbiintcrpreshabet, E^^I^(t»(to/>5u 

7nAthoTK,\% m \pyctaxa., lego iyeaaxx, Et mox , ILyuabxyfe ou>roc\ yr} auwr^^aTVi actpvjii ^aZsiax. Sed 

alias,inquic, feribinW^w ,ideftpungunc,vt fcnlusfit,liuores illos multos& difperfosincisefle 

punctorum inftar. Sed ego safgax jnalim , quod conuenit cum verbo ^anppuv. Corpus liuoribus 

quafimaculis variatur, Largus. Auicenna 4.6.z.7.aliaetiamfignacx Aetiocicac, fedeorrupce,qua- 

reomitto. Habet enim AetiusomniavtDiofcorides : nifiquodprxtereaadditharcverba, Primum 

equidemmacula:alba:percorpusapparenr,deinderubra:,poftea nigra:cumpurrcfa£tione&de- 

fluuiocapillorum. qua: verba etiatn ipfa cum Nicandri &noftrafcntentiafaciunr. Scdhxcfigna »o 

eueniunt etiam vbi pars aliqua corporis a faliua falamandra: con ta&a eft, vnde toti defluunt pili,idtjj 

quodcontacl:umeftcoloremin vitiliginemmutatjVtPlinius fcribit. Et a morfu eiusprobabilceft 

eadem fieri. A potufalamandraaccidunrdolorcs vehementesinano (aliasinftomacho,Bellunen- 

fis) & apoftema ficuthydrops , & in ventre fpafmus, &recentio vrina: , Auicenna : cx quo etiam Ar- 

noldus repetit fed corruptiflime vt cxcufi codices habet,in libro de vcnenis. Video autem deceptum. 

Auicennam , cum Diofcorides hxe figna dc ijs fcribat quibupreftin fumpferunt,dequaproximc 

antefalamandram agit. 

Dt remt- ^ De peculiaribus remedijs aduerfus hauftam falamandram, qux fcilicet poft communia fta- 

dijs ad- tim(vtfuntvomitiones&cIyfteres, dequibusfupranonnihildixijadhiberidebenr. ^"Auicenr 

uerfm na 4. 6. z. 7. eadem qua: Diofcorides & Aetius remcdia prafcribit, fed deprauatius. Salaman- jo 

hauftum dtx. cura communis, eft vtcura opij : &dentur in potu theriaca: magna:,vtthcriacaalferuch, & Mi- 

fakman- thridatum & fimilia, Auicenna.Quanquam autem curam eius communem efledixit vt opij curam, 

drtvtnt- non iccirco oportet falamandra: venenum efle frigidum, vt Mattharolus ratiocinatur, oblitus fc 

ntm. paulo ante negafle calidum efle venenum licet eadem cura communis , qua: aduerfus cantharides, 

eidebeatur.nam &calidis&frigidisvenenisvnaeademqj cura communis ferc omnibus debetur. 

C Nunc particularia remedia , vt ab authoribus tradita funt , ordinc alphabetico fubiungam. Aqua 

Mulfa, vide in Lino. Calamintha,vtAuicenna ponit,non re£te,*de mRana. ^Aiuga fiue cha- 

majpityos decoclum, in quo nuclci pinei(ftrobili,veI vt ^Egineta habet ftrobilia,vnde Auicen.tranf- 

tulitgrana pini parua,) conrerantur,Diofcorid. Chama?pityosfoliacoque cum coms,& kf^Wi» 

(g^i^^ScholiaftOTrEW^Nicand.Videinpinoinfra. Cuprefii folia, Auicenna: videinfrainPi- 40 

no. CEruum, videin Vrtica. Eryngium , videinfrain Rana. ^ Galbanum ex melle linclum , auc 

refina pinea ex melle, Actius & Diofcorid. Auicenna (au t eius incerpres) ex Aetio, quem ci tat hunc 

locum male tranftulit , his verbis : Priuatim conferunt, ammoniacum, (refina , Bellunenfis.) &glu- 

tenalbotin,&fumaturdeeis,aut ambo cum ftyrace. Galbaniradix.Nicand. ^Lacrecens,pra> 

cipue bubulum , contra falamandra: venenum efficax eft , Diofcorid. Lac infunditur phthificis, 

cantharidum , aut falamandra: vcnenis , Plinius. infundi intelligo per clyfterem. nam poti remedia 

moxpriuatim fubiungit. Diofcorides autem lac in potu dari vulc : nec aduerfantur , fcd vtrunqj fe- 

cifle profuerit. Lilium, vide in Vrtica. Lini feminis farina-ex aqua mulfa fumpta, quam pluri- 

mumbeneadiuuat,Largus. ^Melquamplurimumpcrfe,velcumrcfinaex pinu,Largus. Gal- 

banum ex mclle linctum , Diofcorid. Muftum cantharidum natura: aduerfacur , & falamandra, J"o 

Plinius.aquo&fapacommendatur. ^Oleum prodeft contra canrharides,falamandras,&c.per 

fcpotum redditumque vomitionibus,Plinius. Refina pinus , (prnvn anTv'im,)aut galbanumcum 

melle, in eclegmate, Diofcorid. Aetius clarius,Rcfinam pinus cum melle delingendam prxbe,aue 

etiamgalbanumcum melle. Aax/wctTrewuis, idcft lachrymae piceae, ( quanquam Gaza ex Theo- 

phrafto -ri-jxlui pinum vertit, ttituv piceam,) cum melle, Nicander : & paulo poft , Refina ( fimplici- 

' ter) cum melle. fcd hic mel apum , 'tpytt jOgAicxrxs, exprefle nominat , fupra vero mel iwJpUvvi , quod 

genusinfccT:iexapumgenerevelapifimile,vel ipfum alueareinterpretaturScholiaftes. Refinaex 

pinu,cuius etiam tenera folia cum herba quam Greci chamzpicyn appcllant,decocta,ex aqua mulfa 

BroCunt,Latgus.'Hi^/zcq7nTWiG^xw/iiLovQi;olf*^ 

can. vbi Scholiaft«s, %-Mn^a^v <pm t^to(t^5 spoSfA^)™* (p!/Mo($ TJfs^t^xfriTuos th<; $Aa.w(Mvoe 

<Kva,(ii" 



De Salam. G. Lib.II. 8? 



liya.iujz{xiy/u£yu$ j($t8e\J^Ws Ta<pt^«:0q ^s*A£W^ ofmyijuaiMyiToUji 

X£j°'^>?5 o 9poCfAo$, -<w o xA.» 1 ', Hxc ille. mihi quidem Nicandernullam ramulorurtkpinus, fed fructu- 
um tantum mentionem fccifle videtur. nequc cnim vel ftrobilum vel conum in alia quam pro ipfb 
fru&ufignificationelegidixerim. Dereipfatamennoncontendo,cum& Largus pinifolia com- 
mendet, & cuprcfli folia Auicenna. quanquam is fuper hoc remcdio Aetium citat, apud quem nihil 
tale repcrio. A iugaj dccoclum in quo nuclei pinei conterantur , Diofcorides & alij. ^ Raflarum, 
(£ia.7f&yjay,JEgmctA $a,7$a.yu>y habct,quod magis probo, ne quis virides ranunculos tcrreftres irttel- 
ligat) iuscum quibuseryngij radixinco&a fit 5 Diofcorid. & Aetius,qui remedium hoc prxter opini- 
onem auxiliari fcribit. Nicandcr prxtcrea fcammonium addi & fimul dccoqui iubet: in cuius 

10 Scholijs non fcammonium.fed ammoniacum Icgi tur,quod minus probo non admittente carmine. 
quanquam vetus etiam Auicennx translatio ammoniacum inter remedia habet, tanquam ex Actio 
fed perperam. Belluncnfis Iegit,refina, Aetius galbanum habet. Scammoniaequidem liquor etiam 
ContraleporemmarinumaDiofeoridccommendatur. Rana? decocfje cum calamintha, Auicen- 
natanquamex Aetio:fedillecum eryngij radicedccoquit, vt Diofcorides, nulla prorfus calamin- 
thaefa&amentionc. Deremedioexranis vide pIuramoxinTeftudine. Refina,videfuprain Pinu. 
Rutargenera (vtfatiua,& fylueftris) valentttim contraalia multa venena, tum contra cantharides ac 
falamandras, Plinius. ^ Sapae vfus contra cantharides , falamandras , & contra mordentia venena- 
ta,PJiniusaquo&muftumlaudatur. Scammonium.videpauloantein Rana. Styrax,vtab Aui- 
cennaponitur,nefcio quamrecte: videfuprainGalbano. Suispr£epinguiscarnes,(r6V7w,,carnes, 

io Thracibus,Euftathiotefte,&:Nicanderalibi,Ka('TE/3oo5vk>«>"Ta)co£ta: cum carntbus teftudinis 
fiuemarinaj, fiuc terreftris,Nicander.eft & alia quxdam le&io in Scholijs,vbi nulla fuis mentio,qua; 
mihi ncquaquam probatur. Sues quidem & apros falamandris deuora tis nihil pati , fupra diximus: 
vndePlmius etiam colligit primum ex prarcipuum & fuibus petendum efle remedium , vt fupraex- 
pofiu. ^"Ouateftudinis marina? autterreftris, co&a, Diofcor. ^jj aia.^C^.-^\ay% AASo/ve*, Ni- 
candcr. Grammatici 6i£po>tumaliter,tumferuidumapudNicandrum interprerantur.egohicoua 
co&aintelligo, vt Diofcor. qua:abigneaqua:velcincris vbi co&afuntadhuccaleant. Contra fa- 
lamandrascarnium deco&arum teftudinis marinx fuccum bibiflefauseft, Phnius. Teftudinum 
marinarum carnes admixtx ranarumcarnibuscontrafalamandraspraclareauxiliantur: nequeefl: 
teftudine aliud falamandrae aduerfius, Plinius. Etalibi, (lib. 32. cap. j.) Ranarum marinarum ex 

30 vino&acetodeco&arum fuccuscontravenenabibitur,& contra rana; rubetacvenenum ,&con- 
trafalamandras. Scdcumranx ouiparaquadrupedesnullzin mari finc, qus autem ranarmanns 
(j8a7fa.'vcuaA(ei5)vocanturexgencre pifcium planorum habeantur,neq; vllaearum viscontrave- 
nenaprjcdicetur,quodfciami fufpeduseftmihihicPlinij Iocus,itavtdubiteman potiuslegendum 
£c,Tcftudinum marinarum ex vino&acetodeco&arumfuccus,&c.nam&alibueftudimsinari- 
nxfticcumfimplicitcrdcco&um(nimirum inaqua)vtfuperiu<;recitaui,contrafaIamandrascom- 
mendat. Fieri autem poteft vt hoccrratum (fi eft) commiferit Plinius ipfe memoria lapfus:etfi dera- 
nisillicomninocumagere,cx ijsquar fequunturpatet,nempe defluuiatilibusranis.alihifane nu£ 
quamranammarinamnifipropifceplanonominauitjlonge diuerfi generis quamranarfluuiaules 
fint.vtncqsremediacompararidebeant. Contra rubeta: quidem venenum nullum ab alio quo- 

40 quamcxranamarinaremedium pra:fcriptuminuenio,(edneqjcontrafalamandram, exteftudine 
vcromarina contra vtrunqj. Teftudinis marins fanguis cum vino , &c. contra rubetam bibitur, 
Diofcor. Autigitur omninoapud Plinium pro ranarum marinarum reponemus teftudinum ma- 
rinarum : aut faltem nullumpericulumeft fiidfecerimus,cum Pliniusipfetefteturnihilteftudine 
aduerfiuseflefalamandris. Suisprxpinguiscarncscumteftudinemarinaautterreftrico&a', Ni- 
cander. Apollodorus vrticse femen falamandris conrrarium efleaffirmat cum iuredecodhe tcftu- 
dinis, Plinius. Vrticse folia cum lilijs & oleo decocta , Diofcor. Nicander vrticam cum oleo & cri- 
mniscoquit^&incibodatadfaturitatem.eftautemjyiVwjfarinacrafliufculemoIita^^wfolTra^- 
Tf/>oi T^aAeJ^ar,^xfiV°5^^.Scholiafteshicfarinameruiexponit(cuius&prox!meantemen- 
tionemfecerat,cum ficcaeruifarinafemenvrticsemifcendumproremediomoneTisJauthordea- 

jo ceam. facilsautemtranfituseftax/JiV^isinvocem^iwif^ideftlilijs^vt^gineta^Aetius&Diorcor. 
habcnt.MihiNicandriIecT:ioplacet.Vrtic^femenetiamAuicennaintcrremedianumerat,tanquam 
exActio,apudqucmhocnonlegitur. 

^Demorfufalamandra:. Hanclacertam in quibufdam Galliarlocis^vtdixi^rr^^wvo- BeSaU- 
cant,cuius morfum adeo cxitialem efle putant, vt nulla vitse Ipes relinquatur. itaque vulgo hxc me- ma ndr* 
tra celebrant: Si mordu t' a vne arrejfade, Prens ton linceul drtajlajfide. hoc eft, Si te falamandra mor Jiu 
momorderit,accipcJinteumtuumactuamlodicem. Rhartiquiltalice hodieloquuntur,aiunt'a 
felamandramorfumtotmedicisopushabere,quordiftinguirur maculis. Sic& apud Arnoldum 
devenenis,affices quidam ferpens multis & varijs diftinclus maculis, tot habet (peciesnocendi, 
quotcoloresdiftincTros. Dentesvbifemelinflixitialamandra, ( yrquidam mibi reculerunr,nefcio 
an vere) nunquam remittic. & fiauellacur, lecale cft. ita emm rehnquit ur venen 1 1 m , ( q uod etiam de 

H iy 



?o De Quadf Lip. O uipans 

bufonc fertur. ) icaqs relinquenda eft a morfu pendens, qu6d homo inrerim viuere poflit. Nicandet 
in Theriacis falarftandra: morfum dolofum & femper infeftum effe fcribit, K*i <r«.XctfMtvfyuov <Jb%o> 
&t xa« ofa k-nv$%. Significat autem SbUos tum ferpentem mordenrem , rum morfum ipfum , vt Vari- 
nus docet. Salamandrc du* , quas domi habui , cum fkpe a me bacillis ligneis , herbarum caulibus 
aliterqj tentarentur , nunquam tamen ne os quidem tanquam morfuraz diduxerunt : morfum cciam 
abeis apud nos nunquam audiui quenquam. fed fieri poteft vt non omni tempore autnon inquauis 
regione mordeant,vtftelliones quoqj. J" Quosfalamandrapercuflit,eos dolor vehemens&crufta; 
produaioconfequitur.adhibeaturautemeiscommuniscuraiampra'dicT:a,Aetius. Auicenna^.tf. 
j. 10. defalamandra morfu fcribens, (nam dealijsquoqj in eodem tracTratu i&u morfuverelinquen- 
tibus venenum agit,) eadem tum figna tum remedia ponit qux Grarci falamandra? in corpus fumpta* 10 
venenoadfcripferunt,&ipfeetiamfcripferatfupra 4- «.i^.nifiquod illicquardamaliterhabent, eo 
quode Grecis male translata fint. Vnicum eftin hoe loco remedium quodmorfui conuenit,quod 
ranasdeco&as ediiubet,&iusinpotudari, (quanquamhocetiaminteralexipharmacaponicun) & 
infuper carnem earum imponi , quod theriacum eft , id eft morfui conueniens. Cor vefpertilionis 
eontrafalamandrasprodefle AggregatorcitatexPlinij lib.z?. vbi nos cap. 4.corvefpertilionisnon 
falamandris,{ed falpugis fiue folifugiscontrarium eflclegimus.Tdem Aggregatorremedia tanquam 
contra morfum falamandrx fcribit, qua; ab auchoribus contra venenum eius inrra corpus fumptum 
proditafunt. MorfusquidemfalamandrscfolusNicandcr,Aetius&Auicennameminerunr:remc- 
dia vero ad eum particularia nemo fcripfit, (nam Auicennam in hoc errafle oftendi:) nimirum quod 
cura communis faris faftura videretur. Nicander quidem in Theriacis.cum animalia ahquot vene- 2« 
nofa,& iftu morfuve ab eis teforum figna dcfcripfiflcr ,vt phalangia, fcorpios,apes,vefpas, fcolopen- 
dram, falamandram , venenata marina , & alia : mox remedia fubijcit , tanquam communia contra 
ha:c omnia, nihil diftinguens. 
Salaman- CCuriofi quidam homines,in falamandris vim quandam inefleperfuafi,quaargentumvi- 

dr* vfut vmminaurummutetur,ipras in olla fuper qarbonibus ignitis ponunt , &argentum viuumpertu- 
apidchy- bumferreumoblongumfuperinfundunf.inquoopereinterdumvenenofovaporeexhalanteitain- 
mijiat. fi c j u ntur,vtcorporeinturnefcant,velaIianoxa implicentur,veletiam devitapericlitentur. His 
TheophraftusParacelfusremedio efTe fcribit nefcioquamaxungiam Solis, (olcum aurifortaflis,) 
quaminterarfenici&argenti viui alexipharmaca defcripferit. nos cam defcriptioneminlibriseius 

nonreperimus. 3* 

H. 

ffomony- a. Zuoopopo? , ^m^a/MyJ^tt^a.yfaov vixfi, Hefychius & Varinus. videturautcm fignificari 

num. vrnainquacrematorumfunerum oflacondebantur,aut ipfa cadaueraintegra : quam &farcopha- 

gum vocabant , quod ex cerco lapidis gehere fieri foleret , qui carnes mortuorum confutnebat : quo 

ienfu^iKoSo/soi-potiusdixerimaconfumendaanimaliumcarnejquajvisfeptica&exedensfalaman- 

drisetiam in viuaanimalium corporaeft. 

C Epitheta. Seufalamandrapotens, nullifa obnoxiaflammis, Samonicus. Nicander cognominat 
^tmipmv, & VAffM-xiSte, mu&LVTnXvwMct.. Et rurfus, Kcq <m.Xa.fta.vJfUov JoAiov Sbxos a$» W*e$ki n on 
demorfu,feddeipfafalamandra. fequiturenim/^HTE^^o-^iOj&e- 

^LapisEislebanusrefertaliquando effigiem falamandra?,alias aliorum animalium, Georg. 4© 

Agricola. 

f"e. Alchymiftsedicl:ifaIamandranefcioquomodoinmetallorummetamorphofi&chryfo- 
Super/ii- pceiavtuntur,vtaiunt: Videnonnihilfuprainfinecapitisfepcimi. ^"Salamandra?corgeftatum,fe- 
tiofa. curitatem ab igne pneftat,& audacem contra incendium & mcremabilem reddit. AnimalipfUrnin 

caminum vel ignem immiflum,omnem flammam extinguit, Kiranides. 

D E S T E L L I O N E. 




Diuerfe f* E v e r a laccrtorum plura funr , vt falamandra , faura , ftellio , Ifidorus. Hermolaus Barbarus 
cpimones ^* conijcit ftelliones eflequasRomanum vulgus tarantulasvo&x, albas,innocuas & pufillis lacer- 
de liellio- tis fimiles. Idem Pcrottus & Grapaldus aflerunr,& Lucius loan. Scoppa. Stelliones nonnulli taran- 
mc atuTtt tulat efleputant.Niphus. Steiliomultas maculas paruas in dorfo habet fimiles ftellis. non enim 
'"^ ' r ■ eftilla 



De Stel. A. Lib.IL 



n 



eft illa lacerta quse afpicic homines. ifta enim eft viridis. illa habet colorem asruginis jeris : & fbrte eft 
degcncre earum,quse verfantur in sedificijs & dorrlibus antiquis , & raro mordet. quia habet dentes 
torcuofbs, quos relinqueret in vulncre,Ponzettus cardinalis : videtur autem non de alia quam taratt- 
tula fencire. Circa Romam inuenicur genus quoddam parui Iacerti, dorfo per totum ftellato, quod 
terrantulam vocant,quoniam fub terra degerefolear.id quia valde venenofum eft,fa?pe cogitaui l3i- 
ofcoridis fepa fiue chalcidicam lacertam efle : aut fi ea non fic,veterum ftelIionem,Petrus Mattharo- 
JusSenenfis in Diofcorid. z. j8. Etrurfus6.4.Srelliones(inquic)in Icalia venenacos efle & Jecales 
alicubi Ariftoteles fcribic,qui vero illi finc, non facile dixerim, nifi fuerint tarantulse quse apud Thu- 
fcos reperiuntur in domibus,prsecipue in cauis quibufdam murorum prope terram. Paruis enim la- 

1D certisfimilcefthocanimal,&araneisvmit,vtPlin(us6^riftocelesdeftellionefcribunt:&perdor- 
fum totum ftellis quibufdam infignitur,vnde forfan nomen inuenic : & in Thufcia morfus eius pefti- 
fereft,Harc ille. Ponzectustarantulasnonaterra.fedaTarencociuicatecircaquamabundanr, di- 
&as fufpicatur. Stellio , id eft lacerta viridis, Vecus glofTographus Auicennse, & Anc. Mufa Brafauo- 
lus de fimplicib. cap.yz4. Scellionem medici noftri temporis magno errore pucanc lacertum efie, 
cum longe aliud animal fit lacerta minus,Perottus & Grapaldus. M archseolus in Diofcor.6. 4. repre- 
henditillosquilacertumminorem proftellioneaccipiunt, cum Jacertusille fanguinem habeat, & 
incer fkpesac macerias verfecur,quorumneurrum fteliioni conuenic,quicciam rore &ara.neis viuir, 
ilIebruchis,cicadis,gryllis,cochleis,&:c.hominibcneu6lus,necvcftellionoxius. Stellio,ideftIacer- 
tafacetana,fedfecundumquofdameftlacertaviridis,Syluaticus. Stellio, vulgblacerta vermicularis 

10 rufticc,inueniturinforaminibusdomorumanciquarum,inquibusaraneiquoqjmanerefoienc, Ni- 

phus. ^Scellioncm Grseci coloton (lego coloten) vocanc, & a(calabocen,& gaIeoten,Plinius. Lacerci Nomina 
fiue ftelliones qui per parietem rcpunt , curti fLmt , G rsece afcalabotse vocanmr , Marcell us Em peri- Gtaca. 
cus. Ariftophanes in Nebulis fingir, dum Socrates orehiancc Lunsemotum noctu obferuat , k&i&~ 
ActSffiT^vel^aAgffl-T^^namvtroqjnominevocat^atecloaluiexcrementiimeiimmittere. Nican- 
des inTheriacis doxetAec.Coj' vocat,nimirum carminis gratia. Afcalabotcs a Grecis dicitur,qubd apud 
eosao-KstAofcirculuseft.ftclIionesautemcirculisquibufdam depicti funt,& vclutilucentibusgutcis 
inmodumftelIarum,vndenomen,Pcrotcus. Ego hanc ecymologiamapudnullumidoneumau- 
thorem inuenio,vc neq$ afcalon pro circulo vfquam. Hebrsei quidem agil, ?*w?, circulum & rocun- 
dum vocant. GrammacicicWaAaincerprecancurimpura, quod faneecymonanimaliimpuro & ve- 

30 nenato congrueret. Sed afcalabotes forte quafi -j*>?^c&asm; dictus fuerit, quod artuum fuorum digi- 
tis&vnguicuIisinnixusperparietesrcpac,&feliumautmufteIaruminfcarafcendat.nam&coJotes, 
vtiamexPliniodixi.vocaturj&^AaSaT^sSuidx^nifiquisirialitacalis^ideftlignisficdidum, vt& 
calopodion, pedem velcalceumligneum dicimus.nam&xylobaces & tcechobatcsaKiranidcno- 




vtindenomenhabeat,canquam£ujaAa€cl)^ 3 '.fedhocfeIipociusautmuftela;quamftellioniconue- 
nit, qui mures nihil curat. Sciendum icaq; Veteres afcalabotse & colota- nomine cum derele feu mu- 
ftela potius,tum de ftellione ex sequo vfos efle,vt Grammatici quidcm in dictionarijs interpretancur, 

40 Varinus&Suidas.nam apudipfosauchores nufquam inuenio uis vocibus felem auc mufteJam fi- 
gnificari, quumillam femper cljXoupov, hanc>«AlV.)nominenc. Recentiores camen Grseci ya.xlu>zi- 
iamprofelefeucacopofuerunc,vtinCatihiftoriadocui. VideturautemvulgusGraecorumhsecno- 
mina deduobus feu tribus iftis animalibus ideo confudiffe, qubd ex sequo omnes in fublime f uis pe- 
dibus& vnguiculis reptando fcandant, In picorum generearborum cauatores funt, fcandences in 
fubre&um felium modo; illi verb & fupini, Plinius 10. 18. Tranftulitautem hunclocum ex Arifto- 
teledehiftoria anim.5). 9. vbi ille Gazaincerprece,Picus martius(inquit)fcandic per arborem o- 
mnibusmodis.namvelrefupinusmoreftellionumingredicur. Grsecepro ftellionibus hic afcala- 
bocas Iegimus , Hermolaus etiam ftellioncs vertit. Sed Grseca integra apponam : 'OtyuoxoAct-fffe 
'7rof)iutrou j 'Qn-ms SivPpim raygmytsivm %o7tov, yju unlibs, X2.Ja.7ttp 01 dcxetAccCoJTetf : In Mirabiiibus ea- 

jo demleguntur,fediftaclarius, ^^(c^,^)'^T^t4>j-«?E^t. atqui feles afcendunt quidem commo- 
de,minuscommodeverbdefcendunt,vtdefilireplerunque velomnino vel ex parte mahnt. ftelli- 
ones vtrunqueparifacilicaceprseftanc. Quare miror curPliniusnon pocius ftelliones tranitulerir, 
vtdebebat, quibusperparictesingtelTusfeu repratiofecundum omnes modos (furfum,deorfum, 
&intranfuerfumobliquumquc ) conuenit, vt & picis & fciuris. u^tov etiam dixeris reptare ani- 
xnal,cum fub aliquo tranfuerio progreditunvt 'firfj^^^cum fuper eodem, hic dorfo furfum, illic 
deorfum fpectante. Carterum alibi vbiquc Plinius afcalaboren&galeocen ex Grsecis vel iimplici- 
ter ftellionem,vel ftellionem trafmarinum reddit, vti nos obferuauimus. KaXenvous doxocAet&»7w,<?, 
Hefychius&Varinus. Colotssquidem nomen nonaliteracolis, ideftarcubus& pedibus facTrum 
eft Grccis , quam ab iifdem in hoc genere apud Latinos lacercus.raAeos & yocXtaTv^ , dcxctAct£,i/7^ 
Hefychius & Varinus. Galeoces igicur ftellio vocatur , vel qubd vt galse , id eft muftelse & fchs, 

H iiij 



?z De Quadrup. O uiparis 

pedibus in fublime fcandit : aut forte quod corporis dudVu fit oblongiore, vndc & galcis pifcibus , id 
cftmuftelisinditum nomen. fcd ftellio tum longitudinc tum humiditateetiamcrurum muftelas 
quodammodo refert. A fcalabotes ftellio eft quem & yt&Xa&srdw vocant,fcd frequentiusgaleoten. 
% X^Jj o 7mmyjog, w * xoivdi Myuin wu<pfrcjt, Suidas , & partim Varinus. Eft autem nymphitza recCn- 
cio*ribus Gracis non alia quam muftela : ponticus vero, mus,cui afcalabota: nomen alius prarter Sui- 
damnemoquod fciamattribuit. His tamenomnibus reptatio in fublime conuenit. Afcalabiety- 
mon deduci poteft etiam <sfyi -n i^ A J5 ^mt, a molli & tacito ingreflu, ( vt Etymologo & Varino 
placct)qui&felium&ftellionumgenericompetit. Cajterum^k&^wper/^di&usfuitMartisfl- 
lius, <w^i td «.jcgAovxJ iiu> o\<plu),o liplui Tct^oa. \g\ \v<t<pfo. ccxjlXov enim eft lene,molle,quietum, Va- 
rinus. At Suidas contra, ' AoxaAa<pos o^Sjt 7iUoxaA£? (aoxeAes)???? a.<P'*w a/sw oxA^ooV. ^Egineta: in- 1 9 
tcrpretes j. 1 1. pro galeota , id eft ftellione felem non recte tranftulerunt, ( vt in Fele oftendimus : & 
quodafcalabotesacgaleotesvnumfitanimal, licctiEgineta feparaflevidcatur,)& Auicennae4. & 
4. 1 3. 2o<p^a^;£w<^V^/5e>cttAaTJK,Ka^ BabriusapudSuidam. 

vcfckur autcm ftellio araneis, vt in C. dicam. Dormit colotes in preiepibus , & narem fubicns afini, 
nccomcdatimpedit, Ariftot. Albcrtus nefcio quomodocolotenhicrattumcxponitjidq^fineau- 
thorc. ApudGrarcos hodie vulgo ftellione \taxon vocari conijcio : quem enim fic vocant,lacertum 
cfle aiunt paruum, argenteo lucido colore , in ficcis & apricis locis : & nomen rpfum quodammodo 
adftellionemalludir, fcd peraphxrcfin. Anonnullis tamcn ftellio eflepuracur,quivulgoGrccis 
hodiej&ui&u$o$2ut^uocuvfa vocatur,quo nominc lacertum paruum fignificaripuco,fedcer- 
Denomi- tumnihilhabeo. ^Deftellionis nominibusHebraicisvidequxdam fuprainLacertot_^.namSe- 10 
nibusffe- ptuagintaletaahtransferuntinafcalaboten.ideftftellioncm, &c.Munftctus N^awfiwamithftcl- 
brakis dr lionem vertit,alij araneam aut lumbricum: Videin nomenclaturis falamandra: & fimia:. Ego omni- 
Arabicis no aut ftellionem ipfunfaut fimile lacerti genus efle puto. proxima huiceft vulgaris hodie vox Gra:- 
* czffamamythe & thamiamithos , dequibus paulo ante dixi. Prouerb. 30. fapientia animalia minuta 
quatuor numerantur/ormicae, cuniculi, locuftae, & femamith , quod manibus nititur & moraturin 
jedibus regijs , vt Hieronymus vertit : Munfterus arancam quae manibus ncgotictur. ied Hebraica 
vox/4//Wapprehendere&capere,nonncgotiarifignificar. ManusquidemdefteIlionepotius,qui 
manus digitatas habet vt lacerti , quam de araneo dici poflunt. Semamith Hebraicse voci vicina eft 
Kr&hiczfamabras, velfaambras, vt Belluncnfis legit, a\'dsfi»abras velfimabras, vnde falamandra no- 
mendedu&umvidetur,nonqu6didemfedqu6dfimile& congenerfit animal. Sarnabraw ,idcVt j© 
ftcllio, Vctus gloflbgraphus Auiccnnar. ^»^r*fidemeftquodlacertus vel ftellio qui inhonisre- 
peritur, Bellunenfis. Videturautemabutiftellionisnomine,vt&alij Arabum interpretcs,idq5ge- 
ncrislocoftatuere, fub quo fpecics aliquot contineantur, quod re£tius &Latinius lacerci quam 
ftellionisnomincfacercporerant. ^wrf^j-quidemAuicennxlib. Lcap.646. lacertam fimplici- 
tcr fignificar , vt ex adfcriptis ei remedijs clariffime conftat. Gmril feu vrel apud Auice n nam li b. t. 
incapitcdcathabfcualdab, ideftlacerto, vetusinterpresftellionemreddir, BeJIunenlis Arabicas vo- 
ccs rclinquit. x^dlurel cft animal terrenum , fimile lacerto , coloris cinerei , Iongum adquandcatcf» 
trium palmorum, Bellunenfis. Cuaril lacerto fimilis eft, fed corporis form a difrert , cauda longa , & 
paruo capitc, Obfcurus. Guafimabras, id cft ftellio , Vetus gloflbgraphus Auicenna: : qui fcrte duas 
voccsg»4r//&ybwd£r^invnamconfudir. G^/^animalquoddamhabensfanguineinj&eftftel- 49 
Jio.Syluaticus.videtur & harc vox corrupta. Vcrus quidem fteIlio,teftePlinio, fanguinemnon 
habet. Guaril aquaticus, id eft fcincus, fed vcrius ftellio , Vetus gloflbgraphus Auicennar. Sed ftel- 
lionis aquatici ex bonis authoribus nemo meminit. Epithetos , id eft ftellio , Syluaticus. Afcalabo- 
tes(ideftftellio)& araneus pugnant, Ariftor. vbi Albenus ineptiflime habet, Auisaicalonitisali- 
quandocomedit4^c^«. Vasc a Arabicefunrreptilia, vtftellio,fubnigra,dicTainCataloniadra- 
concs domorum , qua: cum morden t , inflatur locus , donec denticuli infix i extrahantur,ficut etiam 
dcnticuli ftcllionis vellacertorum , Arnoldus in libro de venenis. Videntur autem mihi nihil ferea 
vcrisftellionibus diffcrre, pmerquamcolore. ^ Albertus Magnus chamadeontem interprctatur 
ftellionem maiorem,quod minime probo. Idem chamarleontem, falamandram & ftellionem im- 
peritiffimc confundit : & pro colote zlicubiarcolum habet, ex Auicennx interprete nimirum . ^Ger- jo 
mani,Galli&Angli,nullumquodfciamhuiuslacertinomenhabent,cumipfoetiamanimanteca- 
reant.ErratquiftellionemGermaniceinterpretatur^urit<rrttotcIj/quodanimalomuinofalaman- 
dram cflc fupra docui. ^Eft & S t E l l i o tranfmarinus Plinio & ifigineta:, idem fofte qui fcincus: 
dc quo plurain G. & mox in B. 

B. 

Vbi repe* RepcriunturftellioncsinItaIia,ctiamvcnenatimorfus, Ariftoteletefte: item inThracia,Ni- 

riitur. candro. NosiupracircaRomam &inThuicia ftcllioncs tarantularum nominehaberi docuimus. 

Pliniusin Italianafcinegat ftellionis illudgcnus icorpioni contrarium quod Gr^ciaicalaboren& 

coloten vocent: (quod fortc alibiftcllionem tranfmarinum dicit.) Eft enim hic ( Graxorum ftellio, 

inq«it)plcnuslentigjae,ftiidorisacerbi,&vefcitur:qua: omnia a noftris ftellionibus alienaiunr. 

Stelli- 



DeStel.B:C.D.Lib.II. ' n 

StellionesinSicilia aiuntmorfum habcreletalcm,nonvtapudnosinfirmum&Ieuem, Ariftocin 
Mirabilibus. ^Corriceinteguntur, Ariftot. Stellio terga depi&a habet interluccntibus oculisin /?gwr4 
modum ftellarum,vnde nomen, Albertus. Et alibi, Piger cft, dorfo & caudalatior lacerto : &gucca- cortoris. 
tus,cum lacerta fit vnius coloris.fedhaecconiunc1:a,ad falamandram magis referenda videntur, 
quam,vcdixi,cumftellioneconfundit,Circulisquibufdamdepicti funt&veluti Iucenribus guccis 
inmodum ftalla^n, vndenomen,Perottus. Vidc plura irn^i. ^yiftum^colori. Nomenhabefvarits 
Jleffatuscorporaguttis^OnicMns. TarantuIac,vtRoma:vocant,aIbaefunt,innocua;, & pufillis lacertis 
fimi{es, Hermolaus. Audiuietiamexoculatoquodam tefte, tarantulam illam corpore lucidocfle 
& fragili. Sed Xiaxoncmm vulgo apud Grxcos diftus lacertus , fiue idem fiue fimilis , argenteo co- 

10 lorelucidoeflefercur. Vidi ego noftros etiam communes lacertosinIittorepropeVenetias,albo 
colore,innoxios,necmordentcslicetdigito inosinfcrto. Afcalabotes animalculum eftlacertarfi- 
mile, Suidas.* Similis afcalabotx falamandra eft, Actius. Lacerti fiue ftelliones qui Gtxccafala- 
bou vocancur,curtifunt, MarcellusEmpiricus. ^TSteliiones fanguine carent, Iacertarum figura, 
Plinius.hincfortealbo&lucidocoloreapparent. Sunt qui& ranaminquadrupedumouiparorum 
generefanguinempraterquaminoculishaberenegent. ChamadeontemAriftotelesfcribitfangui- 
ne carereexceptis qfiulis & corde,&quibufdam exeo naicentibus venulis. QuamobremerraiTe vi- 
detur Syluaticus (autlibrarius, qui negationem omiferit) apud quem legimus, Guaufes animal quod- 
damhabensfanguinem,&eftftclIio. ^Stellio vcl lacertacummordet,dimittitin loco fui morfus 
dentcs parues, fubtiles, nigros, Auicenna& Albertus : plura leges fupra in Lacerto B. & G. Stellio 

£o forteeftdegenerelacercarum,quseverfanturina;dificijs&domibusantiquis,&raromordet:quia 
habetdentestortuofos,quos relinqueret in vulnere, Ponzertus. Lacertorum etiam , qui Arabice " 
w^dicuntur, ftellioni fimilium dentes in morfu infixi ha?rent,vt Arnoldus fcribit. ^ Polypohra- 
chiaacongruoabrofa,renafci,ficut colotis &laccrtiscaudam,haudfaIfum,Plinius. SteJlioGra- 
corumplenuseftlentigine 3 quod noftro nonconuenit.arqnialibinonipfumlentigineplenumeue 
fcribit, fed faciem lllorum qui medicamentum ex ipfo faclum biberint, lentigine obduci, quod ma- 
gis probo. 

C. 
Stellio elt Iacerta inhabicans domos, Elluchafem. Stelliones in nouis domibus cernuntur, vc ybi vi~ 
Marcellinusinquit,Hermolaus. Inveteribusdomibus,Ponzettus. Cubiliaeoruminlocishoftio- uant. 

30 rum feneftrarumq; funt, autcameris icpulchrifve, Plinius. Afcalabotaraliquando exfupcrioribus 
locisincibos,dumpraeparantur,decidunt, Diofcorid. Parietesardificiorumrependoconfcendunt, 
Suidas&MarcellusEmpiricus. In fublimeIcandunr,feliummodo:fed&deorfum reptant&adla- 
tera,vt in A. dixi Latebras pctunt, Ouidius y. Metam. Senabras idem eft quod lacerta vel ftellio, qui 
in hortis reperitur,Bellunenfis. Stelliones & alix quadrupedes ouipara: quomodo ingrediantur,ex 
Ariftotelis libro de communi animalium greffu , in Crocodilo fcripfi. 

^ Namfepefauosig/wtm adedit Steffio, Vergilius 4. Georg. Foramina aluearium anguftiffima Jguibm 
ciTe debent, vt nee venen atus ftellio,nec aliud animalculum noxium intrare & fauos populari poffit, vejcan- 
CoIumelIa.ChamxleonumftelIionesquodammodonaturahabent,roretantumviuentes,pr£eterqj/»^. 
•araneis, Plinius. Et alibi , Gracorum galeotes , ftridoris eft acerbi , & vefcitur , qua: a noftris ftellio- 

40 nibus aliena func. Puto autem eum ex Grarcis hax vertifie, & pro QpvypM aut fimili voce morfum fi- 
gnificante,ftridoremreddidifle,homonymiadeceptum. /2/5t^^5enimvtrunq5fignificat,&ftrido- 
rem qualisex collifionedentiumfit,& rnorfum, vtapud Nicandrum deipfo ftellione/EcV^ wnhtr 
»«■ 7np a.Tn^io. (2pvy/MLT 'tacnv A<ntcL?\a.Qv. Inter ftellionem & araneum bellum eft. deuorantur enim 
aranei a fteilione, Ariftoc. Soip *? a&yym VV £>{* Ka&aTns, Koj Mnfov ctiSb <p«/Jo $ , cwn/nav tbTvh', 
Babrius apud Suidam. 

^Stelliones menfibus quatuor frigidiflimis latent, & nihil eduntinterca, Ariftot. ffyeme 

^J Sene&utem vere & autumno exuunt, vt& reliqua corcice intccla quibus molliseftcutis, latent. 
Ariftot. TunicuIameodemmodovtanguisexuuntjPlinius. Exutammoxdeuorant,videinZ). Tyi- Peffem 
pa? yctteamt, pellis ftellionis, quam vc ferpens per fcne&am exuir, Varinus. ^Oua parit, quorum li- exuunt. 

Jo quor^VtPliniusicribiceuulfbspalpebrarumpilosrcnafcinonpaticur. Animal efLinfirmum,Ob<- Oua. 

fcurus. Hinc nimirum vniVvov a.m.oLX&Cov Nicander dixit. ^" Tarantulas in quibufdam Italia: locis Siccitat. 

di&as ( ic\ eft ftellioncs ) fi defuperalicubi cadant, caudam frangcre aiunc : quodpracnimiacorporis 

(jccitateeis concingcrevidetur. 

Z>. 

Theophraftus autor cft,angues & ftelliones fenc&utem exuere,camq; protinus deuorare,pr2e- °fj& m9 ~ 

ripicntes coroitiali morbo remedia, Plinius & ^Elianus. Ego id in libris Theophrafti quiextant ? r<ert ~ 

non reperio , fed in Mirabilibus qus Ariftotcli tribuuntur. Aducrfuscomitialesmagnificclau-^ 4 ^'!^" 

datur tunicula ftellionis. Operazprecium eft fcire quomodo prxripiacur , cum cxuitur membrana mca J teUt l 

hyberna, alias dcuoranti eam, quoniam nullum animal fraudulentius inuidcre homini tradunt. In- °? Um ^ ua 

<dc fteilionum noracn aiunt in maledi&um translatum. Obferuant cubile cius acftatibus. Eftautem ^ eme ex ~ 

umt. 









* 



?4 De Quidrup. O uipans 

in Iocis hoftiorum feneftrarumq; , aut camcris fepulchrifve. Ibi vcre incipicnte fiffis harundinibus 
contextas opponunt cafas,quarumanguftijsetiamgaudet,e6 facilius exuenscircundatumtorpo- 
Inuidum rem. Sedeoderelictonon poteft remeare, Plin. Jnuidentiffimum hoc animal intclligitur , quo- 
animal niam fenectutem fuam deuoret,&c.hinc ftellarevcrbum proinuidere 3 Hermolaus.AbhocanimaU 
fteflio. (inquit Perottus) ftellionatus cri rncn apud Iurifconfultos nomcn fumpfit : cuius cognitio , vt Vlpia- 
5/<r//«»4-nusfentit,adprx(idemfpeclat,cumfcilicetaliquiddolofadumeft:vtfiquisrenAjobligatam,dif- 
/^Vrw;?fimulataobligacione,percalliditatemalij diftraxcrit,velpcrmutaucrit,velinfoIutumdederit':aut 
vnde di- fi cj'-"s merces fuppofucrit, vel obligatas auertcrit, vel corruperit: aut impofturam fecerit,cuius nulla 
cjf/tm. alia ordinaria pcena eft,fed extraordinarie ple&icur, Harcex Vlpiano de crim. ftell. Caufaautem no- 

minis fecundumquofdamha:cfuit,qu6dquihuiufmodi criminis rei funt,aftu&dolovelutquo-i<y 
damftcllionismedicamentohominesfallunt. fit enimeftellioncmalum medicamcntum. etenim 
cum mortuus eft in vino,faciem eorum qui biberint, lentiginc obducif.Nosautem caafam nominis 
veriorem hanc cfle exiftimamus,qu6d nullum animal fraudulentius inuiderehomini tradunt. ideo 
nomen hoc verfum eftinmaledi&um: & quotiesinlidiatorem aliquemfignificare voiumus,ftellio- 
nem nominamus. Scit ftellio nihil tunicula? fuse in comitialibus morbis pra:ferri,&c. ex PIinio,Harc 
Perottus. A ftellione fraudulentiflimo animali ftellionatus crimen & ftellatuta dicitur,Hermolaus. 
Steflatu- Stellatura nomenerat annonx militaris, Lampridius in Alex. Annonas , inqurt , militum diligentcr 
ra nomen infpexit : Tribunos qui per ftellaturas militibus aliquid abftuliflent , capitali pcena affecir. Spartia- 
annona nus in Pefcennio Nigro : Nam & ImperatorTribunos duos,quosconftitit ftellaturasaccepifle,lapi- 
miikaru. dibusobruiabauxiliaribusiuffit,Buda:us. Mihinon videturnomenefleannonarinprioriexemplo, 10 
in pofteriori poteft. SuntinterrecentiorcsGrammaticosquiftellaturaminterprerenturextortione 
fiue fraudem qua capitanei feu duces fubtrahebant militibus partem annonaeab Imperatore eis de- 
fignatae. Stellaturam funt qui in fraudum viiirpent ratione. lllud grauius,quod eruditis obferuatum 
fcio , Stellaturam in militaris annonse erogationc videri frumentarijs tefleris perfimilcm, quibus ac- 
ccptis, plebi gratnitum diftribuebatur frumentum.quippe hac contributa, viliusconftabatmiliti- 
busannoha.Meminitin AlexandroLampridius.Frumentariaperceptioinrationehacnuncupatur 
IulioCapitolino in Anconini Philofophi vita: Obhanc,inquit,coniuncT:ionempueros&pueIIas 
r.uuorum hominumfrumentaria: perceptioni adfcribi prxceperunt,HsecexAntiquisle6T:ionibus 
JQuidfit Cadij. Stcllionatus igitur eft quafi furtum quoddam callidum & dolofum, quod fit male crogando 
Jlelliona- aut diftribuendo aliquid : aut contrahendo,emendo, vendendo , quod forfan etiam a Grarco verbo . 
ttu. <&}Xuv aut •\jmqix\uv, quod cft (ubtrahere, deriuatum aliquis conijciat. Non folumautem circa fe- 
neccamfuam,vtdiximus, deuorandam,calliditasftellionisnotatur:fcdaIiasquoq5aftutumeftani- ' 
mal.nam&apibusdolotcinddiatur.quamuis enim Columclla ^.y.lacerto hancfraudemtribuic, 
videturtamendeftellioneaccipipofle,quem paulo ance peculiariter nominauit. aut vterq; forfan 
apibus inddiatur. Outdoi Siy&teaims ytpw, Menandcr,vt citat Suidasin Afcalabote. vbigaleotenfe- 
nem aftutumfonequis recteinterprececur. 
SteUionit ^ Colotx hoftis afinus eft. dormitcnim colotcs in praefepibus,&narem fubicns afini,necomc- 

boftes datimpedit, Ariftotel. AIbertushoclococoloceninepccrattum,id eft murem maiorem cxponit. ■ 
Afinus. CScorpionibus contrarius maximc inuicem ftellio traditur, vt vifu quoq; pauorem ijs afferat,& tor- 
Scorpim. poremfrigidifudoris. Icaq; in oleo putrcfaciunt eum , & itaqua:fcorpiopupugeritlocainungunt,4» 
Plinius. Scalaboten,id eft ftellionem , hoftem exiftimat fcorpius , v'x?yj,\ $\ iQtov^ Philes. lego, vcLp-x.S, 
Si tvtov. hoc eft,afticicaucem illum corpore. quamuis non fcorpio ftellioni , fed ftellio fcorpioni tor- 
poreminferat, vtiamexPJinio,diximus.Idemteftacur Galenusinlib.de cheriacaadPifonem. Stel- 
lio (inquic) vifus a fcorpijs '\jzmnn\ywm outv?, ^ v-raj orcqsel : id eft , torpore eos afficit , & ita interi- 
mit. Magnamaduerfitatemfcorpionibusoleomerfis&ftcIIionibuspucantefl"e,innocuisduntaxat 
ijs , qui & ipfi carent fanguine , laccrtarum figura. acq; fcorpioncs in totum nulli nocere cui non fit 
fanguis , Plinius. Vetus lectio habebat,magnam aducrfitatem cum ftellionibus putant efle, &c. fine 
hjs vcrbis , oleo merfis, ijs ad prarcedentia relatis. Quod fi ad fcquentia rcferas , fenfuserit, fcorpios 
olcomerfos,ftellionibusaduerfari,eorumfcilicetmorfui.atquifuperiusexPliniorecitauimus,fteIli- 
onemin oleo putreficri contra fcorpionum idus. Sed vt idem refert,inuicecontrarij func,vt vtrunq; y« 
aducrfus alterius venenum valereprobabilc fit. Stellionem fcorpius hoftiliter odit: fcorpioncm tor- 
pedo admota comprimit , ^Elianus interprete Gillio : fed perperam , vt fupra ex Philx verbis per nos 
caftigatisapparct. Crediderimautem Jilianicodicem, quovfuseft Gillius corruptum fuifle: vt& 
illum quo vfus eft Philcs, qui fua*omnia ab ^Eliano mutuatus eft. aut fi ita fcripfit iElianus, i Uu ipfum 
Arancut. errafle cx Plinij & Galeni verbis conuincemus. ^" Inter ftellionem etiam & arancum bellum eft. 
deuoranturenimaraneiaftellione,Ariftot. 

E. 
Fcl ftcllionum tritum in aqua muftelas congregare dicitur, Plinius. 

F. 
Stellio, prasfcrtim tranftnarinus,editur etiamjfed ad remedia tantum,vt proxime dicetur. 

DE RE- 



De Std. G, Lih.IL 

G. 

DE REMEDIIS EX STELLIONE TVM SIMPLICITER VEL 
Ifalico, tum tranfmarino velGr&corumJlelltone. 



5>5 



Stcllio &laccrtaincibofaciuntvtaccipitrescitiusmutencpennas, Crefcenrienfis. Aduerfus Remylti 
comitialcsftellionem aliqui harundineexenteratuminuecerarumqj bibendum dedere. alij in cibo extoto 
inligneis vcrubusinaflarum, Plin. Hydrocelicis ftelliones mire prodefle tradunt.capite, pedibus, Jieiltone. 
intcraneisq; demptis 3 reliquum corpus inailatur. in cibo id farpius datur, ficu t ad vrina? incontinenti- 
am, Idem. Dyfentericis-ftelHo cranfmarinus raedetur , ablatis inceftinis & capite , pedibulq; ac cu- 

t o te, decoctufq; & in cibo fumptus , Plinius. Lumborum dolori medecur ftellio tranfmarinux, capite 
ablato&inteftinis, dccoclus in vino ( fic enimlcgendum)cumpapauerisnigridenarijponderedi- 
midio co fucco bibicur Jdem.ego poft dimidio diiti nxerini: & pro eo fucco,legerim,&: fuccus:id eft, 
decoctum vel ius,bibicur. Idem remedium alibi fic defcribit, Kchiadicis ftellionem pocu prodefledi- 
cunt, adiectispapauerisnigti obolis tribus. ^Aicalaboten aiunci&ibus fcorpij vtiliterimponi,Ga- 
lenuslib. 1 1. defimplic. Scorpionibuscontrarius maxime inuicem ftellio cradicur , vc in D. retuli. Ex oleo 
Itaqiino!eoputrefuciunceum,&:icaca(quxfcorpiusinflixeric)vuIner3perungunt. Quidamoleo«/iy. 
illo fpumamargenteamdecoquuntaderaplaftrigcnus,acq; icailIinunc,Plin. Oleo ftellionis flquis 
locuma fcorpioiv51uminunxeric,doloremcompefcec, vcDemocricusdocec,DiophanesinGeopo- 
nicis. Oleum ftellionis , id eitLicertarinhabitamis domos, illicum axillis adolefcentium , piloseuul- 

xo fosenafci prohibcc, Elluchafem Ad fcrophulas nonftaclas.Pvecipe quaruor ftelliones & o&o velde- 
cem !acercas& amputatis capiubus & caudis decoque eas in oleo oliuarum,quoufq; fpinas fpernunc 
( forte feparanc ) & carnes in o ! eo diflbiuan tur , poltea cola per pannum & exprime oleum bene , & 
cum hoc oleo inunge fcrofulas & glandulas , quas ad macuricacem peruenire non vis , quod abfq; in- 
cifione vel fractura aliqua expellu & confumic eas opcime inungendo cas rnane & fero. ^* Magnifi- 
celaudaturcontracomkiales ftellionis cranfmarini cinis pocus in aceco, Plin. Ad vulu.e morbos, Excine- 
Stellionemviceisligniscrematumimponico,&benefacic,GalenusEuporift.2.i4.Crocodili(ftel!io- re. 
nes. dchisenim traclac, canquam crocodilorum ,ideftlacercorum fpccie ) in cibo fumpci canquam 
'pifces, impudences & inuerecundos (nimirum ad VeneremprocliuesU^dunc, Kiranides. Mirum. 
& de ftellionis cinere.fi veru eft,linamenco inuolucu in finiftra manu Vwerem ftimulare: fi cransfe- 

3° ratur in dextram, inhibere, Plin. Ad Yenerem ciendam Oribafij apud Aecium : Srellionem vftum 
' quam cenuiflimeconcerito,deindeoIeum afrundico : acq; exeo magnum dextri pedisdigicum inun- 
gico, &coico. vbivero a coicu ceflare veiis,digicum ipfum abluico. ^Antidocuscenciginemexci- Medica- 
tans, dexcro aut finiftro impofica pedi, renibus icem & cenerae cuci, numero 69, apud Nicolaum My- menta ex 
rcpfum,inter carera medicamenca recipic ftellionem,cancharides & fcincum. Vnguencum emati- Jfe//ione 
con,adaccendendam Venerem ,quod yEginecadefcribic cap. 17. lib. 7. incercaueracresafcalabocas adVene- 
accipic.qui viui macerari iubentur in aceto per diesquadraginta,vafedefofloin funo.VtinVenerem rem exci- 
cum volueris fis paracus, remedium tale facies. Lacerti appellantur fiue ftelliones qui per parietem tandam. 
repuntjCurti funt,quiq; Gxkceafcalabotevaeamuc.ki quacuor infundunturin acetum acre criduo vel 
quacriduo , quoufqj pucreicanc. hoc ceres in mortario , & adiunges galbani fcrup. 1 x. Abroconi , ca- 

4° ftoreijfuiphuris viui,refince terebinthina*,croci,lingulorum fcrup. x 1 1. Enzomi fucci, mencae viridis 
fucci,ftapliifagria%irisli!yrica\.aIunn'nis(ciili/iinguIfcrup.vi.Myrrhaf,feminisherba;fymphoniaca: 
ficca:,vtriufq;(crup. iii.Hax.omniafeparatimtricafimuimifcebis,&icerumfimulteres indeempla- 
ftrumfaciesvelpittacium, &ponesindexcripedispo!licecum vcivoluerisVenere: &cumceilare 
voIueris^adfiniftiipedispollicemcransferes^Marcellus. Dexcraxylobacamolla(force,incollo)ge- 
ftaca, arreclionefacir:finiftravet6mulicribusdeled:acionem^quale, Kiran. Vcexftellione,ficex(a- 
lamandra eciam,vetei u aliqui rernedia ad Venerem excicandam prafcribunCjfed maxime ex fcinco. 

^Theophraftusaucor eftftellionesfenecturem exuere, eamq; procinus deuorare , praripien- Expel/c. 
tes comitiali morbo remedia,Plinius. Vide fupra in D. Nos hoc Iegimus in Mirabtlibas qua' Arifto- 
telis nomineferuncur. Tuniculaftcllionis,quam eodem modo vtanguis exuic.pota, magmficelau- 

50 daturaduerfuscomitiales, Plinius. Ec rtirfus , Nihil ei remedio in comitialibus morbis prafercur. 
^GuariljVrel, veL7/wf7,aliquiftellionem incerpretantur. nosquarei Arabes cnbuunc remedia,(car- 
ni,fanguini & fimo eitis,) in Lacerto retulimus: quoniam lacerto Graxi fere eadem attnbuunc. 
^"Scellionis caput combuftum & tritum , & melli Attico admixtum , oculos lacrymofos inunclione Excaphe. 
adfiduaficcat& fanar,Marcellus.Lachrymantibusfinefineoculis,cinisfteiIioni,scapi[iscumftibio 
eximie medetur, Piin. Ad fonitus &inflationes aurium , Viticem & ftellionis capuc pari pondere 
tritaammixtooIeoinftiIIa,ApolloniusapudGalenumdecompof medic. fec.Iocos. idemplanere- 
medium Plinius memoratad clauos pedum. ^ (JMandecor , & tantm projlernet corporajomnm, Vt Excorde. 
fcindipopm abfque dolore manui , Io. Vrfinus de ftellione ex ArnoIdovtScholiaftesannotauic. Nos 
hoc apud Arnoldum de cordelacertx legimus. Veteres quidam crocodili corio hanc vim adfcri- 
bunt: Vide fupra in Crocodilo G. Xylobatx frixura inunctus aliquis,finedolore eritad verbera, 



^t 



<)(, De Quadrup. O uiparis 

Exouk. (vuInera,fec1:iones,)Kiranides. Pilosinpalpebrisincommodoseuulfosrenafcinonpatiturouorura 
Exfelle. ftellionis liquor, Plinius. In medicamentis fuccidaneis , quae cum Galeni & Jiginetaz operibus ha- 
Exjler- bentur, pro felle cameli (malim chamxleontis) fel afcalabotx fubftituendum legimus. ^ Stellionis 
core. ftercus curat impetiginem , & ephelides faciei & alphos aufert, Serapionis interpres cx Galeno: 
quum Galenus de crocodili terreftris ftercore hasc fcribat. Vide fupra in Lacerti flmo. Stcrcus xylo- 
batse, vt & fanguis, hebetudinem oculorum & albuginem fanat, Kyranides. 

DE VENENO STELLIONIS IN CIBO AVT POTV SVMPTL 
Sxpe ex fupcrioribuslocis incibos dumpraeparanturdeciduntvenenata quasdamanimalcu- 
Ia,vt phalangia,afcalabota2,& alia, Diofcorid. Caro ftellionis m ortiflcat. & quandoq^ cadit in vino, 10 
eui immoritur & diflbluitur. hoc qui biberit,vomitu & dolore ftomachi vehemente confli&atur.Si- 
ue cibus autem fiue potus hoc vencno infedus & ingeftus fuerir , cura communis & eadem quas ad- 
uerfus cantharides adhiberi debet, Auicenna^. 6. z. j. Aduerfus falamandraeeciam&lacerti vcne- 
num,eadem remedia valere,quse contra cantharides,apud Plinium legimus.Curandi ratio adhiberi 
debet communis : hoc eft per vomitus & clyfteres ab initio , & exhibicionem theriacae vel alterius 
antidoti,Mattha;olus. «_^//W^(ideftchama:leo)exitiaIiseft,Iimiliterfteilioni,Auicenna. 

DE CMORSV STELLIONIS ET REMEDIIS. 

StelIionesfortefunt,quosRomanumvulgus/rfrrf»/»^fvocat,albas,innocuas,&pufillisIacer- 
tisfimileSjHermolaus. Venenatum ftellionemColumelladixit,vbiaditusalueariumadeoangu- zo 
ftos fieriiubet, vt hoc animal irrepere non poffit. Theophraftus authoreftftellionespeftiferiin 
Grxciamorfus,innoxios efle in Sicilia, Plin. 8. 31. Noshaecin Ariftotelis de Mirabilibuslibrolegi- 
gimus,contrariofenfu:neinpeinSiciliamorfumftellionumIetalcmefle,inGra?ciaver6infirmum 
&leuem. Italix locis quibufdam morfus etiam ftellionum exitiales funt, Ariftoteles. Nicander quo- 
queinTheriacis,circa infulasThracia; ftellionis vccunqj infirmianimalis morfus noxios efle ait, 
"EyJo.^^S^v^^ a.my^icLftpuy/MLT'' ia.<m'Acv.a.A&€,v. Hinc Plinium tranftulifle putoquodfcri- 
bit ftellionem tranfmarinum animal efle ftridoris acerbi , vt fupra dixi in C. Stellionis morfuseft 
lahalis,Paracelfus.Sellion^^onnuIlitarantulas efle putant.horum morfus perraro interimit homi-* 
nem,tamen femiftupidum^Rcic , varieqj afficic, Niphus. loquitur autem de tai antulis laccrtorum 
generis. Quiaftellionemorfi funt, affidue & contente dolitant, morfusqjlocumliuidumhabent. 30 
Iuuanturaucemeueftigio , fi carpe&alliacacaplafmacismodoeisimponancur. Auxiliantureadem 
eomefta, vinomeracopofteorumacceptionem abforpco. Vciliter etiam fefamum eis imponitur, 
autmelanthiumaquamulfaafFatimafrufa, Aetiusi3. 12. Eademhabet^gineta 5. n. Sed illeautli- 
brariusinhocpcccauit,qu6dprimumaduerfusafcalabota-moifum,fefamumcricurnimponiiubet. 
deindereliqua,vt Aetius,fubiungic,adgaleocxtanquamdiuerfianimalismorfum. Erraruntetiam 
interpretes qui eo in loco pro galeota , id eft ftellione, felem reddiderunt. Qui error ab Auicenna 
quoqjauteiusinterprececommifluseft^. c^.ij.vbieademhabetAuicenna.qiia: Aetius,eodemq; 
ordine. fed addit, curari a ftellione morfos cura communi. &pro;;llioca!aminchammontanam 
nominat,qui lapfusforte interpretis eft. Stellio & lacerta dimittunt in loco fui morfus dences paruos, 
fubtiles,nigros: necceflat locus pruricum &dolorem moueredonec extrahaniur,&c. Vide iupra in 40 
B. &in Lacerto in B. & G. Vafga Arabice funt reptilia vt ftellio, fubnigra, dida in Cataloma dracones 
domorum,qua:cummordenc,infiaturlocus,donecdenciculiinfixiextrahantur, ficutetiamUcr.ri- 
cuIiftellionisvellacertorum,Arnoldus.Qujammorfusftellionismanifefteapparet,dicuntqu6dde- 
bet poni fuper eo fcorpio rricus,& pro antidoto dari modicum de ftercore falconis, cum vino, Pon- 
zettus qui ftellionem & alia lacertorum genera confundit. Sefama ftellionum morfibus refiftit, Pli- 
nius. Rhazs Arabis verba de remedijs ad morfus fteliionis & lacertae , recirauimus in Lacerta G. 
Scorpio tricus ftellionum venenoaduerfatur. Fit enim & e ftellionibus malum medicamentum. 
Namcumimmortuuseft vino,faciemeorumqui biberinc.lentigineobducit. Obhocin vnguenco 
necanteuminfidiantespellicumformaE.Remediumeftouiluteum,&melacnicrum,Plinius. 

H. yo 

Sywny- *. Eft & ftellio araneorum generis, Perottus & Niphus. Ego Latinorum neminem noui, qui 

ma & inter araneos ftellionem nominarit. quare decepcum fufpicor Perotcum,vel quia Gtxciaftenon pha- 

homony- langijsadnumerant: velquiatarantulam tumphalangijfiucaraneigenusvocicanc,cumlacerciqui 

ma. ftellio exiftimatur, C'Acr>taAaScc;, ya. AedV. dcH.aAaCarajs, ^ (0) oJtbs, Hefychius & Varinus in raAeoV. 

Nos yctteov pro galeota & ftellione apud authores non reperimus, pmerquam Stcphanum. Aoxo- 

Aa;^,acotaAa£<aTW,Hefych.& Varinus. KaAaSet^JtaAa&^nij. KaAa£t^x$,TVS xaXaicv;, Apy*7ot.Kcf 

^aCccTng, pifcisquidam,&lacertus, Iidem. KaAac?os,aa>caAa<po5, /M,yvYiTng,hdetv\. fed Afcalaphus 

pctph. propriumviri. Syluaticusfcalabotasimperitecantharidesinterprctatur. rctM/arsq,aoxet- 

Act^ctfTctf, A cbwniy Hefychius. Ka AsTry«j$,aewaAa£»Tc%Hefychius & Varin. Atyw^yis, doxct Aa€&>7?;?; } 

oirnKjlidctn. 

Epithc- 



DeScel.H.e.g.h. Lib.II. 97 

Epithcta. Vcnenatus ftellio,ColumelIa. Ot/nJW;j, Nicander.Ignotus ftellio apud Vergifium , a 
Seruioexponiturignobilis,veleximprouifoveniens. 

Icon. Thrafybuliftatuaeftin01ympia.,cuius dextrumhumerumftellio (yct^tamy; ,) quamuis 
LoercherusinterpresfelemreddiditJafcendit,&canisvidimaadiacet,Paufanias.Eliac.z. 

Stcllarc,ftellatura,ftclIionatus:VidefuprainX>. ,fTaiAgaT7K>e/3w,apudMenandrum,defenc,vc 
videtur,callido vel inuido. 

Ta.\iaTK, nom en proprium, Suidas. Galeora dicebantur vates quidam in Sicilia & Attica , vt ait Galeou 
Srephanus:aGaleote(GaIeo,Steph. apudquemtamen moxrurfusGaleorcslegitur) Apollinis fi- vates Si- 
lio&Themiftus,(qui inSicilia oraculaobtinuit,vndeGaleotaz: ibidemdidtieius fucccflores , Gy- ctlu. 
10 raldus:)qua? ZabijregisHyperboreorumflliafuerit. Hicautem GaleotesfraterThelmiflieiusrra- 
ditur,quiTelmiffum vrbem in Caria condiderit,oraculo ex Dodone accepto, vt alter orientem So- 
lcm verius, alter occidentem nauigaret : atqj vbi ea qua: facrificaflent ab aquila rapi cernerent , in eo 
locofedemcapeflerent. ^ElianusquoqucDionyfium tyrannum Galeotas folitum confulerein Si- 
ciliafignificat. CiceroquoqrinprimoDiuinationislib. portentorum interpretesinSicilia,Galicios 
appellat : vt fortafle non Galicios , fed Galeotas fcribere oporteat, Hermolaus. Stephanus etfi.ga- 
lcon interpretatur afcalaboten,id eft ftellionem in Galcotarum mentione : ipfos tamen dictos innuic 
agaleis,id eft muftelis pifcibus marinis Iongecallidiifimis,autobiterrantum harcadfertpropter vo- 
cisaffinitatem,Galeotasvero abeiufdemnominisApollinisfiliotantumnominatosvult. autpo- 
tius dubitatab illone, tanquam vate,didli fint,an ab aftutis animalibus,fiuegaleo terreftri, fiue aaleis 
io mariniSjVtlocuspromutilohabeatur. Idempluraie dcGaleotisinTelmiflb didfurumpollicetur, 
vbitamen nullam Galeotarum mentionem repcrimus : mutilatonimirum codice vt alias iarpe.Hy- 
blae vrbis minoris in Sicilia,incohe Galatota: vel Megarei dicuntur,Stephanus..Galeotse vates Siculi, 
Galeiquoqjdidti Paufaniazgrammatico,quiinHybla(inquit)habitarent,HermoIaus,rctAso<, /uou- 
TeiS-tiTot X$} Tlw^iyu^icuiawouv.tyji yttos r n,a>i<p*<n •batofofjus ^ c P/v9avTet/pa*77m,Hefych.& Varin. 
^ KaXaiTiK pcr o magnunyn prima & fecunda fyllaba , ftellio eft & Bacchus, vt Venus xa>\ax><;. Ko- 
Aa7?)$vcr6perobreueinprima,nomen eftEpicurei cuiufdamphilofophi cuius mem.init Macro- 
bius^&ftatuarijapudPlinium^f.S. ColotesinElidisCyllenemirafpccicfecit^EfcuIapiumebur- . 
neum,Strabolib.8.FuitetiamTeiusquidampid;orhocnomine,cuiusmeminit,Quinrilianuslibr. 
2.. ^"Afcalabus per£, ftellioeft, Afcaiaphusper/»/^ Aftyochx&Martisfiliusr&alius Achcrontis & 
- a OrphneSjinbubonemmutatusOuidijMetam.j. 

b. Scordyle,animalquoddampaluitreeft,fimilcftellioni,Hcfycliius. 

d. In fraudulentos Emblcma Alciati. 

Parua lacerta,atrisfiellatm corporaguttu ® Stel%qui latebras ejr caua busia colit, 

InuidUpraui^doUfertfymbolapiclus: Heunimium nunbuscognitaz,cbtypis. 

Nam turpi obtegiturfaciem kntigine,quifquis y Sit quibm immerfmfieUio, vina btbat. 

Hinc vindiclafrequens deceptapelhce vino, ^uamforma amiffefiorerelinquit amans. 

Vide fupra in fine capitis feptimi. 

e. Io. Vrfinus in carminibus fuis de animalibus fcribit,fi quis caudam ftellionis am putatam ma- Superfli- 
nucontineatdonectotaimrnoriatur,&eadem manupofteanaturam mu!ierisattingat,neminem^/* & 

aq alium cum illarem habcre poffe. Oliuarius Scholiaftes addit, hoc tradere MarceJIum in Empirica. magicaex 
ego nihil talcapud Marcellum Empiricum reperi. Xylobates infigne philtrum eft.Kiran. fiellione. 

g. ContraquartanaSjMagiftellionem indufumcapfulis fubiiciuntcapiti,&fubdecefl^feebris 
cmittunt,Plinius. 

h. CereremMet.meiramulierhofpitiofufcepit:&cnmfacrificarctei,AbasfiliusMetanirjeindi- Fabulade 
gnatus eft matriquod hofpitio deam fufcepiffet,& facrificium eius per inuidiairrifit.& contra deam Abatetn 
Iocutuseft:vndeilIairata,potum ( x6<^o^ 

mucauit,ScholiaftesNicandriinTheriaca.&Ouid.Metam. y.pauloaliter. Combibitosmaculas^&mutate. 
qua modo bracbiagefit , Cruragerit.cauda ejl mutatis addtta membris. In% breuemformam, nefit vis ma- 
gnanocendi, Contrabitur.paruai^minormenfuralacertaefi. 

DE TESTVDINIBVS IN G E N E R E. 

C/f. 

TEst vdo, quamGraici^eAffiflwvocant^quadrupeseftouipara^&fanguineprajdita. Recetiores Denomt» 
quida,vt Albertus&interpresRafisjteftudineprolimaceineptiflimeponuntinterdum. Anxie ntbm va- 
ab eruditis id quxfitu,in pifcitij decuriam veniantne teftudines. Etnon venire forfan liquido valet rtisdiuer- 
comprobari,acprimum rationeprincipij,quoniamvtigalIina* ouazedunccoloreac fubftantia &jdrulin- 
corticefereeadem.deindenecgeneratioeftdiuerfa,quumperfricationepifcesnafcantur. S^xxzm. guarum. 
quoqj,quod pifci non contribuit Ariftotclcs. ambulantitem , fquammas non habent , fed offa, Cje- 
lius. ^ Scd cum tria fumma teftudinumgcncra fint,primum terreftre/ecundum quod in dulcibus. 



?8- DeQuadrup. Ouipans 

aquis,tertium quod in marinis degit,dicam prius de iis quse apud authores in generc fcripta rcpef \o t 
ita vt cuiuis ex iftis gen eribus accomodari poflint : deinde priuatim de fingulis. f VtVsw ,fchabtut t 
Hebraicclimacem fignificar,vtmihividetur, nonteftudinem vtquidaminterpretatur,confundens 
fortelimacem cum teftudine.Inftarlimacisdefluentis(impij)abeant,(& fiantvcluti)abortusmulie- 
ris , qui non vidct folem.Pfalmo 5 8. Dauid Kimhi vocem/c^/a/interpretatur Wb^ id eft lima- 
cem,cui confentit R.Salomon in Pfalmum iam citatum fcribens,&: Abraham Efraquoq;. Aliqui ta- 
men ipicam intellexerunt.Chaldaica tranflatio habet *6V^t\ thibteU.Atabic3L,rw&bfifemat,Ci 
redcfcribo.Septuagintawipo5,idcftcera,vt&HieronyiTius,quitameninalteratraflationevcrmem 
rcddit. Quidam impetum aqua: interpretantur,tefte Munftero. Dauid Kimhi (vt idem fcribit) rc- 
# prileeflt ait,quodcontegitfein medioteftxquaveftitur,&:incedendodifloluitur, (folutihumoris 10 
fui veftigia poft fe relinquit.)hoc reptile fi contuderis,&: impofueris vlccri,prjefentaneum dicitur efle 
remedium. VerbumquideO^,w-«,vclCv!'0,»24/*f,apudHebraros,nonfimpliciterdiflblui,fedli- 
quefccre feu liquefieri fignificat:quodlimaci magisquam vllianimaliumconuenit. nam &:aliasfa- 
ci!e liquefcit : & falecai5ta,fcretotainhumoremfoluitur. Auicennatamenlimacem vocnthaimn, 
nefcio an Arabicaan Perfica voce.teftudinem ver6yf/^lib.2.cap.698.l?^n,^w/,Leuitici vndc- 
cimo tcftudinem aliqui transferunt : ego lacertum videri hac vocc fignificari,pluribus aflerui in La- 
certo <^J. ^ 1 ?, kipod, quoq; Hebraicamvocera, non teftudinem.vt aliquiinepteexponunt,fedo- 
mnino erinaceum defignare fuo loco oftendi.Ka/tken Scfiiabhafe Arab.Teftudo. Auicena. Halachalie 
apudAIbertum^ve! ALiicennampotiusexquoilledcfumpfitJvbiAriftotelisanimaliumhiftoriseca- 
put fextum Iibri noni interpretatur , teftudo eft, ladach ciconia. : ipfe ftultiflimeequos & equiceruos is 
interpretatut. ^"Teftudoltalice vocatur teftuma,tejludtnevc\teJtugine,tartuca,cufuruma,vtStovnz 
docetalibi etiam tartocha &: coforona lego. Teftudines (inquit Braflauolus Ferrarienfis )gattanx ano- 
bis,ab aliis tartttgetLe,a. nonnullis bifcdtfcutellarU vocantur,(id eft ferpentes fcutati.) Tortucamv ocznt 
aliqui ferpentcmfcutatum, Albertus. Tzutinikxytmcm cuppariamicuppa :alij Icaliferpentemy?#- 
tetlariam a fcutella.nos Galanam,Grxcse vocis veftigio, quafi ^Aaw. Iul ^Scaliger. Teftudo , gagado 
Lu(kanis:gatapagovc\tartuga,rc\iqaisHifpmis. Tortne,Ga\\icc,vc\tartue.Tort/(ca,ideQ:tet\udoSyl- 
- uaticus. vlurpanc enim hoc nomentanquam Latinum receticiorcs quidam barbarifcriptoresyAI- 
bertus & ahj. Neocomenfes cirea Sabaudiam , qui lingua Galiica vtuntur , vocant bougcoupc, id eft 
rubetamtruncacam.quoniamrecraclointcftamcapice,tmncacavidetur. Germani (SdjiUfrotf vcl 
^dUerf ri?£ t,id eft rubetam tefta fcuti aut orbis effigie ince&am. & Fladri eodem fenfu (5djlffp<tC>C<e. 3 o 
Angli fchcicrabb, id cft cancrum fcutatum feu teftaceum fed nimis generali nomine , vcUortcyfe fiuc 
tortoys &atortc/tfc. Aliqui Germanice @5fcjjf rt^fnfl&f n nimiru m quod pedes earum quodammodo 
alas referant, prarcipuemarinarum. Vox:ca£<xQ/v inDemetrij Conftantinopolitani deaccipitribus 
libro,nifi tcftudmem,vt coniicio,fignificet,ignota mihi eft. 

B. 
Tcftudi- Teftudinum genera , vt dixi, tria funt, edendo omnia ■ Chelonophagi tamenlndisegens.non a 
ntiaene- quibufuis, fcd marinis tantumedendishocnomen inucnit. Quibusinregiombus hax animantia 
ratria. abundent,videin£. 

De teJtu- ^Teftudo,qu6dccftatecl:umhocanimal,Varro. Qua?ouapariunt,pennashabent,autfqua- 

dinhte- mas,autcorticem ,autteftam, vtteftudines, Plinius. GazaexAriftotele cransferens,Inteftudine ^ 

n At (inquitiapparet, quamdurus& rigiduscorrex(?>oAiV) fitquoregitur,&:in crocodilo. firmiorenim 

oile efflBit. Memini audite tam firmam efTe hanc teftam , vc a plauftri eciam fuperinuecti rotis non 

comminuatur. Palladius corium teftudinis dixit, Marccllus Empiricus tcgumen, Plinius operi- 

mentum , putamen , &: fuperficiem. Teftudooperculum habct teftaceum , &:inter corticcincecTia 

(^oA«5iiJTO,')nLimeratur,Ariftot. Gra:cicheloniumvocitant,&:.generalinomine^/?r4^«,vtin£.di- 

cam. Germani fualingua fcutum,vnde&animal ipfum rubecamfcucacamvocant, vc Nicander 

yzXcilw «czzrJbWcw. Tortuca (inquit Albertus) fcuca duo gerit , vnum in dorfo , alterum in ventrc; 

quje quatuor initiisconiunguntur. Arbores qua: corticem tenuem &: ficcum habcnt, intrinfecus 

autemcarneficcaconftantjfanxdiuturnatqjfunr, necfacile putrefcunt: fic&animalia, vtteftudi- 

nes , & quidquid eiufmodi eft , Hippocrates in libro dehumoribus. Aiiqui $&$ , id eft fene&utem , 

vocant , vt JEUanus , ncgans teftudinem cxucre fenc&am : & Suidas in <2>oAi<$bjTOj' Tvip^s chc okJ^oj 

Defcriptio ^ ^ Jj ;ieA<i>wj. $ Teftudini pellis(cutis)(cabra vt lacertaj, Albertus. ^ Torcuca capuc habet & cau- 

teftudtnk. damferpentis: quodfimagnafucrit, habct etiamfcutu«iincapice, Albertus. Pacuuiusteftudines 

Patpebra. cognominat domiferas.capite breui,ceruice anguinea , afpe&u cruci. ^ Quadrupedes qua: oua pa- 

Pftlmo. riunt,vttertudines,crocodili,inferioretantupalpebraconniuent,fInevllanicl:atione,propterpr^du- 

Venter. rosoculos.PJin. CTeftudoquamuisprxgrandem pulmonc&fubtototegumentohabeat,fincfan- 

lecur. guine tamen habet,Plin. ^" Ventrem vnum &: fimplice,vt &: reliqua? ouipara: quadrupedes, Ariftot. 

Lien. ^"Teftudinisiecurviciatumeft,vtreIiquumcorpuseiuspraui tcperamenti,Ariftot. ^ Perexiguum 

Renes. habetliencm,ldem&:Plin. ^TeftudofblacxcorticatisrcncshabecGenustamenteftudinis.quam 

Vefica. ; U tariam vocantj&vcfica&renibuscaret, fitcnimproptcr cius mollicudincm tegminis vt humor 

facilc 



DeTefW.B.C.D.E-Lib.II. 99 

facilediffletur, Ariftot. (IdtamennegatRondeletius.) Ouaparientium teftudofolarenes habec 
qua:&aliaomniavifccra,Plin.Sola ouiparorum(velconicatorum)veficam habet,Idem , & Arifto- 
teles:quietiam caufam huiusrciadfertlib.3.departibuscap.8.Teftudinumfceminatfingiilarem ha- 
! bcntvtriufqiexcrementiforaspertingentemmeatum.quanquamveficamobtineantjAriftoteles. 
jTeftudiniteftesintusadhaerentlumbis,Idem. ^Devuluateftudinis, videfuprainLacerto B. ' Tesles. 
df" Ouadurioristeft#,&bicoloraa:dit,qualeouumauiumeft,Ariftot. Ouaeiusdi&aventrifubdita Oua. 
(unt,videinEchinis. ^Caudaeiinfraduo(dorfi&ventris)rcutaprocedit,ierpentina?fimilis,Alber- Cauda. 
tus. Et rurfus, Interduo fcutaexeuntquatuor pedes tortuca?,qui videntur pedeslacertarum,cum 
quinquc digitis & vnguibus. 

10 C. 

Teftudo amphibia cft,Stephanus Aquseus. Gerninus fimiliter ( vt fibrorum ) vi&us in aquis ter- Teftudo 
raq^&tcftudinum,Plinius 32.4. Sedforfandiftin&iusagendumerat.namcaftorvnus&idemam- *wphibia. 
phibius eft.teftudo vero terreftris,aquatica & marina , tria genera funt diuerfa : ex quibus terreftres, 
nonre&eamphibia2dicipofIevidentur,ca?terapofliint. namcuminhumore degant,reipiratione r /p 
tamenindigent:&interra dormiunt,& propterpartumforismorantur. ^"TeftudineumincefTum ^ 
•detardiffimodicimus. Tacuuiusteftudinemtardigradamdixit. Chamatleontimotuspigeradmo-^^f 5 ' / 
dumvtteftudiniseft,Arift. ^Seneclutemteftudononexuit,iEIian. ^Abruptum&perexiguum ltm 
fibilumxditjArift. Oua parientibus fibilus,ferpentibus longus,tcftudini abruptus,Plin.SibiIataltius r p m ' 
quam ferpens, Albert. ^Teftudines ideo incredibilitcr timent & oderunt maritos fuos.quod haud- *"' 

zo quaquamcis fimilitervtcxterisbeftiisiucundus coitusfit,irnomaximum dolorem eisaffert. nam 
maris os & durum,& aculeatum,& inflexibile fceminam intolerabili doloris fenfu afficit. Quamob- 
remdentibusinter fepugnant,quod ha:cinfeftumcoitumefFugerecontendat,i]Je inuitamtandiu 
conuelIit,quoadrobore vi&am fubegerit,&tanquamlongibeilipra*miurn ceperir,&pulchramra- 
puerit in bello puellam. Earum coitus terrenoru canum,& vitulorum marinoru fimilis eft.Gillius. 
Quadrupedu. ouiparx eodemcoeunt modo quo ea qua: animal generanr,mare fuperuenienre,vt te- 
ftudotam aquatilis quam terreftris, Ariftot. Teftudines omnes falacesefle magnopere comper- 
tumeft,VolaterranuseXi£lian. ^Teftudoanimaleftouiparum, Ariftot. Ouagallinarumouisfi- Oua. 
milia parit, & in terra efrofla reponit, donec ad calorem Solis exeat pullus , Albertus. Teftudines & 
crocodilosdicuntcuminterra partum ediderint,obruereoua,deindedifcedere,ita& perfenafcun- " 

3° tur,&educantur,i£lianus.Idem deteftudinemarinafertur. 

^" Teftudinis iecur vitiatum eft,vt reliquum corpus eius praui temperamenti, Ariftot.de partib.3. 1 2. 

D. 
Sunt qui fubtilitatem animi conftare non tenuitate fanguinis putent,fed cute operimentisqi cor- 
porum magis aut minus bruta eflc, vt oftrea & teftudines,Piin. TeBudo 

^"Perdici hoftiseftteftudo.^Elianus&Philes. hojlisper- 

% Simia quantum oderit teftudinem,aut potius limacem,fcripfimus in Simia D. dici &Ji- 

E. mU. 

Vt olera animalia infefta non generent,in corio teftudinis omnia femina , qua: fparfurus es , ficca, v f M ex 
Palladius. tesiudine. 

4° ^TeftudinumteftarinlaminasdifTedaj.opcribusinteftinisornandisadhibebanturjexquouiSjni^ teftk. 
fallor,earumgenere,vt exfequentibus authorum locis apparebit. Teftudinum putamina fecare 
inlaminas,lec1:osq5&repofitoriahisveftire,Car^^^^ 

&fagacis adIuxurixinftrumentaingenij,Plinius,quipluradchocCaruiliofcribitIib.3 3. Nam fi&i- 
Ii(olim)aut lignea, aut vitrea , aut a^rea denique fupellectili vtebantur.-nunc exebore, atq^ tcftudine, 
&argento,&c.Celfusf£defupell.leg. Teftudines terreftres in operibuscherfirue vocantur, Plinius. 
Eralibi,Luxuria?placuitmateriem&inmariqua;ri. Teftudoinhocfecla:nuperq5 portehtofisin- 
geniisp^cipatuNeronis inuentum, vtpigmentis perderet fe.plurisqjveniretimitatalignum. Sic 
ledispretiaqusEruntur,ficterebinthumvinciiubcnr,ficcedrumpretiofiusfieri,ficacerdecipi. Mo- 
doluxurianonfueratcontentaligno,iamlignumemiteftudinemfacit. Cumhominesadhucfrugi 

T° cffcnt,nemocurabat ^ualkinOceamflucJutesIudonataret, Clarum T/oiugenisfacluraacnobilefukrum, 
IuuenafisSat. 1 1. QuaminteftudineolecT:oculcitraplumeaindiedormire,VarroapudNonium 
Marc. Teftudineumhexaclinon,opereteftudineatofacT:um.namidantiquisfummoinpretiofuit, 
quodopusCarbiliusPoIlioprimusinftituit. EtteBudmeummenfm quater ■hexaclinon , Ingemuit citro 
nonfatiseffe /w,Martialislib.9. PlatodixitxA''^^/^* ov£ wyjJJiMQxmvltvumi^ytXwvs ,>yj 
ctpuPeLwX ,Pollux. Chelonophagi orientalespopuliteftudinibus(marinis)vitamagunt, vnde no- 
men.Earumquoq5teftavaforumvice&nauiumvtuntur,domoseademfibicontegentesCheIono- 
phagiinCarmanixangulofunt,teftudinumfuperficieca(astegetes,carnevefcentes,PIin.6.2 5-. Hx 
adeo in Indico mai i magn^ funt,vt fingularum fuperficies habitabilescafasintegant, Plinius & Soli- 
nus. Strabolib. 16. tantasalioinlocoreperirifcnbit,vtCheIonophagiincis nauigent. Sedhsecde 
matinis tancum teftudinibus,quarum infigniseft magnitudo,intelligipoflunt. VideinfrainTeftur 

I ij 



ioo DeQuadmp. Ouiparis 

dine marina E. In Rhaphtis emporio iuxta marc rubrum , plurimum eft ebur : gt| ytX&m 2^<ps- 
foi/iwm, rlu) 'hhvlw , Arrianus in Periplo. Infula Oceani vltima ad ipfum orientemSolem, teftu- 
dinem fertomnium circa rubrum marc locorum optimam , Idem. Et rurfus , Infula Serapidis in 
eodem mari teftudinem multam & eximiam habet. In mari rubro paruae quardam infulse tcftudi- 
nes proferunt quxad Emporium cxportantur, Arrianus in Periplo. Mofyllon locus ad marc ru- 
brum^Aafctexapaucahabct, Jbidem. Etalibi,Ptolemais>i 7^ ^/w , emporium cftad mareru- 
brum, quodhabet^Aa^aA^i^ >&j ytpacuctf '.h-iy[a> : x$\ XwyJUx/U4xpoTipcLtTo7goq]>axo^,idc(itc&a' 
dinem veram,& terreftrem paucam:&candidam,teftis (Iq-pi-Koic) minoribus. Etrurfus, Diofcori- 
dis infula in mari rubro, tcftudinem fert veram , & tet reftre & cand idam. plurimam vero excellen- 
tem &maioribustcftis.itemmontanamprxgrandem,oftraci,idefttefta:craffifftm2:8 to^s^t^cJ I0 
xot^iat uif>y\ f&ji tx, ey^ii^vitty-n/duj GOi 'Qnte^Tcu, 59 TttppoTt&ovm. AgteAc^ $$ to. «g yAuosozofut, 
tj micuu&ia. , % fux.yihd.ly^tovTct , %& toiojjtIw TttoL y^vTuo •x&Ta.iltJ.vilcu. In Lybix defertis curruum 
magnitudincvifendasaiuntteftudines. Noftuproceduntinpaftum,ade6lentogreflu,vixvtmu- 
tarelocumvidcantur. Interdiufubdudfoefubfua teftanonvidentut. Narrantfabulam. Appetente 
notte , viatori locum aliquem a feris tutum captanti oculis , vifam teftudinem quam tumulum ratus 
(mufco enim obfita erat)confcendit,atqj in cxcubiis aliquandiu fuit. Somho deinde oppreflus , vbi 
noctis&quietisidcmfinis fuit.&illefeiealiisinlocis (procefleratenimilla)efle intellcxit.-pcrcepta 
beftiarfaricadmirationcmcumfcientianouxnaturacommutauit.Iul.Scaliger. 

F. 
De tibo Amazoncslacertisacreftudinibus&idgenusbeftiisvefcebantur^Cxlius.Tortucxcaroefttards 1<5 
& dime- digeftionis,&generat cholcram nigram,Rafis. Caro teftudinum inter carnem quadrupedum & pi- 
toexte- fciumambigit,StephanusAquxus&;BaptiftaFiera. TeftudinesinfigniternutriuntvtdocuitCon- 
jiudini- ciliator,Cxlius. Qui cito obefarc voluerint equos,tortucas cum pabulo molli decoquut,vnde equis 
bm. magna fed falfa pinguitudo accedit,Albertus. Aloyfius Cadamuftus Nauigationii fiiarum cap. 40. 
de infula quadam Noui orbis fcribens,Erantibi(inquit) teftudines innumera, quibus pro tegmcnro 
natura vaftifllmas teftas dederat , magnitudinis tantae , vt pro clypeo non inepte fuflicerent. Noftri 
itaqj efailentishuiufmodiobleetatiplurimum, exenteratisteftudinibusmultijuga edulioru gcnera 
parabant,aflerenteseis alias fe folitos vbertim vefci,& cum'ptimis in finu Argino, quihuiufmodi te- 
ftudinibus fcatenhortabaturqjvrego eis vefci vellem.Efitauiigitur cibum inibi infuetum,vt coplura 
cxpenrer.vifuseftnoninfuauis..ilbicatenimcaroha?c,necmultumeftabfimilisvituliniscatnibiis:fI 3° 
fragrantiam & faporcm fpedes, Harc ille : Videntur autem demarinis tantum intelligendaharc ver- 
ba.Obferuatum nobis deteftudineilludquintoHalieutic6nexOppianiinterprete:Teftudine,in- 
ProHtrb. quit.fiqiusvefcaturdegiuuiatve^tfoTius^md 

ypvmf manifeftamjenataindeparcemia^Aav^^o^^ctyerr^^tt^.teftudineacarncautvefcendum, 
xf ia 4*^ autnonomninovcfcendum.Paucitasftrophosfaccrcnarratur,idefttormina:copiavcr6dctergere 
<pa.ytiv)i atqjcxpurgare^C^lius. ,, H^r^A6Jv^xfkipa>«7y^»(pcc>srj', fenariusprouerbialisaDemonequo- 
^J"*-' dam,vel(vralij)Terpfionevfitatus:ineosquinegotiumaliquodfubeutquidcm,fcdnimiscundlan- 
**"'• tct.(ficenim emedo vitiofam Suidac & Apoftolij lectione,vt lcgz^Qnr^f-^jm^ujjTCiv /u% to ^ocfj.uty 
qt>ayfiuo,v3jjctv H- )quoniam hx carnes fi parce fumantur, ventrem torqueant : fin copiofius, purgent. 
Conucnit hic trimetcr (inquit Erafmus)in eos,qui negotium fufceptum frigide ducunt , neqj expli- * 
cantes , neq; relinquentes. Sunt qui putent hoc dicrum ab authore Terpfioneprofectum efle : quo- 
rum eft Athenseus lib. S.declarans hune primum prarccpifle degaftrologia : arditis regulis pcr quas Ii- 
queretaquibus cffet abftinendum,quibuscontravefcendum. Interquaserat&harcdeteitudine, 
H ,v Qayuv ti fjw <payt7v. Addunt teftudinis carnem fi modice edatur , ventris torminafacere: rurfum fi 
copiofe,lenire.Nam plerxque res f unt,quas fi facias acriter,plurimum conducunt:fin ignauiter , of- 
ficiunt.Plinius teftudinem decifis pedibus,capite,cauda,& inteftinis exemptis,teliqua cat ne ita con- 
ditavtcitrafaftidiumfumipoflltjinterhydropis remcdiaponit.Similimododecodam, Aidotum. 
efle fcribit,aduerfus faftidium aut cruditatem ex mclle obortam, authorem citans Pclopem.Eodem 
fanc modo fcrpentes ctiam edendi parabantur, vnde apparet veteribus nifi remediorum gratia,hunc 
cibum,vtranarum quoq;,fereieufitatumfuifle. Ariftoteles certe teftudinis iecurvitiatumefle fcri- ? Q 
bit,vt reliquum corpus eius praui temperamenti. Teftudines in cibo xtate noftra multu m appetun- 
tur,&intcrdeliciasquidem: quodmiretur aliquis,cum Apiciusdeliciarumomnium parer,nullam 
earum in fcriptis fuis mentionem fecerit. Videtur fane cibus ex eis infalu bris nec fine periculo,a quo 
fcre ipfa natura nos abfterrere dcbebat , quae adeo deforme & vel ipfo afpectu aduerfum nobis hoc 
animal(capite&cauda,ferpcntibusfimile:pedibus,lacertis)produxit. Hoceriamilliquihisfcilicct 
deliciis fruuntur,fateri videntur , multis illis & variis condimentis qua? adhibere folent , tanquam fi- 
nc illis vel non placeret hic cibus, vel noxius foret. Nam quod ad morbos quofdam commendatur, 
hoc ipfb conuincitur,eam pro medicamento potius quam alimento homini daram. Hoc intelligens 
Oppianus lib. j .dc pifcibus,modicum eius vfum nocere dixit indu&is torminibus , copiofum iuuare 
ac ventrem fubduccre, HxcfereSteph. Aqugus inlibcllo Gallicc arditodeteftudinibus,ranis,&c. 

Ait 



DcTcftuAG. Lib.II. 



IOI 



Ait autem fe non fimpliciter hunc cibum damnare/ed nimiam vel curiofam eius & in deliciisafFc- 
c>ationem.Porro locum quem citat cx quinto Oppiani de pifcibus,ego nufquam reperio.nihil enim 

aliud eo in]ibroOppianus,quamdecapiendisteftudinibusmarinisdocet.quare velinterprctemin 
quintum de pifcibus Oppiani,ex quo etiam fupra quarda a Carlio defcripta retuli : vel Athenari o£ta- 
uum dicere debuit.Sed de cibo e fingulis teftudinum generibus , terreftri,aquatico & marino in fm<- 
gulorum hiftoria dicetur. 

G. 
Remedia ex teftudine tota.LeonellusFauentinus rcmedio cuidam ad phthificos carnem teftudi- Remedti 
nis admifcet,auteius loco pulpam phafiani cancrorumve. Hydropicis medetur teftudo decifis pe- tx tejiudi 

10 dibus,capite,cauda,&;inteftinisexemptis,reliquacarneitacondita,vtcitrafaftidiumfumipoffit, netota. 
Plin.Ciconiarum, echinorurh , & teftudinum carnes ccu proprietate quadam articulorum dolori- 
busconucnientes,nondamnarem,Manard.i8.4. Vrticarfemen Apollodorus affirmat falamandris 
contrarium efle cum iure decodta: reftudinis : item aduerfari hyofcyamo , & ferpentibus & fcorpio- 
nibus, Plini. Sicxmellefyncero (non venenato) faftidium cruditasvequarfitgrauiffima incidat, te- 
ftudinem circuncifis pcdibus,capite,cauda,decoc~tam,antidotum efle autor eft Pelops , Idem. Te- 
ftudo (terreftris , Dcmetrfus ) & lacerta in cibo faciunt vt accipitres citius mutent pennas , Crefcen- 
tienfis.Falconibus male affe<5tis,ranam aut teftudinem,&c.in cibo dari iubet Albertus. Puiuis tortu*- 
caj in colly rio adhibitus cxcitatem inducit per albedinem qua; prouenit in oculis , Rafis. Quod fi in 
Iebetembalneitortucaproiiciatur,quotquotillicbalneantur,obca:cabuntur,Idem. ^Sipiliiumen- ^xcine- 

3-0 torum tat dius crcuerint , viuam teftudinem fupra farmenta combures , & cineres eius in nouum ca- r ^ m - 
cabum mittes,additis vnciis tribus aluminis crudi,medulla: ceruinac quod fufficit,& vino i n fu fo de- 
coques,& diebus plurimis impones,reuocarepilos creditur , Vegetius artis veterinari^ i. 6 3. & Pela- 
goniuscumHippiatrisGraxiscap. jj. Tortucacremara&tritacum albumineoui,autlac~teauna:,fi 
ventri,vbcribus,autfemoribus mulierisillinatur,fifruras abolet, Rafis. Vide in terreftri infra. 

^"Sanguis teftudinis"adremedia colligitur huncinmodum, vt docetur inlibro vulgari Nico- Exfan- 
laiPrjEpofiti, ex Bulcafi de prseparat.medicamentorum. Teftudinem aquar ( non exprimkdulcisne guine. 
an marina;. fed parum interefTe puto, cum terreftris etiam teftudinis fanguis in vfu fit) fupinam po- 
neinparopfide,&abfcindecapureiusfubito, &fanguinem effluenremcollige,& cum coagulabi- 
tur,tegeparopfidem cumcribro ex fctis velexpannolini,&exponeSoIidonecdeficcetur,& fer- 

30 ua. Vide infra in Teftudine marina. Plinius teftudinis terreftris fanguinem farinaexcipi iubet, 
& pilulasinde fieri, quae cum opusfitin vino denturcontravenenaferpentium. Teftudinis tum 
marina; tum terreftris fanguinem venenis refiftere legimus. Teftudinis fanguis cum aliis quibuf- 
dam mifcetur pro medicamento aduerfus fcorpiones&morfu noxiasferas apudGalenum Iib. 2. 
deantidotis. Teftudinis fanguis exiccatus cum fylueftri cumino potus , mirabiliter racit contra vi- 
pera; morfum, Aetius. Videin Marina. Cimicem cum fanguineteftudinis vtilicer illini morfibus 
quosferpentes inflixerint, aliqui prodidcrunt. Aduerfum malidem , fic dictum morbum peftiJen- 
tcm in bubus : Paribus cafise myrrharq; & thuris ponderibus , tantundem fanguinis marina> teftudi- 
nis mifcetur,cumviniveterisfextariis tribus,&itaparuares (pemares, legendum ) infunduur. Sed 
ipfummedicamentumponderefexvnciarumdiuifum, portione sequa pertriduum cum vino de- 

40 difle faterit,Columella &Pelagonius in Hippiatricis Grsccis cap. 4. vbi ficlegitur , -TVTVT&jgo^-rf- 
fjux^oi t»5 J^o Vypcu; th $U iro^o^L^Ts^^ny^ 'Qn ii/xef>ou$ Tftoi. Sanguinem marinar teftudinis col- 
liges,& cum vinoperosdabis.-quam quia inuenire difhcile eft, vulgarium teftudinum prodefle 
atftimant.quodvtrumbeneopinenturvfusviderit. Nam authores de terreftri^n^legerim) te- 
ftudinetracT:auerunt,Vegetius,&c.vt in Boue C. recitauimus. nam medicamentum cum cafia,myr- 
rha&thure,hicabfqueteftudinisfanguineinfundit. Videinfrain terreftn teftudine 6". Porrigini 
depclkndx,ProdeJl drtardademptus te/?/idtnefanguis,Serenus. VideinfrainMarina. Addefluuium 
capillorum &ophiafin , Nonnunquamvariant macuU ,paruis£ parumper Orbibus ajperfim ducitnoua 

. i>ulneratempus,S>cc.Tutesiudmeomakpermuketocruore,ldem. Vide inTerreftri. Ad achoras, Apol- 
lonius(citanteGalenolib.i.decompoffec.loc.)teftudinisfanguinecaputilliniiubet.Sedhocphar- 

50 macum,inquit Galenus,curiofum& fuperuacaneumeft,neqjvnquamtetauieiuspericulumface- 
re.lgnemfacrum,cuiufcunq5generisteftudinumfanguineilliniquidamiubent:itemcapitisvlcera, 
& verrucas,PJin. Vt pili alarum adolefcentium non nafcantur,euuliis iilis , illinatur loca fanguine ra- 
narumvelteftudinum,mixtocumouisformicarum,velcumoleoftellionis,EUuchafem.Collyrium 
cum fanguinetortuca:fa&umexcarcat,&fimiliterfternurationescumeodem fa&je,Rafis. Arnol- 
dus de Villanoua fanguinem teftud.per fe vel cum vino potu, aduerfus epilepfiam comm endat. Ra- 
fis non fimpliciter , fed agreftis ( id eft terreftris ) teftudinis fanguinem in hoc mot bo laudat. Vide 
infra in terreftri & Marina quoque. Praxagoras in Epilepfia , cum acceffionem viderit comoueri, 
deprimitpartesqua:fuerintinquerela,&fanguineteftudinisautaliisquibufdadefricat,quodiplum 
facientem Cadius Aurelianus reprehendir. Aliqui fanguinemteftudinum kthargicis illinunt, Plin. 
Teftudinis fanguis diu ore contentus,dentes (motos)corroborat,Galenus Euporift.z.i2.. Vt vino non 

I iij 



ioz DeQuadrup. Ouipans 

fa:piusfitvtendum:Teftudinemviuamabluevino bonoiufto tempore(aliquandiu:)&accipc do 

fanguine, acillumcum vinomifcero ,daqueclam bibendummenfuracalicisdimidijmaneieiuno 

diebustribus,&videbisdiuinamvim,NicolausMyrepfus. 

Extejta. ^"Teftateftudinisficca& trita,veletiamcobufta,fiftulisimmifla,fanateampriusmortiflcatam, 

ArnoldusdeVillanouainBrcuiario 3-11. Teftudinistegumenconcrematur,eiufq5fauillaex vino 

& oleo temperata , vlceribus pedum vtiliter inducitur , Marcel. Vt pili cicatricibus equorum rena- 

{cantur,cineremeteftisauellanatumvelteftudinucumveterebombycinovftarum,pcrmifcecum 

oleo & inunge,Ra(is. Ad hxmorrhoides,Teftudinis tefta fuffita benefack,Galenus Euporift.5.197. 

f Chelonia: Japides geftati cum radice pxonise compote ( epilepfiam forte ) furame ftnant, Kirani- 

des,ftadmpoftfacukatesteftudinispaluftris. l * 

Exfelle. (^ p e j teftudinum anginis , & in ore infantium nomis prodeft .- naribusinditum, comkialeserigit, 

Diofcor.&RafisAuribus(lego,iV4r^»xexDiofcor.&AuicerMia)inftillamm,epilepticosiuuat',Ar- 

nold.de Villan. Valetad colaffortc collyria:)lllitum prodeft adprafocationem(nimirumanginam: 

Vetusinterpreshabctycr^«/^,)Auiccnna. Cummelleoptimomixtum&diuagitatum,mireca- 

l!ginemtollit,fioculiindea{lldiiecircumlinantur,autfubtilitcrfurrundantur, Marcellus. Videin 

Expede. Teftudine terreftri G. ^ Pestortucas pofitusfuperpedem podagrici,dexterfuperdextrum,&{i- 

nifterfuperfiniftrum,expellitpodagram. Etfimilkermanuseius,dextradextra:hominischiragri- 

Ex vn- ci ,finiftrafiniftra!impofita,fafat,Rafis&Conftantinusinlibrodeincantatione. ^Teftudinisvn- 

eue. ^ u ' s m maxillaris dentis cxcii foramen conie£tus,mukum proficit, Galenus Euporift. z.iz. ^Qui- 

Exfimo. dam promittunt teftudinumomniumfimopanosdifcutijPlinius. ^Ouumteftudinisvaletadtuf- ?-? 

Ex otto. & m infantium, Auicenna. Erafiftratus non iniufta teprehenfioneeos inceflit,qui incognitas ad hunc 

vfum (ad remedia morfuum venenatorum) facukaces confcripferunt , vt elcphanti fel,oua tcftudi- 

nis,&c. Diofcorid. 

H. 
Etymolo- ^ a. Teftudo , animal di&um quod tefta tegatur , vt ait Vatro. Candclabra , id eft teftudo, 
gia teftu- Syluaticus. Palmufirich ,idctt.tcRx\dQ animalis, Idem. Celon,ideftteftudo,Idem: vocecorrupta 
dtnis& aChelone. Xaa»a.aliquivocant teftudinemmarinam,Hefychius & Varinus , nimirum a tct\o 
Synony- ^Aac ^XjA^, idem quod^Aaw animal,ideft teftudo (vtgrammaticidocent) vfurpatur ab Oppia- 
ma- no. XzteU , teftudo,Hefychius & Varinus. K*i/x/u.U,& 2<p/>a>»V,pro teftudine,apud eofdem.KaM/- 

yLpiTBLy^dvlw^l Si tpckUo, Iidem. X/>a/^^7Aa|,teftudines,velcanes pigerrimi,velcochlcaer,He{y- 3° 
chius&Varinus.omnibusquidemiftistarditatisnotaconuenit. TcftudinesparuasArriahus^«A<a- 
, va.&ta. vocat. 
JEnigma ^ Epitheta. Amphion apud Pacuuium amigma hoc protulk : Quadrupes,Domiporta,tar- 
de teftu- <Jigrada , agreftis , humilis , afpera , Capite breui , ceruice anguinea , afpe&u tt uci , Euifcerata, ia- 
dme. anima,cum animali(ono.(Crinkusi i.7.hosverfusficckat:Sanguinecafla,domiporta,terrigena 
traditur , Quadrupes , tardigrada , agreftis , &c.) Quod , cum hoc obfcurius dixillet Amphion , re- 
fponderunt Attici, Non intelligimus,nifi aperte dixeris. Tum ille vno verbo refpondit,teftudinem 
eife. Huiusa;nigmatismcminit M. Tullius,&Tertu!lianusSeptimius. Haxtriaquidem,cui{ce- 
rata, inanima, cum animalifono, ad teftudinem citharam pertinent, quam primum ex exiccatate- 
ftudineMercuriusinuenifledickur. Quidam nonreclede cochleahxc interpretati funt, ( vtCri- 40 
niius,)Gyraldusinlibro2nigmatum.CitaturautemhocPacuuij£enigmaapudCiceronemdediui- 
natione , & Tertullianum in libro de pallio. Idem me admonet akerius ftmilis , quod Mofchopulo 
tribuiturhuiufmodi: 

£&«% ilfju <pvo-m$ £oHov,7rvia Siyx, 7rxoi>i?, Aoictpuit 'afjtfjuvr 'oTto^rt -sro/ \yin<pa.Xc6 \-jna.<n\l, 

oToivitf Kj^iJuovio&iv^iTnpiUTT&szsZJodv;-, KvwiUv'(faycL<ftty@euva,ysv7myx.<iHp 

AtvYjD^oosy&TBLXwQejoijOiKJYiTtxKeiW •**• 0^aTO.S\nrapoi'o-^j<.a\ oty>fd>» vS$ 7topuy\i 

'rlfifdpov, ilcii A&raj YxiXiy\'v/Sov 'iTtvnv. Avjasp \vrUu aLmy^ ycoptoja,/^ <pa\vn\aL\ 

' 0<p$oiAfmmv'oLpi?^7ttsuo\siy¥oTX,'mT' >i«5Vj Aipyi^^oi^ajT\\w , uy>jJC%aia^jj.vcoojxoSoio, 

"Acpbyfov Sir \ov yt, twAu^oov ifyqaavibUtj. Hoc eft , ^Animalperegrtnx naturx ,(ine(piritttft>iro 7 

geminis octdisretroiuxta cerebrum,quibus ducibus antrorfumprogredior. Sttperventre cceruleo fergo ,fubquo yo 
venter latet albm,apertus &" claufus. Oculi non aperiuntur,ne^progredior,donec veterinfwalbus ( vacuus) 
eft. Hocfaturato,ocult apparent injignes,ejr pergo aditer-.Et quanqttam mtttum varias edo voces. Sicdc Mer- 
curio inuencore teftudinis Nicander , At) J^earo* £9«te* ou>ajua\\Tovz^> \£<jo,v. ^ Sed redeo ad epitheta. 
Tardateftudo.Serenus. Sunt& apudTextoremteftudinisepitheta,fanguineca(fa,minax, tumida. 
Sedteftudinemfanguinecarerefalfumeft,&apudCiceronemlib.z.dediuinationecochleafangui- 
ne cafla dickur. ^'O^oi-AomTViy apud Suidam. K^lofcxro^in oraculo quod Crcefo datum Herodo- 
tuslib.i.dcfcribk. 'Aazr/JbWa,5tfa*ot.>i,marina;teftudinisepithetaapud Oppianum,vtterreftris JT*- 
yfa,,de quauis teftudine viurpari poflunt. ^«/Jgoiicej^Aw/ijEtymologus & Varinus.Sunt qui tyipiowi 
interpretenturcochleam , alij infectum maius veipa: alij animalfimile muftel«e,glandiuorum , Hc- 
iycliius &Etymol.XeAww/wd,Chercidas apudStobajum. 



DeTeflud. H.a, Lib.II. 103 

<§ Teftudines(inquit Nonius)loca dicuntur in jedificiis camerata , ad fimilitudinem aquatilium Homony^ 
teftudinum , qua: duristergoribus funt & incuruis. Tum foribus diu<e,media tesiudine templi , Ver- ma - 
gil. 1. j£neid. Caius Titmnius primoante teftudinemconftitit:deindeapudconfulemcaufam Teliudt- 
atqueexcufationempraferrecoepit, Sifennaapud Nonium. Nunchoc velhoneftate teftudinis *«&'* 
vel valde boni aeftiuum locum obtinebit, Cicer. ad Qumt. fratr. lib. 3 . Nec varios inhiantpukhrate- ^merata, 
fiudinepoftes , Vergilius Georg. z. de agricolis. Teftudo ( vt periftylum tedtum tegulis , aut rete) fic 
magna,inqua milliaaliquot turdorum acmerularumincludere pjoflint, Varro : Qui etiam teftu- 
dinem & cameram pro eodemaccepiflcvidetur. Teftudoexduobus arcubusconftat incentrofe 
fecantibus. Quatuor enim arcuatar pilatinuicem tranfuerfa: &crucem configurantes teftudinem 

*°abfoluunt,BudasusinPanded., Teitudo,machina beliica. eratautem materia tabulatis,&coriis Tefiudg 
cilicinisaut centonibus , & aliis qua: difficulter comburi pofllint, contexta. Hxc intriniecus habet machina 
trabem,quaevncoprxfigebatur ferrco, &falx vocabatur,abeo quodincuruaraefTet,& de muro bellica 
extraheretlapides. Retro enim d.ucebatur trabs funiculis fufpenia, vt redu&aimpetuofius feriret. 
ideoque&teftudodi&aa fimilitudincreptilis,qu6dcaputnuncexerat,nuncreducar. Hocetiam 
inftrumentum arietem appcllant, ab eo quod aries frome pugnet. Cariar jr. belli Gallici , Reliquif- 
que diebus turres ad altitudinem valli , falces teftudinefque , quas iidem captiui docuerant , parare 
ac facere cceperunt. Vergilius z. ^Eneidos , obfeffm^atla tcsttidtne limen. Etlibr.9. Cimtamen 
omnes Ferrelibetfubter denfateltudine caftu. Cum proximeantedixiflet, <^4cctlerant aclapariter te- 
fiudine Volfci. Aliqui hic teftudinem , continuatam fcutorum feriem , curuatam in formam teftu- 

40 dinis,interpretantur,vtGulielmusBudxus:qui&fequentesLiuij&Ca:farislocosiimiIiterexpo- 
nit. Galli teftudine facta , conferti ftabant , Liuius 1 o .ab Vrbe. At milites legionis feptima: tcftu- 
dinefadl:a,&aggeread munitionesadie6to,locumceperunt,Ca?fary. belliGall. Sediniamcita- 
toVergilijlocofimiliter interpretarinonplacet,a/7w^74^i??/^?,vtproximedixerat,deeaqua:con- 
tinutaa fcutorum feriefit,accipinon poflit,feddeinftiumento tantumquod inparietes agitur& 
impellitur. Siquistamendealiaatquealiateftudine, quanquaminproximis verfibus,poetam lo- 
qui contenderit,non admodum reludabor. De teftudinemachina,qua: & teftudo arietariadicitur, 
pluraattuli in Ariete^.&in Orygc^. Videetiammox inferius in^Acwj. ^Teftudoquoque lyra Tefluda 
dicitur. quoniam Mercurius Apollinis cicharam de teftudine ficca meditatus eft, vt Aratus & Hicu- lyra. 
nusreferunt. HincHoratiusitlumctuiia:lyra:parentemnuncupauit,& perapoftrophen ad citha- 

3 e ram , inquit : O decus Pbisbi, &dapibusfnpremi Grata testudo Iouis , blaborum Dulce leuamen. Lyram quje 
pofteainccehun tranflataeft,vt Grammatici fcribunt,Mercurius in Cyllene monte Arcadia: ex 
repertateftudineeftecit: indeOrpheotraditamdicunt. Ahjputant conceflamOrpheoabApolIi- 
ne,poft repertamcitharam. interfeclo*Orpheo Mufe in cadolyram collocauere. Alij efle Iyram 
ArionisCitharcediomniumpriini. AliquidicuntMercurium(inquitHiginus)cumprimumlyram 
fecifTet,feptem chordas inftituifle,ex Atlantidum numero, quod Maia vrla ex illarum numcro effer, 
qua: Mercurij eft mater. Deindc poftea cum Apollinis boues abegifler , deprchenfus eft ab eo : & 
quo fibi facilius ignofceret , petenti Apollini vt dicere licerct fe inueniffe lyram , conceflit , &c. Ipfe 
cauafolans&grumtefiudine amorem,V ergilius4. Georg. de Orpheo: vbiSeruius, Periphrafis (inquit) 
eftcithara:,cuiusvfusrepertusefthocmodo. QnumregrcdiensNilusin fuosmeatus variainter- 

4 G ris reliquiflet animalia,relicT:a etiam teftudo cft. qua: cum putrefada eflet, & nerui eius remanfiflent 
cxtentiintracorium^percuflaaMercuriofonitumdedir^excuiusimitationecitharaeftcompofita. 
MercuriuslyramfecitApolIiniprobubus. namcum Apollopro mercedc feruiretAdmeto,boues 
cius pafccbat;quos fuffuratus eft Mercurius,& deprehenfus dedit ei pro redemptione (hrri At/^,le- 
gocwii A^5/)citharam,quam&chelyn dicunt,exche!ona, ideftteftudine abipfo fabricatam. vn- 
delyradiclaeft,quafiIytra(redemptionispretiumprobubus,)ScholiaftesNicandri. Dicitur&pars 
citharar,teftudo. Quocirca&infidibusteftudinerefonatur,aut cornu:&extortuofislocis&inclu- 
fisfonireferunturampliores,Ciceroi.deNat.Teftudincmorganum,tcftudinisanimalisformam 
habcredocctidemCicerodediuinatione,Budxus. Acutateftudo,MartialisIib.r j.BIanda.Claud. 
8. Paneg. Tu^teTtudorefonarefeptemCallidaneruis , Horatius Carm. 3. 1 1. Qtefludwisaure<x. Dttlcem- 

J° qua flrepitum Pieri temperas , Idem Carm. 4. Et in libr. dc Arte poet. Saxa mouere fono teHudwk, 
Cyllenxa , eburna, Apollinea , arguta , querula, vocalis, epitheta teftudinis mufici inftrumen ti apud 
Textorem. Pacuuius in zenigmate quod fupra recenfuimus , teftudinem cuifceratam inanimam Te ^ a 
cumanimali fono,dicendo,nonanimal,fed organum muficum intellexit. Pluravide moxinfe-P roU ^ a ' 
rius in Chelona & Chely vocibus Grxcis. Teftudines maiores , apta: funt ad compingendas Iy- Te ft U( k 
tas, VideinfrainTcftudineterreftri£. ^"Teftudoaliquandofimpliciter pro tefta accipitur. iBe nometu ~ 
Ucetdigitostefiudinepungatacuta, Cortkedepofitomollis echintuerit , Martialislib. 1 3. ^"Teftudo no- mor ^ Cu ~ 
xnen efttumoriscuiufdam caluaria:apud recentiorcs mcdicos, vtdocuimusinTalpa H. a. Teftu- iu ft* a ca ^~ 
dineatus,adie6Uuum,quod concauum & incuruum eft , teftudinis more.Et inter fe accliues teftudi- mrt *- 
neato te<9:o,more tuguriorum , inarefcentem ficum a rore,& interdum a pluuia dcfendat, Columcl. Te ft u ^' 
lib. 1 1- Sed & teftudineatum in vfum vcnifTe , Pliru lib. 3 3. Apud Vitruuiura teftudinatum legitur neatU4 ' 

I iiij 






104 DeQuadrup. Ouipans 

quinqj fyllabis,quod magis probo,lib.6.cap. 5 . Eft autemid vnu inter quinque generacauxdiorum. 
Teftudineus,adieaiuum,quod eft teftudinis. Teftudineus gradus,grcflus,vel inceflus,id eft tardus, 
Teftudi- pi autus Amphitr.Teftudineum,opereteftudineatofadum:videin£. Ateftudinefitverbumteftu- 
ttare ' dinare,quo vtitur Politianus: £>ua cattus exefumpumex teBudtnat antrum. 

Variahu- C XeAa!/»,cithara.fit enim ea ex tcftudinum putaminibus , Hefychius : fednon fuoloco. Autho- 
ius -vocU res quidem tum Graxi tum Latini , chelyn potius quam chelonem,muficuminftrumenrum appel- 
tyXuw) lant , vt mox apparebic. kn^avn ,«iachina bellica,Hefychius & Varinus : malim ^Aa^cum & Lati- 
fignifica- neteftudodicatur,vtfupraexplicatumeft. XeAcJs-etf&x^o; inter machinas bellicas aPolluce nu- 
ta. iTicrantur.SuidasinterpreraairyAaRovT^ 

ykvnfxa. 9 kc/oj. Idem & /g^t«#c»« , id eft aciei militaris quandam fpeciem chelonem vocari air.ea 1 o 
forte fuerit, quam continuata fcutorum feriefieri,'&Latine quoque teftudinem dici,fupra fcri- 
pfi. CXeAa^jfcabellumjTo^l^Tro^o^TTBAo^ygtnax^V^addiderimjyo^o^atjde quoinfradicemus,) t 
Hefych.& Varin.ZwAowaVo-ctj a\ ©e^TaA-eq y^ctjxe?;, tLo Axl5b.Thot1<qpa*%v>Jws^w<qse<l>onu<Tci* 
<rw?Moa\ b tZ ftpSi tv$ a.<ppo5xTv$ Tcamyvptw; Vors.v&poi/ h Upov \7r0iv\oa* 0*00104 a.cpfol\Ti%. \-srnb} a] yi&ei)- 
KiiwTaUpaofomot^Tohfmst.oitpmyySuidas. quavero fignific|tionc^eAw»hicaccipidebeat,tacet. 
mihiquidem ^l^T^etaccipipoflevidentur. Eandemhiftoria Athen.refertlib.i 3 .XeAoj^,tr6pis, 
idcftcarinanauis,propter%uraincurua,Hefych.&Varin.Cauupcdisinvngalacqui,Gr5ci^tA«^(t 
vocant,vel^Aan'JV., quod Ioachimus Camerarius vir eruditus Latineetiam teftudinemnominare 
voluit. KctTOvAV/^Vs^^Affl^ioj^A^TVv^^o^Pofidonius apudAthcnanimalicubi,vtnos 
obferuauimus. Sed rurfus alibi(lib. y .)eiufdem Pofidonij vcrba fic citat , it^lcujXi/Avoi «s&s ^ai^W tm 
wb Awc/wtv ^cQVs: qui locus an de equinx vnguls: par te intelligi debeat,dubito. M cy/uaphu ^' buieoyi 
wnoipworm ^Aan^Tryphiodorus de vngulis equi Durij. Chelonia vtrinque fuculam continenr, 
a fimilitudine teftudinis di<fra.Chelonium enim tegumentum eft teftudinis animalis,cuius fimili tu- 
dinemhabent chelonia,ideft retinacula quibusintrarigna fucula recinecur,Buda:us in PandecL 
Vtitur hacvoce Vitruuius 10. 2. vbi Philander Scholiaftcs, Chelonia(inquit)funtvelutivmbi~ 
lici aut anfie qiue adpinguntur , id eft affiguntur arreftariis , ( fctt (?(5cf Ctt Dcr (jrtfpfol, ) in quas ceu in 
armillas, coniefti fucularum ( axium ) cardines verfantur , atqueadeo ipfe tota: ( fucula:: ) difta func 
chelonia, afimilitudine tcgumenti chelon.-E,ideft teftudinis quadrjipedis, quod fimiliter chclo- 
nion vocatur. Celoniaautem ( jui AaW, Vide in Ciconiatf. a. ) apud Ariftotelem Mechanicorum 
quarftione z8. funt machin.x iuxca puteos ad hauriendam faciliusaquam, alteram partcm pragra- 3 © 
uante ponderc Tollenones,nififallor , vocauit Pliniuslib. 1 8. cap. z. &Sex. Pompeius, Haxille. 
Cheloniafunt in ratione tollendorum onerum^quarinqijadris rignorum.quoloci diuaricantur, 
figi folcnt, vtineaconiiciantur fucularumcapita,vt verfenturfacilius,proxime capitave&ibusin- 
nxis,Gdius. Teftudinesinorganisad idcollocat3efunt,vtcorporaqua:reftituuntur,paulatim & 
minimeconcuflaextendantur.quemadmodumenimreftudincsanimalialentograduprocedunr, 
itamachina:quibusillareferuntur,Oribafiusinlibrodemachiniscap.4. vbi&difrerentiasteftudi- 
num inftrumentorum indicat. NcstVt^Ww' ahyvn xu/A/jX,™ t^jiyxvftTov^Xwiov ovo /UA^/jcq,Tx i§ 
«Cs«^«9» oj,ao7rAa-ray ■depvyio.&c. Pollux lib.z.Camerarius fic vertit:Infra ceruicem eft tergu m : at- 
que huius gibbera pars , chelonion,quafi teftudunculam dicas, vtrinq ; iuxra omoplacas,pterygia no- 
minantur,id eft alx,qux fortaflefcapulse funt,inquit ille : ego pedes potius dixenm,quos in Teftudi- 4 , 
nemarina etiam Nicander pterygas nominat. Alius quidam ex Polluce vertit,chelonion fum- 
mampartemdorfi efteiuxta ccruiccm. Chelonium,tegumentumeftteftudinisanimalis. Eiusau- 
tem integumenti fimilitudinemhabentchelonia, idcftretinacula, quibusintratigna fucula retinc- 
tur,Buda:us. XtAmiSb^g^o^Suid.) iWfi&t Ttfsoxf«/^,Hefych.& Varin. ChelicheIone(in- 
Cheliche W c PolIuxlib.5).)luduseftpuelIaris,fimilisilliquem ChytranvocAnt. Sedetcnimpuella aliquain 
lottelu- ' mediochelone,ideft teftudodida.aliaever6 circaeamfubindecurrentcsinterrogant:XeA^A^ 
4 M " (XeA&i ytXuw, duabus dicl:ionibus,quarum prior terminatur per u djph thogum, vt habet Euftat hius 
in OdyfTp.^E?! & ov tvW to %eAe< 'S^foxmoi' Mw,-&cLf»yV,(AuoVTy yt Aoji/w, Ide.) tt ttohT^ h rq {xt<sca\ 
Clielichelone quid rei in mcdio facis?Refpondet illa,"Ee^ct ^vo^ $t/4t x\»9») ^4 yjUIcu fiiMoixf. 
DeducolanasvellerisMilefij.Tumrurfusillaj/O fi 'iKy>vo$(t?[ovos,Eufath.)ov™?Towa.7m>\eTo-,Sed r 
filium tuum qua: caula perdidit l Hxc vero , Avjzou aylTemv eiV Ja\Xa.o<rai/ ctAetTo. Equis abalbis in 
theUnia marefeprxcepsdedit. CCheIoniagemma,oculuseftIndicajte(tudinis,veIportentofiirimamago- 
gemma. rummendaciis. Melleenimcollutooreimpofitamlinguae,futurorumdiuinacionempr2ftarepro- 
mittunt,quintadecima Luna & filente tota die : decrefcente vero,antc Solis ortum , carccris diebus a 
primainfextam horam. Sunt&chelonitides teftudinumfimiles,ex quibus ad tenipeftatesfedan- 
cksmultavaticinantur.Eamveroqua;fitaureisguttis,cumfcarabeodeiecl:aminaquamfc-ruent£m 
tempeftatestueri,Plin.57. 10. Chelonixlapidesgdftaticum radicepa:onia:compote(forte,epi- 
lepfiam(fumme fanant, Author Koeranidum. Chelonitesgemma eftpurpureicoloris& varij.quae 
diciturincordeteftudinisinueniri. Suntenimquzdammaximazteftudines,habentesdomos,qua; 
funtvtver«margaritje,&nitentes,Albertus(lib.i.defoifilibus,vbictiaraadditnegarealiquoshunc 

lapi- 



DeTefW.H.a. U.II. 



lapidem ab ignecorrumpi)apud Syluaticum.Georg. Agricola Chelonitidasgemmasinterpretatur, 
flcittC frotKn(?«m,hoc paruos lapides boracis fiuerubetaj.f Brontia gemma capitibus teftudinum fi- 
milis,& cum tonitruis cadit,vt putant:& fulmine tacta reftinguit,fi credimus,Plin. Forte a figura fo- 
riscurua conuexaque,intuscaua:qualis chelonij,id eftteftudinis teftxeft. Videfupra inRubeta. 
Chelonitides(inquit Gcorg. Agricola)exeoquod teftudinum fimilesfint,intus enim caux, no- cheloni- 
men inuenerunt. easGermani vocabulocopofitoexranarubeta &lapidenominarunt,qu6dipfis^/W«/^ 
perfuafum fuerit ipfas in capite huius animantis venenati nafci. ex his qujedam nigrar funt,quxdam des 
fu(cae,&aliquafuipartecandidjc. nigrisincauaconuexitate interdum ianguinex &candidse gut- 
ta;,interdumaurca*. omnesoculi figuraextuberant, fed nonomnesfunt cauar. cum tamen vtra-q; 

10 finteiuidemgeneriSjrar6funtlupinismaiores,^piusminores,Sicille.Nuperquidam,viralioquidi- 
ligens,chelonitas vocauitlapides quofdam cochleis & ftrombis figura fimiIes,quod no probo. nihil 
enimteftudo cumiftispratertefteduritiem communchabet. noseoslapidesconchitas potiusaut 
ftrombitas nominabimus. de quibus fuo loco intcr aquatilia dicetur. G. C XeAcewetc,* 7ninuA>j 
xewBoc^iV , Hefych. & Varinus , id eft cantharis varia. quanquam mafculini generis eft, vt cantharus 
fubintelligatur. 

^ XeAt^ , muficum inftrumentum Polluci. Leui canoram verberans ple&ro chelyn , Seneca Cbelys 
Troa. Pulfatur manibut Phxbea chelys , Ouidius ad Pifonem 3 y. Chelyn Grammatici Graxi muficum 
partim lyram , partim citharam interprerantur , vt Hefych. & Suidas. XeAtu/iox-ra, Xd^. ^xu, y infirume- 
xi9^ct. exteftaenim teftudinis cithara fit , Hefych. Chelys , id eft lyra organum , aliquando chor- tum. 

~° dashabebatlineas.DiclracftautemlyraquafilytrajquodMercuriuseameteftudinisteftafabricarit, 
vt folueret iram Apollinis ei propter furtum irati, e<V ,\6cnv (duitShs , Varin. XeA§? etiam & -yeteU, 
haudfcio quam recte , apud eundem &He(ychium pro cithara,velorgano mufico exponuntur. 
Quidamin LexicoGrccolat. chelyn proprie latiorem teftudinis planitiemfignificarefcripfit. Xe- XeAwV 
Aoj/»,labia,alij citharam interprctantur,&teftudinem,&lyram,& machinam bellicam , Hefychius. 
Etymologus author eft^Aai^ & citharamhac voceapud ^Eoles fignificari. Idem chelyn citharam 
didtarn fcribit,qiioniam exchelona;pelle a Mercuriofa&afit. 'Qs%Xiu>'Eppictav, x*8*e/tv««eLJtfs 
1 A7roM<av,BioninBucolicis.Seddemuficoinftrumentohuiusnominis,videplurafuperiusinGra'- 
ca voce XeAcww, & Latina teftudo. XiXn etiam pro machina(bellica)accipitur , Hefychius. Quare 
apparettriahxcvocabula^Aai/jij^Atc&^A^^jplerafque fignificationes haberecommuncs. ' V H 

3 /Kiyvplu) Qoppuyfa.ytMxxovov 'Ep/Mavo ;, O rpheus in Argonauticis. XeAe<oi»,teft£ inftar induratum te- XeAejopC 
ftudinis putamen, Hcfychius & Varinus : apud quos a.7mcfj>ct.xapdjjovlegi debet,per magnum in fe- 
cunda fyllaba , non per e breue. "Ep/xm^. <mpKoi y&f ctTryvofipm ^\vo v MoM v. kyvJavcLc J^ Sva 7r«^e- 
tmovn -mtpJifi ■ Nicandcr in Alexipharmacis. Hermolaus Barb. etiam & Ca;lius yiXw legerunt per 
ypfilon,in penult. ego per e, malim. XsAejos w^oypetia/JSi^idei^ tergum teftaceum,Hefych.& Va- 
rinus. Fiunt enim frequentia adiectiua in e.05 per e,,per v non item.XiXu; etiam pectus fignificat , vn- 
de verbum ^AtWecQ-ctj,fere pollens idem quod apud nos expec1:orare,Hermolaus. g^ £' 'Qrtfai- 
<^«KoAoM^Mt'We^aT^,Nicander:lambdaproptcrcarmengeminato.Hefych.interpretatur/3W£!)', 
ideft tuflire:Scholiaftes a^gt %eAtioj, tvtbT. tv <ni9tf 5 7^ 'au/a.<popaj> r^f\pvy/jjLrmv 7voiw, id eft eruc~tare. 
'A vctxeAtWe^oq ^j ■Apvyfa.vtt Ja/mva mivftccnx., Hippoerates. Galenus in Gloflis 'cu/AyiXvosi^tij,'ajA^' 

40 pwe£&i interpretatur , id eft reficcari , etfi codices imprefli kfa^<4yi}ou habent , qua voce precedens 
etiamcwct^aivelcqexponiturabeo. Cornariusvertit^refoluicurjrefricatun&ki-ct^AjJoo-e^oj^ficenim 
lcgendum,noncy«t^«AiWe']ot) vtcodicesexcufihabentjfimiliter.Varin. 'Ayct%<A^ec0^1egit,(nifili~ 
brarij crror fit,fi error eft,poteft cnim hoc verbum formai i a^Auwf,quaj vox idem quod jl Atc eft)& 
recte interpretaturcact£>)pamc§ct/. Videturautenonfimpliciterfignificarereficcari,fedficcavelari- 
da tufli laborare.Sic & ^eAicxioi^melius perypfilon in antepenult. vt Varinus habet ) %»f>oy,id eft tufli- 
cula arida apud Hippocratem legitur,cum nihil humoris in os tufliendo aut fcreando deriuatur.Xe- 
At/exrS/oa^natas, 0t^g.'7i7\{yffct,vvi^c/L3pyi- x& >V ot v»yo/u%jot 731 5 yuteoi ro vSup 'Gr$y. Aer^cn.XeAs/ei v ( Va- XeAiJcr ' 
rinus non recle XeAo^eiv habet,) ^co-ei^^XeAVo-eiv^malim ^A^^^o^/a^Heiyeh.XeAt/oTtct, lignu my 
quodcarine/jWi?,lego £o'^)af^^^ 

yo ip(acarinachel6nedicitur,vtfupraannotauimus. CHiodfubcarina fternitur,neilla atteratur,che- 
lyfmaquaficorium & tegumentum nomenhabet,Cxlius Calcagninus.Theophraftuslib. j. dehift. 
plant.cap. 8 . nauium partes , & qu^ quibus materia conueniat,defcribens , yl/\vffpLa. etiam nominat, 
quod cxligno robufto fieri oporteat.Gaza teftudinem vertit. Labrumfuperius inueni qui chelynen 
diciarbitrentunquanquamalijin ambitupofitamparte eovocabulo intelligerc malunt, vndeche- 
lynidx(apud Etymologu)nuncupentur , quibusea grandior portio eft, Calius. Labeones Latine di- 
xeris.Mt/^pffl/^oi^^^I^coc^^eA^s^^^^o^^Etymologus. Egolabium fimpliciter, fiuefu- 
a perius fiueinferius^eAttc;^ vocari puto. nam fi iuperius tantu fignificaret , non opus foret fuperioris 
vocabulu adiici. EiV t£m) ^jzfiacw ^XwJlu> qV^jjs Myh%o$'mf>i>i 'Zaro , Ariftophanes citante Suida. Item 
in Ve(pis,nSj(alias 2wj) ow^/jtw/)" 'etf <fy>' vnr 'opy»c. iw> ^.MwlwicQ^af.ybi Scholiaftes(& Varinus)et*7i " f 
TVT&y^ti, 01 y^cpyiQ/uj)jot vihmVcn f m^M.XiAujj\^eiMi ) ^/jdpc>i^iip4av ) Hefych.&cyatin^ XeAt«/. 



106 DeQuadrup. Ouiparis 

XeAttJiw.labellum.Ety mologus:& idem quod ^Awoi-,tefte Hefychio.Ruellius ex Hippiatricis Graz- 
cis cap. 3 4.& i o 8 .^Wia, labra traftuiit.Xe*tu/a»»,™^,(forte yuMt.)8c XeA^a^Aa*, (forre#j- 
Aw,aut ™A*|,id eft vngulacnam #*«' w alioqui pars eft o^, id eft vngulae folidae. chela vcro vngula 
Xttwi- bifulcaeft.)Hefych. XeA^a^v,x Aeui C £,v ' Hef y chius & Varinus > id cft irri dere, fubfannare. XeAwr, 
tpi. pifcisemugilumgenereapud Athenacum,nimiruma labiorum magnirudine. Nicander%eAeiet« la- 
XeAoV. tibulaferpentiumvocauit,/s^7ox«To^e»owT<^«^o(p«s,vtScholiaftesannotauit. ^ 

Teftudo k Icon.Lego(apud Pollucem lib.5>.)Peloponenfium nummum fuiflequendam ab incufaanima- 
nummus lis forma chelonen,ideft teftudinem nuncupatum. Nam obolumEupojiscallichelonumappella- 
Pelopon- uit,veluti teftudinemdicaspulchram. Hincemanauitillud.TwU^n-w^TwoB^rflu-riK^w»^»» 8 * , 
nenfitim. Quodeft,Virtutemacfapientiamteftudofuperat,Carlius. X€*«w^7o^^7i&o»,xwn«Ao7Wwna- 10 
xor,(addiderimw>o3iA*,)Hefvch.Varinus. KaMi^Aavojobolusinfculptamhabebattcftudincm, 
Hefychius & Varinus. Erafinuscarmcn ex Polluce iam recitatum prouerbialefacir,quo velutami- 
-.a , gmate inniurur,pecuniamIongepluspofle,quamautvirtutem aut fapientiam. Confimili figura 
, J ' (inquiOdiaum&illudmultasnoauasfubtcgulislatitarc&bosinlingua. f Teftudoapudvetcres 
J ecret ' ac iecreti ac filentij fymbolum fuit. Hocenim argumento Elienfibus Phidias Venerem fecir,qux teftu- 
JHett/Jym ^j^^c^ ca l ca rec , opertius implicaciufq; commonftrans,eflemuliebris decorisa?des cuftodire acfi- 
lcntium,(filentiumactardum &Ientum fcrmoncm,Step.Aquaeus, ) Carlius e Plutarcbinuptialibus 
Vmuste- r2eceptiS)Vn a e &: Stobxuscitat. IuxtaforumEleorumtempIumeft VcncrisVranix.id eftCcele- 
Jludinem {J-is,cum fimulachro dezquod Phidiaspartimcxcborcpartim exaurofabricauir,cuiuspcsalter te- 
pede cal- q^^^q^ Carterumincrcpidinenemorisibidem, VenuseftPandemos,ideft popularis,qua: ib 
cmS ' capro asnco infidet,Paufanias in Eliacis. T« tj* kq> f o &t>w «'H Aift kyd XfuL-n *«&«« ihZ %Mltoi m.- 
f&Yfw,m Tnsf&jKxfittits <pvtei£ihoiu8faT(fyfiy«f**Tcus ohveitu w <ntMiy>{'xv<m.t,'Pluttrchas 
inlibrodelfide.fCheloniumintercyclamininomencIaturasapudDiofcoridemreperio. 
Cheloni- CChclonita'infulainrubromari,gentilefimiliter,Stephanus. Chelonatespromontorium A- 
UinJuU. G haia;,quodPtolematoChelonitadicitur,Idem.PoftCyllenemChelonataseftnromontorium,fi- 
gnum ex tota Peloponncfo maximein occafum protenfum,Strabo lib.S.Et rurfu*, In medio Chelo- 
s a- nararaCyllenaefpadoPeniusefrunditur. ^ t 

ntperjtt- l. ^ chorus vefparum Ariftophanis aculeos cuidam minitatur his verbis , ' AaV kqiet tcvcwfy' : u 
*'/, & pHrfttly* T'c4 •%Kw*iii«A&wt «w %«1o?.oireum enim teftudinum tergus aculeis vefparum 
Proner- ncrinon p 0te ft .Volaterranusteftudinisconuexumdixitproteftaeius. 30 

J a J Xte , fe. Ahquitradunt,incredibilcdiau,tardiusircnauigia,tcftudinispedcmdextrumvchentia,PK- 
't e nius. Siquispofueritdor(urhtortucaecucrfumfupcrollam,nonbuIIietolIa,Rafis. 

Jumpta. kfOtnvAfH U $fw<t4 « A 6s KfXTcqwo 10 -^Jim E'-\>oj3pn b ^etAjta 'kft */> wfi tm x/>kw,&C.Oracu- 
^J /4/f l um CrcefoDelphisre(ponfum,SuidasinKpo7(n)5CxprimoHerocioti. 
/ . C^.Troglodyt^teftudinesconfecrarunt.Gyraldus.fedhocdemarinisinrelligendum. 

{ V !! i r tt ',. CProvekbia. Aquilamteftudovincit,Videinfrainterrcftri. Teftudinemequusinfequi- 
Tejtudi- tuneonucnJet vncum remprafpoftere&abfurdegerifignificamus :finitimumilli,Teftudinem pe- 
neequm com p aras: &, Citius teftudo leporem prauierterit,Erafmus. Vide in Equo inter proucrbia. Te- 

tnjequi- ltuQines e j ena£E aut non edenda:. Vide fuperius in F, Ipfi teftudines edite qui cepiftis : ' Avmiyj^ar 
tUr ' w ' s ^,VoT7np£TAm:Ineosiacitur,quipofteaquamincofultequippiamadorufunt,aliorumimplo-4o 
P "™ rt ' rantaux ili umj q UO sfuoneg6tioadmifceant.Parcemiamexhuiu(modiquodaraapologonatamexi- 
/^^ftimam.Pifcatoresaliquotm^ 

rem pr<t- £ c£rent omn ib uscomea ]endis,Mercuriumfortcaccedentem inuitaruntad conuiuium. At is in- 
uertertt. ^ ns f ene q Ua q uam humanitatis gratia vocari , fed vr eos faftidito cibo fubleuaret, recufauit* 
^uamcH j^tj^ vt ipfi f U as teftudines ederent, quas cepiflent , Erafmus. ^ Prius teftudo leporcm pra> 
rat teBit- uerterit) ripim/w ^x^^^a-fmTc^ Jkowraftt, dere neutiquam verifimili, Erafmus. . ^Efopus 
domu- £ aDulatur q Uoa ; te ft u do leporem curfuvicerit, vtpigros ad laboremimpellerer, & veloces(inge- 
a j- n iof° s ) ^ torpore dererreret, Io. Tzetzes. ^" Quamcuratteftudo^mufcas, "Omfu^uT»^u^ 
Te / udt ~ ^w. Suidas ex authore nefcio quo refert hajc verba , Ta <^ ' Ayafdfivon tyis QtpdtM mpjwnat rafcp 
ne pegajo ^^* ^xim fwiayro TM5?ra/)oiAuVTeftudininihilnocerepoiTuntmufc3eproptcrteftamquamu- y Q 
ce ?* n ra *,'. nitaeft. C6fineilli,Noncuratculicemclephantus.Lepidiuseritadresanimidetortum,Animusvir- 
Tejtudi- jyjg^phjiofophjamunims, nihilplustimetfortunseincurfum^quamteftudo mufcas, Erafmus. 
«esvin-^ p^ uc pe rrinet quod fuperius in b. recitaui ex Vefpis Ariftophanis. ReferturaSuidain XeAavn. 
cutjapte- f Ygft^inejnPegafocomparaSjXeAw^n^^fffflc^TxjKEis.-derebusneqUaquam interfe confe- 
tiam cr tca fc St p e g a fus equus erat volucer,fi fabulis credimus,tcftudine nihil tardius,Erafmus. ^Teftudi- 
virtute. ^ v incunt fapientiam & virtutcm , Vide fupra in a. inrer icones. ^ Domus amica , domus opti- 
Jjomtaa- mxQ * m ^ ^ m ^ m . Nufquamcommodius,nufqualiberius,nufquamlautiushominiviuerc © 
mca,do- cont i n git, quam domi. Quidamperiocumdetorquentadteftudinem,dequaferturapologus hu- 
w ^^ w 'iufmodi.Iupitercumanimantiumomnegenusadnuptiasrogairet,veniflentqireliqua,prartcrvnam 
>»<*• r reftu- 



DcTcftud.hAB.CLib.Il io 7 

teftudinem ( nam ha?c pcrado conuiuio tum demum aduenir , ) Iupiter admirans percunclafus eft 
quid nam illi fuilfec in mora. Acq; illa refpondic, 0**05 £<Ao 5 ,o W«Ws- Iracus illc,iuffit vc quocun- 

quciret,domumfuamfccurncircuferrct.AdApo]ogumaIlufitM.TulIiusinE p ift.quadamadDo- 
lobella: Hk loca venufta funt,abdita certe,& fi quid fcrihere velis ab arbitris libera,fed nefcio quo- 
modo oBw? <p(Mg. Itaque me referunt pedes in Tufculanum. Hucadfcribendum quod referc PIu- 
tarchus in vitaTFlaminij.Is dehortans Achaicos ne fibi vindicarent infulam Zacynthiorum , dice- 
bafcmiiJWtuEir&Mray «4 ^haiK^mfpenipet iiw xz$clMlo thc TltXvnmiw* ts&Telmcnv.Id eft,Periculu 
ipfis fore,quemadmodum tcftudinibus,fi longius a Peloponnefo profcrrent caput. His non diffimi- 
Iia T.Liuius de bello Macedonico Iibr. 6.vbi fic loquicur Quincius : Si vtilem pofleflionem eius infu- 
10 larcenferem Achxiscfle,autor eflem S.P.QJl. vtcam voshaberefinerer. Cartcru ficuttcftudincm 

vbicolleaainfuumtegumcneft,tutamadomnesiCtusvideoefie:vbiexeritpartesaIiquas,quodcu- 
que nudauit, obnoxium atq; infirmum habere : Haud difllmiliter vobis Achanclaufis vndique ma- 
ris,quod intra Peloponnefum eft,termino,ea & iungere vobis,& iunda tueri facile:fi femel auidita- 
te plura amplededi hinc excedatis.nuda vobis omnia quas extra fint, & expofita ad omnes idus efle, 
Hxc om nia Erafmus. Tv ™$ pncya^ -gXwat kpsl(Ax>m^Ohog y^f 'cop t9) c aA«.8ia ? yjjj tp/Ao^Cercidas in 
Hemiambis apud Stobzeum in iermonc dc Tranquillicate. 

<J" Mulieris famam,non formam vulgatam ef le oportere,emblema Alciati. 
^Alma, Venusqtunam hacfacies,quid denotat illa Testudo,mo//iquampede diuapremis? 
CMe (ic effinxit Phidiasfexum^ referri Pcemmeum nostra iufit ab effiwie. 

*° Jt>ubd%maneredomi,drtacita-sdecetejJepue//as, Suppofiiitpedibmtaliafanameis. 

DE TESTVDINE TERRESRTI. 

Tesiudinis terrestrisputamen tantum hoctempore habuimm. 

"~jTE s tvdo terreftris eft, quaenec in dulci 
■*■ nec in falfo humorc degit, nec in cccno 
&paIudibus,fedlocis ficcis. Recentiorcsali- 
50 qui parum Lacini vocauerucctiaTylueftrem, 
campeftrem,agreftem &nemoralem. Gra:- 
ci -g&mlw ^fnrcycuK Sunc & cerreftres , quse 
obidinopenbus cherfinx vocantur,Plinius. 
Nicander^e/^dixitjOppianus^/Jeoi^oiTBr, 
xdcftmontanam.Videncur aucem montana: 
cxteristcrreftribus maioresfieri. Videinfra 
in E. Gallitortue des boys, id eft ceftudine fyl- 
uarum appellanc.Sed cbnuenientei eadcm nomina quxfuprainTeftudinefimplicitcrretuIimus. 

B. 

40 Teftudinesterreftresin Africa:defcrtisrepcrinntur,Pli'n.InquadamLiby2partc(in Mauritania) f l- 
incampisteftaceorummultitudinemefledicunt,StraboIib.i7.TerrenxteftudinesapudIndosgi- • * 
gnuntur magnitudine maximarum glcbarum,quarin alcis arationibus terra: non difficilis excitatur, > r J^-' 
benepenitusintrantearatro,&fulcumfacillimeprofcindente,&gIebasinexcelfumexcitante.Eiuf- r r ,- ' 
tnoditeftudinum genus aiut teftas exuere:ac fane eafdem ab agricolis ficligonibus abftrahi , quem- 
admodum vermesexvcrminofislocis, ^lianusdeanim. 1 6.4. Partheniusmons Arcadi&'teftudi- 
nesexbibet,Paufanias. Etrurrus,Soron&aliaqucrcetaArcadia:,ingenrimagnitudineteftudines . 
alunt. ^Terreftrium teftudinu tergus luceo & nigro colore pulchre diftinclis ipatiis vatiare vidi, fe- ?. ' 

reinftarpellisfalamadra:.Teftucknesquasnosmarinasdicimus,albocorticetedas,&nigrisquibuf-^ . . 
dam fignis vermiculatas,exmarinonfunt,fedmaritimisnemoribus &fabulofis. noftraaute nemo- jMf*? 

- ra&fouearum aqu£nigrasfaciunt,Braflauolus.2<ty*oV y^a.-&yi/ocrq)m-^\uov AloAov, Nicander dc U ' ^f 
teftudineaMercurioreperta. ^Terreftresquadrupedesouiparae,vtlacerti,teftudines,&c.pulmo- / ^''^ 
ncm habent exiguum&ficcu, iedaptuampliariacexcumeicore cum inflatur,Ariftot.Vrina earum 
adremediaquxdamcommendatur. HancPliniusaliterquamin veficadifleclaruminueniri pofle 
non arbitratur. Teftudo tam aquatilis quam terreftris,habent in quod meatus contingant , & quo 
per coitum adhaereant , Ariftot. Pulmonem ac ventrem habcnt ita , vt omne genus terreftre oui- 
parum,Idcm. 

C. 
Tcftudinesterreftres teftaj elegantioris,amant agrosinquibus fruges confitaj funt, vtaudio, Cibtts. 
nimirum quodfrugibusvefcantur.-nam & domi quidameasciftis inclufas farinanutriunt. Co- 
chleas quoq; & lumbricos ab eis edi aiunt.Sunt & montana:. Atrianus in infula quadam maris rubri 




108 De Quadrup. Ouipans 

r i yg \ww Ifun v haberi fcribit.Nicander tcftudincm monranam xmtayro/juy cognominat,quod cytifum 
* ' depafcatur: non enim probo Scholiaftx interpretationem , nonad cytifum fed cytinosmali Puni- 
cx flores , hanc di&ionem referentis. Teftudo cum viperam ederit , mox cunilam ( origanum) 
edit : quod cum ita fxpius fa£rum animaduertiflet quidam , cum guftata cunila viperam teftudo re- 
peteret, herbam euulfit,quo fa£to teftudo interiit, Ariftotel. in hiftoriaanimalium , &in Mirabili- 
bus:&ZoroaftresinGeoponicis i 5-. Teftudo cunilar quam bubulam vocanrpaftu.virescontra 
ferpentes refouet,Plinius. ^Elianus velipfe, veldeceptus eius interpres Gillius,origanum & cu- 
rulam tanquam diuerfa remediateftudini aduerfus viperse cfum memorat. Teftudo cumoriga- 
numederit,viperampra:clarecontemnit.Qu6dfteiusfacultatemnonaflequatur,comefarutacon- 
trahoftemarmatur. Iamfivtriufqsfacultatecaruericaferpcnteexediturplaneqjconficitur, iElia- ic 
nus. Cunila bubula fe muniunt teftudines cum ferpentibus pugnaturaj, quidamqj in hunc vfum pa- 
nacemvocant, Plinius. Teftudinesterreftres funtinAfrica:defertis,quaparteanaximefitienti- 
bus harenis fqualent , rofcido(vtcreditur humore viuentes: neqj aliudibi animalprouenit, Plinius. 
CTeftudo tum marina tum terreftris in dorfum inuerfa,ad oriftinum ftatum redire non poteft,Op- 
Latiutio p, anU s. ^ Omne hybernum tempus teftudointra terram abdita manet immobilis: cuiusnatu- 
hj/eme. ram non jg no rantes homines , eam ineunte hyeme tcrrx operimento obducunt : poft vero hye- 
mem ibi locatam ac fitam, vbi terraobruerunt, reperiunt, fine cibo totam hycmem traduxifle: 
Coittts. f" Quadrupedcsouiparaepedeftres , eodemcoeunt modo quoeaqujeanimal generant , mare fu- 
perueniente : vt teftudo tam aquatilis quam terrefh is.-habent vero in quod meatus cotingant,& quo 
percoitumadhsereantjAriftot. Teftudincsmontan£exventisconcipiunt,vt&coturnices,Scbo-2.o 
liaftesNicandri vbi poetaxtrnwo^twv teftudinem cognominarat, quafi ipfelegeritxoiWe^, aut fi- 
milem quandam vocem, -&ri Sxuuy c«.Tai2^ff. Extcrrenisteftudinibusmasad venereminflam- 
matiflimus eft. Demoftratus fceminam humi ad coitum ftratam ait fupinam iacere , deinde exple- 
to coitu , propter teftse magnitudinem cum fe conucrterc non queat , efcam paratam ii marito re- 
linquicumaliisanimalibus, tumaquite:( Videfupra inTeftudinein gencreD.)vndefit,vtmares 
eas ad coitum ideo illicere non poffiqf, quod fceminat magna moderationelibidines contineant,& 
faiutem voluptati anteponant. Atenimmaresmirabiliquadam naturaillecebram amatoriam,& 
omnismctusobliuionem afterercmfceminisiniiciuntmeq; tamenhuiufcemodi illecebraefuntcan- 
tiunculx,qualesTheocritus,paftoritia:lufioniscompofitor,nugatur:fedoccultaherba,cuiusneqj 
ille nomen fe fciredicit,neq; alium cognofcercconfitetur. itaqj mareseam orecontinentes, ad libi- 3 o 
dinemfceminasalliciunt:&qua;anteafugiebant,nuncexardefcuntadcoitum,&nullodefetimore 
Oua. afficiuntur,i£Iian. 15.15». ^Oua non modo incubare folo afpe&u dicitur, fed etiam ad exclufionem 
perducere,Gillius.Sedauthores demarinatantum hoc fcribunt,vtineiushiftoria dicetur. Aliquie 
vulgo putant quod oris fpiritu afflando , eamaturet. ^Teftudo latibulistegicur,fenecl:utemver6 
non exuit,iElianus.Et alibi,Teftudines terrcnas apud lndos aiimt tcftas exuere. 

D. 
Tetfudi- Teftudo contra viperas & ferpentes pugnat. Vide in C. ^ Aqiiilx vt morbis quibufdam occu%» 
nishoHeSy rant,teftudinescomedunt ( OppianusinIxeuticis. Teftudinesterreftrcsfcemina:incouufupina:ia- 
Serpetes, cent,quo peracfo cum fe eonuertere nequcant.predacum aliis animantium,tum aquilas rclinquun- 
AquiU. tur, JElianus. Xt-AapofpdV^j e$o'nurt$-> Hefych.& Varinus. Tertium aquilarum genus anatariam vo- 40 
J%ua ra* cant, &c. ingenium eftei tqftudines raptas frangere efublimiiaciendo : quarforsinteremitpoetam 
ttoneaqni ^Efchylum,pra'didam fatis(vt ferunt)eius diei ruinam,fecura cceIifidecauentem,Plinius:& Suidas 
Utejiudi- inXeAffW,VDi^fchyIum,ficopprefrumannorumquinquagintaocfofuifrerefert.SotadesapudSto- 
nesraptas bxum hoc ei fcribenti accidifle ait. TerrenasTeftudines a fe comprehenfas ex alto deiicientes aqui- 
frangam. lae ad faxa allidunt,& ex contrita Teftudinum tefta extra&am carnem exedunt, conficiuntqj. Itaq; 
JEfchylus Eleufinius ^Efchylus tragicus poeta de vita migrafle dicitur.Cum enim is in faxo fedens(in agro apri- 
a teftudi- co fcdens annos natus ocf o & quinquaginta , quod tabulati ruina metueret, quam ei oraculum pra> 
ne ex alto dixerac, Gyraldus) exconfuetudineinftitutoq; fuo & philofopharetur, & fcriberet, eius caputa pilis 
dete&a *#_nudum,aquila faxum efTearbitrata,teftudinem,quaminfublime extuleratjnidipfum deiecit,&fi- 
terepus. ncaberrationeicfum dirigens,virum interfecit, ^Elianus. De ^Efchylo interemptoabaquilaanata- j® 
ria,mcminerunt Valerius Maximus lib.?.& Gellius lib. t3.& lib.7.Idem hoc verficulo Sotades tefta- 
tus eft: A/^uAa %a<?ov 71 \irvx'in&a>yji ^eAwif. 

E. 

Vfusexte T e ftudinesaIiquiinhortisaIunt,vtpurgentcosacochleis&lumbricis. ^"PartheniusmonsAr- 

ftudine. cadixteftudinesexhibet,adcompingendaslyrasaptiffimas, Paufanias. Arcadumquercetaingen- 

ti magnitudine teftudines exhibent,ex quibus ly ras conficercs , arquales illis q use ex Indica reftudinc 

componuntur. Idem in Arcadicis. Et rurfus , Soron & alia querceta Arcadise,ingenti magnitudinc 

teftudines alunt, ex quibuslyras conficeres,ajquales illisquae exlndica teftudine componuntur. 

(Sed de teftudine mufico inftrumento diximus fupra inTeftudineingenere H.a.) Diofcoridis infula 

in mari rubro fert teftudincm VGram,& terreftrcm,& albam:& plurimam excellentem ,ac teftis ma- 

9 ioribus. 



DeTefl.ter. E.F.G. Lib.II. 10? 

ioribus.montanamquoqimaximam,&teft?craffiflinix,Arrianus.VidcfupramTeftudineineene* 
recap.^Sunt&terreftres,qua:obidinoperibuscherfina;vocantur,PIin.&3i.4.Geminus,mquit, 
limiIiter(vtfibrorum)via;us inaquisterraqj,& teftudinum.effeausquoq; pari honorehabendi vel 
propter cxeellensin vfupretium,natura:qjproprietatem. Videmoxin G.abinitio 

Tortuca terreftris magis eft teperata: carnis quam aquatica-ncutra tamen eft venenofa:fcd vtraqj E f"* fe fi» 

in cibo multum impinguat. Dicunt tamen quidam quod fi quis fuper rene# mortua: tortuca: calca- din " ter v 

uerit , veneno inficitur , Albert. Teftudines aquatica: meliores funt quam terreftres , pro equis qui re ft rti > 

cum fatis pabuli abfumant non proficiunt , Laur. Rufius. Terrena: teftudines in Indiamaxima: gi- 

i o gnuntur,exdemqj non amara: vt marina: funt : fed & fuaues & pingues habetur earii carnes , ^Elian. 

Amputatocapitepedibufqi,exiurcincibofumunturcontramorbosquofda,ytmoxinG.referetun 

G. 

Geminus fimiliter (vt flbrorum) viclus in aquis terraqj,& teftudinum^effe&us quoq; pari honorc RemedU 

habendi.velpropter excellensin vfu pretium,natura?qj proprietatem, Plinius : Videturaurem fenti* ex teftudi 

• re,effccrus in re medica fiue ex tcrreftri,fiue ex aquatica teftudine eofdem haberi:& teftudinem am- netem- 

phibiumanimalnon minusceIebreefIequamhbrifint,cumnon adremediatantum diuerfa: eius firi. 

partes , fed ctiam ad ornatiffima opera tcgumcntum tum terreftris tum aquatica: requiratur. Oua 

fane teftudinis vel marina?, vel terrcftris fimilitcr,con tra falamandra: vcnenum commendantu r : & 

ius coctum ex fuilla pinguicum teftudine vtrauis, authore Nicand. Et pro fanguine marina: teftudi 

10 vulgarium fanguinem prodeffe exiftimat quidam , ( vt ex Vegetio citauimus in teftudine in genere.) 
Quareetiamcarteraremedia excisfereindifferentia eflealiquis fufpicetur. Aquilseteftudinespro 
medicamento vorant , Oppianus Ixeuticis.Teftudines aquaticse meliores funtquam terreftres , pro 
proequis quiexpabulo fatiscopiofoparumautnihil proficiunt,Rufiuscap.iy6. Vide paulo ante in 
F. IdemRufiuscap.i6y.teftudinesadtuffimficcam equorumlaudans,ficfcribit: Teftudinesabie- 
&is capitibus,caudis,pedibus & inteftinis in aqua coques donec carncs ab offibusfcparetur , & aqua 
benepinguisfiat. Hacaquaequumpotabis,itavtaliudnihilbibatantequameamabfumpferK.Car- 
nes fi quae remanferint, mixtas cum annona equo in cibo dabis . hoc facies donec equum videas cu- 
ratum. Etquanmisterreftresteftudincsbona:fint,aquatica:tamenpra:feruntur.Idemct:iTiiimaci- 
bus faccre potes. Amatus Lufitanus pro puella quadam ventriculi erofione chronica cum deftilla- 

30 tione capitis & tuffi ingenti ficca,intcr canera talc remedium prarfcribit. Teftudinesnemorales dua: 
bulliantin aquafcruentiffima,dcmpciscorticibus: deindelauenturvino,acpofteaaoua hordei vel 
rdfacea:tandeminteranea'pulpamentadicla,cuminfrafcriptisrebuscoquantur.Rec!florum bora- 

ginis,capilll)rumVcneris,fem.mclonis,lacl;uc2eanavnc.femis.Radicumpetrofelini,borao-!ni S) ana 
£j.tragacanthi,gurnmi Arabici,amyli. glycyrrhizxanadrach.femis. Pinearum mundatarum, amy- 
gdalarumalbarum,piftaciorummundatorum,anadrach.duas. Bulliantinlibrisfexaquaradcon- 
fumptionemmcdia:partis,&colentur.Huiusdecodiquinquevnciascumvnafyrupiviolacei quo- 
tidicieiunabibat. SyrupumquendadeteftudinibusterreftribuscumaliisremediisparanduGuay- 
neriusdefcribitin curationefebrishe&icaeiltem liquorecxcapogall6ve,autiifdem teftudinibusaut 
lim^cibusdeftillandum. Teftudoterreftris vftatota, &cum mellcfumpta, vetuftiffima leucomata 

40 continuo pur gat , & dolores nubeculasqj illita fanat , Audior Kceranidum. Tcftudinem captam ex 
aridislocis(alij teftudinem fimpliciter nominant)accipitridain cibo.ficenim pennas citius mutabit, 
&pulcrioreshabebit,Demet. Conftantinop. ^Terrcftriumcarnes fuffufionibuspropric,magicifqj Excarni- 
artibusrefutandis,&contravenena falutares produntur.PIurimarin Africa. Hx ibiamputatocapi- ^w. 
tepedibufqjproantidotodaridicuntur:&exiureincibofumpt^,ftrumasdifcutere,aclienestoIIere: 
Item comitialcs morbos,Plin. ^ Tefta: cremata: cinis cum vino mixtus chimetla fanat:& cum buty- -Mx tefia- 
ro vetere folutus,carbuncuios curat, Author Koeranid. Tegumenti cinis vino &oleo fubaclus , pe- rucmere. 
dum rimas vlceraqj fanat,PIin. Rafis tcftudinis fimpliciter cinerem cum albumine oui aut laclc afi- 
nino,fifI'uras in ventre,vberibus & femoribus mulierum fanare prodidit.Squama: e fumma parte dc- 
rafe,& in potu data: venerem cohibent.Eo magis hoc mirum , quoniam totius tegumenti farina ac- 

jo ccndere traditur libidinem, Plin. ^Sanguis teftudinis terreftris additur acopis quibufdam arthriticis Mxfa$- 
AfclepiadieapudGalenudecompofmedic.fec.generalib.7. Etapud Aetiumlib. 1 z.czy.^xdku- gume. 
dinumdecem fanguis acopo ex rubetisadiicitur.VideinRubeta G. Tcftudinumterreftrium decem 
fanguis apud Galenum de compof medic.fec.genera lib.7. (vnde Acl uarius etiam mutuatus eft)mi- 
fcetur AcopoPifcatorisprimo: fecundoverofimpliciter teftudinum pluriumfanguis cumrubetis 
quinque,&c.Teftud.terreft.fanguinemepotumtraduntprodefrecomitialibus,Diofcorid.Rafis,& 
author Kceranid. Auicenna in eundem vfum cum vino bibi iubet:& alibi caputpurgiurn ex eo fieri 
Vide fupra in Teftud.fimpliciter.Sanguis earum claritatem vifus facit,fuffufionefqj oculorum tollit: 
(NonigiturverifimileeftquodapudRafimlegitur,coJlyrium cum fanguine tortuca: fa&um exca> 
carc.Etcontraferpcntiumomnium,&araneorum&fimilium,&ranarumvenenaauxiliatur,ferua- 
to fanguine in farina pilulis fa£tis,& cum opus fit in vino datis, Plin. Scd de feruando fanguine teftu- 

K 



no DeQuadrup. Ouiparis 

dinum fimpliciter,diximus fupra in Teftudine in genere.inirio cap. 7. Sanguis tcftud.terrcft.potus* 

abechidna vel fcorpionepercuflbs,fummeadiuuat, Author Kceranid.( Alij teftudinis firapliciter,alij 

marina:,ad eofdem ferc vfus commendant.) Cum fpolio ferpentis & aceto folutus, dolores aurium 

& vfturas fanar.Inunclus capitialopeciam denfat, & furfures abftergit,Idem. In teftudine fimplici-r 

ter,fanguinemeius ad capillorum defluuium,ophiafin & achoras , a quibufda prardicari fcripfimus. 

Galenocuriofum &fuperuacaneumhocremediumnonplacet. VideinfrainMarina. fTeftud. 

Exiecore. terreft. iecur tritum in p%flb naturalibus imponito,aduerfus vteri ftrangulatum,GaIenusEuporift.i. 

Exfelie. 7 1. f Felle teftudinum ter reftxum Attico melleglaucomata inungi prodeft : & fcorpionum plaga: 

inftiliari,Plin.Cummellecicatrices&leucomatafummcfanat,AuthorKceranidum. Simifceatur 

fel tortucse agreftis cum pari melle,& hoc colly rio illinatur aliquis triduo.manc ter,& no&e ter,con- r o 

feret hoc aqua: in oculo coeunti,(fuftufioni,)Rafis. Vide fupra in Teftudincin generc. Fel agreftis 

tottuca: permixtum la&i mulieris,fi deftilletur in nares vel aures a quibus fluit fanguis,confcrt,Rafis. 

E x vri- C Vrinam earum aliter quam in vefica diflectarum , inueniri pofle non arbitror : &inter ea quoque 

na. eflc qua: portentofa magi demonftrcnt aduerfus afpidum idtus fingularem , eflicaciorem tamcn vt 

Ex ottk aiuntcimibusammixtis,Plinius. VideinMarinaC. adfinem. ^Ouadurataillinunturftrumis& 

vlceribus frigore aut aduff ione factis.Sorbentur in ftomachi doloribus.Plin. Oua teftudinis marinac 

autterreftriscocla,profuntcontrafalamandram, Diofcorid. Nfcander in Alexipharm. fimplicitcr 

reftuclinis oua commendat. K*| mUL %p* (ab igne adhuc feruida)^Aav>£ ' A;\6ojWOua teftudfylue- 

ftris aiunt prodefle comiualibus,& ad tuflim infantium non fine experimcntolaudantur,Auicenna. 

AuchorKoeranidum marin.xouaincibofumptalunaticosfanarefcribit. 10 

H. 

a. Epitheta. Oupun & xvt.o-Iwo/ms , Nicandro. TparjZa. & vpeoi $0 i7cs,Oppiano. Vide fupra in Epi- 
thetis Teftudinisin Genere. 

c Bceus fcribit ex Gerano(muIierequondam inter Pygma:os infigni ingruem mutata) &Nico- 
damante,teftudinem terreftrem natam efle, Athenxus. 

e. Teftudinem muficuminftrumentum MercuriusfabricaiTediciturreperta TeftudineinCyl- 
lene monte Arcadia:,(nimirum tcrreftri:) vel inlittore decrefcente Nilo , (nimirum aquatica. ) Vide 
fupra in Teftudine in genere H.a. 

h. Teftudines Parthenij Arcadia: montis,accote tum ipfi verentur capere,tum percgrinos tolle-' 
renonpatiuntur:Panienim facraseflearbitrantur.Paufanias. ^ 

Prove rbivm. Aquilamteftudovincit.DiogencsLacrtiusinvitaMenedemiPhilofophi,ex 
Achati poeta: Satyra,cui titulus Omphale,refert hos fenarios : 'HxiWer' 'UfA-yi x) <T3&<i a.<&v>w &;^V, 
K«i sz^iyi\<sn$ki™sw$?&yu%>pro. Hoc cft,Captw altquando efi celer ab tmbecillibui,E9aquilatem~ 
porem brctua tefludtm. Eofq; ait vfurpare folitum Menedemum in illos,qui fecum in ciuilibus hono- 
ribus contenderenr. Accipi poteft per ironiamiaut fimpliciter, vbi quis potentioremartevinrit,aut 
quod viribus non poteft,afliduitateconficit,Erafmus. 

DE TESTVDINIBVS QV JE IN A QV A 
dulci viuimc fiue paluftri (lue fluente. 

4° 

TE s t v p o aquaticanominatur a Marcello Empirico , quod nomencommune videri potcftad 
omncsteftudinesqua: inaquis degunt,vel marinis veldulcibus : &hisiiue fluentibus fiueftan- 
tibus:& forte etiam lutarias , qua: non tam in aqua quam in cceno paludum dcgunt. Plinius teftudi- 
Jguatuer numgcnera quatuor numerar. Sunt enim(inquit)terreftres , marinaejutaria:, &qua: in dulci aqua 
tefiudinu v » uunt - HasquidameGra:cisfw;i*fappellant. GazaAriftotclisdeanimalibuslibroruminterprcs 
aenera teftudinera lutariam & murem aquatilem pro vno^cnere accipit , Ariftotclis entydc , quod non pro- 
De Eniv- bo:deceptus forte, quod codices quidam Plinij in loco iam recitato, fic legant : lutaria:,qua:indulri 
^ aqua viuunt,&c. Sedfic tria tantumgeneraeflcnt,cumPIiniusdifertegeneraquatuorftatuat. Mu- - 

ris quidem nomen pro teftudinc,non quauis,fedaquatili aut marina apud Plinium vfurpatur, imita- 
tione vocis Graxa: vt coniicio , yZ$ , cuius genitiuuseft/AvJb* , firedte^J^s in Lexico Graxolatino 
vulgari legitur.mihi quidem non placet,vt neq; o/mjs & a/xuhi pcr magnum,quas voces in Graeco- 
rum Lexicisnon reperias. AuthorKoeranidu^amena^slegit& Ariftoteleslib.3. departibuscap.9. 
' E/M/i vcro per epfiron fcribi placet, quod a librariis fortc alicubi omiflum eft,aut in a mutatu. 'E/w;^ 

fovo* AfVwx) ofTmyHy&iQ.cfyuav. o^^Xaylcwdu) e^aayfaf/JcwjHefychius&Varinus. ApudGalenum 
compofitionefec.iocos, lib. z. cap. %. o.[jujS^ per alphalegitur , in verbis Archigenis .intcrpretatur 
autem ytXccvwj ^ifivtqou, id eft teftudinem paluftrem feulacuftrem. & fimiliter Euporifton 1 . 9. Au- 
thor Kceranidum derribus duntaxat gcneribus fcribit, terreftri marina , & paluftri quam vocat emy~ 
da. Myda; de gcnere teftudinum acolore lutco difta:, qu« m aquis inucniuntur , vt inquit Plinius, 

Niphus. 



DeTeit.aquaeclul.A.B. Lib.II. m 

Niphus. Scd apparet illum myde pro emydes legifle apud Plinium 3 z. 4. vbi codices antiqui emydat 
habent,recentioresaliqui^^«, (minusreclre.)item AriftotelesacTheophraftus,tefteHermolao 
Barbaro. Et rurfus in eiufdem libri caput vndecimum.-Tria(inquit) inuenioin mari quse /juus dicun- 
tur : primum teftudines funt, ideoqj non wZtt in plurali fcd/whg & ijuujfog vocantur. (Atqui Oppia- 
nus dicit fwafv yivo$ in genere plurali de teftud.) Genus hoc aquatilis mus , & Iutaria teftudo a Theo- 
doro, marinus mus a Plinio quandoque lib. 5». vertitiir. alterum inter pifces. tertium inter oftrea pro 
mytulo,Ha?c Hermolaus. Sed marinus mus Plinij marina teftudo eft, (diftinctius hxc tradidimus 
inlibrodepifcibus.)non«/xyV.id eft paluftris aut dulcis aquaj. Et non inplurali tantum numero 

i e/juuhif fed in obliquis etiam fingularibus \u6S0g , \uuh & \uu&l recte dici afleruerim. Iam-quod Ni- 

1 ° phus ait mydas a luteo colore di&as , propter Grxcx linguse imperitiam eum fomniafle puto. Am- 
phibiaquazdam propter victum aquas relinquunt,vtphoca $ A^,Theophraftus in libello de pifci- 
bus. Marinumgenus/wJy,ideftmurium, pro teftudinibusmarinis, Oppianuslib.i.depifcatione 
nominat : nifi forte fpecies diuerfas efle vult , genus autem vnum : Xtham enim poftea feorfim no- 
minat, In Cafinate fluuius appellatur Scatebra,frigidus , in quo, vt in Arcadix Sty mphali,enafcun- 
turaquatilesmufculi ,Plin. qu£verbademuribusviuiparisaccipio,qui &alibiin Arcadiaaquatici 
cfletraduntur^vtinO^adrupedumviuiparorumhiftoriainMureaquaticofcripfimus.Quodfiquis 
teftudinem lutariam ad verbum Graxe reddere vclit , ytXmlw -7niAoL.ju6S)& dixerit .- & per aphxrefin 
afivShi. Vtcunqj cft, fmce fiue^ fiue primam fyllabamfacias,id potius placetquam monofyllabum 
^jliomonymiae vitandse caufa. M£senim,ideftmusaquatilisetiamviuiparuseft,&musfiue mu- 

io fculuspifcis.-&genusoftrei, Gazamitilum vertit. M^,ideftmuresdicunturtumdomeftici mures, 
tum marini,Hefychius.per marinum vero an teftudinem vel pifcem vel oftreum intelligat,quaeren- 
dum.Nemoranoftra&:fouearumaquxteftudinesnigrasproducunt,BraflauoIusFerrarienfis. Te- 
ftudinumtertiumgenusincceno(vndelutariasfuperiusappelIauit)&paludibusviuentium. Latitu- 
do hisindorfo pe&orifimilis,nec conuexo incurua calice,ingrata vifu,Plin. Ecmox,Ex quarto ge- 
nereteftudinumquxfuntinamnibus,&c.fanguisinftillatuscrebr6,capitisdoloresfedar. Hasfupe- 
riusfimpliciterinaquadu!cidegeredixerat.Nam in lacubusfrequentiusquamamnibusautfluuiis 
reperiri puto,nifi qui fluuij admodum magni fint,ita vtaqua circa ripas eorum ftagnet. Idem reme- 
dium aduerfus capitis dolorem emydi fiue lymrie^iid eft lacuftri teftudini Archigenes attribuir.Itaq; 
teftudinumgeneraquatuorefleapparet,&lutariam abemydcdiuerfam ,quodGaza&alij quidam, 

3° nonanimaduerrerunt. Marinas etiamteftudines,authorePlinio,circaPhcenicium mare fbtotem- 
poreinamnemEleutherum ferecipiunt. Teftudines Indiain Gangeflnuiofertmaximas. ^"Teftu- 
dinem fluuialem Lufitani cagado vdgagado vocant,cxteri Hifpmigdkpago Italigaiandre de aqua. Sed 
nominateftudinisingenere,fupranobisenumerata,huicetiamattribuipoflunt. 

B. 
TeftudinesHeluetiaetiaminlacubusquibufdamhabet:Tigurinusquidemagerinexiguo'lacu yfo re p- 
iuxta Andelfingam pagum. InGangefluuio Indice teftudines nafcuntur , quarum teftanon mi- r l mlur 
nori magnitudine fit , quam dolium capax viginti amphorarum , Jilianus duobus i n locis, interpre- te ff uc J ines 
teGillio. Etrurfus,Teftudinis Indicse& fluuiatilis tefta, non minoreft quam fcapha iufte ma- a n • 
gnitudinis. deecm enim leguminum modioscapit. NicolausDamafcenusprodit, Antiochia: fibi j n jj e i ue _ 

4° vifosIndorumIegatos,quiCsfari Auguftointercxterarnunera teftudinem fluuiatilem triumcu- t j a 
bitorum attulerint, Gillius. Sunt & ih Nilo teftudines , iEIiano tefte. ^ Aquatilium tegumenta In ' Ga - 
plurafunt:aIiacorio &pilis teguntur,vtvituli:aliacortice,vtteftudines,Piinius. Teftudini qua? In N ^ ' 
incceno&paludibusviuit,latitudoin dorfbeft pecj:orifimilis,nec conuexo incuruacalice,ingra- jj e f Cft _' 
tavifu , Idcm. Mus aquatilis (Emys ) tegmen habet teftaceum, & inter opertacortice recenfetur, J 
ficut & teftudo, Ariftor. Lienem perexiguum habet , Idem. Teftudo fola ex corticatis renes habet. 
genustamen teftudinisquam vocantlutariam (emyda, ideft indulci aqua degeniem ) &vefica& 
renibuscaret.negathocRondeletius.fitenimproptereiusmollitudinemtegminis,vthumortacile 
diffletur,Ariftot. 

C. 

$ 9 Mures aquatiles didi parere educareq, folentin ficco , prorfus tamen ab aquae natura difclufa: vi- Partus. 
uerenequeunt.Inhumoreetiamintereuntjnifiinterdumrefpirent.nonfecus&marinasteftudines, Ouorvm 
Ariftot. In terra fcrobe eflbfla dolij amplitudine pariunt oua,qua: deferunt terra obruta,d icqs tricefi- exciafio. 
morepetunt,refoflaq5aperiunt,fcetumq5Continu6ducuntinaquam,Idem.Ouateftudinun) in.fic- Coitm 
comaturatur,Plinius.Teftudo masincoitu fuperuenit: VideinTerreftri C. Aquatiles teftudines or- ratio. 
ta5extraaquam,fimulacprimumnitipofl.unt,aquamperfequuntur 3 GilJius. 

D. 
Teftudines,cancfi & crocodili,futuram Nili inundationem prafentientes.in loca Nilo inaccefla 
oua transferunt,iElianus. 

F. 
Adcibum praferenda? videnturamnicx autlacuftres iis quanncceno &paludibusdiuerfantur. 

K iy 



iii DeQuadrup. Ouipans 

Vidc fupra inTerreftrL 

G. 

Remedm Accipiternimium carnofus &obefus,attenuabicur ciboteftudinis aquaticar,Demetrius Cot& 

ex 7V/?#-'ftantinop. Teftudines aquaticjeadtuflim ficcam equorum commodant,Vide fuprainTerreftri G. 

dineaqna exRufio. ^ Cinis huius teftudinis cum ceroto rofacco illitus,igne combufta , eryfipelata, calidasqj 

tica. podagras fumme fanat. Idem cinis infperfus omnem fanguinis eruptionem fiftit, & narium & pla- 

Ex cine- garum , Author Kceranidum. ^ Ad capitis dolorem , Teftudinis lacuftris , quam quidam amyda 

re. vocant , fanguis fincipiti i nftilletur , Archigenes apud Galenum fecund. locas , 1. 1. inter amulera. 

Exfan- vbiGalehus, Hoc(inquit)fiverumeft,interpharmaca &cumdiferimine referri conueniebat : nifi to 

gume. firie hoc vul t quod omnem capitis dolorem iuuet , idq; omni temporis occafione. Idem remedium 

inuenio inEuporiftis Galeni i .ji.non ad quemuis capitis dolorem , fed ex ebrietate tantum ac Solis 

acftu obortum. Teftud. paluftris,quse dicituremys,fanguis hemicrancam& omnem capitis do- 

lorem fanat , illitus fromi , Author Kceranidum. Et rurfus , Capiti illitus veteres cephalalgias fa- 

nat,& eos qui nocuum quid Tumpferunt, (potus nimirum , vt terreftris etiam & marinae.) Teftudi- 

numqua: funtinamnibusfanguis inftillatuscrebro, capitisdoloresfedat:item ftrumas. Suntqui 

teftudinum fanguinem cultro arreo fupinarum capitibus prsecifis,excipi nouo ficTili iubeant,Plinius. 

SufFufionesoculorumemendac teftudinis marinse felcum fluuiatilis fanguine,&la£remulierum, 

Exfin- Plinius. $~Exeodemgenere ceftudinum quxfunt in amnibus diuulfarum pinguicumaizoq her- 

guedine. batufo,admixto vnguento&feminelilij , ance accefllonesfi perungancur segri.prarrercaput, mox zo 

conuoluci calidam aquam bibanr,quartanis liberari dicutur. Hanc teftudinem quintadecima Luna 

capi oportere,vt plus pinguium reperiatunverum segrum fextadecima Luna perungi tradunt, Plin. 

ExHepa- <J~FelemydosiIlitum,omnemcaIiginem abolec. Heparporum phthificosfanac,Auchor Kceranid- 

te&felle, ^"Adifchiademphyficumremedium:Teftudinisaquaticsccruspr£ecide,&phcenicioinuoIutumex 

eaparcequaquisifchiadempaticuradpone 3 potencerremediabitur,MarcellusEmpiricus.Videfupra 

inTeftLidineterreftri fimplicicer. 

Ex teftu- ^Ex hac quoqj ceftudine quse in paludibus viuit,aliqua contingunt auxilia Tres nanq; in fuccen- 

dmepalu- fafarmentadeiecra?,diuidencibusfecegumencisrapiuncur.Tumeuul!a;carnesearumcoquunturin 

firi. aqu£ congio , fale modice addito. Ita deco&arum ad tertias partes fuccus paralyfin & articularios 

motbosfentientibusbibitur.Detrahititemfelpituitas^fanguinemqjvitjatum.Siftiturabcoremedio 30 
aluus aqucefrigidse potu,PIinius. 

H. 
a. Mydia infula,qup> etiam Delosdicitur, Stephanus. Sed fortehajc nihil admydes fiuecmydas 
teftudines. 
Sttferjli- e. Grandini crediturobuiare, fi paluftremreftudinem dextramanu fupinam ferens vineasper- 
tiofiqua- ambulet^&rcucrfuseodemmodoficiliamponatinterra^&glebasdorfieiusobiiciat curuatur£e,ne 
dam dete poffitinuerci,fedfupinapermaneac. Hocfa&oferrurfpariumficdefenfum nubesinimicatranfcur- 
/?W/w^ane,PalIadius.TeftudinemmuficuminftrumcntumMercuriusprimumfabricalIediciturinuenta 
Iwiri. teftudine in littore decrefcente Nilo:Vide fupra in Teftudinein genere H.a. 

DE TESTVDINE MARINA. 

Nomina T" E s«r v d o marina, a Plinio etiam mus marinus appellatur : & Albertus quoq; murem marinum 

diuerfa. redle teftudinem interpretatur. Vide fupra in Teftud.aquse dulcis \J4.\^f$jfalhafch,ii eft ceftudo 

Mm ma- marina,Syluaticus. Lulhani tartarugamvoaim. CaEtersegentesnuncuparepofliintgeneraliteftudi- 

rintts. nisnomine,adie£ratantum difFerentiamarinx,vtGemiani flin BRwfcfytiftotL Tortucamariseft 

OMiles 'd quod vulgus milicem vocac,nigerrima,Albercus. .8W.Wrf(videnecorruptum ficnomen aboftra- 

codermo^animaleftdur^teftx^ubquotortucamarisjcumaliisquibuidamfpeciebuscontinetur, 

" ldem.Etmox,Hocanimalpifcacores Germanise& Flandriarmilitcm vocant, eoquodgeritfeutum 

Zytyron. & galeam. Zytyron animal maris efife dicunt,quod anciqui(forcc aliqui) milite vocauerunt. magnum f° 

' eftacfortiflimunLAnteriusquafiarmatimilitisfigurampraefert. Caputenim ceucaflidegaleatum 

eft ex cute rugofa & dura. & a collo eius veluti fcutum dependet , longum , durum & firmum , valde 

cauum inferius. Venseenim &nerui quafi de colloeius&defpondylisprocedunt, quibushoc fcu- 

tumalIigatur,formatriangulum.Anterioracruraeiquafibrachialongafunt, perquam valida& bi- 

furcara,quibus validiflime pugnar.Capcum vix nifi malleis opprimitur. Apparuic hoc animal in mari 

Tefiudi- Britannico,& eft de genere tortucarum 3 Albertus. 

nes corni- ■#• 

geraapud Troglody tx ceitudines cornigeras habent , vt in lyra , annexiscornibus Iatis,fed mobilibus , quo- 
Troglo- rum in natando remigio fe adiuuant: Celtium genus id vocatur,eximia: teftudinis, kd rarar. Nanq; 
dytas. fcopuli prseacuti Chelonophagos terrent. Troglodyta: autcm ad quos adnatant , vt facras adoranr, 

Plinius. 



De Teft.mar. AB.Lib.II. 

DE TESTVDINE MARINA. 



II 3 




Plinius. Coctices quidamPlinij Celtimmhabent. HermokusffcwftoncclriumfrriDipolTa 
iudicat. Ec rurfus in caftigationibus capicis decimi lib.9. Fuic (inquic) quando chclytium ge- 
nus pucauerim fcribedum,^'™? ^jW que, vox& teftudincm fignificac& peclonx.q' jafim* 
gnas & peclorofas intelligi voluiflent. Vccuqj celecas credo ceftudines dicedas,hcceft x&mtts, 
qu^voxcqiiicugenus fignificat apudGracos. nam^ cancrorumcftgcnusquoddam trfWm 
Ariftoceli.icemqi formicarumalterum, quasPliniuspennatasvocar, a vclocitateomnia, qao- 
niam remigio, inquic, cornuum adiuuanc fenatando, ceu cquiccs videri poMinc, non ped: itres 
vccherfinxarerranominaca:,Haecille.EcrurfusinGloflematis,Ecnau!giaqu«dam,inqui[,cc- 
lecesap-pe.]lancur,auchore Polluce: vti mimneficceftudinum quoque idgenus celetes vocatu 
fuifle. jDe alijs quibufdam generibus,£Ww4,&: ^ytyro^videinA. JTortucamaris fimiiis 
eft terreftri,nifi quod in magnitudine excrefcit,ita vt aliquando ocT:c cubicorum inueniatur,&: 
&: fcurum dorfi eius quinque cubicorum , Alberrus. Scutum eius octo vel nouem pedum in- 
uenitur, Idem. Teftudines tantae magnicudinis Indicum mare emittit , vc fingularum fuper- Z>* t* 
flcics habicabiles cafas integant: atq; intcr infulas rubri precipue maris nauigent hiscymhis, g» » 
Plinius. Nymphesauthoreft,apudTroglodytasteftudinumtegmecaeaciremagnicudine,vc'^.''.» 
fex modios Acticosfingulacapianc,^lianus. QuiincoluncTaprobanaminfulam,(ThraciaE»^ / 
populi .obfcuri quida hic legunt) marinas teftudines capere gaudeCjquarii canra eft magnicudo, rmmam 
vt fuperficies earum domum faciat, & numerofam familia non arctc receptet, Solinus. Ta- 
probane. infule, tcdaaiunt non ex ligno faota,fed ex integumentis maximarii teftudinu, que, in 
eo mari procreantur. Vniufcuiufo/uperficies integru tedum preftare poteft. Nam fingule, ce- 
&x ad quindecim cubicorum magnitudinemprocedut,vtfub eis no paucihabitare queant,ac 
nimirum vehementifllmos folis ardores defendanr, & prolixa vmbram efhciac; ficq; ad perfe- 
rendos imbres refiftur, vcmelius quam omnes cegule, pluuiaru vim repeliat. Ncq; enim fic eas 
habitatores, quemadmodu tegulas fradas farcire habent necefle, nam totum teclum ex folida 
tefta conftat,vt fuffbflb faxo & cauernofo & natiuu cectu efficienti fimilis efle videatur, ^Elian. 
lncole, Sumatre ( id eftTaprobane, ) edes humiles ex lapidib. conftruut , loco imbricum pifcis 
tartaruca;pellesfuccedut.mitcit.n.eumpifcem(inepte&impropriepifcevocat)pelaguslndi- 
cii. Namillicagesvidiadeovaftumbellu£corium,vcpondolibrarumcentutriumq-,eiTet,Lu 
douicus Roma. Ad TaprobanaTeftudines marina: tam funt grandes vt vna centum ttia pon- 
do pependerit, lul. Scaliger. De Chclonophagis & carum teftudinibus vide in F. 



ii4 



De Quadrup. Ouiparis 

LTERA FIGVRA TESTVDINIS MARL 
nx a Valerio Cordo mifTa, 




TDefcri- ^"Marinacteftudines prarter magnitudinem &pcdes terreftribus fimilesfunt,Paufanias. Nl- 

ftio ^*-;gcrrimae, Albertus. Cornu(corium)habencincapiteficuctonucaagren:is:&hoccircundatcaput 
<^«^«?4-admodugalesE,Idem. Scutumeius quodamodode quinqjaflerib.copofituvideiurjdem. Te- 
ri»<. ftudini marina: lingua nulla, nec detes,fed roftri acie cominuit omnia.Poftea arteria & ftomachus 
denticulatus callo,in modu rubi ad conficiendos cibos , decreicctibus crenis quicquid appropin- 
quatvcntri.Nouifiimaarperitasvtrcobinafabri,ftamodicisfciliceteminetijs,)Plinius. Etrurfus, 
Dentes ei non funt, fed roftri margines acuti fuperna parte inferiore claudente pyxidu modo. oris 
duritiatantavt lapidcscominuant.Oppianustamelibro primo Depiicationemuresmarinoscon- 
tra homines etiacertare fcribit, duritia tergoris & crebris detibus fretos, forteipfos roftri margines 
dentium nomine appellans. Oculi teftudinis marinaslongelateqjfuJgorem iaculantunquorum 
pupillxcandidifljm^acfplendidiflTimaeCuexiftant.cruuntur.vtvelauroincludaturvelmonilibus 
imponantur,^£lianus.an Iapides Chelonite, potius? fed ij non funt albi. ^ Teftudo marina , Ron- 
deletiusjomnisteftudo.folaexquadrupedibus ouiparis renes &veficahabet, magnitudine adce,- 
terarumpartiurationem.Similes bubulisrenes eiomnino adha:rent,quafiexmultis exiguiscon- 
ftituti,Ariftot. ^Pedes vtphocas habent, Paufanias. ad ambulandu ineptos, quippe alse videntur 
quibusproremisvtutur,Braflauolus. ^Cruralonga,&digitos&vnguesfortioreshaberqualeo, 
Albert.Pedes quatuor multorum digitorum,caudaminftarferpentis,Idem. 

C. 
Teftudi- Mures mariniinpetris&arenisdcgunt,Oppianus. Teftudinesmarinxneviuerequidem 

»a wrfn- pofTunt difcl u f# ab aque^ natura. i nre^^ 

n* ampbi rere tamen educareqs folent in ficco.fic & Iutaria; teftudines, Ariftot. Vituli marini fpirant ac dor- 

Ue, miuntinterrariteteftudines, Plinius. Paftucgrediuturnocl:u,idem. Et5>.ic..Exeuntinterram 

&quimarinimuresvocantur. ^Summainaquanonnunquamobdormi(cunt,&fonumfterten- 

tcs aedunt, Plinius. Conchulaspetunt. habentenimosomniii robuftiflimu. quicquidnanq^inos 

ceperint/iuelapidemjfiuequoduisaliudjperfringuntacdeuorant.exeuntetiaminterra^&paicunc 

hcrbam, 



DeTeil.mar.C.DE.Lib.II. 115 

herbam, Ariftot. In mari viuunt conchylijs, tataoris duritia, vt lapides cominuant, Plinius.Pifci- mm 
culosparuos vcnatur,&hisaliquadoligatisfilodecept^ capiuntur,Albertus. InAtticarupes funt 
maritima: quas Sceleftas vocant. Accolaenim ipfaru Sciron,quofcunque coprehendit,peregrinos 
inmareibipracipitesdedit.TeftudoautemexfcopuIisvtpronatauit .abiectoseo dicitur rapuifle, 
Paufanias in Atticis. *f Fceminam aiuntcoitum fugere,donec mas feftucamaliquamimponatad- Coitus. 
uerfe,PIinius. Teftudomarinadiuintcrraviuit,&iIliccoit,Oppianus. Interraegreflse inherbis lncubitm 
pariut oua,auium(anferum, Albertus.auium cortaliu,Solinus ni fallor)ouis firnilia.eaqj defoflacx ouorum. 
tra aquas,& cooperta terra.ac pauita corpore(alias pectore,vt Albertus quoq; Iegit)& ccplanata,in 
cubatnoclib.Plinius& Ariftoceles. Teftudoouadurioristefta:& bicoloraxdit^qualeouuauium 

I» eft:eaqj defofla & cooperta terra ac pauita & complanata(epicroto) incubat,crebrius repetens: fce- 
tumqj fequenteannoexcludir,Ariftot. Cadius Rhodiginusepicrotonterraincerprctatur pauitam 
&coplanata vbi incubettcftudo.fed quseuisplana& pauita terrainftararese,recte epicrocos dicc- Partus. 
tur, qualis etia apta eft equoru curfibus. Mus marinus in terra fcrobe eftofla parit oua,& rurfus ob- 
ruit tcrra. tricefimo die refofla aperit,fcetumqi in aqua ducit,Plinius. Idem ^Elianus fcnbit , & ita Educatiih 
per fe nafci aceducari. Alibi tamen,Teftudinu(inquit)amoreirca curam fcetuu fuoru ex co perfpi- #£ curdt 
citur,cuparturiunt,exaqua egrediuntur,atqj in arido ex fefe fecundu marcouapariunc, quaecura 
vel ad incubanda infirma: fint,vel diu in tcrra verfari no poflint , ea prirnu leui & molli arenarii cu- 
mulo obruunt,deindc nota pedibus imprimunt,qua poft reuerfione locii recognofcunr. Alij vero 
dicuntfceminamtrigintadiesouaperfeuerarecuftodirc,eandemqjintereaamarenutriri:poftcaq; 

10 libenrer&prompteficfuosfatus,tanquamaumdefofl^ 

anim.InVarijs,verolib.i.cap.^.Tantu{inquit)habentrationis,vtquadragintadiesnumerarepof- 
fintintraquasfcecuscompactisouisinanimaliaiaeuadit.TuncredeuntesadeundeniiocUjterram 
fobolirepofirxiniecramefTodiunt,&ilIamiamfequivalencefecuabduciint.Teftudomarina(in- 
quit Plutarchusjmariegreflahaud procul,fabuloprimumdeponitoua,mox harena tenuiflima 
molIifllmaqjobruit^acvbiiacontumulauitprobejpedibus.vtalijputant^infculpitliVnrirquelocu 
cognobilefibi reddens:vtalij,abipforefupinatamarito fcemina, teftarpropriecharackreiphragi- 
demqj in(cribit.iam quod longe mirabilius eft,prafticuto die quadragefimo(na hoc interuallu ad 
maturitarem ouaperducendiiuftum eft)redit,ac fuum quarque thefauru agnitum loge qu.im illos 
auriargentiveloculoshomines , alacrius lxtiusqj recludir. Ouorunumerus maximus cft. naad 

50 centena pariunt oua,Ariftot.& Plinius.centuvel amplius,AIbertus. adducentanumero,Cicero 
z.deNat. Educantfoetusannuofpacio.QuidamocuIisfpectandoquoqj ouafoueriab ysputant> 
(quodfaIfumcft,Albertus,)PIinius. LanjoHiipanioleJateriadmeridieinporruiBeararproxima peleftu- 
inhxretinfula,AItusbellusappelIata.MiraferuntdehuiusinfuJa;be!luismarinis,<eddere!i:udini dmibmin 
bus prafertim.Magno ancili fcuto inquiut eflegradiores. Quo tepore genitalis & improbus eas fu- fiU Bij^x 
ror exagita t,e mari prodeunt.Egefta in profundam fcrobe arena, ter & quater centu oua dicicur in nioU. 
fcrobem demittere.Genitali vulua iaexhaufta , remittit arena? tantii,quantum ad oua cooperien- 
da fufficiat,reditqj admarina pafcua.de ibbolenilfolicita. Adftatutos illi belluarprocrea I_eana- 
turadics,pullulat,vtieformicario,teftudinu multitudo,foloca!oreSo!is fineparetum «dminiculo 
gcncrata.Anferinafereoua inquiuntajquare magnitudinem, PermsMartyr lib.si.Oceanea, De- 

4° cadis 3. CTeftudo marinatreshominesinuaderenon dubitat.refupinara vero inualidareddi Rolurha.- 
turjquodfurgerenequea^Albert.MusmarinusetfinSitamagnus^prxcipuetameanimofuseft^vt^;» fe a a 
aufitetiacontrahominespugnarc,&contraaliospifces,duritiatergoris&crebrisdentibus fretus dinum. 
Oppianus. EtaIibi,Tcftudinimarinijnonaufitaliquistemereobuiareinvndis. ^Caputmarina: visuitA- 
teftudini abfciflum non conrinuo moritur, ied& videt , & (1 ante oculos ei manus obuerfetur,il!os /#. 
claudit:&pauloetiapropiusfimanuadmoueas,mordet,yElianus. ^Laborantplerunqj&inrer- interitus. 
eunt quoties innatantcs ficcantur Sole. deferri enim in gurgite facile nequeunt, Ariftot. Vide mox 
inE.SiquandoqjegrediunturadSolem,{cutudorfiexiccatur,quodpofteanifidiuremolliatur,pro 
arbitrio fleclere non poflunt, Albertus. 

Z>. 

*• Murcsmariniade6animofifuntvtaufintctiacontrahominescertar«&aliospuces,Oppia- 

nus,vtin C.retuli. Verum hocfortc non ad animum eoru referri debet,fed potius ad natura vuium 
fuarumroburfcntientem,qu2equantumcunquepoteftadcorporisfuiconieruationem experitur. 

£. 
Capiuntur multis quidemodis,fcdmaximccuect£einiummapeIagiantemeridianotcpore Deniods 
blandito cminete toto dorfo per traq uilla fluu^^ 

fui, vt folis vapore ficcato cortice,no queat mergi, inuitxqdluitet opportunse venantiu prarda;. Fe- marwas 
runt & paftiiegreflas noctu,auideque faturatas Iaflari:atqj vc remeannt matutino, fumm a in aqua catimdi. 
obdormifcere:idprodiftertentiuionitu,tu^;leuicercapi.Adnatareenimfingulistern()s,aduobus 

K liij 



u6 DeQuadrup.OLiiparis 

indorfu verti, a tertiolaqueu inijci fupinx,atq; ita ad terraapluribus crahi.In Phreniciomarihaud 

vlla difficultate capiuntur,vltroque veniunt ftato ternpore anni in amne Eleutheru effufa multiru- 

dine,Plinius- Teftudines marine, faepe nocet pifcatorib.laniatis retibus,vnde & ipfe &pifces alij e- 

uadunt. Capiuntur auce facile,fi quis nacando aliqua fubiens inuertat, vt fupina fit & pedibus ere- 

ctis-.neq; enim ad fufi ftatum redire poteft.itaq; a pifcacoribus aut percutitur ferreis telis,aut alliga- 

ta funeattrahicur quo voluerint. Se_pe etia radijs Solis exiccata eius tefta,cu mergere fe amplius ne- 

queat,facilea pifcatoribus capitur,Oppianus. In infulaquadamaris rubri nauicule. parue. mono- 

xyla: funr,quibus vtuntur ^jikXiM x$j Hyfxvt ^sAanjs. 'Ev frirauTft mca *^>L//>>a9oj; cu!TO.«<dWs 

XimVmv,'a*^hK'n>wy!3&M'n<; ooT^^W^/^cTaT^^^^^^ArrianusinPeriplo. fDcma- lfl 

De vfu ex linis teftudinibus quod ad ornatu &cafas tegedas, vide fupra in Teftudine fimpliciter£. Teftudi- 

hutefludi nes tantxmagnitudinislndicumareemitcic,vtfingularufupcrficieshabitabilescafasintegat,acq5 

nibusper- inter infulas rubri pre.cipue maris nauigec his cymbis, Plinius: Vidcccia fupra in B.cx Solino &^£lia- 

upiendo. no & raoX in FAn mencioneChelonophagoru.Cu exirem e Damiaca(id cft Pelufio) vt vidcre m- 

' re(inquic author innominacus,qui iter Hierofelymitanu Italice perfcri pfit)inueni mercatore qu- e, 

dacu plurimis teftudinibus,interquaserattefta (^<?r<dtaliccfcribitur)vna rres vlnaslonga. Teft 

fuperiores perquam valide_ funt,quamobrem emuntur a Sarracenis in vfum fcutorummullo enim 

ferro cocedut.na cu ex eis vni altus fecuris i&us infliftuseflet, (vt vidi,)nihil tame refoluebatur,fed 

rupebaturfecuris,Hxc illeHiftoria prodit,id in Carfaru familiapeculiarius feruatu,vtidomus par- 

uuliteftudineisabluercturalueis:&indeClodio Albinofacl:uimperijpra:ragiu.naeorecensnato } 

teftudomagnitudinisvifendaeabpiTcatorepatrieftallata.quaishomoimpenfelittcratus,adpuc- i0 

rilesdeftinauitexcaldationes,CaeIius. Teftudinis marinatoculilongclateqjfulgorcmiaculantur: 

-quorii pupillat candidillimar ac fplendidifllma: cu exiftanr , eruuntur,vt vel auto includantur , vel 

.monilibusimponantunquamobremmulierumadmirationeplurimixftimanturjiElianus. 

■R 
Deali- De alimento ex teftudine marina vid e nonnihil fupra in Ttftudine fimpliciter. Teftudinis 

mento fArmarinxcarnem vitulina* comparant fapore,Petrus Marcyr.kidia habecgenus hominum,qui non 
tefludine aliaquateftudinis carne viuut,hirfuti omniafacietenus,qua? fola kuis eft. lide corijs pifciii vcftiS- 
marma. tur,Chelonophagicognominati\Soliniis.<ZheIonophagite^ 

gnx funt vt vel in eis nauigent,Strabo. In Oceano infuia: funt iuxta continentc numcroplui es,fed 

paruaihumilefq^.lnterhasmagnushabeturteftudinumnumerus^qLtceoconfugjutobmaristran- ^ 

quillicace. Noftu in profundo comorantur intencx cibo. Die inter iniiilas diuertetes iacet, refpici- 

entes ad Sole,inuerfifqj nauiculis pifcatoriis afpedu fimi!cs.-excelluntm . magnitudine pr^cipua in- 

ter marinas cochas. Barbari infulas incoletes, interdiu paulatim ne femiatur,verfusteftudin£S na- 

tat. Easadorti.quidamabvnolatere adterrapremut, quidaabalterofucfumlcuac,quojeddatre- 

fupinas.ne vercere fe,neve effugere queant.Tu 15ga refte pcr eauda ligatas, nado ad terra deducuc. 

ininiuIaexpofitis.omniainteriorajparuoceporeadScleaduftacomedunc.Tefta^qua-cocauacft, 

tu ve]ucicymbaadcontinentcnauigant,tuproaqua'receptaculo,tuprotetoriisvtutur,quib.natu- 

•raadmoduopitulataeft,vcvnares variovfuiaccomodarecur.Ciboenim,vafe,domo,naui,vitail- 

loruadiuuac,DiodorusSicuIuslib.4.defabulofisanciquorugeftis. Teftudinesterrene_inIndiano 

amarse vc marinae func , fcd& fuaues & pingucs habetur earu carnes^lianus.Prouerbium, ipfi tc- 4<> 

•ftudines cdite qui cepiftis,fupra inter prouerbia ex teftudine in genere explicatum eft. 

- ,, £* 

m ~ !? TeftudinumannarucarncsammixtxraharumcarnibuscOntrafalamandraspTarclarcaxixf 

w mari n 'atur.neq; eftteftudineaIiudfalamadr^aduerfius,Plinius. Nicander adjderemediu laudatfuilla 

e man- ^^ ^ ^^ te ftudinis marinx.Et rurfus, Contra falamandras vel fuccu decofta: bibifle fatis eft. 

2 X ■ ^"lna!opeciisaicereplecmurismariniciniscuoIeo,P]in. TeftudinismarinaTanguineanridocis 

xcmc- ^jjjy^ggj^ mor { usvene nacosadiiciobferuaui,vtapudScriboniuLargu cap. 177-inantidotu 

^Exfan Marciani. Pr^paraturaute,vtdocet Aetiuslrb.i^.cap.i^.hucinmoduTeftudinefnperligneuauc 

• " fictile vas fupina reclinato^eiusq; caputftatim aputa:o,&leuataipfa fanguinefuppofito vafccxcipi- 

^ Ume ' to,& cogelatu deinde per hanidine m mukas partes fecato, atqj opcrculi vice cnbru vafi fuperpo- y» 

nito,&a<lSolelocator(VidefuprainTeftudinefimp]iciterc7.)(iccatuveroreponito,acvtitoradvi 

per^ morfum drachmis duab.exhibiris,ex pofce. cyatho vno:fequeci deinde die ficci fanguinis dra- 

chmas quacuor cu aceci cyachis duob.daco :& 3 deinceps.fanguinis drachmas octo,ex »ceti cyathis 

-trib. Eadehabet^Eginetalib. y.cap.i4.fedque.dapauloalitcr:Saguine (inquic) arido vccreadmot- 

fos a vipera vcdictum eft(nihilaucein mencionemotforii a viperadixerar,<juadandu eis hunc fan- 

guinemcii cymino fylucftri ) drachmas duas jppinadocum acetiduobuscyathis: tertio vero die 

drachmasduascumaceticyathis tribus vtcodex noftet impreflbs habet, kA mutilus (vcapparet) 

& ex Actio rcftituendus. Tcftudinis marin^ fanguis omnibus feris eft remcdium, & omnis ferar 

morfus & afpidis magnifice fanat, author Kceranidum. Et rurfus , luuat percuflbs ab cchidna 

& porus & illitus vlceri. cum pultibus conditus & porus , fanat eos qui nocuum aliquidfiira- 

fperiic. Sanguis ceftudinis marin* cum vino & leporis coagulo curninoquc concra fcrpcntium 



DeTeft.mar.G.H.a. Lib.II. uj 

morfus & haufta rubeta: venena conuenienter bibitur,Diofcorides. Apud Aetium idem remedium 
contra ranam rubetam inuenio. vEginera teftudinis marinae fanguinem aridum cum cymino fyl- 
u«ftri morfis a vipera dari iubet : aut coaguli Ieporis hinnulive tres obolos pcr fe. Auicenna hunc 
fanguinemcum coagulo, nuila cuminimentione-fa&a, contra morfus venenofbs, &contravene- 
numex herbisquibufdamla6tariis,celebrat. NicanderinTheriacisad quofuis ferpentium morjits 
fanguinishuius amputato capitcexcepti,defa:cati&arefacT;i drachmasquatuor,cumini fylueftris 
• drachmisduabusadmifcer,&coaguIileporisdrachma;dimidia'. Indedrachmamexvino propinar. 
Ad viperarummorfus Dorothei Helia: remedia, defcriptaa Galenolib. i. deantidotis: Teftudinis 
marinaeexiccatifanguinis drachma? (duse)exacetopotae commendantunlntercompofita veroid 
ro quodab Apollodoro compofitum eft, &aSoftratolaudatum, acomnibus qui abeo acceperunt, 
quodexfanguineteftudinis conftat,itahabet: Cumini fylueftrisfeminis acetabulum,teftud.mari- 
nac fanguinis aridi drachmas quatuor , ftateres duos coaguli hinnuli,fin minus, leporini , tres:hccdi- 
nifanguinis drachmas quatuor: omniamixtavinoq)Optimoexcepta,reponito: invfuma°-nitudi- 
nemoliuzefumens,conterito-ex vino quampraftantiffimo cyathi dirnidiumpotuidato: fimedi- 
. camentum reuomat.rurfus oliuacdimidium,ficuti prardidum eft , exhibeto : ac rurfus fi eiicit,tertio 
faba: ^Egyptix inftar porrigito , quemadmodum diclum eft prius. Sed de remedio teftudinis mari- 
nxcontra peftilentem morbumin bobus, videfupra inTeftudine fimpliciter. Sanguine teftud. 
marina?alopeciaruminanitas& porrigo, omniaqj capitis vlceracurantur. Inarefcereautemeum 




marina:teftud.fanguinempharmacispilosdifperdentibusaddifcribit. Inftillatur&dolori aurium 
cumlademulierum.Quodfidentcsperannum colluanturteftudinumfanguine,immunesadolo- 
refiunt,Plinius. Anhelitusdifcutit,quafq;ort.hopnceas vocant;ad hasin polentadarur,Idem & au- 
thor Kceranidum. AduerfuscomitialesmorbosmanditurcumpoIIinefrumenti. Mifceturautem 
fanguis heminis tribus aceti hcmina vini addita his,& cum hordeaceafarina , aceto quoqj admixto, 
vtfitquoddeuoreturfabat"magnitudine. Haxfingula& matutina&vefperu'nadantur,deinpoft 
alquot dies vefpera.Comitialibus inftillatur orediduclo, his qui modicc corripiantur. Spafmo cum 
caftorco clyftere infunditur , Plinius-. Serapion pro epilepticis ordinat qux fpecialiterpaffioni con- 

3 o grua medicamina nuncupauit , & inter ca'tera medicamento cuidam teftudinis marina: fanguinem 
admifcet,Carlius Aurelianus,non probans hocSerapionis remedium. Etrurfus,In Epilepfia biben- 
dumdantaliquilacafininumcumfaIe,velfanguineteftudinismarinxauthumano,Idem,hocquo- 
queimprobans. Ad comitialemiumentorumconfuluntaliquiinnaresinfundi teftudinis marinje 
ianguinisdimidiamcotylamcumpariaceto,&vinopari,admixtaliquorisCyrenaicidrachma,Ab- 
fyrtusinHippiatricisGraJcis 109. VidefuprainTeftudinefimpliciter, &inTerreftriquoq ; . Hip- 
pocratcslib.x.demorbismuliebribusglandemfeumedicamentumfubdititiumdcfcribit,quodre- 
cipit Teftudinis marina: cerebrum & crocum ^Egyptium : & falem ^Egyptium : nec exprimit eius 
vim. videturtamen fa&um vtaperiat vterum , fortaffis & fcetum immortuum extrahat. ^"Feleffi- Exfelle. 
cacifilmumefrecrediturfcomonismarini,&callionymipifcis,marina;q^teftudinis,&hya:nae, &c. 

40 Diofcorid. Et paulo poft , Tffiudinis fel anginis,& puerorum vlceribus qua? pafcendo ferpunt,me- 
detur. Comitialibusinnaresvtiliterinditur. Caprinofelli(inquitGalenus 10. i$.demedic.fimpli- 
cib.) fimile ferme eft vrfinum & bubulum. taurinum vero validius eft iftis , fed inferius felle hyama- 
rum,vt hoc rurfus imbecillius eft quam fel callionymi , & fcorpij mar. & teftudinis marinse. Fel te- 
ftudinum(;inquitPliniu r )claritatemoculorumfacit:cicatricesextenuat,tonfilIasfedat,&anginas, 
& omnia oris vitia:prii |tim nomas ibi : item ardentium teftium. Naribus illitum comitiales erigit, 
1 attollitqj. Idem cum vernatione anguium aceto ammixto, vnice purulentis auribus prodeft : Qui- 
dam bubulum fel admifcet, decodarumqj carnium teftudinis fuccum.additaacque vernatione an- 
guium: Seddiuin vino teftudinem excoquunt. Oculorum quoque vitiaomniafelinun&um cum 
melleemendat. fufHffionesetiammarinatfelcumfluuiatilis fanguine&la&cmnlierum. Capillus 

joinficiturfelle.HaxPlinius. Adfuftufosprimafere omnium compofitionumeft,qu2eex fceniculi 
fucco,& hyaenze felle ac melle Attico conftat.quidam vero etiam caprinum fel addiderunt. Verum 
poftea alius aliud fel ammifcuit, alius galli , alius viperx , alius teftudinis marina;, Galenus libr. 4. dc 
compof. fec. locos. iElij Galli remedium ad fuftufiones : Fellis teftudinis marina; drachmas o£to, 
mellis Attici tantundem , fellis taurini drachma: duar,&capud Galenum de compofi Ccc. locos 4. 7. 
interliquidasocularescompofitiones Afclepiadis. Etmox 4. 8.ex Archigene aliudad fufFufiones 
praefcribit huiufmodi , Fellis teftud. marinje partem vnam cum Attico melle quadruplo illinc. 
Felipfum etiam perfe fufficit cumaquaillitum. Adauditus grauitatem ex Apollonio apud Gale- 
numdecompof fec locos: Senetla anguium cumfellebubulo, autcaprino, autteftudinis mari- 
pse , aut callionymi diluta vtitor. Idem fere locus a Plihio cxprcflus eft,his verbis : Sene&us ferpen- 
tiumferuentetefta vftainftillatur auribusrofaceoadmixto,contra omniaquidemvitiaefiicax,fed 



n8 DeQuaclrup. Ouipans 

contra graueolentiam pra?cipue:aut fi purulenta? funt ex aceto 3 melius cum fellccaprino,vel bubulo» 
Ex hepa- autteftud. marinse. ^ Medicamentumquod puerperij purgamentaexpurgat:Tcftudinismarinae 
te. hepar viride adhuc viuentis , inla&e rnuliebri terito, &: cum vnguento irino ac vino fubigito SC 

Extefii- apponito,Hippocrateslibr. i.demorbismulieb. ^Teftesmarinaneftud.fumptimulcumprodef- 
hus. fetradunturmorfisaSerpentibus,Diofcorides6. 55). Item ouateftudinisaliqui adeundem vlum 

commendanc,Ibidem. Etinterremediaaduerfus falamandram,Profuntetiam(inquic)ouateftu- 
Exouk. dinismarinjeautterreftris,cocia. .VideinTerreftrifiipra. OuaeiusafTa(aliasefa)lunaticosfanant. 
' Exvri- AuthorKoeranidum. ^Vrinaquoq5eiusfexuspota,morfosabafpidevelechidnafanat,Idem.Vidc 
na. in terreftri. ^MedicamentumquodinfunditurvterofinonconcipiatmulienLacmulierismafcu- 1© 

lum alentis grana mali punici recentis terito , ac fuccum exprimito : & ceftudinis marinarpartem in- 

ter anum & pudendum comburito ac terito. &c hscin pudendummuliebreinfundito, Hippocrates 

de morbis muliebr.lib. 1. 

H. 
favtyos a. X6AoJV>o$eftteftudomarina,a5^k^<^^ oJ&Tvyn&Si Varinus. Etfiverbchelydrospropric 
tefiudo colubrum fignificar, vtinterferpentes dicemus : fortaffis tamenpro teftudine aquatica accipipo- 
marina. teft, vtficdicaturquafi ^%/«Jy>o;;fedauthoremnon habemus. XgAJyaaliquimarinamteftudi- 
^Ack nem vocant , Hcfychius &: Varinus. Omys («ftl?') marina qux hyhenhras: aliud autem eft hjmhros y 
a>[vjs. tenueanimal quodincibumvenit,menidavoGant,Kiranideslibr. i.literavltima. Ibidem u>/*6$x, 

fcribiraquibuldamficvocari, qubdinhumeris magnamvimhabeat.namS,tto? eft humerus. Vi-zo 

detur autem ma:nidapifcem,& emydafiueomydaquadrupede ouiparamconfundere.namquod i 

animaltenuee{Iefcribitaci]5inashabere,pifciconnenit:c£Eterateftudini. 

CEpichera. XsAk; x/ xpctyi,de marina^Oppianus: fed cuiuis teftudini conucnit vt >t/wavi,id eft afpc- 

ra dicatur. B/>otoAoi^ , Nicander inTheriacis : forte quod contra homfnes pugnare audeat. EiVaA/* 

^4A^,Eidem. nofTra^Aaw^Crates Comieusapud Athenxum.^AAioyJVV.oj ^XavnJa.Xa.osaj^.O^- 

pimus.Mvm ^M^ymi,'r^7niiiraiijoif)oix.\ioi ^77B<k7,Oppianus.Re!iquaepithctacommuniate- 

ftudinum generi fupra reculimus. 

5" Apud Chclonophngos infula: tres funt deinceps,quarum vna teftudinum 3ppellatur,Srrabo. 
4"r/ x H &™wcn(ahasa>i/>>jai) 2^^ci'e<vr]e/!!;>4aTi,Nicanderdemarinateftudine,ideft, Quxce- 

leribus(alias/«»?w/>)natatpedibus. 30 

C e. 'A0aAa°a-i'a Ae>ro£,Callias Mitylenauis in Oda apud Alcxum. vbi Ariftophanes pro Mms le- 

git ^ At4 : &Dicxarchum ait non rede AWJk legifle. addit etiam pueros his on applicatis (infertis) 

vtiprofiftuIisperludum,vtetiamtellinisahbi,Athena:us.Kiranideslib. i.literavlnma,deomyde,id 

eftteftudinemarina,mu!tafuper(titiofaadfert,indignarelatu. 

C h. Troglodytar teftudines cornigeras habent. Celtium genusid vocatur eximiae teftudinis,fed 

rara:.Nanqj fcopuli preacuti Chelonophagos terrennTroglodyre, autem ad quus adnatant,vt facras 

adorant,Plinius.Circa Trcezenem olim polypos & teftudinem marinam attingere nefas crat, Athe- 

nsusexClearcho. 

DE TESTVDINIBVS RVRSVS E| BELLONIO. 40 

> 

rAViPARORV m amphibiorum quadrupedum naturam habent omnes fere teftudines. Hx 

^^^ver6etfipra:tcraIiorum,quosdefcripfimus,aquatiliumqu3drupedummorem,conchalongc 

durifTimacontegantur,quiatamenlacertofigeneriseilenemonegaueric,po!rcrocodiIorLimfpecies 

Marina- iuredefcribendaseiTeduximus.Marinajteftudinesduorufuntdi!criminum,!onga:acrocunda;,am- 

' rii tefiudi bse Iitorales. Longa: tamen magis pelagia?,quse (vt & reliquar omnes) d um paulum in aqua ftererunr, 

num ^pereius fummutancifpercaputexerunt,dumexternoaere(quod&vitulis ma'.inisaccidir)pulmo- • 

Jiecies. nes, quos carnofbs & fanguineos habent, faturauerint. Teftudines enim in mari per ftares fpiritum 

traherenecefiariumfuit ,cumbranchiiscareant, veficamquoque vt&reliqua quadrupeda terre- 

ftriahabent.Omnibusitcteftudinibushoceftpeculiare,vtmortua:ficuc&deiphinifupin3;flu(5tuer. y Q 

Tefludi- Maresplanamfubtusteftam,fxemin3econcauahabent. ObJongasreitudinesomniummaximasin • 

nes ruhri portuTorra: rubri maris ciuitatisfrequentes vidimus , quaru tefta: vanni berie magni longicudinem 

maris\ aclatitudinem exarquant. Caputhabebant admodu fblidum,atq; os iradurum,vc vel craffiiTimosaC- 

lereseroderet,Proindeomnesedulesfunt,atq;optimiguftus, (ledGrarcisperreligioncmhisnonli- 

cet vti,)fluuiatilesq; prscter magnitudinem omnino imicacur , quemadmodu & mafinse rotundas ad 

terrcftresacnemoralesipfaformaaccedunt.quaruplurimasinforoVenecomevidiflememini.cali'' 

ceconuexo,multistuberculiscIato,ina;qualitegmine,ingyiucrenato,duro,rigidoc|5,vtrinq;decJiui, 

accataphraciiclypei modo in rotunditatedefinente.• cauda breuiore,capite admodu n duro, roftro 

Tefiudi- a quilino,fereoileo,dentibus&:linguacaretc,adunco,cuiusmarginesculce!liinmorefecaiepoffenr. 

nesfiu- Fluuiales teftudines, Ariftoteleshxmydas^emydasjvocat^quasacheloniis fecernerevidetur: 

uiales. obid(itaenimputo)quod lato neq; itacauexo.dorfoappareanc. Gixci^m-mfj.ix^Adna. vocauerunc 

Phnius 



DeTeft.mar.G.H.a. Lib.II. 



"9 



Plinius Lutarias teftudincs appellare maIuit,quod luto ac ccenofis paludibus oble&entur : a marinis 
teftudinibusipfatantumteft^vaftitarediftant. Suntcnimharum,quemadmodum&marinarum, 
qua^damlongie^alixetiamrotundar.Bellonius. Atquinostcftudinemlutariamafluuiatilidiuerfam 
efle fuo loco oftendimus. 

Montanas teftudines Grxci cpuva; , noftri nemoraIes,alij terreftres appellauerunt, omniumlon- <JMont4- 
gedelicatifllmas,acmagisfalubres.-quamobremamedicisin refamptiuo vi&usgenere,he&icis ,& ru. 
marafmo ac tabe laboratibus prxcipi folent.ofFerunt autem eas capitibus ac pedibus ablatis , vel fur- 
no,vel tefta exaflatas : vel cum pineis , piftaciis & faccharo fubaclas , ex quibus alimenti genus confl- 
i o ciunt quod rortugatum nominant.Multa: funt in Thracia , Macedonia, & apud noftros Linguofcy- 
thonicos,quarum forma ad marinas rotundas,fola magnitudine dempta acccdit. 

Inauditum antiquis teftudinis genus apud Turcas e longinquis regionibus allatum vidi.-cuius tc- *#*«*"« 
fta rara cft ac pellucida , chryfolithi colorem mentiens, ex qua Turcx cultellorum manubria efFor- ^ft^dmu 
mant,tanti pretij ,vt etiam clauis aureis exornare non dedignentur,Bellonius. genus. 

DE TESTVDINE POLYPODE. 

In s v l a ablamboloreperta in Occano verfus mcridiem animalia producit , magnitudinc qui- 
demparua,fednatura&: fanguinisvirtuteadmirabilia. Corporcfunt rotundo ac teftudinibus fi- 
to milijduabuslineisinuicem permedium tranfuerfis,inquarumcuiuflibetextrcmo fitauris &ocu- 
lus,vtquatuoroculisvideant,totidemq}audiantauribus.Vnicusventeratqiinteftina,inqua:come- 
ita confluunt.pedes circumhabent plures,quibus in vtranque partem ambulant. Huius beluse fan- 
guis mirabili afleritur virtute. Omne enim corpus concifum dum fpirat 3 hoc tin&um fanguine co- 
haerctjIo.Boemus. 

FINIS LIBRI DE QV ADR VPEDIB VS OVIPARIS. 



•* 




m 



\* 



CONRADI GE 

NERI TIGVRINI MEDICI- 

n'ae et philosophiae professoris 

in Schola Tigurina,Hiilorise anima- 

lium Lib. V.qui eft de Ser- 

pentium natura. 



EX VARIIS SCHEDIS ET COLLECTA- 

N E I S EIVSDEM COMPOSITVS P £ R. 

lacobum Carronum Francofurtenfem* 

ADIECTA EST AD CALCEM, SCORPIO." 

nis infedi Hiftoria a D.Cafparo Vuolphio Tigurino Medico, 
ex eiufdem Paralipomenis confcripca. 



ACCEJSERVNT INDICES NOMINVM SER- 

fentiumfecundum diuerfas linguas : & ante illos enumerati» 

to ordine quo in koc yolumine continentur. 




TIGVRI 

IN OFFICINA FRGKHOVIANA, 
M. D. LXXXVH, 

Cumgratia (tf priui/egio S. Ctfarc* Jttaiejtatis addeccnnmm. 




NOBILITAT£> PIETATE. 

PRVDEHTIA ATQVE ALIIS VIRTVTIBVS 

PRAESTANTIHIMO VIRO t>. HORATIO 

Palauicino,DominO fuo cokndifsimoi 

*N omni fcientiarum ac difciplmarum genere ij hon mediocrilaudeff) 
commendatione dtgm<-videntur > qut huc non mtnimamfuornm ftudio- 
fum atque laborum partem contuierunt > njt ex obferuattontbm quas ex 
rvarwrum autborum leEitone coiiegerunt>ataex ed cognitione quam ufu, 
expertentta ff) exercttatione fibt compdraruht > corpus qudddam confice- 
rent eim fctentt<& quam traEiandafn fufceperunt><Vnde dltf eiu/demfcten 
tUftudtofi quctuis adeam perttnentid mintmd ciim iabore depromere pojfeni > ac ed tn alijs 
authortbm ifsaj-varijs et muittpltcibm cdnquirendtdtjjicuitate et t&dio fubleuarentur,,Chm- 
enim <-vita homtnumfit breUiftimd ,fitj^ necejfe multos annos tn lcgendu fg) euoiuendis au- 
thorum monitinentii cdhfUmere,accidttfepe njtbona acpotifttma <&tatis parscUpfa(tt>dn* 
tequam ddedm cognttioncm quis peruemat > qu& ad facuitatem fctenti& altcuius ajfequen- 
damhecejjariafit. Quicrgo hutm tum temporu tum Idboris hominumiaffurceconfidera- 
tione moti,quo <vidy<-vttta dicdm, compendtUfn dd fcientiarurhcogmttonem njiris ftitdiofis 
parareht , e a qu<e hihc inde m njarijs authoribus defmguiufcienttjs njeido&rihis earumue 
parttbm lecerunt g) cbferuarunt,in njnum njoiumen congefferunt > njtminimdcUmfUm- 
ptu ft) labore,ca qu<& atioqut magno tpfis conftarent,aiij confequi poffent,hi fane de omntbm 
ijs qut dtfcendi cognoftendtanjeri dcftderio tenehtur,optime mertti ejfe wre exifttmantur. Id 
autem muittin multis g) njarijs dtfcipiinarum ftf fctentiammgenenbut tentarunt fg) pra 
ftare conatifunt , quorum @) idbores njtiiifimi @) mdnumenta mdxtmo inpretto non tm- 
merito habentun Atque njt cceterajfcientias omittam, de quibm fingUits dijferere mmk pro- 
lixumforet , njtq adfcopum noftrUmpropim accedam, tn tpfaphilofophid ndturaii , <jua in 
rerum natura conftanttum contemplatione rverfdtUr,qUcet^ tnter omnes phtlofophu hkma- 
fi*pdrtespuicherrima,tucundtfiima>pr<tftdntiftimd atque nJtittftimd esl , iliudquodaitos 
in alijs difciplinu tentajfe dtximus, omnium opttme ac ihgeniofe prdftiterunt, ihter njcttres 
qmdtm Piinim , qui tottm njntuerfitatis dejcrtptionem ex omnibm omnium antiqundtum 
fcrtptis tn <-vnum cerpus coliegtt , quijft naturalem tliamfuam htfiortam ex exqutfttis cen- 
tum authoribm confeciffe fcrtbtt , adteffis etiampiurtmts rebm quds aut ignorauerant , aut 
pofteainuenerat njitd : Inter recentioresnjero ~D. fonradm (jefnerm medicm acphdojo- 
phm Tigurinm, njtr incompardbdi ingenio acftudio indefejfo > qui quod Tiintm in iotd , td 
ipfeinfinguiis natur<e opertbm >(ifuperuixiffet , prdfiare COnftttuerat >■ tdj^ initto db dntmd- 
libmjumpto, auorum defcripttonem itaprofecutm efi >ajtjiper Deinjoiuntdtem diutim 
rviuere tlit datumfuijfet, animaitum hiftortam ommum perfeEiifstmam atque abfoiuttjft- 
mdm> ex omnium fere qui extant authorum tam njfterum qudm recenttUmfiriptticon* 
textam haberemm. lam entm htftoriam perfeEiorum antmaitum quatuor rvoiumihtbm 
comprehenfdm tn iucem <cdtderat , opusfane etufmodt quod omnes ieElores in rviri tUtm do- 
HhnA, iaboris,ingenij ff) mduftru admirattonem rapiat : reftabat tmperfeEiorum ahthtd- 
iium hiftorta,nempe Serpentum @) Infe&orum ,quam eodemordwe petfequi inftituerdt, 
qtuciproculdubto g) ' iucuhdtjftma ff) rvtthjfima ommbus phtiofdphicznaturaiis ftudiofis 
futffet. Sed hunc tam optatum g) abfolutum ipfius iaborumfrucium abftuiit nobistm md- 
turus eius obttus , quem fi ad tempus altquod dtfferre Domtnus ajoiuijfet , habereht fane 
omnes quotquot rerum naturaitumearUhdemq^ caUfarum cognitionis ftudto tenentur^quo 
fummoperetraudereht„ At cum Domtno altter rvtfumfuertt , patienterferendum eft , tdj^ 
nJnum doiorem noftrum ienire dcbet, quodante obttum matertam adopus illudquodfufce- 
terdt ptrjiciendum .%) abfoiuendum ntceffdridmttdparauerdt % ryt nihtiprdter difjojitto- 



Epiftola 

fitm $) oi»ov2pt,'a¥ operis adornandam po/urh fuis relie/Ucrii. Inuenta esienim in Gefneri 
*B'Mtotheca y quam jibt D. Caffarm Vuolphuss Ttgu^rtnm /Acd'.-m,paulo ante auam ex hac 
njita in cceieftem emtgraret magno &refuamfecit,tr.gens g) <u. : -tafuppettex chartarum et 
/chcdarum , quibm continebantur obfernationes itta , quas hinc mde ex njarijs authonbm 
conqutfitas coUegcrat 9 njtex ijs rehquas eperufui inftituti partes de Serpentibmfp ] infeBis 
contexeret. Hanc fuppctteciiiem cum d D. Vuolpmo D. Frofchcuen mtcrcefione, quum alijs 
tUcnegotijs diftrahtretur, expatlofibt comparaffet cbarifiimm affinis mem7\pbertmCam- 
bierm,ac njndt^ njirum aliquem idoneum conquirerst,qm hxc Gefneri coUeEianea m cum 
ordinemcomponeretquem ipfe Gefturm in pnoribm traUatibm feruauerat , iatTurama 
morte lUius acceptam aliquomodofararet, intcr c&teros me etiam ccmpcttauit: ac quamuu 
me excufarem,quod fenttrem me huiclabonprorfm imparcm , eumq hoi-tarer njt aiiquem 
alium g) docltorem,^) in hisftudi/s magu exercnatum fibi compararet , qui q) metim $) 
faattm tdprafiarepoffet, tamen cum etus nuffiamftbi copiamferi diceret , ac romndo infi- 
fieret,effiagitationtbmfuu tantum ejfecit njt aliqutdtentare decrcuenm,ac fucceffu tempo- 
ris eo progreffm fuenm,njt tandem nonfine maxtmo t<edto et labore hunc traciatum defcr- 
pentibm adfinem perduxenm. In quo quidem quidconfequutus fim,aliorum efto iudtctum, 
auantum njcro laboris et moleftu mtht confiitent,nemo crcdat quiexpertm nonfuerit. Hoc 
njnumaffirmare poffumnuUum adbuc,quodfaam,fuiffenec e(fe,qui ferpentum hifioriam 
tam exqmfito ordtne, nec tamperfecie ff) eimcltate con/cripfcrit: nec dubito hunc meum ia- 
borem njiris doEiis ftf ftudiofis, quorum animiab odij g) inutdi&fettepurgatifuertnt , <rra- 
tumfore : Zotlos tllos,quiomntum labores Thtcnmo dente arrodere, atque ex aliorum inje- 
Batiombm laudem faentunjenan canfuerum, non muhum moronfatis eftmihi njiris bo- 
nis ^finceri tudicij placere: Qutbm fi omnibm tn rebus nonfatkfecero,JJero ipfos mihi <equio 
res fore,cum perpendtrmt, quanti fuerit taboris boc cpm,quam^ dtffialefit tn tanta rerum 
ajarietate atque opinionum dtuerfitate omnibus jatufacere,aut nutta in re baUuctnari. Ex 
Gefnert cottetlaneis confcrtptum effe bunc Itbrum tam dtxi : mttltas tamen obferuattones ex 
njarijs autbortbm dmc ipfo Lonqutfitas atque hinc inde cotteBas, tftts Gefneri cotte&ancit 
adieBas effe,acpropterea bunc Ltbrum exparte meum ajjerere non njereor. Cum enim bunc 
tratlatumqudm pcrefecltfitmum reddere conarer , fx oin-iibm quos mibicompararepotui 
authortbm, pr&tereos quorum mcntto fatla erat in f hedis Gefneri, corrafiqu&cunqucad 
hunc ornandum,amptificandum g) tUuftrandum fxrzrepoffe njtdebantur. Si auodnjolui^ 
omni exparte affequt non potui, faltem conatum e/je, atque aliorumfiudiapro meo modulo 
tuuare njo{ur(/e,aiiqua inparte (audis meo tudicioponendum eii. Ceterum quidtibi,tnquiet 
aiiquu,cumhoc ftudij &) /cnbendtcenere f g),rutattittc Termtianus, Tantumnceslabre 
tua otij tibi, aiiena mt cures? Cui ego re/ponfum njeinn me h&c d meoftudto mead njocatio- 
nc aitcna non extftimare: fiqutdem htcpr^tpuus esi Theologufinis^jt bommes adnjeram 
ruen Dci cogmtionemperducantur. Hutus autem cogntttonu confequend* mediHmprimum 
acgeneraiifitmum eft,tpfius naturt rerumj^ naturatiumfeu creatarum contemptatio , ex 
quam admirationcmgfcognittonemrDn effe progreffum docet Dautd Pfatmo 19. njbicce- 
tum enarrare gloriam Da,gf apera manuum aus annunctare ipfum canit : @) Pautus 
%om. 1 qutpacefaSium omntbus dictt quodde Deo cognofa opertpretium erat , quia tnutfi- 
bitia etus ad Aternatn njft^ eius njirtutem gf dtuinitatem,a creatione mundt & rebus cpn- 
dkis intettetla omnes adnjnum confftaunt. Et/ane nutta eft res cnata et natura conffans 
ex qua fpiendidijjimxgioria Deifcintitt& emtcare non cernantur , g) in qua con/picua fum- 
msDeipotentitefaptentM (%) bonttatis njeftigia nonappareant. Quamuts autem ea qu* ru- 
difjimi cutu/^ tdiot* ocuitsjeingerunt Deiglorid tum in cceio tum tn terra documenta,mtri- 
ficam eius fapien tiam /atis teftentur , tta njt nuttus caufartpojfttfe njlla tnfcitia impedtri 
quommus artifioj fatts fuper^perutdeat tnDeiopenbus , njnde inopifias admtrattonem 
prorumpat,ij tamen, quinjt adrecondtttora tttapcnetrent, qutbu ^proptus obftruandis aftro 
iogia,mediana,qJ tota phyficafcientta d ftmata effliberaies tttas artes njelimbibunt njel 
' * ttam degufiant,fine dubto barufubftdio adiuttjonge altiusprcuduntur admtro/ficit nda 

dium^ 



Nuncupatona. 

d'win& fapienti& arcana : atque <vt Deiproutdentta explicatim eis fe profcrt , ita in eiu; ; / - 
riam confjiciendam animum corum par esl altquantofub/imms ajfurgcrc. itaq^ cumijqui 
docendimunere funguntur m Ecclefia, c&teris pr&ire debeant m confiderandii Det openbui 
ata in eius mateftate,^) glorta qux in ifs relucet cqntemplanda et obferuanda,quts eos reprc 
hendere iure pofiit,fiquando phi/ofopht& natura/is ftudtojefe app/icantes,a/tiora natur& fe- 
creta ftrutan conentnr, <vt hocfubfidtofrett fg) Detglonam clanm perfjtcere,^) eim matt » 
flatem m ifs relucentem alijs certtus explicare queantt hno qnis Theo!ogi,pafioris <ve/ do~ 
Boris muneretn Ecclefta rtteperfungt queat,quiphyfic&prorfm tgnarmfucrit,cum admul 
torum/ocorumfacr&ficrtptur& tnteUigenttam h&cfcientiaprorfus neccffana fit t Inferpen- 
tum hifioria qu& in hoc opere traEiatur , mu/tafane obfcruari queunt , quorum notitia ndn 
tantum Theo/ogisfed^) Chnftiants omnibus njtiiifima efi,atq^ adgloriamDet i/inftran- 
dam acce/ebrandampermu/tumfacerepotefi. ^Nam <vt fiUnttopr&teream qu& in c&teris 
omntbus reka creatis pariter obferuart queuntjiempe miram tllarn fg) potenuam ^JJaptr 
tiamDei,qu& tum tn tngehiofa ff) artiftciofa corporum, ffj membrorum ipforumjerpcr;' 
compofittone fg) ftruUura,tum tn conuenientt natura/tum acltonumfacu/tatum , tng 
rum ft) morum dtftnbuttone re/ucent^qu&^ ftupidifttmos quofq^ in diutn&gioru adv: 
nem rapiunt,quut/lam anttpathtam fcrpentis udhominempcrpendensjiwc^ caufas thqui- 
rens^nonftatimpeccatieimc^ cauf& tum efficientis tum tnftrumentalispu/chre magnoq^ cum 
fiuBu admoneaturt Vnde entmfaUumnjt ferpens,qui cum cxteru animantibus ad ajfum 
hommum condttm erat,iam ff) hominiipfe g) tUi homo mfinfifitmmfit , atq^ a/ter in a/te- 
rimpernictem coniuret : mfiquodhic ferpens organumfefe pr&butt fathan&J;ofti iura toge- 
neris humant,ad feducendum hominem 3 atq^ d, Detjut obedtentta auocandum t <vnde tottuf 
generis humant exttium eil confecutumt Hmc tmmiciti& tll& tmp/acabiles,htnc illudbeUum 
internecinum>hmc odtum tlludJanElum Ecc/ef& aduerfus antiquum ferpentem diabolum 
@) etmfoboUm. Quarum rerum medttatto ptfs omnibm tumfruMuofa tum necejfarta eft, 
£)utd, quodquotfuntgeneraferpentum,totpeftes m hominumperniciem armatas conjptci- 
mm, annontddeiuftttia diutna,peccata noftra fic perfequente %) njindtcante,noscommo* 
nefacttt 'Bowtas <Vero ft) c/ementia eim quantafefe nobis tn eo exerit, quod ettamft 'pro me- 
rito hommumjhas peftes ipfts inpeccatorum<vindiBamfuJcitartt,cos tamen auxt/to ft) re- 
medifs aduerfus tpfarum <Venena mn defiituerit, fed njnicuiq^ ferpentumgeneri ac <veneno 
parttcuiarem mede/amoppofuerit,quam <ve/ arcana tnjpirattone <ve/expertmento homtni 
patefacere dtgnatm efi,ne homo harumferarum ma/tgmtate <viclmfuccumberet t Qutd> 
quodtpfts ettam/erpentibm aduerfmfuos morfm f%) njenena remedta indidit tfqutdem ca 
pttafg) extaeorummorfibus impofita duxi/tari dicUntur: Thertaca<Vero\ qu& omntbm 
rvcnenis,tum morfutllatis,tum tn ctbo rve/potufumptis,aduerfart fc)medcridicitur,exge- 
ncre ferpentis omnium pernictofifirmo nempe njipera conficttur* Quu ergo non mtretur hanc 
Deiprouidenttam,qu& ma/a bonis tta temperautt ff) mtfcutt , <vt iudtaj feuerttatem bont- 
tatis ciementtajuperaremerito dtcatur t Harum Qjfimtlium rerum confiderationem g) co 
gntttonem,quu non Chnfttanis omntbm,non tantum iucundtfimamfedet rult/ifimam efi 
fbfatcatur , acproinde quispius eum qut in horum contempUttone ft) t/luftratione <vcrfa- 
tusfuent mento reprehendere queat t *Nobis fane m conjcrtbendk ac legendu etujmodt hiflo- 
riJspropofitumeJJ}clebet,nontantumJcirequ&cuius<yrcifttnatura,fedetnatnr&auihorem 
nojfe, etm rutrtutes pr&dicare gjg/oriam ce/ebrare , ac njtnujctttlis^ ret tngenium ff) natu- 
ram adfut inftttuttonem referre. Ad huncfcopum colhmare debent qmcunque cumfiuEiu 
in hoc fiudtorumgenere njerfart <volunt,atque ettam ad eum , totum hunc meum /aborem 
retu/i,omnesa qut hunc tra&atum legerint referre cupto et hortor. H&c autem cum itafint» 
nemo,<vtopinor,iuremiht<vitio<vertet,quoda/iquampartemtemporisfuccifiut,quodmthi 
afierus occupationibm ^)negotifs ad<vocattonem meampertmenttbm liberumfupererat,m 
hacjcripttone tmpendertm,nec me qutcqUam d meo munere a/ienum hac in re fufceptjfe <vl- 
(m mertto dtxertt,cum niht/magis ftt Theologum ft) Chrtftiamm, qudm admiranda Dct 
opera contempUrt t defcrtbere {%) pr&dtcare. 



EpiftolaNuncupatoria. •' 

£fmc autem meum laborem , njir nobiiiftime ac pr<xftantifime , ttbi dedicare ac confe* 
crare njoit*i,tum njtfub tutnommis aufttcio felicim m lucem prodiret , tum njt hoc teftimo- 
nio mearn ergateobferuantiam comprobarem. T>uo auteminprimts fuerunt t aud me im- 
pulerunt njt hoc meum opm ttbi nuncuparem,nempe primum , rara tU& atyue eximu dotes % • 
(jutbm te Dem cumulatiftime ornauit,^) qu& omnium bonorum t <jui te norunt , animos tibi 
arSiifitme conctltant. ?\{am njtomtttamqu&dtclpoterantdegeneris tuinobiiitate,qua /*»- 
ter tuos ciues longe emines (f) excellu , ff) qua inter exteros ettam te /jfeclatijjimum reddit* 
ptetattm njeram,njirtutum omntum fummam,qu& tepatrta terrenaextorrem, atpatrU 
ceeleflis ctuem Aternum effecit, nemopimcslquiin te non agnofcat , amet atque exofculetur, 
Trudenttamnjerb qua tn rebm pohticis esprtditm,^) qua tein eumgradumeuexit, ajte* 
tiamin exteragente munertbm ampitjjimu {£) honortficenti/Jtmis dtgnut iudicatm fuerU % 
omnes mirantur q) fufpiciunt. iUepr<eterea,ex ore tuoftuens dicendi lepos g/njenuftas,tta 
eos qut te loauentem audtunt affictt, njt nonpiebeiorum modo ,fed $ fummorum gjpoten- 
ttjjimorum hominum fauorem ftf gratiam tibt conciltet. Qutdnjero dtcam de ingeni/tui 
acumine,iudicijperff>icacitate,animi temperantia,fobrietate , modefiia %) alijs njirtuti- 
bm, quarumnomtne te omncs boni fu/ftctunt @) njenerantur ? quas quidemprddtcandas 
reitnquo ijs qut teproptm fp \familtartm norunt, quij^ maiore dtcendt facultate pollent ,ne 
forte me* eioquentu tenuftas , tuarum njtrtutumfuigori g) (plendort officiat. His autem 
tot tantisjj dottbm {£/ njirtuttbm omatum, quis non iudtcet amare, ftttdto $) cultu digntjji~ 
mum f zsilterumnjero quod me ttbtjpectaitter obfirtSium tmpulit ', njth&cmeAintebene* 
uolentu q) obferuantu tefitmontumpro mea tenuitate offerrem , fuit tlla tua fumma hu~ 
manitas (g) Itberalttas , qua tn me homniem antea tibi tgnotum , atque ettamnum prorfits 
immtrttum,njfmes tum,cumm his regidnibm ferenif/tmd T\egin& Angiu legatum apudaii 
quos tUuftrifJtmos (Jermanu prmctpes ageres : qud tua humanttas tantafutt , njt me tibt 
tnperpetuum deutnxererit. ^uare njtgratum erga te animum meum tcftarer , hoc quaU* 
cunque opmtibt nuncupare confittui,quodejfet meA in tefidet g) obfequij pignm certtffimum 
ac perpetuum:quod,njt pro tua humanttateplacido gjfereno njultu accipias,rogo,nectdm 
muneris quaittatem acpretium ( quod exiguum ejfc agnofco ) (judm donantis animum @) 
njoluntatem reffictas oro. Quad/i ttbigratumprobatumj^ e/feperffexero , ffem magnatn 
factet mtht.fore njt hoc opmc<eteris njtris doEiu (gjptjs iucundum necnon njtilefuturumfit. 
TDenitjue Deum Opt.M^x.bonorumomniumlargiJfimumauthorem^ datorem, arden- 

tijftmi* njotis oro, njt amplttudtnem tuam t facuitatesc^ omnesfaiuas {$) tncolumes 

quam dtutifftme conferuet , tej^ fan&ufuis benedtBiontbm abunds 

locuplctet. V~ak Francofurti ad Mornum, 

Caicndis Attgufii , Idnno i / 8 7, 

T. qA* obferuantiffimt» 
lacobm CarroKW. 



CASPAfcV* 



CASPARVS VVOLPHIVS TIGV- 

RINVS MEDICVS D. IACOBO CARRONO 

FR.AN CF O RTBN5I AMICO SYO S» 

H c c e p nuper,vir doclifsime , tuas amantifsimas literas, ilmulque! 
£^g? hiftoriam de Serpentibus , quamtuex Conradi Gefneri viricla- 
^jj riifimi , vndecunque conquifitis obferaationibus , ingeniofe ad- 
^ J rnodurn,&pro eiufdem arbitrio ac voluntate optima,hoc eft na- 
turali methodo, adornafti. In quaquidem concinnanda perficiendaqs , quan- 
tum tibi opere. et laboris conftiterit,cgo teftis effepofTum,qui etiam ipfe in hu- 
iufmodi nonnullis cum ratione difponendis,idem fim non raro expertus. Et 
Vt verumfatear , eorum lectione mirifice fum oble<ftatus , tum quiahadtenus 
inhocargumentonihiLtaleextareadhucviderim , tumvercj fummoperega- 
uifus fum,quod in eum inciderint h^ec paralipomena,qu<- obfcuram alioquih 
fpem , caecamqj expectationem prae fe ferebant , per quem in lucem e tenebris 
reuocata , nunc in do&orum manibus fplendefcere inciperent. Gefnerus fane . 
nofter,prO Vt crat non foliim ingenio ad inueniendum excogitandumcjiceleri 
& acuto,vtrum etiam animo ita erudito, vt fcmper inde aliquid,quod dele£fo- 
re pofTet , promerer.fi hanc , vt illi animo propofitum erat , de ferpentibus reli- 
quisqj infe(5tis,atq5 adeo de tota naturahiftoriam,eo modo,quo iam prijis per- 
fecloram animalium quatuot voluminibus comprehenfam defcriptionem 
cceperat, perficere contexendo per Dei voluntatem potuiftet , haberemus fane 
omnes, quotquotrerum naturaConftantium , earundemqjcaufarumcogni- 
tionetenentur,quo fummoperegauderemus.Sed quid facias? earerum huma 
narum facies,ea eft conditio, vt defideria noftra,folatiaq$ in diuerfum fere fem 
per conuertantur,nec vnquam finat,ijs integris, qu& vtiliora nobis,noftrisque 
commodisaptioravidentur,perpetuofrui.Vtcunquever6acerbusadmodum 
doloris huius fenfus fit ac videatur , vicifTim grata ea confolatio nos fuftentare 
poteft,quod neque ha^c qux huc faciebat nobis perierit materia,nec etiam de- 
fint viri do<5ti & ingeniofi,qui cum laude & commodo publico, in ea excolen* 
clailluftrandaqueftrenuam operam ponant.Proindetibi quoque vir ornatifTi- 
me,p!urimum debebunt docii homines , quique difcendi cognofcendiq^ ve- 
ri ftudio ardent,quod per te,qua: iam hom inum vfibus elapfa aminaq; penituS 
videbantur,recuperarint.In perficiundo hoc opere , tantum videris confequu- 
tus,vt neque totius onsowjw/^neque fingulorum mcmbrorum iwm^W reprehen- 
dere merito quifquam audeat. Nec neceffe erat , meum fuper ea re aduocare 
iudicium. Ego is non fum , nec tantum mihi arrogare aufim t - vt de aliorum 
laboribus iudicium ferre vel poflim vel debeam. Proinde quodmihilibe- 
ram cenfendi mutandique poteftatem facis , id potius abs te faclaim agnofco, 
beneuolentiae erga me mx abundantia quadam , qua motus , nefcio quam 
doclxina^&cruditionis exiftimationem mihi tribuis, quamvtitaneceffeeC 
fe vel tibi ipfi videatur. Artifices , noui , vt de fuis operibus bonorum ac peri- 
torum iudicium libcntifltme fubeunt, dequeeorundemfententijs , melio- 
racademfaccre in pofterum ftudent operamqucdant s itaquoquenonfaci- 



Epiftola 

le ineptas imperitorum cenfuras ferunt. Hac ipfa de caufa mihipenitusab 

omni cenfuratemperare ftatuiffem,nifi me argumenti fuauitas nouitafque ad 

diiigentiorem ledtionem pellexiffet. Sed pauca ea , qux obferuatione mea 

deprehendere potui , eo animo a me feorfim annotata obferuataque 

intclligas velim,vt cum parui momenti fint,tuo penitus iudicio 

veladmittendavelreijcienda,vicifilmremittam. Vale 

virdo6tifIime&mevicifIimama. Dat.Tiguri 

Augufti 30. Anni 1586. 



ENVMERATIO SERPENTVM, EO OR- 

D INE QVO INHOCVOLVMINEDESCRlBVNTVR. 



SErpentys hiforiage- 
neralts 
Acontias vel iaculus 
7>ecurtatui 
Amodyta 
Amoatis 
Amphifbena 
Anger 
Anguit 
Arges 

Argolaferpentts 
Ajjw ' 
flafilifcus 
Terus 
'Boa 
Ciscilia 

Typhlops 
Cenchrmes 



tgc- 


\tilutris 


36. b 


1 


Strpaftrtna 


$6.b 


23 


Cemjies 


38 


24 


Ceriftalis 


40 


24. 


Criftalis 


40 


*5 


Trifcalis 


40 


*5 


Sirtalis 


40 


16 


Chelydrus 


40 


r6 


Cherfidrtts 


40 


I7.h 


Coluher 


4©.£ 


»7 


Vipfas 


4* 


»7 


Draco 


44-3-* 


p.b 


Vraco Tythius 


53-* 


35 


Draco alatus 


55 


Wi 


Vryinus 


55-* 


3« 


ElopsVelElaps 


57 


3* 


Htemorrbous 


57 


l6.b 


Hysna 


59 



Hydrus 

Cherjydrus 

Katrix 
Hydrafahulofa 

"Merguli 



5? 

59 

5?«5 

62 



Katrix torauata 6$.b 



Lihya ferpentts 

Miliarir 

Jvlolurut 

%lyagrus 
Orophias 
Spathiurus 
Carhonaritts 

Tarea 

Telias ferptns 

Torphyrus 

Trejler 

Sauriraftrptnm 



6> 

04. 
«4 
04 

«4-*5 

04 

©4J 

65. b 
6 5 .b 
6j.b 
66.b 



Scytate €6.1 

ScifcetalU 66.b 

Styfttulut 66.b 

Situla 66. b 

Septdon «>.* 

Seps 6% 

Tutria tfS 

Stlfir 6% 

Sapidi 6t 

Sipiti 6% 

Strpensfactr 6t.b 

Strpens marinus 69 

Strptnsrubtfttns 70 

Spondylis 7» 

Taranta 7» 

Typhlopsytltyplinus 7» 

Tyrus 71 

Viptra 7ub 



INDICES 



i 



INDICES NOMINVM OMNEGENVS 

SERPENTIVM IN DIVERSIS LINGVIS. L LATINO- 

RVM II. GRAECORVM. III. ITALKORVH. 1 1 1 I. H I S P A N I C O R V M. 

V. Gallicorum. vi, Germanicorum. yn. Anglfcorum. vm. Go* 

thicorum. ix. Hebraicorum,Arabicorum. x. Tur- 

cicorum. x I. PoIonicorum^Stc. 

tATlNA ET GRAECA ANTIQ_VIS RECEPTA TVM OVAE- 

dam recentiorihusfolum yfurpata^uamuis "B.trbara.Latinistamtn /'- 

teris , yel etiam ttrminationibusfcripta, &c. 




j Contias 23 

» Affodius 57 

I Afudius 57 

Alidras 55^ 

Amiudutus 24. £ 

Amoatis 25 

Ammoatis 42 

Ammodytes 24 

Amphibena 25 

Amphisbana 25 

Amphiftlene 25 

Amphifelenss 66.b 

Andrius jj-b 

Anger 16 

Anguit uz6 

Anguis SfcuUpius l6.b 

Anguis alatus 55 

Anguinapellif 4 

Anguirana 16 

Aranea 1 

Araneus >j.b 

Arges %7.b 

Argolteferpentes 28 

Arundncus 28 

Afilus 28 

^» 28 

Ajpifhypnalis 28 

^m Thermutis 32 

Ajpisfjcca 28 

.^rfM 28 

^f Stfro» 65 

$afilifcus 32.* 

"Berus 35 

So<» ' 35-* 

Tioua tf.b 

f C*c?'/;* 36 

Cacinia \6.b 

CacuU 2,6 

Cacusferpens 36 

Cancros 23 

Cabarus %4-b 

Carmen tf.b 

Carnen tf-b 
Catuliferpentumfcttus 18 

Caubarus 14-b 
Crf«/o« 41.65.^ 

Caufonius 42 

C4»/«r 4 1 

Cenchri* 24 



23 

*3 

5? 

37 i 

37 

36i 

3<*i 

36i 

24.^ 

24.^ 



Cenchrhes 
Cenchrines 
Cinchros 
Cenchreis 
Cenchriti 
Cenchrus 
Cenchris 
Cenchrines 
Centria 
Centrites 
Cerafies 

Cerchnia 24. h 

Cerchria 24. £ 

CerielU $6 

Cerijlalis 38 

Cermniferpentts 57 

Ctrujles 38 

Chamteteon 6 

Chelidonia 28 
Chelydrtts 40.55i.5p 

Cherjidal 55.$ 

Cherfea 28 

Colubra 40. £ 

Coluber 40.^ 

Corium anguis 4 

Cornuta 38.^ 

Cornutaaffis 40 

Cornktus 38 

Cophias 36.41. £ 

Criftalis 38.40 

Cruciator 26 

^f Decurtatus tj.b 

Vendrogailla 55.^ 
Z)?))dj 28.4ji.65i 

Z)raco 1.43.^ 

Z>«co Tythius ift.b 

Draco marinus 6pi,7o 

Dracones Tellei 44 

Dryinas 55.6 

Vryinus 40,5 ji 

Quriffos 5fi 

tfEcbidn* 7 

Echidrus jp.b 

Elaps 57 

Elaphis 57 
ElephantUferpetes x>6.b 

Elops 57 

Enhydris 19. b 

Enydris fj>i 



Epidattrius anguis z6.b 

Excetra 6z 

ExuuU ferpentis 4 

4jf GUndofa itfj 

Grate ferpsntes 6p.b 

^f Hemorrhois 57 

Htemorrhous 57 

Halfcrdius ^7 

Haren ^.b 

Hipnale 42 

Hippupix 28 

Hinindo 28 

Hydm 50 

Hydrus 5-5» 

Hydra lernaa ti.b 

Hydmfabulofa 61 

Hydri marini 69. b 

Hypnalis 28 

^f laculus 23 # 

llicinus ^ji 

Irundo 28 

^f Z,<*cerf<« i.tf 

Laphiati 57 

Lebens zz.b 

Lernaahydra 6z 

Libyie ftrpentts 64 

Lutrix 5j>i 
ff "Marimt frpens 69 

%ielanurus 42 

%lergul',frpentes 6$.b 

%lillepeda <J8i 
"b/liliaris z3.17.64. 

%lolurus 64. 

%lultipeda . <J8i 

%lyagrta 64. 

f\"Nadera ^pi 
JSLatrix 59-65 

"HatrixJnc ^.h 

Natrixtorauata 6%.b 

Nepa 72 

<ff Othendra 7.72 

<5^/;«r 7 

Ophidion 6<?.b 

Ophiomachus 6,h 
Orophias 64.65 

f ?^«« 5 ? i 
Ttsderoticferpentes Cj.i 

Talmarii ferpens 6yi 



Tarom 6* 

Tedhultti ferpens Apu- 

leius u.,; 1 

3*«/«^ <j ? i 

Tennatusferptns 55 i 
Torphyrm 6y.b 

Tre/ler 1 42.^5.5 

%^ "' jS 

?«frw <$g 

f ^«//^ 3i i 

^f Sabrin ey 

Sdcerferpens 6B.b 

Sauritmferpentes 66. B 
Scorpio 1 

ScytaU 66. h 

Sernerion 57 

Semurion 35.5 

SeneHus anguina 4 
SeneHa 4, 

Sepedon 67. 5 

Jtyj 68 

Serpagerina 6f 

Serpens t 

Serpens Epidaurius 27 
Setpensbetiignus t6.h 
Serpens a Corylts denomi 

nattis j6.h 

Serpens^ofocris 55 
Serpensalacus 55 

Serptns palmaris 6j.h 
Serpensniger 64.. h 

Serpensfepticeps 63 

Serpens rubefcens 70 
Serpens tnarina 69 <h 
Serpenstnarinus 69 

Serpensfacer 62. h 

Serpetis marinus in "Mor 

utgU yoj 

Serpentes Epidaurij 44 
Serpentes "Megalaunet 

44 
Serpentes flaui marini 

70. h 
SerpuU f . 3 

Seyfeculus 66.h 

Sibilus v t zJy 

Sipedori i | 

« " ' ' 28.4.0 



Index, 



SiatU $,\.ljp.,66,l.7o,b 
SoUfuga 7 

Spartarms 26 

Sparhiurus 6\-7o.b 
Speftaficus 67.^ 

Spoliumfitrpentis 4 
Spondylis 71 

Symite 44 

<$T Taranta 71 

Tcfiim 26 

Tfflui 26 

Tephloti 7.^6 

Tnfcalis 38.40 

Tyltacus 44 

Typhle 16 

Typhline $6 

Typhhps 7,6.71 

TyphUntts 71 

Tyria 7. 

Tyrns 7% 
Q\ P'ernatiofsrpentum 4 

Flperamanna 6p.b 
Vvnus /Egyptiorum $i,b 

G R AE C A, 

*jj"A Juoppok oipi? 57.5S.A 
Ai(A.i'ppQr >)7,h 

A^zovnac 13-24 

Apvicrfiaiva- 25 

Au&vuaiva, 25 

A.M?J£&/W«UV» 25 

Ajo^ac 18 

A"p>«C 18 • 

A,o>«C 18 

A"/3>*!C J7 

/>.C?iriC 28 

<f^" Baer^iYoV^por 34 



<f Ac/x©* 
Aaftt&r 

As-#ns-MC 

AJjSew 

Aicpa&r 

A*4*5 

Apaxov 
Ap </*©» 
Apdiuum 
ApvnQ" 
Apvhac 
Apt/i''©» 
<<$[ EMcZ? 
E*A&>4 



6p 



42 
42 
4+ 
44- 
44 

5*» 

5* 
57 

EV/S/5Wtf f «K OqtCtlfcttUt 

in ytero 18 

E^«A«V9ejo7r©' 85J 
EV« 5? 72- 84 

E>«/l»« 71-84 

*§" Q*efot 18 

«f Kae?/JUC f? 



K«>^©- 
Ki^it/iiojF 

Kiv^tac 

K«p«V»C 

K/AiVs/Jbw 

Kivac/i©* 

Kvto</lahof 

KoAo/3ov/)©' 

Kftxp/oc 

A«/3«eic 

Ai0vcu./\i/3vc 

f£ MoAovQpt 

Mwaj£©* 

Mt/a*^©' 

*fl"Nee?'<P'C 

<$[ Qfpoqtac otpic 

6'Vc 

O v ^iojc;cf[ip^a 
O'(pl'e/ll0» 

OVc otxovpQ' 

CfQic.SaXaiftQr 

<s*[ Uapeiac 

Uapiac 

Uaoiac 

Upr,$Ttp 

Udtova&tfync ■ 

Uvppiac 

UvQcwo 

Cf P'oqiai 

*f[ 2*i7rtc/],»r 

2«4 

Sttoi/c/I.mAw 

Ivqap 

<f Te/flj©- 

TJcpAwr 

TvcpAivn 

Tt/cpAarjc 

Tv<pA«^?c 

TiypAiv©* 

TfipA/oc 

ffl" T^aAiic 

T'< 



3<J.£ 
3<>i 
3<?i 
3<Ji 

37.$ 
37^ 

38 
5 <J 
18 
iS 
40 ,i 

3* 

4 
«4 
<?4 
€if,h 
6a,.b 
40.& 
•54'* 

».2<S 
< 

4 
18 
.54 
d? 
65 
«5 
*5 
66 
66.b 
*5 

<>4 
67.h 

68 
<J8i 
48i 

7« 

4.22.I& 

7» 
3< 
3* 
3< 
3* 
3« 
3* 
5? 
5? 



HEBRAICA, ARA» 

bica,Barbara, aut cor 

ruptaeGrerono 

mina,Latinis 

literis. 



<# ^iVtf 

Acoran 

Afis 

Ajfordiut 

Afudm 



cp.b 

*3 

7% 

58 



Agefiitk l 

Akchub 28 

AUfafrai 72 
Albedifimon perfn 44 

Alchalha 4 

AllefUti 60,71 

Alfabai 72 

Alfahex 71 

Alfordius ^7,b 

Alhartraf 44 

Alhatraf 44 

Alhedyfimon 44 

Alkjsmum 25 

/*//>k 72 

AlfaUch 6if h 

Altararat 23 

Altinanti 23 

Altynatyti 23 

y/w« 85J 

Amiuduti i+.b 

Andrius 53 ♦£ 

Ankefimtn 25 

Apartias i 

Afach ff 

Attnene %i.b 

Afyifticbon jp.b 

Atuffi 1 

^'Butrift fy.b 

qCafe^ci 23 

Cafe^ati 23 

Catnen 44 

f«r«/? 38 
Cheueid u ChaUauum 

Ckurmam $x.b 

«Jf Darcon 44 

jbunios %<),b 

^Eofman 72 

Eofmari 7» 

Eratrott 85.^ 

tfFaliuifits 37 

Famttfus 37 

Fukalhailtb 4 

f G*/»c 4 

Genlut 4 

Guajfeuabrai i<j,b 

<JJ Hadaie 1 

Haie % 

Halfordius 57 

Handrius j?.b 

Harem Carnen 44 

Harmene ^z.b 

Hafcos 3*$ 

Z^/yox 28 

Hauden 44 

Haudion 44 

«4[ IQarmene ^z.b 

J^jdufttdurus jp.b 

f Nachafcb 1 

Nigri 85^ 

<f <9^f i 44 

<f[ TViic?» 28.^^ 

(fJ^in 85.^ 



SapiM 


«8 


Sabrint 


57 


Sabtin 


57 


Schepbiphon . 
Scifeptalti 


1.38 

*7 


Scifcetaltf 


<fti 


StUchalbaii 


4 


Selfir 


<$ 


Semabrai 


M 


Semurion 


35.* 


Sipiti 


*s 


Stfcetdti 


«5<Ji 


^Tenjl* 


< 


Tefluh.^ 


< 


Thaninim 


* 


Thanin 


1.44 


Thanninim 


44 


Thannin 


44 


Thaninaiatb 


1 


Tiron 


7«.* 


tfZjph* 


5?^ 


JZ^iphesni 


13 


GERMANICA* 



^#»ctttf444tt^ 28 
f ^3rtcr^£ttfd;l4tt^^ 
^er^Un^ 37 
^littt>enf4>kydj)er ?<J 

!St4tt&f4>l4tt3Ctt <J; 

<f i&yd;fdj)Uttcj 55.* 
/crQfcblett^Ie 35 
fCSebiirtttefcbUtttf 

(^jilttiitt^ ^ 

C^Bffelwurm 5^.* 
4^ec0tt4teren «J4.71 

^4UJ5fcbl4ft^ <$4 

*f i.f tt$>Tuur»i» 44 
C(?0eerfcbl4tt^tt79 
(Decrtt4tere» 70 
ifn^ter 5 ? i.7? 
C^.iettrtfcberX>ttl 

^tter 72 

<Cpurtterfcbk»^37 
«fS4>!4tt^ ».<*4.£ 
Scbl4rt^cu64ut 4 
@d;l4tt^ettb4l^ 4 
B4>o£fc|>l4tt$ 2J 
©finctfcbkrjct 55.A 
f vDttcb 44 

«fDtppernittcr 7* 

VfiF *6.tf.b.6+ 

«f TP^ffemarct.^.* 
iP4]7a|cbJ<jtt(j 5 t> 

ITALtCA, 

% Amirold* 6^.b 

Ancca 2< { 



Ind 



cX. 



Angt 
Ant^a 

AJhe 

Ajptde 

Aftidodeicsrno 

C Baron 

"Bafilifco 

\BifdahttonA 

*Biffe angt 

-Biffr 

%fi OrhaU 

«fi Carbon 

Carhona^o 

Coluhra 

^Vrago 

Dragone 

^f Lucignola 

^fMaraffgdea^ua 

Vvtarefo 

q{ Tagerina 

^jj" Scor\o 



16 
z6 
28 
28 
14.. h 
64, h 

31 

i6.h 

26 

z6 

3* 

H 

64..B 

4-o.h 

44 
44 
3« 

59 

72 

*J 
l 



Scorfoni 

Scor^one 

Scor^onei 

Stor^onara 

Scorfona 

Scurtio 

^ Vipera 

^[ ^erra 

Saettone 

Sagittari 

Serpe 

Serpente 

Serpedeaqua 

Serpaferena 

Serpertegro 

Spoglia delleferpi 



4-o.h 
4.0.1+71.1 

72 

40 .£ 

73 

7* 
3 J 
»3 

*3 

t 



37i 
<J4.£ 

4 



HISPANICA ET 

Luficanica* 



f »^/»y?« 



53 



Biuora 28.72. 

^" C<*£r4 tf^ 

Cttlehra 4o.£ 

^Telledelaculehra 4 

GALLICA. 

Anguillede haie 64-h 
^Bafdic 33 

^J" Cerafie onferpent cor- 
ntt 38 

Coleuure 4,0, h 

^Vragon 44 

"Duble marcheur 25 

^ En leieux al'anuoil% 
Allohricum 36 

QNadels 16 

^Serpent * » 



* I N I 5» 




GOTHI CA, 
^" Slaa t 7 

Snotk^ 8^ 

4[J" Tuuar 

ANGLICA* 

aSeaSnayle ec.h 

Slaw ticorm 36 

POLONICA. 

f Tadalit^a 26 

^ Vuodnyuua^ ep,b 

TVRCICVM. 
^j" Ochilanne »| 






I 

CONRADI GESNERI TL 

GVRINI HISTORIAE ANIMALIVM LIBER 




V. QJTI EST DE SERPENTIBV5. 



HISTORIA DE SERPENTIBVS 

GENERALIj, 



E r p E n T i s nomcn apud fcnptores X comrmmiter & proprie accipt folet, Nomm*. 
Communtter acctpttur no folum pro ferpentibus proprie vocatis,verumetfam snptni. 
pro fcorpiombus dC arancfs,vt eft apud Cornelfum Cclfum pro lacertis : mue« 
nto ctiamec Plfnium & Apuleium appcllalTc pediculos ferpcntes,vbi fcrfbunc; 

Fhcrecydemhyrurn^Pytliagorarpraeceptorem/erpenttbusperfifr^quetamen 
conftac pediculis efie enecacum.Proprieferpens accipicur pro animali fangui- 

nco,pcdibusorbacocVou I paro.(namhocpropriumeftferpencumouaparere.)SicdcfinitAri. 
ftoceles ferpentes m hb.de gener.animali« & alf bf,& Galenus fn libro dc Theriaca ad Pffone, 

vtcumnosetumloquimurwcferpenribus,deijsloquamurquffinepedefunt&:ouiparts,Mer 
curiahs. CAnguesaquarumfunt,ferpentesterrarum,draconcstemploritm,Scruiusinfecun. 
dum Aenetdos, «TSerpens nonnunquam vnam fpeciem fignfficat,Plfnfus liba^.ferpentis ocu 

Iorumdexterad a llfgaru^,contracpiphorasprodeft,fiferpensviuadimitcacur.Necalicerapud 
Gracos o*< pro vna fpec ie,fciltcet vipera accipitur: vc apud Oppianum de Murenx & ferperv 
cts coinjideft vipera :, V uottonus.CSerpula a t vecerfbus diccbacur quamnosferpencemdici^ Strpuh. 

mus,Feftus.In od nfcri s fy!uis(erpentesfiueferpulas,vtveteresloqucbantur,reperirin-eque 
;* nfstmastradtcumeaCm.I^ 

cec(fi Seruio credimus .quod in aquis degmfrequentffsime tamcn etiam de terreftrfbus ditfum 

inuenuunlatet anguis in herba,Calepinus,Draco etiam farpifsime pro quouis ferpente apud ' 

•uthores probacosfumftur,Pjerius.Hebsaice Wnachafchferpens dicicur,Itemv<^£W fche* 

phfphon.Munfterus icribit fehephfpnon elTefpeciem ferpentis a SWJ fibflando fic dfcU vt di« 

ctt Kabbt balomon. Pagninus vcro vult a ^ordendo fic dfetum,a radice naw,qua mordere 

velcontunderefignthcat.vsr.Serpensaut doco^pifcismagmis,vtdraco:vtfuntce^ balS 

nae,Pagninus. Thaninim c^Chaldaice Taanifiafch dracones cVfcrpentes,Paulus Fagiut V i % 

turhac voceMofes Exod.7.vbi dicitur ro.am Pharaonemutahe virgaminferpentem. Cljafc 

daicen^n cheueia \s^v> darcon feu dracc idem quod nachafch,id eft ferpens, Munfterus «l tri 

M lingutdidfonarfo.Arabfce Hafe ferpens diciwr apud Aufccnnam, Hafe feu hadaie eftnomch 
communeomnibusferpent*us,Andrea.Benunenfis. Teftuh,idcft,ferpen S ,fyluaticus,aiias 
,Tenftud«cttm,Ageftim,ideft!erpe | n S ,Idem.AparriascVAtufsf,Idem.GrxceoV:hodievul2a 
in Grxcta o 9 iJ) vocatur.Ger nanice art fdpl«rt$:ab angueper apocopen vltima:,&: more Ger- 
mantco fch,pra?pohto.Gallicevnferpent.Italice ferpe&ferpcnte. Hferonymus MafTarius fn 

- quadam eptftola fcribir fcorzo & f corzone apud Italos efle nomina gcnerica ad omnesferpen 
tes,qui repunt ac dentibus ferf uru.Hifpanf ce,fierpe. 

Serpentumalfj terreftres funtalrj aquatilcs:quanquammaxfmaparsfitterreftrfs, exfpua GnerM r<r* 
vcroaquarihsfcilicetfluminumincola.Stmtetiammar^^^ 
les,Plmius.Thanmim funt duphces,terreftres cVaquatfles. Quf in aquis degunt ingentes pi- ["»»<& fa«. 

o fcesfunt,ficdidi,quodformamquandam draconumfiue ferpentumreferunt, HocHebrarf. 
P.Fagius. B, 

q Megafthenesferfoitinlndiafcrp^ Quinutin». 

haunant ceruostaurofcp.Metrodorus cfrca Rhfndacum amncm fn Ponto, vt fuperuolantcs, g^mbw,upe> 
quanuis altc pernicitercj} alites,hauftu raptas abforbeant,Plinius. Serpentes multos dC malos runturfcrftn 
in India efle fcribit Strabo.Item ferpentes paruos Indicos venenofifsimos. Irifulas Indix occf = **** 
dentalis ferpentes nutrire,fed mfnfmenoxfos fcrihh Pet.Martyr.Inregnf MorrTlf montibus fer 
pentesmagniinmaximaverfanturmuIritudinc,PaulusVenetus. Expartefeptentrionalire» 
gniIndiaelongum&:magnumeftdefertum,vb»ec:ferpentesS(:anfmalfumdfuerficatesrcperif« 
fe dicitur Alexander imperacor,Hatthonus de Tartaris. <f In Aethiopia aiunc cancam an* 

guium vfm conuenfre conuolufcp f n gyrum fnuicem , vt monrii fpecfem procul afpfcfentibus 
rcddant,Pferfus. f HabetNumfdiainfinitamfcorpionumatCfiferpentumcopiam,quorum 
morfibus venenofis multi quotannis interfediintteniuntur.Leo Africanm. q Apud Ao-o# 



De Serpentibus 



ad OccfdcnfemrepcriunrarfcrpentcsfupramodumgrandcSjHerodofus AfVfca &rpenrif>«» 
adeofacundaeft,vtmalihuiusmerit6 illipctifsimumpalma detur,Soh'nus. f Pharusirt» 
fula olim (vt teftantur Aegyptfj ) multis diucrfifcp ferpentibus plena erat, Aelia siu*. $ Ely» 
maidis ora infcftatur ferpentibus,quos flumtna deportant , Plinius. ff Serpentes vndiquc 
gentium conuenac a vcrnoftatim dic(nimirum arquinocTfj verni)ad Cafpias portas confiuunr, 
fiolinus. Per Cafpias portas fcrpcntum multitudo,nifi hycmc tranfitum non finit , Phnius, 
^f Serpenaimfrequentianomenfecit Ophiufar infulx,Tcxtor. f Candei ferpentibus 
vefci aftueti , nequc alia regio fcrtilior carum, Plinius. t[ Hierichuntrj ferpentes pingue* 
funt,cx*c.Suidas. <g" Adpakidem,quanuxtaEphefiammetropolira cxiftit, aiunt cauernam 
<ffefcrpentiumplertammaximorum,AcIianus. $ Serpcntumgencramagispcftiferarnaxt= 
me aeftuofis locis gignuntur.Italia frigidiorefcp regiones hac quoqj parte falubritatem habent, 
quodminus terribiles angucs edunt,Cornel. Cclfirs. $ Seruius ait Ofcospopulos dici vbi 
plurimum ferpentes abundant, in Campania quippe,Pierius. fljf In Lombardia &C agro Fer 
rarienfi ferpcntum magna copia eft,Scaliger, ^f Arbitrantur plurimiin folis regionibus ca 
lidis habitarc ferpcntcs,ob connatamfrigiditatemeifdemanimalfbus mharrentem,tu*Ti quod 
calorcmagis multipliccntur accitiusincrcmcntumfufcipiant: fedrenera ffigfdailla EEtropae 
pars in Septentrione etiam pefsimos habet 8( enutrit fcrpcntes,licct quoad naturam vcneni dc 
bilioresquamfintAfricanijOlausmagnus. ^f InBotnia quar eftcismarcLiuonictt&YmuI* 
titudincm S£magnitudincmeamferpcntumeftcaiunt,vt cumillispaftores perpetuabeHagc= 
rant,Scaligcr.Arucrnorummontesfcrpentcsctiamhabent,Idcm qf In Hetucrizr montibtrs x* 
' rnaximos a vcnatoribus fcrpcntes confpici certum eft , de quibus mirabiliareferuntlegatt qui 
aliquando Badcnam veniuntad comitia.Opcreprerium cflet hsc omnia ex virifcfpecftara: fidci 
cognofcere. Gefnerus. 
Ee reglonihm M. Varro autbor eft iri Italia Amyclas a ferpentibus deIefas,Plinius.SeTpens quidam infja* 
iferpenttbnf bitabilem Salamine faciebat,Lycophron. Neuri,Scythia: populi, vna ante Darij cxpedu ione 
deiiafUtis er artatccoadifuerantfolumvertcrc proptcrfcrpcntesmamferpcnmmcummagna vis cx ipio^ 
rum folo cft edita,tum maior fupernc c locis defertis ingrucrat, quibus vfqjadco infeftati iiic» 
runt,vt relidk) fuofolo cumBuditanishabitauermt, Herodofus. 
VefftptntnM ln nauigationc mar is rubri Alexander dicit fe fcrpentcs vidiffelongf tudine quadragmta ctr 
mgnkuiine. bttorum SC crafTttudinepro recfta longitudinis portione, AefianUs.PoYHa Indorum rex Augu* $m 
fto dona mifir,viperas ingentcs,ferp'entcm dcccm cubitorum, tcft/udinem trium eubitor um, £C 
perdicemvuUuremaiorem,Srrab©hb.«kcimoquinto.InIndiaadolcfcuntfcrpcntesadtantam 
magnirudinem,vt folidos hauriant ecruos taurofcj$,Tcxtor.CtrcaRhyndacum amncm Bithy* 
ftiar contcrminum angucs nafcuntur immanes,necp ob magnitudincm modo, fed ob id etiam 
mirabiIes,quod vbi in alueum eius arftus folcmajfugcrunr,cmerguntatCR hiant: fupcruolan* 
tefqjaues,quanui« altc bC pernicitcr ferantur,abforbent, Mela , qucrd &Ph'nius cx Megafthe» 
nc ie acccpifie fcrfbit,vtfupra diximus.Scrpentcs Indici maximi.Solinus. Scrpentum Mega* 
launae niginta cubicorum longitudinis mcminit Paufanias» Geltius fcribir,Tuberoncm in hi* 
ftcrijsicripfumreliquifle,belIoprimo Punico,AttiiiumRegulum confulcm in Afirica caftrfs 
apudBagiadarnflumenpotltfs^prarifuTOgrar^ 

illislocis ftabulamem, inufitatsc immanitatis: cuniffi magna torius excrcitus conflidtatione, 
baliftis atqj catapultis diu oppugnatum.Eiulqj interfedi longum coriumpcdes ccntum c¥ vi* 
gintiRonvam mififlc. Eiufdem meminitPliniuslib.8. ApuarSciratas(ScyritasvocatPlmiu«) 
ferpenrcsmaximinafctmtur,quorumalijgregcspecorvimrapiuntSC vorant , ah| fanguincm 
tantum exugunt, Aclianus.In Macra loco fic nuncupato Pofsidonius fcribf f,mortuam fpcda^ ' ■ 
tamfuiiTeferpentem iugerilongitudinc,tantacrafTitudinc,vtexvtraqjparte aftantes cquitet 
fcinuiccmintuerinonpolTcnt,tanroautemhiatu,vthomincmequoinfidcntemrectpcrct.Exii 
uiarum fquamsnam quamlibet clypco roaiorer» fuiffc^Strabo 8^ Gillius.Volat.lib.duodccimo 
capitcdelocisnuperrcpertis,alIcgaxferpentesmillepaiTuumlongitudine,quf certo anni tem« 
porcarmenraSi paftoresipfoscotaliterdeuorant. In regnoScnega:,ferpentcsdenumpedum C"«j 
menfuramexccdunt,tantaccpfuntvafritatis-,vtintcgras capras hauriant, ncclancfnent, folidc 
dcuorantesjAloyfius Cadamy ft us,Gill!ui,Cardanus cV Scaliger. In Hifpana infula fnufitata 
magnitudine excellunt,fed tancopere innoccntes,vtOmnino haud noceant quicquam.AdCa 
lccuthum in tantam amplttudinem proccdunt,vt maximorum fuum fimilcs effidantur , excc* 
pto capitc,quod vaftius cxiftit,ac nimirum quod earum vfus omnibusinterdidus fit, idco ca* 
rundcm tanta cft vis.Errore enim implicasus Calcurhi rex,adeo acri intcrdictionc cas tuctur, 
vtcum qui ferpcntem confccerir,nonminus accrba quam fi hominem intcrfeciftet,mortc mul 
<ftetur,Gillius. 
T>e [erpenhtm Serpentiumcolores variareprolocorumdiuerfitatefcribit NfcandenLongocaputextufit 
celjrt. antro, Cxrulcus fcrpens,horrcnd-tq}. fibila mifit,Ouid.tcrtio Mcramorph. Quod ad fcrpcntcs ^ _ 

attinetjvulgatum eftcoloremplcroicp teriarhabercqua occukcnrur,Plinius. 

Genus ferpcntum nulla euariat rationc, QC omnia fcreproxima lacati* cx tcrreftri oufpxro 

gencrc 



Ingenere B. Lib. V. 2 

gcnerchabcrefpeaes,fipedcstj s dcma S longftudmem 

flLpronafupinaqjperindeatquclaceruhabeat, fedtcftibuscaret,necaliomodo quampifces (criptiovmer 
tneatus duos coeuntes in f dem,&: vuluam longam ac bffidam habet.Ce.tera fnterna cadem funt *** 
ferpentibusqtiadaccrtis.Verum omniaearumvifcerapropter longftudincm 8C anguftiacor* 
pons,longa ardaqf habcntur,ita vt dfgnofci prx fuae figurx difsimilitudine non queant. Ar te 
na namqj longa aamodum eft,atq» etiam gula longior. Arteri* origo ita iuxta os ipfum pofi* 
ta eft,vteffefubhnguavideatur:c*:quidem videturlingua-prarmfnere , quoniam lingua con* 
trahitur,ncc vt caetcris manet.Lfngua autem ipfa tenuis,longa 8C atri coloris eft,atque fi exfra» 
has,porrfgilongiuspoteft. Peculiare prarter cacterorumlinguasferpcntibus 8C Iaccrtis cft,vt 

1 o fumma eorumlinguabifida ficfcdprxcfpue ferpcntum,quippe quae tenuifsimis quibufda qua 
iicapillamentisdifcretavibrctur.VentriculumferpentesvelutinteftinumlaxiushabentjCani* 
no fimilcm,tuminteftiniimIongum,tenue&ad cxitumvftp vniforme, Cor artcrfarpoftrema: 
adhaeret exiguum,fed longum 8C renum fpeciem refercns: quamobrem videri interdum poteft 
minus mucroncm fuum dfrfgere ad pedus.Pulmo deinde adnetfftur fimplex,fibrofus, fiftulo- 
fus,praelongus,longeq$ a corde fcpofitus Jecur item longum 8C fimplex:fed lien exiguus rotun 
dufqj vt lacertis.Fel fimiliter attp in pifcibus habetur: natricibus enim adnexum iecori eft,ca:= 
terisfnteftino magna ex parte adhaeret.Dentes exerti omnibus ftmt.Cofta:totidem,quotdfes 
menfem integrum complenafingulfs enim trfcenae. Euenire ferpentibus idem quod pullis hf- 
rundinumnonnulliaiunttoculis enim ferpentumlaceratis fubnafci alios referunncaude etiam 

t 6 lacerris atqj ferpentibus amputatae renafcuntur, Ariftoteks.Haec etiam vis dC natura ad ferpen 
tium nationempertfnet,corqufdem vtfngutturehabeant,fel autemad inteftina,tefticulos ad 
caudam pofsideant:longula fane oua SC mollia pariant,in dentibus vcnenum gerant, ALlianus. 

f Serpcntium oculi parui,Cornarius.Anguibus vniuerfis hebes vifus eft.Raro in aduerl , 0eil ,/ 
fum contuentur,nec fruftra,cum oculos non in frontc habeant fed in temporibus,adeo vt citi* 
lis audiant quam afpiciant,Ifidorus,Serpentium catulis 8t hirundinum pullis fi quisoculose* 
ruat,renafci aadunt,Plinius. 

Palpcbrae funt nulli animantium,nifi quibus St" in reliquo corporepili:fcd quadrupcdibus Vdpefri< 
fn fuperiorctantumgCna,volucribusininferiore: dC quibus molletergus,vtferpenabus, 8C 
quadrupedumquaeouapariunt,vtlacertx,Plinius,Aues &fcrpentcs c^quarcuncpexquadru 

50 pedibus fanguinis compotes ouiparae funt,foramina qufdem narium ante os habent,fed non u 
ta explanata,vtnares appellaripoiTint,nififpirandi officio,Ariftoteles.Pennatoru animalium w 
bubonitantum&otoplumaevelut aures,carteris cauernaead auditum.Similimodofquamige JSJJJ* 
ris atcp ferpentfbus,PIinius» q Dentium aia genera:ferrati,aut continui,aut exerti. Serrati Dentcs. 
pedfnatim coeuntes,ne cotrario occurfu atterantur, vtferpetibus,pifcibus,canibus,c^c» Plin. 
Qufbufdam dentesfunt in os vergentes ne excidant cibi, nullum habentibus retinendi admi* 
niculum:fimiles afpfdi 8C ferpentfbus.Sed duo in fupcrna parte dextera laeuaqj longifsimi, te* 
nui fiftula perforati vt fcorpionum aculei,venenum infundentes. Non aliud hoc efle quam fel 
ferpentium,&indevenisfubfpina ad os pcruenire,dflfgcntifsimi authores fcribunt. Quidam 
vnum elTe eum:cV qufa fit aduncus,refupinari,cum momorderit. Aliqui tunc decidere eum,rur 

40 fufqi recrefcercfacilem decuiTu , dC fine eo eiTe quos ttadarf ccrnimus, Idem. Paulo ante quae- 
dam de ligua ex Ariftotele allata funt, qux huc etiam pertincnt. 

f Ad faporum guftatum ferpentes QC lacertilinguam habcntlongam cYbifidam : atq? ita Uhmu* 
longam ferpentes,vt ex paruo longe protrahi pofsit.Bifida 8C parte exuema capillamentf tenui 
tate eft,propter fuae naturaccupediam : duplex enim voluptas rjs capitur,quafi duplicem fena 
fum guftandi habcant, Ariftotcles.Lingua tenuifllma ferpentfbus eft cYttifulca(bifulca potius 
fecundum Ariftotelem)vibrans,atricoloris,&:fi extrahas praelonga,Plfnfus* Lacertfs 8C fcrs 
pentfbuslfnguaextremaparte pi'Iofa(fdeftoblonga &:exflfsinftarpilf),Plfniu$. Vide in La- 
cer to.b. Lacerta linguam dicf tur habere pilofam.fed non habetrimo funt dentes paruf vt pf li, 
cV eft bffida,ficut lingua ferpentfs, Albertus. Nullum animal fn tanta celerftate lfnguam mo* 

^ uet vt ferpens,adeo vt trfplfcem lfnguam habere vfdeatur cum vna fit,Ifidorus. f v Cum vo- 
racffsfmacfintferpentes,cV longam dC tenuemhabentgulam,fefecp humo excitant , fecp celfas Ga ^ 
8C eredas conftftuunt,extrema cauda nf tentes, vt in aluum procliufor delabatur cibus, Alfan. 
Scrpens collum minime fed proportf onale colli habere videri poteft, Ariftot. Caret pedf bus ge CoD«w. 
nus omneferpentum,vtpifces,Idem.Cauda*prxterhomfnem &:fimfasomnibusfereanfmalf= Pedes - 
busi&t oua gfgnentfbus pro defiderio corporum,amputatae, lacertis 8C ferpentibus renafcun= Caudu ' 
tur,Plfnfus, Serpentes venenumincaudahabere,indeidadosderiuariin veficam quandam, 
qua: tenera cVfragflfs fit,cV quotfes mordent frangatur. Agyrtashanc veficam eis frangcre,vt 
vcfieno careant:fed idem rurfus intra 14. horas a cauda ad veficam illam oris recollfgf fcribit 
Neapolitanus. Animalia quadrupeda nonpennata,quarouapariunt,corticeomnia muniuna Cortex. 

j 6 tur.Cortex hfc loco fquammac fimflfs poteft appellarf. Sangufneum quod pedfbus careat ex 
natura genus ferpentum eft,fdqj fntedum cortfce eft, Arfftoteles. Qtise anfmal pariunt, pflos 
habent: quae oua,pennas autfquamas aut cortfcem,aut teftam,vtteftudines;autcutem puram. 



a a 



DeSerpenobus 



Cojl*. vtfcrpentes,PIinfus. Coftaeferpenti1nistriginta,Plinius. Serpentiuffl dorfum piicium mcre 

r>opm. compleriapertumeft,Idem. Serpentibusnaturaoffiumfpinacea eftpractcrquammagnis:ro<i 

Yulmo. |> ur cnim eorum validiora exigit fir mamcnta, ea dem qua tC viuiparis rationejdem. Sei penti» 

bus S>C pifcibus omnia fimilia i unt,nifi quod pulmo ferpcntibus datus cft, quoniam tcrra vtan* 

*^** tur:pifces eo carent,£c branchias vice pulmonis fortiuntur,Idem.Quidamlienem putantinei» 

fe oua parientibus,itcmferpentibus admodum exiguum, Plinius.Serpcntum pars maxima fel 
toto inteftino practextum habere cernitur, Ariftoteles. Serpentum pars maxima eodcm modo 
fel habere cernitur quo pifces,Idem, Fel ferpentibus portione maxime copiofum cV pifcibus, 

DcM. Plmius.Exta ferpentibus cV lacertis longa,ldcm,Serpentes propter corporis formam quac lon» 

ga eftSt" angufta,fpeciemquocgvifcerumhabent prolixam St" cactcris animalibus difsimilem, l n 
vt quam ad fui corporis opificium quafi formulam cffigiatam fortiantur, Ariftoteles. Serpen» 

Tcjia. tes nulli teftes habent,vt nec vllum animal quod pedibus caret,Idem. Pifccs dC ferpentcs tefti* 

buscarcnt,fedmeatus continentbincs,quidefeptocxorti,latus fpinac vtrumqueperreptant, 

yuhu. coeuntc^ fuperne in vnum,atq$ ita ad oftium cxcremcnti finiunt Jdem.Tendit ferpentibus vul 

ua prolixior,modo corporis exorfa inferius,vno continua meatw, dedudaqj in latus fpinac v* 
trumejj,quafi duplcx meatus vfq? ad feptum,in qua oua ordinatim gignunturj &C cdi inde non 

yefics. fingulatim fed ferie contincnte [folent, Idcm. Serpcntesveficacarcnt,vtctiam cartera quac 

penna aut fquamma aut cortice intcgunturcpracter teftudinem)tum proptcr humoris afiumptl 
exiguitatem,tum quia quantu excrcmenti contrahitur,in ca ipfa(fcilicet vel pennas vel fquam 
masvelcorticcm)infumaturpercarnemlaxioremdifflatumoYeuaporatum,Idem.Libethicad *.■,_ 
ijccre dcfcriptione fcrpentis, quam Io.Gregorius Macer Szepfius poeta optimus , qui ferpen* 
tem diftecuitjfua manu adDodorem Gefnerum fcripfit anno i c6a. quac fic habet. Anno ifc?» 
Serpcnsfatisgrcfliis , longitudine femiorgyialij cum in gramine recubaflem, iuxtame co!« 
lum efferrc,& ftrepitu accedere coepit,quem ego interficiens ligno fortiter affixi,6Y cutem prf« 
md fatis afperam detraxi.Erat inter cutem &C carnem fubtilis fcd pinguiufculamembrana,qug 
tamcn cum ipfa cute defcendit.Vbi ad locum cxcrementi,qui fub aluo eft, ficuti &C in pifcibus, 
excoriando ventum eft,grauifllfmo odore facces humana cxcremcnta fupcrarimt.Detracta cu* 
te membra interiora ftatim patuerunt:que, cum colligerem,partim auibus partim pifcibuscom 
munia efle,quacdam & propria ferpenti vidcbam. JNam trachea arteria longitudine quatuor ^ 
aut amplius digitorum paruis cV gracilibus circulis tornata ad pulmone defccndebat , cui cor 55 
& veficula fellis adharrebant. Poftealongofatisdudhiinformamhcpatis Lucrj pifcis cius he« 
par extendebatundeinde abdome fiue pinguedo candida cYfatis fubtilis,longitudine dodran» 
tali hepati 8£inteftinis adcrat.Inteftina a faucibus vfque ad excrctionis locum more inteftino» 
rum pifcium defcendunt.Infra hepar vtrinep iuxta intcftina neruofa vena longo dudhi defcens 
debat,cuiadcrantinha:rcntia oua,ita quidcm pelliculis albis teda, vtin gallinis videmus, fed 
(Itu diftindra,quod longo ordine ducerentur:numerus in quolibet latere erat triginta cV duorS 
ouorum:linguabifida acuta,fed non vcnenata quantum potui attendere.In corde itacpcVpul* 
mone &trachcaarterfa,cumauibusconucnit.In hepate,inteftinis & abdominccumpifcibus, 
in loco vcficula: fellis & ouorum difpofitionc ab vtriftj diffidet. 

c 4^ 

sMm, Bx fjs quac linguam habent 8c* pulmonem alia longum fibilum edunt, vt ferpentes, Ariftote 

les.Ouaparientibusribilus/erpcntiOuslongus,tcftudiniabrtrotus,Plinius,Quodftridentvlu 
lanrcj» ferac,quod fibilat anguis,Lucanus.lib.6,/3o/£f<:rtAae«oMd eftimmenfum fibilabat,Apol 
lon.aeferpentecuftodcvelIerisaurei. f Serpentespollent tacftu, Ccel.Rhodig» f Cura 

Cikm. ferpens adfeducendosprimosparentesnoftrosdiabolofefeorganum pracbuiflct, Deusdixit 

ilIi:Quoniam hoc feciftijmakdidus es prac omni iumento,cY prac omni beftia agri : fuper ven* 
trem tuum gradieris,cYpulucrcm comedes cuntfis diebus vitactuac, Gen.j.Serpcnti panis erit 
pu!uis,Efaia:65*.Lingentpuluerem ficut ferpens,Michcac 8,Serpentes omniuorifunt,vt &C re* 
liqua cortice intecTa animalia.Nam &C carnem edunt &C herbam, Ariftotelcs. Cum ferpentes 
carniuorac finr,quicquid ceperint fucco exiufro rcliquum totum per meatumfui fcceflus emit- S% 
tunt.Accipit ferpens vndelibct quod datur,fiuc auis fiue bellua:oua etiam deuorat,fed cum ac 
ccpcritrcducit,c^vfcpc6retrac^af,quodpartemnaduspoftremam e diredo conftituat, tum 
colligit fc,in brcue^ contrahit,vt quod inditum fupra tcnetur,in vnum extento corpore dedw 
catur,quodpropterea itafacir,quiagulamtenuem habet 6Y linguamjde, Serpcntes pinguef- 
cunt ouis,fpe<ftanda quidem draconum arte. Aut enim folida hauriunt, fi iam fauces capiune, 
qutedcinde infemctconuohitifranguntintus, atq?itaputaminaexcutiunt: aut fi tcnerior eft 
catuliadlmca;tas,orbeapprchenfafpirac,itafenfimvchementercppracftringunt, vt amputata 
parte ceu fcrro,reliquam quxamplexutenetur,forbeant, Similimodoauibusdeuorausfoli* 
dis,c6tcntioncplumas & ofla reuomunt,Plinius.Serpentes infeclis omnis generis vefcuntur, 
Bellonius.Cibus ferpcntumfeptcntrionalium arftatcherbac,carnesot"auesfunt,quarumpcn a 6» 
nas cVplumaspofteaeuomunt:demumfipofllmt, hcbC vinumvelmodicam aquam bibunr, 
Olaus magnus» © Serpentcs omnium maxime animalium vcl cupediae dediufunt:fcd dcfi* 

deriuin 



In generc C. Lib. V. 5 

deriumijs quoquebibendi cxiguurr^&reliquisquibus pulmo fungofus eft,qualem omnia ha 
bent quac oua pariunt,& quibus par um fanguinis efLSerpentes vini incontinentes eriam funr D 
proindcviperasaliquivinocumficfrilibusadfepes difpofitovenantur: ebrixenimcapiuntur' 
Ariftot.Serpentes,cum occafio eft , vinum praecipue appetunt , cum alioquiexiguo indiseant 
poru,Plin.Serpentes omnes dekdtantur vino &C facile ingrediuntur vafa vbf fit vinum , quod 

5oftmodum venenant,Mercurialis.Serpentumgeneraomniabibcre, vbtfintaquac, patet ex 
LrchemoTiCadmihiftoria,Scaliger.Serpetes,lacert? 5C fimilfa.quod finepotu viuerepouunt 
nulli dubiumeft. Afros haee anfmalia,fn ea parteAfricae in qua nunquampluit,onummandere 
affirmareaiuncquivelapudnos vermisquidammulripesaterc^gignitur, fcfe in orbem con. 
| • uoluens:hunc aute locis illis multum admodu nafci,naturacp efie humidum narrant, Theoph. 
Diu QC ferpcntc* 8C phalangia viuere pofliint fine cibo, Ariftot. Eaedem minimo Sc pene nullo 

ci1aovtunmr,cumanVuanturmcluf3;,ficutarandquo<^alioquifuc^uviuentes,Ideonullum 
tnteritfameaut firivencnatum:namneq3caIor,his,nequefanguis,neqj fudor, qineauidftatcm 
naturalemfolaaugent, Plfnius. Serpentes decem menfes fine ctob vfuerepoflitnt,modoalt. 
Cjuando paulum aquae illis praebeatur,Bellonfus.Si ferperates calidi funt qui fit vt integros tres 
aut quatuor menfes,ideft,totoillo tempore quo delitefcunt,abfqj cibo viuuntC Annon infer- 
pentrousidquodinqufbufdammuHeribus vfuvcnit, quaecum plenae firit humore pftuftofo 
S>C craftb , &calorem naturalem (proportfonetamenhufchumori refpondentem) valde im» 
bccillum habeant,longo tempore abfcp nutrimeto deguntcAnnon haec eft ratio , quam omnes 
i t philofophi de ferpentum cibiabftinentia omnimoda protulerunt fOb hoc natura illis carnem 
cV pellemfolidiore&erafsioremfuppedfrauit,necalor nariuustamfarilcinillis euanefceret, 
fedineorporepermancns , vitae pabulumpracbcret, Greum.lib.i,devenents. «tf Serpentcm Smm 
apcrrisocuksdormirefcribitPhileshisverfibus; umm, 

n-7r«« Kfi&iVcflH^ /toei mXit /3AiT*r, 

'dpg n *$ 7*7ȣ, vjj $vuS aJuipm Ata>r; 

iSiTrJwrw $ n ^A«mv« rut Ofxfxdrat 

afM» «w3s ^m»»©* umActripu 

tyvpQvr&&rott; > d(fio i Bfpct / t t rdc.z6'pmc. Weft, 

Qitomododormie, &fmttlttrntr* yidetnr, 
| # ' Strptns & lepus & dnimofits Ito? 

Ciratmttgitur tnim chUmn oculonim 

AIia Muadsm tunitd molliort 

Cujioditnttipfis pupillas } ytlut dioptrdt. 

Serpentesdormiturifacpecaputinflmumbubuluminfcrunt, rcliquam corporis partcmnon: 
putant nimirum caput tutum fore,Incertus. 

<f Serpentemilercus vt plurimumbeneoletpropter ficcitatemnaturalem^unt Kquibus vomtt extre* 
fpiritus procul adeo reddct vt Mofchus videatur, atq> hf in Orientali India inter Calccuthum mentorum 
tV Canonor , Cardanus de fubtil. f Loca in quibus vt plurimum inueniuntur ferpentes, kirim ohr. 
funtcaulae,cafaerufticae, &fcopuIi,autexiguacvalles,colles,prataquxpropelucos frfyluas Loct r in 9 "' te 
g caeduas funt,Greuinus in lib.de venenisJn odoriferis fyluis ferpentes,fiue ferpulas , vt vetcres '" 1 ** tttHrt 
loquebantur , reperiri frequtntifsimas traditum eft & fcribit biblio thcces 4. Df odorus, Csrf. ,j 
Rhodig.Videtur(h'cetrar6)mirumfpedaculuminAquiIone,quomodoprofundefubradicis' p 
bus arborfs betulinac manent ferpentes : quorum multitudo fuo afflatu calorem in radicibus \ 
excftat,vt folia huius arboris femper durante hyemc viridia permancant.Quocfrca gens natu» j 
rae fecreta ignorans, arborem facram putat,quafimagnonuminiconfecratam. Nec multum t 
difsimfle aflcrcre videtur Solinus cap.40. in quadam Afrfcae gleba non fine miraculo tucum I 
virere vndies fecus agris arcnribus. Hyeme tamen in cauaris arboribus , vel rupibus ferpentes 
latent,pro cibo fomno vtentes, Olaus MagnuS; 

f Scrpentcs menfibus quatuor frigfdffsfmis Iatenr:necpcr id tempus quicquam come= utcnthyemr 
*» duncc«teracquidemferpentcscaueraasfubeuntterrar,fedviperacfubfaxisconduntur,Arifto 
teles.Laribulis teguntur,Lacertus,Salamandra,Teftudo,Cr.ocodilus, Serpens, Plinfus. Ser- 
pens latet hyberno tempore.acftiuo prodit,Textor.Serpcntas quemadmodum qusedam alia a» 

nimalia natura fr igida,vbi hyemem appropinquare viderint,in cauernis fuis ferecondunt,ibi- 
queper quadrimeftre fpatium,quod id tempus fere odlnium fit frigidifsimum , habitant femi» 
mortuiveluti,quoufquefolaeremexcalefaciens,f«um^ calorem omnigeneri animantium 
communicans,eis nouam quafi vitam reftituit, Grcuinus. Sciendum item chias (^«a«) dici fer- 
pentum latibula : vocant SC p<At8c,CaeI.Rhodig. Latere fapentes diu poflimt exiguo contenti 
ctbo,quodnoruntrirculatorcs quieosinpixide Iignea cacumferunt commodifsime modico 
furfure appofito,Cardanus. 
$ 9 8erpenteshyemenonlaedunt,aeltatepefsimi,Ga!cnus. Tutoferpefls eriampeftifera tradta Uytmriun***' 

Nur,dMm riget frigere:non defurit tunc illi venena, fed torpent, Scncca,epift.c.Per a ftatem fer* *f*^J?** f *" 

■ ' ximenixi. 



Dc Serpentibus 



pentcs ma-xfme fub canfculac feruore cum vehemcnter arftuancfurorem prcr fe ferre videnturjr 
adeo • Vt ne extguo quidem momento quieicere pofsint,Galenus de locis aftecftis,iib.i. 
Vi4tu** ftigldi ^f Scrpentes omnestaAuquamfngidifsimi effe perhibencur,lncertus,Serpenubus neque 
/**• ca1orcm,nequc fanguinem nequefudoremineffe fcribitPliniiishb.iQ.cap.7z. Galenus item 

lfb.de Ther.adPif.S. manifcfte creditferpentes omnes effe frigidi temperamenti. Idemfentit 
Rafis.jf.contin.j. Contra vero Auicenna &.quartirrad.3.cap.ii.miraturinuenros effe homt* 
nes qui crediderint ferpentcs eflefrigida: temperaturar. In ijs quos Gallia profert maximum 
tneffe frigus experimur,fimanibustrac?renrur,idc^inmediacciama?ftate; quod bona fideaf- 
firmare poffum,&c. Greuinus, in libro fuo de venenis cap.i.vbimukis rationibus oftendit dC 
probat ferpentes natura frigidos effe contraMattheolum qui contrarium affirmare viderur. i 
Eandem fententiam confirmat Mercurialis lib.ide morbis venenatis dC venenis his rarioni- 
bus: vnaeftquiaomnesquivenenantur aferpentibus , frigore quodam mirifico ftatim ten* 
tantur:alteraeft,quiaha:canimalia, vtdicebat Arift0t.5e.de hift. anim.latent quatuor mcn.* 
fibus in cauernis non aliacatione , nifi quiacumfrigidi temperamentifint,nonpofliintfufti» 
nere aeris frigus,3C proptcrea inlatebras tcrrx vbi calor eft,ferecipiunt:tertia eft,quod fi fum* 
maxftateferpentesomnestracfrencur, nemoeftqui fenfu ipfo nonexperiatur, harc animalia 
fummefrigidaeffe:quarta, cum omnis animaliumealor fit in fanguinel6catus,exiguo autem. 
fanguine pra:diti fint ferpentes,quis non vi^et eos neceffario frigidos effe i HadTenus Mercu= 
rialis. Scrpeatum vda funt corpora , adeo vt quacunqj eunt,viam humore defignent, Ifidorus. 
VLotvs. ^T Conuolutim ferpere dicitur ferpens , a Galeno de anatom. adminiftrat. libro 6. 1. \ t 

%'iXvajj-S.Srcuf de ferpentum &C vermium motu dicitur qui Me in arcrum colligentes &C pofterio» 
.... ra attrahentes,progrediuntur.Quod eleganter Virgilius exprefsitde ferpenteloquens, tracfru 
fe colligit anguis. Thef. grarc. ling. Dc fjfdem dicitur etiam \?m «v, id eft, ferpere,8t" E*AD^,id 
eft volui &repcare. Quse pinnis aut nonantplius binis autnullis , vt ferpentes, vtuntur,quas 
tcrnisea quoquenotisnihilominusmouentur,flexus enim quaterni hisagunturautbinicum 
pinnis binis, Ariftot. Deus ferpenti poftquam mulierem decepiflet, dixit;quia fecifti hoc,mas 
ledictus eris prae omni animali. Super ventrem ( feu pectus ) tuftm gradieris, cVc. Gcnefis $* 
Veftigiaferpentumtaliafunt, vtcum pedibuscarerevideantur, coftis tamen & fquamarum 
nifibus crepant: quas a fummo gutture vfque ad imam aluumparili modo difpofitashabent, 
Squamis enim quafi vnguibus, coftis quafi cruribus innitunt ur. Vnde fi in qualibet corporis j a 
par te ab aluo vfque ad caput icfr u aliquo collidatur , debilis reddita cur fum h sbere non pofsit, 
quia vbicunque idus ille inciderit,fpinam foluit, per quam cofiarum pedcs $c*motus corporia 
agebantur,Ifidorus.Serpensnonexcenditurnifimoriens,Evafinus.Serpenteseodenatantmo« 
do quo in ficco reptant, Ariftot. 
Ortm. , ^T Anguem exmedulla hominisfpfnce gigni,accepimus a muln's,Plin.Homfnfs mortui fpf» 
nxmedullam putrefcentem in ferpentem conuerti aiunc , excrfric^ feram , &C ferpere animan- 
tem immanifsimum ex manfuerifsimo. Atque bonorum honeftorumcp hominum reliquias 
rcquiefcentesnonmodo quietem pro pranuio, fed etiam eorum animas bona, quar cottes atte» 
ftata funt a fapientibus, habere, malorum vero hominum fpinas pofte vitaexcerTum talia 
monftra parere. Ac id aut eft cocum-fabulofum,aut fi adhibenda ei fides fic, prsemium mco iudi» 4» 
cio dignumfuis moribusmalusrcculerir,quiferpentispaterefficicur morruus,ALlianus. Ser» 
pcnces ex hominum cadaueribus medfjs medullisgigni, ficuc apes cx bubus gignuntur , ex 
equisfuci,exafiniscrabronesfcribitPlutarchus, Tcxtor. Ex humanocadaucreferpentem 
^igni cradiderererumnaturalium fcriptores,Pierius.Sunt quar cum claufo putrcfadta eftfpina 
iepulchro,Mutaricredanthumanas anguemedullasjOuid.lib.i^". Metamorph. 

In ALgypto mures ex terra &C imbre nafcuntur , &C in alrjslocisranaeferpentcfcp 8C fimijta» 
Macrobius. Auicennaafleritferpentesexmulierumprxcipuecapillisconcipi,qu6dprodua 
«frioresfint, humediorescpnatura, Carl.Rhodig.Nicmder inTheriacis arbitratur vcnenata 
morfucp oblardentia ex Titanum fanguine , hoc eft Typhoe/ effcconcepta Acufilaus autem 
fcribit idgenus animaliaexTyphoniscruorepropagata. Apollonius veroliliodiusin Alexan c 9 
driaeconfticutione, ex Gorgonis guctis fanguine ftillantibusjdem. Virgilius fimeta fubdio 
concauoloco, cVquihumorem colligat, ftramento intedta,ne in folearefcant,palocroborc 
depaclo fiert iubet,ita foreneinnafcanrur his fei penccs,Plviius. 
Coitui. C Q. 11 ^ pedibus carenc,& longo func corpore,vc ferpenres &C murenac, ijs coftus cfrcum- 
plcxu mutuo fupinarum partium agfcur.Ec quidem ferpentes ita circumuolutar fibi ipfse cohae 
rencvc vnius ferpenrisbicipicis corpus cotum efle videatur, Ar sft.Coeunt ferpences complex« 
mutuo,propter inepcam fui corporis formam ad applicandum. Cum enim exigua quadam fut 
parteconiungantur^nequeuntpraMiimiaprolixitaceadaptarijciimc^membrisjquibusamplc- 
clanrirr,careant,profjs agilitate corporis vtuntur, complexuc^ mutuo feie obucluenres expc- 
diuntVeneremjdem.Rurfusinterreftribusoua pariuntferpentes. Coeunt complexu, adeo 6» 
circumuolutxfibiipfa:,vtvnjexiftimaribicepspofdt,Plin.CMmmterfecwuacferpentes,odo 

rctH 



IngenereC.Lib.V. 



*o 



rcmexhalantgrauiTsimum, Alianus.Serpentes cY pifces teftibus carent,fed binosmeat 
tinent,qui fcetifico femine cum coeundi eft tcmpus implentur, & lacteum omnes cntitti u tb 
morem.Colligunt hi ktc tn vnum caput, quemadmodum in auium ? en erc vnitur quod ( 
at.Hoc ergo inferitur atqtte in locos & receptaculum rcnditur fcerninarura, Arift, tf E -'- 
dum aliae animal pariunt vt vfperae & cartiiagineataliaeouum, vt pifcium genus ac ca-terile - 
pentes,Idem.Ca:tera:ferpentes(prxter viperam ) oua pariuntforis cbntexta aamoniiis ideff 
ornamcnti muliebris,quod ambit collum,fimilitudinem,incubant qua: pepererint,in terra SC 
fcetum fequenteexcluduntanno,Ariftot,Pknius. f Murjenasin liccQiktoreelapfas vulgus 
coitufcrpentumimpleri putat.Huius opihionis fuit Oppianuslib.i.Alicxitic^r.Plmiusfcrfbic 
I Licinium Macrum tradere murenas tantum fccmmini fexus efie & concipcre e ferpentibusjob' 
id fibilo a pifcatoribus tanquam ferpentibus euocari & capiJd etiam D.Ambrofius &comnl u 
res antiquorumtradunncuiopinioni Athenseiis refragaturauthoritate Andrc» , quidelifs 
quae falfb creduntur,lfbrum cdidft, P.Iouius de pifcibuslib.t, Vidc plura in hiftoria Viperar» 
C Sunt in Afia genera ferpentum, quos ore parere hominum opinione receptum eft, Alcfa 
tus,forte de Amphisbama intelligft, 

^ Anguinafenecrus,fiuevt Pltniusnbminat,Vernatto,ferpentium extcriorfimflismcm Se ,^ 
branaecutis,quamprtmovereinterduoslapfdes,velalfashuiufmodires exuunt, vufgb Gev« v •'• 
man.vocaturcmfcbkttScnbrtutcx-fchl^ g te«. 

Latfne,Angufna pelIfs,Senectus:Spolium vel exuuise ferpcntis. Arabice Geluc vcl genlut, i& 
eft corium ferpentis,Syluat.Fulcalhaileb fpolium fcrpentis,Idcm.IcemAlchalha & S§achalh? 
ie,Italfce Spoglia delle ferpi:Hifpanice Pelle dela culebra, MattheoIus.Reuircfeunt ferpentss 
pelle fequeftrata,quam nunc fenf um nunc fenectutem appellat Plinf us,Lcbcrida Grarci. a *u* 
thor tamen lfbro tertio eft Strabo cuniculos a quibufdam Lcberidas dici. Angukim porrj co 
rium dixit Callimachus in Hecale etiam Sy phar, Ccel.Rhodig. Nonnulla exns qua; corid ■ 
turexuuntid quod fcnectusvocatur:quodcutis vkimaeft cYprimiortusepcrniJum. ' 



autumno.Vipera ettam exurt tam vere quam autumno.Curn fcrpens exuereincipit,ab oc ulis 
j primum detrahiaiunt,ita vtobcaecari videaturijs quiremnOninteHigunt,tumcaputexuitUi'; 
glabrumenimhocomniumantequamreliquum torpusapparettattgvnafetenode cVdiefr* 
nectus tota exuftur,a capite orfa ad caudam , cV cute akera intus fubnafcente ipfa rcmouetur. 
Vt enim fcetus inuolucro fecundarum,quo contcntusprodierit,exuitur: iic ffta fenecrute de= 
tracta renouaturjdem, Angufshybernofitumembranacorporfs obduda,fcentculifuccoim- 
pedfmentumuludexuit.nitidufcjj vernat.Exuft autem a capiteprfmum,neccekriusquamv* 
nodieacnocrejreplfcansjvtextrafiatmembranxjquodfueratintusjdemhybernalatebravi^ 
fu obfeurato,marathro herbx fefe affricans,oculos inungit ac refouet.Si vero fquammte obtor 
pucrc,fpfnfs iuniperi fe fcabit,PIinius. Ineunte vere,cum fenecrutem ferpens extjerit, tum e* 
tiam vifus hebetudfnem,tanquam oculorum fenecfrutem,abrjcf t:quo ex morbo,admotis ad ma 
- rathrumoculis,lfberatur:namexeiushybernain latibulis obfcuris manfione,oculos hebetes 
cVpraeftrictosfrigorfbuscalefacfensmarathrumpurgat , atqj acres&acutosefficft>AVifanus. 
Serpentes vereienecramexuunt,&:deguftatofceniculovelociores acperfpicacioresfiunr,Ni« 
cander. Vanum effe opinor canis ortu angues candfdos membranam exuere,quoniam neiu 
truminItah'avifumeft:multoc^mfnuscredibile fntepidfs rcgionibustam feroexuf, Plinius. 
Neqj verctantum exuit anguis,verumetiS autumno,& pro locorum temporumcn conditione; 
jeftateetiam AriftotelehocalTerente,licetid abncget,Plinius Pierius.InSeptentrionetempo* 
rcverisfricatfoneferpentescutemexuuntfnterfaxa, Olaus magnus. Senectutcmfcrturfer- 
penscxuere,quodfnanguftoforamfne( cuipervfm fefmpenetrat ) veteremdeponatpellem, 
Textor.Ob ficcitatem etiam aridacutfs exuitur vereab ipfis,vocantcj$ fenedam. Contingitc- 
f nimillfsquodcVhomtnibus elephantiafilaborantibus,fcilicetvtexvapore corrupti humoris 
cutis ficcetur 8C eleuetur.Ob id vere exuuntilla diuturna fame ficcatf,Cardanus de fubtiWer 
natfonem ferpentum non tam.eiTe pcllem quam fordes quafdam in corpore mufci inftar collea 
das exiftimat Greuinus hb.t.de venenis.Fcenfculum nobflitaucre ferpentes,guftatu (vt dixi- 
mus)fenectam exuendo,oculorumcp aciem (ucco eius reficiendo,Plin. Vifum longo fitu amif» 
fum ferpens fceniculo recuperat,Textor.Foeniculum illud quo ferpcntes affricant ocu!os,illud 
ciTe fceniculi genus exiftfmat Mercurfalfs lib.i .de venen.morb.cV venenisjquod Florentini ap 
pellantbaccatum,atq? pro venenato habent. 

D. 

6e Serpens eratcalidior omnibeitia agriquam fecerat Ichoua.Gcn.j. Eftotepradentcs,fictic r , r„ 
ferpetes.Matthuo.Ioh.Tzetzes Chil^.cap.i^j.hocfenfuhxc verba aDomino prolataaicjSer- a:h : .ti< 

"« 4 



DeSerpentibus 



«ate capita veftra,quemadmodum ferpens qui infidijs petitus vapulanfcp ad mortem omnimo 
do caput fuum abfcondit,fic nos a tyrannis dC imprjs cruciati,caput fcruare mihi,fi'de vcftram, 
CCncDeumncgetis vfcgadipfam mortem.Poteritpractereaaliquis rhetoricehocdicrum illu* 
ftrando,feruanda iubere capita,hoc eft auth ores(Au0cWa<) 8C dominos noftros, nec ilf os deci» 
pere aut fallere dolis facrilegis.Hacc Tzczes.De afturia ferpentis paffim a fcriproribus hoc ad« 
ducitur,quod petitus totum corpus obijcere per iculo f©leat,modo caput illacfum feruet , qUo 
fcruatOjtacile eriam lacfus curatur,Fagius.Idemin exegefi fua fuper prioracapita Genefeos«4. 
cap.Quidam Hebraeorum dicunt,ferpentem primum rcSto corpore mcefsifle,atquehumanis 
aftedibus ctiam pracditum fm'fle,indecp aftutia cuncTa fuperafle anfmanria.Serpentes quidam 
obid putantdici fapientcs,quod longiflime cernant.Dracones certe Grxce a £ipx.m vocantur. ••' 
Hacc illc.In naturalibus bonis,quac nobis &C irrarionalibus animantibus vidcmus efle commu* 
nia,viuacitatc quadam fenfus ferpens excellit. Vndc 8C legitur in Gtnefi; Serp ens autcm erat 
fapientior omnibus pecoribus terrac. Dicit autcm Plinius,Si creditur,quod ferpentis caput e* 
tiam fi cum duobus euaferit digiris,nihilominus viuit. Vnde 8C totum corpus obijcit pro capi» 
te ferientibus,Ifidorus. <[ Animanrium aliac funt illiberales,perfidar, infidiofac& vt ferpen» 
tcs.Ariftoteles.o/juxpo^evusc xaKOhfxdA^et^toifxotty Ifktf&ykoiyiy $ o/o<p«5 toj«to/, id efr qui paruis 
funtgenis,ma!i&maximc crudelcs 8C infidiofi funt. Serpcntes cnim tales funt. Adamanr. 
f£ Implacabilem furorem diuinae literac pcr ferpentem voluminibus implicatum, 8C qui lin* 
guis micct ore trifulcis(ita enim dcfcribitur irritatus^expreflere.Pfal.jS.Furor corum ferpenti- 
nifuroris inftar,&c.Incomparabilis porro cft in angue furor,qui fimul ac fc lsefum fentit,ita ve *• 
fane furit,vt nunquanf abfiftat,donec venenum intulcrit,aut prae rabic cxanimetur, vt ait Eu- 
thymius,Pierius. 0[ Quin &C affetfus indicia funt etf am in fcrpentibus immitifsimo anima* 
Jtoffr. liumgencre,Plinius. (£ SerpentiumouaaiuntimeCTaignfmatrcmadfcetiameminusodo» 
re alleclam vocarc. Id Funckius iurat feLoftorfij vidifTe,cum ouum vnius in fornacem proie* 
«Sum eflet,mox matrem ipfam cum fcftinarione accefsifle fibilantem ( odore nimirn perccpto) 
&. fornacem ingrcflam effe,licct aftantibus ad eum quibufdi viris,a quibus parrim bacufis oc« 
cifaeft,partim ignelacfa.Dubitari pofsit^an hoc per ropynv accider/t,an quod odore illecTafuc* 
rit.Nam cValioqui fertur,fi fcrpens vratur,in fylua alicubi,alios etiam acccdcre.fiuc fibilo tan» 
Serptntupr** tum,fiue etiam odore alledros. <Jf Canesjboucs/ues^capracjferpcntescVbeftiacalixcumim» 
[rnjis, peftn, pcndcntcm peftem,tum vero terrae motum,& coeli falubi itatem , dC frugum ferrilitatem prar* t* 
ftmfcyrititn, fentiuntfnecjj tamctfi ratione carcht,ab corum quac fibi aut falutem.aut pernfciem afferre que- 
cre " unr,intelligentia aberrant, ALlianus. Quinep ante diebus quam Helicc funditus euerteretur, 

qui m ca crant mures,muftelar,ferpentcs dC verticillac , cacteracf eiufmodi ex eo Ioco exierunt. 
Idem. 
iymptthu c» Serpentiummorfusnonpetitferpcntes,Plinfus,Textor.Sediamfcrpcntummaiorconcor« 
4i]s animnti* dia,fciliect, quamhominum inter fe,Iuuen. Sat.ic.Serpenscum vulpcamiccviuit:amboenirrt 
caueinisgaudcntjAriftot.Cummonachi quidam fubinde aegrotarcnt,nec malicaufam iHtclU 
gere pofient,audiuerunt tandem a r uftico operario,qui catum monafterrj cum ferpcnte ! uden* 
tem viderat.Non erat aute letale hoc veneng , quia lactitia ferpenris ex Iudo veneni vim remiti 
teba^Necmirum,cummuresetiamcumfcrpenribus colludant.Pongettus. Mira refcruntur 4* 
dc anguillis,quomodo a fcrpentibus audiantur &C Iiberentur.Qiiidam monachus narrabat ta« 
lem hiftoriam:fe cum puer cfiet voluifle anguillam magnam in quendam locum deferre .* cum 
autem in quandam fyluam vcnifTct,anguillam fibilaflc, acftatim aliquot fcrpentes fibilo exci» 
tatos accurrifle,fe vcr 6 cxpauefaclum fifcellam,in qua crat angu illa,dep ofuiffe , ac inde aufu* 
gifle:cum vcro mox reuerteretur.ac fifcellam dcnuo aufcrre vellet , anguillam non fuifle am« 
plius rcpertam,cum tamen fifcella adhuc benc vin Aa QC claufa cflet.Hacc facpe retulit nobis D. 
Rodolphus a Vuilmonachus Capdlenfis:an fibilenttamen anguillac,nefcio, cum pifcesmutf 
(Tnt:fortaflisferpentes fibilantes tantum audiuerat.Similesfere fiue hiftorias fiuefabellas mufc 
tas audiui, Incertus.Foeniculum anguibus gratifsimum , Phnius. Hedera ferpentium frigorl 
gratifsima , vt mirum fit vllum honorcm habitum ci , Idera» Hedcram amant ferpcntes, S* 
Textor. 
,K*tip4thU Deus alloqucns ferpentem.poftquam hominem feduxiflet, inter alia dixit, Ponam fnimf- 

cm bmint. clt ,- as mtrr tc g^ ipfam mulierem 8C inter femcn tuum ££ femen eius: ipfum conterct ribi capttt, 
BC tu contcres ei calcancum, Gencf.j. Hoc fimpliciter fignificat, hoftilc fempcr fore difsidium 
humano gencri cum ferpentibus,quale hodieccrnitur.Fit enim arcanonature- fetvfu vt ab ipfis 
abhorreathomo.Proinde quod quibufdam ferpentes funt in delicijs intcr prodigia reputandu 
eft.Cactcrum talcodium fore dcnunciat, vt fibi vltro citrocB molefti fint : ferpentem hominibus 
Jnfeftuai fore,8t* homines vicifsim perdendis ferpentibus foreintentos. Serpentum genus ho« 
mini eft inimicum.Eft cnim vctus mterillos 8C nos difsidium,cV irreconciliabile,futurumcp do 
necmeminerimusilliusinaufpicatipomi,Erafmus. f Fauorabilcvcrbumlfidorusdenatu- 6« 
rafcTpcntvtmprofm>qu6dhemin«n nudum^dormientem nunquamlacdant: idcR mihi in 

pucriuft 



In genere D. Lib. V. 5- 

pum^a&adolefcentiaferpentibus finelacfionefacpifsimecongredienti contigit, OlausMas 

^nus. C AdprfmosortusBuphraasquacdamferpentesnafcunturhoroinibusexternis,non o^m^- 
ittmindigenisinimicifsima:^^ 

angues circa Euphratis maxime rtpas,dormientes Syros non attingunt:aut etiam fi calcati mo n» innoxi},^ 
mordere,non fentiuntur maleficia,alijs cuiufcunque gentis infefti , auide dC cum cruciatu exa* '«"* vcr ° «* 
nimantes:quamobrem &Syri nonnecanteos,Plinius. Quaedam animalia innoxia indigenis, ^' 
aduenasinterimunt,ficutferpentesparuiinTiryntho,quosterranafciproditur,Idem. 

f Omnibushominibuscontraferpentes ineft venenum , feruntcR itfasfaliuavtferucntis Salmahommk 
aquae contatfum fugere.Quod fi in fauces penetrauerit, eriam mori , idcB maxime humani ie* f'rpentihw exi 
iuni oris,Idem. Ophiliusfcribitferpentesrumpi,f?quis in hiat3earumexpuat,Idem.Eftvtiq* '***• 
vtferpens.hominis quae tatfa faliuis, Difperit, ac fefe mandendo conficit ipfa,Lucretius. AnS 
maduertendum eft naturam oftendiffe nobis ieiuni hominis fputo ferpentem necari pofle. Cau 
famphflofophiperfcrutantur.aiuntcpfierihocobmagnamintervtrumcpanimamcontrarieta 
tem:Serpens fiquidem frigida dC ficca eft corporatura, homo autem calida dC humidarhinc al* 
terum alterius vifu taduep exhorrefcere, humanoqj fputo tatfum anguem arque fugere , ac fi 
feruertteminaquam incidilTet.Id fipenetraritinfauces.etiam extingui,Pierius. Serpentes fa=. 
fiua hominis interimit,Caclius Calcag.lib.i. epiftolarum. f[ Troglodytarum genus homis ^^ 
num.quodexhabitandi&viuendirationenomenduxit', ferpentibus idcirco formidabile eft, ferptntiLfof 
quod eas huiufmodi hominum natio exeft, ac in cibo confumit, /Elianus. C Crates Pcrga» midabilcs. 

t menus in Hellefponto circa Parium,genus hominum fuifle tradit,quos ophiogenes vocat,fer= Df ? f yUi ? M< * r 
pentum icfrus contaduleuare folitos,&: manu impofitavenena extrahere corpori. Varro etiam ^f F ^ po * 
nunceflcpaucos ibi,quorumfaliuaecontra ifim ferpentummedeantur. Similis & in Africa WmZrSt* 
gensPfyllorum fuit,vt Agatharcides fcribit,a Pfyllo rcgedi<fra,euius fepulchrum in partc Syr ferpenttbm tn* 
tium maiorum eft.Hor um corpori ingenitum fuit virus exitiale ferpentibus, vt cuius odore fo« »"« <• 
pirent eas.Mos vcrd liberos genitos protinus obfjciendi facuifsimis earum,eocR genere pudici» 
tiam coniugum experiendi,nonprofugentibus adulterium fanguinc natos ferpentibus. Hacc 
gcnsipfaquidempropeinternecionefublata eftaNafamonibus, qui nunc eas tenentfedes: 
gcnus tamen hominum ex his qui profugerant, aut cum pugnatum eft, abfuerant, hodiecB rel 
manetinpaucis,Simfle8t"inItalia Marforumgenusdurat,quos aCirces filio ortos ferunt,&£ 

jo ideo inefle fj s vim naturalem eam,Plinius.Quorundam hominum tota corpora profunt , vt ex 
his familfjs quac funt terrori ferpentibus,ta<fru ipfo leuant percuflbs fuducp modico. Quorum 
c genere funt Pfylli,MarficB 8C qui Ophiogenes vocantur in infula Cypro,ex qua familia lega» 
tus Exagon nomine,a confulibus Romje in dolium ferpenrium conieclus experimenti caufa, 
cfrcummulcentibus linguis miraculum pracbuit. Signum eius familix eft , fi modo adhuc du* 
rat,vernis temporibus,odorisvirus.Atqueeorumfudor quoquemedebatur,nomodo faliua, 
Idetn. Agatharcides dicit,in Africa Pfyllorum gentem eife , & nihil quidem ad viuendi ratio^ 
nemareliquishominibusdifferre, veruntamen cumalfjs natiombusperegrinumeorumcors 
pus comparatum admirationem habere:non enim venenaras beftias qux vel icfru vel morfu ve 
nenum relinquunt,eis quippiam nocere poffe, neque aut ferpentis morfu , aut phalangiorum 

Jjo mortiferis vulneribus vt cacteros homines afu'ci,8t"c. Allianus.Sunt qui dicant,quod quemad- 
modum Pfylli apud Cyrcnaicamreaionem naturalem quandam vim habent contra ferpentes, 
fic et Teutyritac contra crocodylos,Strabo. Pfyllorum corpori ingenitum fuit virus exitiale 
ferpentibus,cxcuius odorcfopirenteas,Textor.|Sicut contra ferpentcs Pfyllis Marfifcp inter 
hominesnatura venenirepugnantiamdedit:fic apibusetiam,vtquamuis venena portantes 
orecp fingentes ipfae nonmoriantur,Plinius.Duratin Marfis etiamnu gens a filio Circes orta, 
quos efle domitores ferpentium conftatJdem.Marfi populi in Italia vim habuerunt naturalem 
contra ferpentes dC venena,Textor,Iphiogenes, id eft, anguigenas populos efle docet Strabo, 
qui obfamiliaritatem quandamcum ferpentibus eorum iclibus medebantur. Horum alios 
inHellefponto, alios inCyproinfulahabftafleteftatur Plinius. AdPariumgenushominum 

*o fuitquosAnguigenasvocauere.&cognationem quandam cumferpentibushaberecredide- 
runt:quorum mares proditu eft,ferpentum morfibus fuifle remedio,fi eos cotinuo anfgiffcnt. 
Audorem gentis heroem quendam tradidere ex ferpente immutatum, vt eft antiquitas fabulo 
fa,Viseaaliquandiuingentemanfit, quemadmoduminCalabria famaeftde fjsqui exproge 
nie fcilicet Pauli appellantunnam 6C hos mederi ferpentu morfibus affirmant,/Eneas Syluius. 

f Terraferpentemhominepercuffbnonampliusrecipit,po2nafcpetiaminertiumnomi« Scrpetilm hn 
ne exigit,Plinius.Iam porro ferpentem,quar hominem interfecerit,Indi(pcrmultis in hanc rem mkidam cxa^ 
teftibusLibyciscY/EgyptrjsThebarum incolis vtentes)dicunt,idcirco fubterranealatebram ***• 
Cquia terra fuis ipfa fedibus eam non amplius recipiat,atq3 quafi gremio fuo m cxilium etjciat) 
ingredi nequiri:fcd poftea errare,vagari,8c:pluribus iadatam miferfjs , jeftiuo cYhyberno fub 

^ dio arrumnofum omne xtatis tempus degeremeqj amplius a coniugibus adiri,neq? ab ifs quos 
ex fe procreauerit,parentem agnofci.Ergo pcenas,diuina prouidentia vindiCe, etiam rationis 
cxpertia,ob cxdes hominum fadas,dependunt,/£h'anus. 



Antipdthid eu 

stnimuntibtK. 
Aeeipitrc. 

ApiU. 



Ardneo. 



Xdfilifeo. 
Buteone. 
Bufont. 
Cato. 

Cttncrit. 



Ceruo. 



14 



DeSerpcntibus 

^j" Accipfrres ferpenribus &vcnenatisbeftrjs mimicifsimi funt: nec enfm fpfos fcrp*cn* 
vllauealiamalabeftialatercpoteft,/Elianus. C Aquilam ferunt vbicunquevideritexalto 
ferpentcm magno mox ftridore oppreflum laniare,& poftquam extracta de vifceribus venena 
decerpferit,adhuc (forte,fuctu) faucium deuorare,& virus quod inerat extingucrc, veneno ca 
lorc deco<fro,Incertus. Ariftoteles videtur dicere vulture cum dracone pugnare,quod non eft 
verum , fed neque aquila omnis cum draconepugnat.Sed quoddam aquilac genus eft paruum 
quodvenatur ferpentem quendam , quidraco generali vocabulo nominatur. Aquila etiam 
cum tyro ( vipera) dC dracone pugnat pro animalibus quae aliquando venantur, dum altera al= 
tcri praedam auferrc conatur, Haec Albertus. 

Vtl^ volans alte raptum cum yulua draconem 
Ftrtaquila,implicuitjj]>edes,atqufVnguil>usk<efiti 
Saucius atferpensfmuofa yolumina terfat, 
ytrreUii^ horrttftjuammif,&fibilat ore, 
^rduus } injurgens:illa haudminus vrget adunco 

Luttanttm roftro,fimul ttbtra vtrberat aiiu Vergilius 1 1 .-fltnefd» 

ALlianus lib.7.dc animalibus cap.37.recitat hiftoriam elegantem de aquila a ferpente tan» 
tumnon fuperata atqj ab homine feruata.Decem,inquit,& fex viri frumentum in area perticis 
cxcutientes inmaximis folis ardoribus , cum ardentifsime fitirent , vnum ex fuis, vtaquam dc 
proximo hauriret fonte,mifer unnls meflbriam falcem in manibus habebat, & in humerisfitu» 
lam geftabat.Vbi veroadfontem venit,offenditAquilamquamftricflifsimecaute^ ferpentc x4 
circumplicatam,iam iam proximamvtftrangularetur, Ineamenim Aquila inuolauerat: ve* 
runtamen no compos voti 8C infidiarum in ea ipfa expugnanda euaferat, neqj pullis efcam at» 
tuleranfed fpiris illius ceulaqueis cfrcumuenta, vicina erat ad pcreundum non ad perdendum. 
Agricola vt viditferpcnte falce diflecuit, SC vinculis Aquilam vnde effugere non poterat,exol 
uit,quomodo aute Aquila liberatori fuo gratiam retulerit dicrum eft in lib. de auibus in Aqul 
la. Aquilac &C ciconia* nunquam nidos conftruunt,quin lapidcs illis imponant: aquila aeritcn, 
ciconia lychnitcn dicuim: proptcrea quod face adhibent,vt oua faetum producant, &f ferpcn* 
tes nidis no appropinquent,Philoftratus in vita Apollonrj. Inregni Morfili montibus ferpen» 
tcs magni in maxima verfantur multitudine,quibus vefcuntur aquilse albse, Paulus Venetus. 

^f Librat araneus fe filo in caput ferpentis porrcdar fub vmbra arboris fua?,tantatp vimor j « 
fu cerebrum apprehendit,vt ftridens fubinde,ac vertigine rotata ne filum quidem defuper pen 
dentis r umpere adeo non fugere queat:nec finis ante mortem cft,Plinius. Araneus homini do- 
mefticumeft animal,exirialeveroferpenti , adeovtforteconfpicatusfubarboreferpentemas 
pricantem,nlo fe libret,8t aculeum medie infigat fronti,tamacri vulnere>vtferpens dolorero» 
tans fefe in gyrum,tandem emoriatur, Erafmus in dialogo de Amicitia. ^T Scrpcntcs alio* 
Bafilifcusfolofibilointerimit. C Angui hoftis eft Buteo, Ariftot. f Bufones a ferpenti» 
bus deuorariaiunt.Adduntfupcrftitiofiores abillisindevenenumquarri,Scaliger. Catusfer» 
pentes etiam dC bufones interficf t,fcd non comedit: QC larditur vcncno,nifi aquam ftatim fupcr 
bibat,Albertus. f Nihilacqueaduerfariferpentibus quamcancros,fuefc^percuflashocpa 
bulofibimedcri:cumfolfitincancro,torqueriferpentcs(Thrafillusauthoreft)Plinius.Adpa»4» 
ludem quac iuxta Ephefiam metropolim exiftit,aiunt cauernam efle ferpentium plenam maxi» 
morum,qui vtmagnumacerbitatisvirushabentinmordendo, itatametfi ex cauerna prodc- 
imtes vfqjadproximam paludem fcrpunt,tamennatandotrarjcereconantes,vtin oppofitam 
ripamexeant,cancrorumquieasextenfisforcipibuscomprehenfasinterficiunt , metu deter» 
rent:itacj5 conquiefcunt,atq? a tranfmittcndo fe fuftinent,cancrorum cuftodias formidantes,8C 
pcenarum merum exhorrefcentes:ac nifi mirabili nature^ dono paludis ripas cancri incolcrent, 
6l tuta illic omnia prseftarent,dudum peftiferis ferpentium morfibus incole- pcrrjffent./Elfan. 
f Elephantorum anima ferpentes extrahit:ceruorumitemvrit,Plinius.Etalibi.Ccruiseft 
cum ferpcnte pugna,inueftigant cauemas , nariumcp fpiritu extrahunt renitentes. Serpentes 
hauriuntScfpiritu nariumextrahfttdelatebriscaucrnarum,Solinus. Oporteteos quiccruos c> 
vcnantur ;eftatis tempus cauerc, quod vidclicet eo tepore viperis ac ferpentibus cerui vefcan» 
tur,atcpidedfiticulofifint,SimeonSethi.Serpentil3usexitioeflecerubsnemoignorat,vtfiqua: 
funt,extracfras caucrnis mandentes, nec vero ipfi fpirantcfqj tantum aduerfantur , fed membra 
tim quoque,Plinius,Serpentes a ceruis capiuntur,Plutai chus. Oribafius hoc modo femen ab 
vtero attrahi fcribit, quoferpentcs a naribus cerui. Mirifico quodammuncre naturac ccruus 
ferpentemfunditusvincit, neque cnim ipfum, tametfi hoftisinlatcbram abditus, efTugere 
poteft.Etcnim illc maribus fuis in ferpentis cauernam incumbens,vehementifsimc infpirat,S^ 
fpiritu fuo quafi amatorio quodam alliciens 3 cxtrahit,inuitumc]5 profert,acnimirumprocum- 
bcntcm illam manderc ingreditur: quod hyeme facere maxime folet,i5.1ianus,Huiusrei ratio 
agitatur inlib.i.hifcoriac animalium,in hiftoria ceruimempe quomodo ceruus nariumfpiritu ^ 
attrahatfcrpentes:quoinlococumALlianononeflefenticndum dicit Gcfnerus , qut videtur 
hancvimphiltrocomparafle,acfiita aceruifpiritutrahereturfcrpcns,vtamagnetefcrrum , a 

fuccino 



In gencre D. Lib. V. 6 

fuccfno palcae.Oribafio vcrd porius aftipulandS,qui cam vim confert cum ratione qtia attrahi 
turfemenimatrice,itavtferpensattrahatur & ceruo, non emittente eoqjimplcnte latibulum, 
fed potius acrem latibuli quantu poteft exhauriente,vt refpiratione fuctu eo euacuato ferpera 
fequatur,nonaliter quam vinum aut alius liquor canali immiflb , cYaereextracffo. Vide piura 
ibidem.QuiGeoponicaGr9cacollegit,lib.i9.cap.5-.Xenophontemteftemadducir 3 quodcer a 
uus fpiritu fuo ferpentem ceu vertiginc affcdam ad fe adducat 8C rapiat attrahendo , cerui SC 
%6pKu; dcuorantferpentes,Nicander.Grammatici Graeci foa<poi',id eft ceruum etiam inde appel 
iari volunt,quail iZs$or,tyg to tAxm rac oqetc. »Jj^ *vcup£v tfg.<rm f*vxTj>/)<iir,quoniam ferpentcs na* 
ribustrabat8Coccidat: veJ,"&n>TS \*&ivwtHc,o<bm> hoc eft a ferpentibus abigendis. Namcum 

| o latentferpentes,cornu faxo affricat,vndc odor excitatur eiufmodi,vtferpentes etiam elatibu^ 
lis exigantur,Etymologus 8C Varinus.Mutuo inter fe odio(vtOppianus docetinterprete Gyl 
lio)omneferpentiumceruorumcpgenus flagratinexpiabili,farpentemceruus longelatece m* 
quirensjtandem in illius veftigia,longis flexionibus apparentia, iucunde peruenit , naribufcs 
adcauernam admotis,adpugnampugnarcnolentemipfum attrahit. Scrpens extracta,in al* 
tum tollit collum,&: crepitu dcntium horribilis eft,cY acerba fibila anhelarjcontr a ceruus riden 
ti fimilis eueftigio inaniter pugnantem,8t' cerui collum 8C crura circumplicantem, in fexcenta 
fruftalacerat. In Libycis flnfbus magna vrs fcrpentum,ceruum (cum folus humi ftratus iacet) 
vndicp inuadit,8<: in eius pellem dcntes configit,nec^ cerui vlla pars eft , quar non ferpentibus 
circunfufafit:aliaecaputmordicuspremunt,alia*colIum 8<:pecTus,ventremq}diftrahunt, alia» 

j, item vtrinq^ circum latera verfantes fnftant,nonnulli crura, aliae dorfum depafcuntur, alix ex 
inguinibus pendent hoftiliter infixae.Hic omnibus doloribus refertus , primum fugere tenrat, 
&rugit,cV:quoquouerfum fe verfar,fedmagna turba circunfefTus, non poteft elabi, (kd tamen 
ore dilaniat infinitam dC beilicofamgentem^ cornibus infequitur.Ulae verd nihil rcmitrunt, 
fed etiamceruinis dcntibus demorfae,audacrer incumbunt.Is alias dentibus diflecat, alias pedl 
busperdit,ac ferpentum pcr terram permultus fanguis diffluit,eorum<^ membra femicomcfta 
ad terram abiectapalpitant,aliaclaeeratae inlateramagnodentium roboreinhaerefcunr, 8C fola 
capita a rcliquo corpore abfcifta cerui pellem adhuc pertinaciter rerinent, Quum autem cer* 
uus fe ita affectum fentit,diuino quodam naturac munere fluuium inquirit,vnde cancellos cor 
ripiens,medicinamfibifacit,confeftimcpferarum reliquiae ex eiuspelle excidunt , cicatrices 

jo autemobducuntur.HucufcpGyllius ex Oppiano. EtymologuscY-Varinus traduntceruos cur ccruife,* 
efuferpemum<pvo-/x£c^tW / o«c9£,ideft naturalitcrpurgari, Vermes in ventre cefuorurn(vt in pcntcs dcno.it 
Hippiatricis Graecis legimus cap.4i.)innafcuntur,etruminantibus rjs ad fauces afcendunt,in« 
haerentqj.Ceruus ita affecff us loco non manet,fed circumcurrit:inuenit autem rcmedium:nam 
ferpentibus deuoratis curatur. Plinius de ceruo narrat, quod cum fentit fe grauari fenectute, 
fpiritu per nares e cauernis ferpentes extrahit,8c"c.Et hoc ego verum efle non puto, Albertus. 
Egoceruos infenedutetantumferpentibusvefci,neq} apud Plinium necp alium authorcm u 
doneum legiflc memini.Cum fe in infirmos fenfere , fpiritu narium ferpentes e cauernis extra» 
hunt.ac fuperata venenipernicie,illorum pabulo reparantur,Ifidorus.Ceruus fenio grauis,ex 
crefcentibus pilis 8C cornibus,ferpentem naribus haurit,mox haufto aeftuat veneno: vnde fon- 

4» tem adbibendum ardcntifsimedefiderat,quopotopiloscVcornua deponit,Glofla in Pfal.41, 
cuius initiumeffcQuemadmodum defideratceruusfontcs aquarum,cVc. Vincentius Bellua* 
eenfis a cer uis ferpentes edi fcribit,vt caligini medeantur oculorum. Et alitis quidam author 
obfcuruSjquemphyfiologumvocantiCeruusCinquiOficubiferpentemeflecognoueritjaquam 
ore hauftamincauum eftundit,moxfpiritu fuo ferpentes extradtos pedibus conculcans inte=» 
rimit.Ceruorumautem duofuntgenera:vnum quod extraclifpirituferpentis collum vtrinqs 
calcans,ita enedum voranquo deinde veneno intumefcens,aquas pctit 8C euomit.Interim ve? 
ro dum tumetjpilos mutat 8C cornua abfjcit. Alterum genus inucntum ferpentem occidit, 8C a 
vicloria ftatim ad montana pafcua fe recipit,Harc ille. 

<tf Alexander Myndius dolore 8C moleftia cibi inopia,a chama»leonte ad htinc modum fcr AntipatUt cti 

- pcntcm aftici ait:mordicu* fcilicet illumbenelatamfeftucam 8C validam tenentem,fub eaoj pe Cb»m*ttme. 
rinde fe vt fub clypeo verfantem contra hoftem ferpcntem venire:ferpentem vero quia feftucae 
latitudincm eircumplecti non pofsit,Chama?leontem dentibus confTgere non pofte:itacR h unc 
ab ipfa confici exedicp nequire.-membra cnim vt illius reliqua ferpens mordeat, non tamen ea 
mipfius carnempenen'arepoteft,tantanimirumpelh'sfirmitatecVroboreexiftit,nihilvfpror» 
flis ferpentis morfus fentiat,/Elianus.Democritus fcribit Chamajleontis cauda ferpentcs fopo 
rari,Plinius. <f CiconiainTheflaliamaximeimmunesfunt,quodferpentesinfe<ftantur,So cm Ckonti, 
linus.Ex libro denaturis rcrum,Ciconix ferpentium exitio tantus eft honcr in Theffalia,vt ca» 
pitale fuerit occidifle ciconiam,ficut cVhominem.Multifari^ nancn ferpenribus infidiatur, eof* 
quecomedit,8c"aliavenenata,nec tamenmoritur. Serpentc ciconia pullosnurrit, 8C inuenta 

^ e perdeuiaruralaccrta,Iuuena!is. Ciconia;beIlumafsiduecumferpcntibuseft,Pierius,Serpen 
tes 8C ciconix fa^pe fe mutuum perim unt.Serpentes enim ciconiae collirm farpe implicant,& ita 
ca ftrar.gulantjCiconie caput fcrpentis roftro tcncntur.Et aliquando ficrcperiun£irr,Incertus» 



De Serpentibus 

In Italfa (vt fertur) cumferpens quidam ad nidum prorepcns ciconiarum pullos deuoraftet, 

cV alteram dcinde fequentis anni fceturam fimilitcr perdidilTet, ciconiae tertio demum anno 

reuerfe nouam quandam auem dC prius non viTam (quacbrcuior quidem ciconfjs erat, fed ro» 

irrum magnum SC acutum enfis inftar a capite excrebat) fecum adduxere, indicata nfmirum ci 

fcetus calamitate fui,fuis pollicitationibus vllis fiue verbis,vt opemferret,inuitatam. Auis harc 

nondum abfoluto ciconiarum fcetu,coiuncla cis non erat;pullfs verd tam exclufis , cumparen 

tcs ad comparandum pullis auicg cuftodi vitff um Iongius auolarent , ipfa nidum non dcferuit, 

vt ferpenti obfifteret.Serpens igitur paulo poft progrefliis e latibulo,pullos aggreditur,cVIicet 

ab auecuftoderoftroimpeteretur, nonftatimreeclsit,federeclus corpore,cauda^innitens, 

fe opponebat:Et fccundo iam icTus,fpiris inuoluere cuftodemfruftramoliebatur,vteunepplu « i 

rimisfeflexibusinfinuarettnamfacilceuadebat auisinfublimeferecipicns. Sic dum illeper* 

derchaicferuarepullos annituntur,plurimis tandem ille vulncribus confofTus iacuit : at nori 

impune:auem cnim in eonfliflu dcnribus venenatis adeo hefit, vt omncs ei pennac dcfluerent, 

Cum ioYcaie. Oppian.in Ixeuticis. ^j" Aopxac. (id eft caprea) captat ferpetes,Plin. Cerui &C Zopxtcjd eft,dorca 

CmBleobHc. desdeuorantferpentcsjNicander. $ Elephantorfianimaferpentcsextrahiticeruorumitem 

vrit,Plinius. $[ ALthiopcs aflerunt,reperiri apud feferpentcs tanta magnitudine,vt non folum 

bouesacmuros , cxteraqjciufdemmolis animantia , fed elephantes quoque.ocdfosvorenc» 

NamcumiHisc6grefsi,primumcaudapcdcsilIor3multisnexibuiComplicant,itaytnequeant 

moueri:deindein caputaflurgentesocuiif^tanquamfulgureincenfis, elephantorum vifum 

Cum tMiucco obumbrantes,ad terram deiedos cbmedunt, Diod. Sicuius. Harcpertinent proprie adhifto* * i 

{cuEtbm. riamDraconum , quorum perpetua eft pugna aduerftre Elc phantos* ^" Serpcns QC herina* 

ceus (vt Oppianus refertlibro de Pifcat/one fecundo) mutuointcrfeodio flagrant.Quamob* 

rem fi in latibulis occurrant,echinus mox in orbcm feconrrahit,vtpr£ter fpinas nihtl emincat, 

irruens vero ineumfcrpens &lpirisimplicans,fruftrantordet:cVquoar<frius illumcircum» 

uoluta premit,c6 magis ipfa fe aculeis infigir,8t" vulnerattquibus vtcunque afflicf a, non remiC 

tit umen,donec cmoriatunalias quide fimul ambo pari cafu mtereunt: alias echinus cuadens, 

CumgMiwt* ferpentisimmortuicorpusautcamesadhucaculeisinnxasgeftat. f Gallinaceusfortisefto, 

tto gcnnc vt attollentem minas ferpentem vcl aliud noxium animal interficiat , Columella. Edimus ali« 

quandogallinas,in quarumingluuieferpentcsreperti fuiffent,Rondelctius. Gallinam fcrunt 

eo die quo ouum pepererit, a fcrpente lxdi non poiie, bC tunc carnem quoquecius i ferpente J « 

mor fis remcdio elte, Albertus.Qui ferpentum canifue dente aliquando kefi fuerunt, eorum fu» 

pcruentusgalIinarumincubitus,pecoru fcetusabortu vitiam,Plinius. Circa caucas gallfnarS 

Uiruttdm. inccndendumeftcornu,neferpcnsaccedat,Crcfcentienfis. ^f Hfrundfncs aferpente confi* 

ciuntur,Oppianus.Coluberaliquandohirundinis nidum fnuadft, vtpullosefusdeuoret: ea 

(parens)primum auolatlugubriter canensjcum vcro pullos iamperireanimaducrterit,fupera« 

.... tometuadcolubrumaduolat,8Ccfrca eiusmaxillasfevoluit, donccabeodemhofte conficia» 

tur,Oppianus lfb.f.de pifcibus. f Pugnant Ibides nigra? cum ferpentfhus,Herodorus.Ibft 

/Egyptif s vtflffsima eft ad ferpentes ac locuftas bruchofcp dc!endos,Diodorus. Ibis apud /£• 

gyptos facra eft,cVamabilis cV innocua,ideo quod nidulis fuisadcibum fuggerens oua fespcn 

tium,efficitvtrarefcantmortiferxpeftesalTlimpta:,cVipfoseriamferpenfes deuorat, Ammia- 4« 

nus Marcellinu$.lbfs fnfmicaferpentibus,Simocatus.lbis ferpcntum pcpulatur oua, SC pcnna 

torum anguifi cxamina ab Arabicis paludibus ALgyptum volatu petentia occurrem perdit, 

Solfnus i^Elianus.Serpcntcs omnes timere Ibidis pcnnastradunt /Egyprif, Alianus. Quilibet 

ferpens Ibidis pennS necintueri trmet.fi attigerit,obtorpefeit: fi comcderit vcntre dirupto mo* 

ritur,Philes.Ibidis pennx ierpentibus aduerfanrur,Simocatus, Nonmouebiturfcrpens pennt 

lbidis ip (i iniec!ra,Zoroafter in Geoponicis,& Florentintis Dcmocritum citans authorem. 

Cum lihnat* © Ichneumoncs ferpentes quoslibet in cibo appctunt,BelIonius. Vim debilem , cV quf a« 

tttone. lior um auxilio egeat fignificantes /Egyptfj,ichneumoncm pingunuhic enim fi anguem inimi 

cum videat,nonftatim aggreditur,fedprius vocatisalfjscx fua(pccie:ficfirmiorpracfidio,an« 

CumUotte. guifjtobuiam.OrusinHieroglyph.a.jt. ^f Leo venenoferpentis occiditur.Eximia leonis ^» 

pulchritudo pcr comantes ceruicis toros excutitur,cum fubito a ferpentc os pcctore(tenus) at 
Cm lAtcrt*. tolliturntaqjcoluber ccruum fugit,fedleoneminterficit,Ambrofius. % Laccrta Ophioma 
chus a Graecis dicitur quod cumferpentibuspugnet, Calepinus. Lacerta anima» eftnatura QC 
homini amicum,8Cferpentibusinimicum,Erafmus qui eodem l6co,nempe dialogo de Amici- 
tia narrat quandam hiftoriam de pugna lacertf cum ferpente. Quodam,inquit, die vidipraB» 
grandem lacertam &C viridem in oftio caui dccertantc cum ferpente.Primum mirabamur quid 
efletrei:namferpensnobisnoneratconfpicuus.Italus admonebat inantroeflehoftcm. Paulo 
poftvcnitadnoslacertaveIutoftendensfuavulnera,vtrcmediumflagitans,fecp tantumnoa 
tangi patiebatur:Serpens alterumlatus pene totum eroferat,cV cx viridirubrum fecerat. Idem 
eodcm in locofcribit, Lacertam vbifenfitfcrpentcm infidiari homini, circumcurfarepacely 6* 
lum 8< faciem hominis,nf cfinemfacere donccpruritu fcalptucjp vnguiura excitetur , acitaab 
hoftc fibi caucat. 

% Locufta 



IngenereD.Lib.V. 



% Loeufta eum ferpcnte pugnat, Ariftoteles 9.6.ctc hiftor.anim. Loeufta Grarce «xpk eftj 
INiphus dubitat an hoc in loco ixt)s potius legendum fi r,qua nquam in fuo codice davk habea* 
tur l3go verd dxpU,id eft,locufta recte legi puto, quo fCiam ophiomachum gcnus quoddam lo 
cuftaefleabimpugnandis fcrpentibus nominatfi. «J Serpentem cum locufta impugnat, col- Cumlonfu, 
lum eius prehendir,quod complures vider unt, Ariftoteles.L ocuftat ferpenrcm, cum lihuu, ne» 
cant,fingulae,faucibus eius apprehenfis mordicus,Plinius &C Olaus tnagnus. 4f Serpens tni» Cm mu a e i^ 
itclaeaduerfarius eft,qu6d cadem indomo verfantur. Vichis enim ex cifdem appetatur necefte 
cft,Ariftot. Serpcntem impugnat muftela,eum praeciputqui mures venatur,videlicet ea cau« 
fa.quia ipfa ctiam murcs pcrfequitur.ldcm. In terra ferpentcs pcrfequitur muftela,Plinius,Mu 
I* ftcla vifa cft frequenter cum ferpentepugnare,Perottus. Muftela quoties dimicatura cum fer« 
penteeft,rutam romedittodor etenim cius herbar infeftus ferpcntibus eft, Ariftoteles.Pernicio 
fabclua muftela cft,pcrniciofa ctiam ferpens.Nam muftela cum fcrpente pugnatura,primurn 
quidemrutamedit,deindcridcnri animo adpugnam tanquam armis tecta procedit : Caufaeft 
rutacodor ferpentibusmfcftus,/Ehanus, Gale.Muribus vcfcitur,SC ferpcntes eifdem vefcen» 
tes impugnat;quos cum viceri t, deuor at, &C poftca ruram comedit pro antidoto veneni, Alber» 
lus & Ifidor us. ^T Ophiomachus auis eft dimicans in fcrpentes, vnde accepit nomcnJo.Ra» c " m °P™oim 
uifiusTextor.Nonmeminitamenapud vllumvetcremfcriptorcmprobatumOphiomachum c a,me * 
pro aue fumi,fcd potius vel pro lacerto,vel pro locufta , vcl etiam pro Ichneumonc. Hcfychio 
O^io>xdx& eft lyy&tA.uii QC axpiJ\f*v yiv&fxn %ov yrftQa- Pro quo apud Suidam habecur Oyioud* 
*« yn ?, &J[& dxpi<f&ufi i%ov TJfiQpAd eft,genus locufte. non habcns alas Mentio huius ctiam fit Le 
uit. 1 u*j- tc» oLrfaxIwify to ifMta. airmP,^ tw d^f/.d^lw^rd.ouMta lurttjfyK) rlw dxpiJ[a,x) rd '6uo%a aurr* 
4* Pauo clamorefuo ferpentes deterrct,& omniaanimalia vcncnata dcpellit,necdcfacilipro» Cmpttione . 
pc habitare audcnt.vbi vox illiusfrequenter auditur, Aut.de natura rerum. % Scrpens bru» 
mali fydcre infirmior etiam a foricibus infeftatur: quo argumcnto ante hyemem parat circa fe, CuwforUibuA,. 
quibusvcfcanturilli&parcanttCatl.Rhodig- $ Sui ferpens aduerfatur qute deuoratur ab cumfne^ 
ca, Ariftoteles. ^f Teftudincs cum fcrpentibus pugnaturae cunila bubula fc muniunt , Pli» Cm trf ltU(ii * 
«ius. ^f Ex volucribus in auxilio contra fcrpentes primum vultur eft. Annotandum quoqs, " e m n i( Uret 
tninus virium cfle ntgris.Pcnnarum cx his nidorcfi vrantur.fugart cas dicunt.Item cor eius a • 
litis habcntcs,tutos cflc ab impetu non folum ferpcntium,fed ctiam ferarum latronumcp ac re* 
|« gumir«,Plinius. ^ Opimatumdicuntnaturae fcrutatorcs,praccipuc Albcr.lib.a6.de animal. 
vermem vcncnofum, qui cum ferpentc non viribus , fed audacia & aftutia pugnat , atque cum 
adhaerendo gutturi ipfius,mordendoq) fine intermifsionc vincit; vnde etiam auelli haud pote* 
rit, doneceumimerfictat.Idcjnfacuvcrmisquidicftur fecundum Albert. fpoliator colubri. 
Olaus magnui. 

4* Ebufiterra ferpentes fugat»CoUibrarfaparit,ideo infeftaomnibus»nifiEbufitanam ne quibufctm 
terram inferentibus,Plin.Balearis dC Ebufitana ferpcntes necat,ldcm.Ebufos omnium anima= ttrris (erpemi 
liumquaenocent,adc6 expers.vtneceaquidcmquaedcagreftibusmiriafiuntiautgeneret, aut **«W'J»*" 
H mueCra funt,fuftineat. Contra eft Colubraria , cuiusmcminiflefuccurrit,quodcum fcateat ™fa> 0> 
multo ac malefico genere ferpentum,6^ lit ideo inhab.itabilis, tamen ingrefsis eam,intra id fpa 
J40 tium,quodEbufitanahumocircumfignauerunt,finepCrnicietuta eft, rjfdemillisferpentibus 
qut folentobuios appetere,afpe(ftum eius pulueris,aliuduc,quod verius, procul & cum pauo« 
.-rerugientibuSjPomponiusMcla. €f InCrctanulloseflefcrpentesjlupos^&Yc.tcftanturArifto CreU, 
teles CC Plinius 6^ Solinus. Theophr aftum audio dicentem , Crctam lupis £>C fcrpentibus infe» 
ftifsimam efle, Alianus. Idem fcribit in Creta nullam maleficam bcftiam neque gigni,ncque 
aliunde dcportatam viuercquod quidem ipfiim fi quis vult expcriri,vcncnatum animal quod» 
piam forisaflumit,quodprimum vthancterramattigit , ftatimpertt. Itaquecirculatores qu« 
venantur in Africaferpentes,talia machinantur,admouendamhominumadmirationem eaa 
manHiefaclas circumgeftant,&Y fimul ipfis terr^ Africe. quantum fatis Gt ad earff vfum compor 
tant,quod ipfum prouidcnt,ne fcrpentes pereant, ob eamcp caufam cum ad hane intulam per* 
» # ucnerunt,non prius ferasbcftias exponunt , quam terram peregrinam, quam fecumportant. 
fubftrauerint : ex quo fit.vt multitudinem /mperitam congrcgent, atqj ftupidam detineant , BC 
tametfi eac quidem fefe incitant,non loco tamcn fe mouent , ncquc ex domcftico & vernaculo 
puluereexcedunt.Sin in externum QC hofticum folum cgrediantur,e vita quoque excunt.Hatc 
^Elianus. Bellonius tamcn hb. 1 . fingular ium tcftatur fe in Creta trcs ferpentium (pccies re« 
$erifie,quorum prima Ophis,altera Ochendra (id cft Echidna, vipera ) tertia Tephloti ( id eft, 
Typhlinus feu Carcilia) a rufticis vocabatur.Hoc quidem ipfe confirmat,quod antiquitus fere 
batur nullurn animal venenofum in Creta reperiri. Siquidem 8^ hos fcrpcntcs non cfle veneno 
fos exiftimat.ficutexpcrientia comperit. Cumcnim perfequeretur vnumextjs quiOphis di» 
cuntur, lapidem » fubquo delitefcebat ferpcns, mouens, abco morfus eft in manu ad 
» fanguinem vfque , nectamen vllumaliud incommodum quam dcatricem cxiguam ex illo 
morfuretulit. f Sardinia abfque ferpentibus eft , fed folifugam habet , Solinus capit. 10. SariinU. 
-5" Britaonica falutaris eft coturaferpcntes , Ptynius. CaretBritanniaferpcntibus , txibus ex Mrknnm, 



De Serpentibus 



f aufo,nampj»ucipotTunt gcnerari ob fr/gus immenfum: qu/a verd optfmecolimr * qai genitl 

funt exterminantur. Cum autem femel illis vacua fuerir,non potucrunt aliunde aduenirc, pro* 

hibente mari cum infula fit,Cardanus de fubtiUulius Vero Scaliger rrridet & refutar has ratio» 

nes,necimmerit6,cum &locafintmultdfrigidiora & eultiora,quar ferpcntes etiammagnac® 

piaproducunt.Acvidcturpotiusidlocinatursctribucndum, ficutdefuperioribus diftum cft. 

UjkrnU. ^r Referunt Angli in Hybernia etiam nullum venenatum animal inueniri , fi ferpenres naui* 

bus adferantur ftarim mori. Item fi terra ex Hybernia allata , ferpentibus inijciatur , ftarim ex» 

tingui. 

Antipdthfo ftr ^ Fraxini tanta vis eft contra fcrpentes , vt nc matutinas quidem , occidcntesue vmbras 

ptntumcum quam funtlongifsimx,ferpens arboris eius attingant,adeoipfam procul fugiat.Experri pvodi» »• 

pkntu quibrfs mus,(i fronde ca gyro claudatur ignis dC ferpens,in ignem potius quam in fraxinum fugere fer« 

dam. pentem , Plinius. Terra Aquilonaris vbi fraxinea arbore abundat venenatis his beftrjs carer, 

Irtxmo, quod 8C Plinius teftatur, Olaus Magnus. Callimachus etiam canit in tcrra Trachinia arborera . 

Smilo. nomine Smilum nafci,ad quam appropinquantes,&' cam contingentes ferpemes,percunt,Ae« 

QBfrcu. lianus. Democritus aitferpentem mori quernis folrjs inie*ftis,Conftanr.in Geopon. Eft &' alia, 

vltpcu ° (fcfiicet Onochilos) huic fimilis florerubro,minor,&" ipfa ad eofdem vfu*.Tradunrq3 comman 

Agno. * ducata ca fi infpuatur mori ferpentem , Plinius. Permultam ferpenrium fugam Nepcra & A* 

gnos faciunt & longe lareqj expellunt.In Athenienfium Thcfmophorrjs Attice.muheres Agnl 

folrjscubiliafubfternunr,qu6dferpetibus fit infefta,&qu6dexiftimetur abappetitionc Vene 

lifanotide. ris prohibcrc,vnde nomen rraxifle videtur.Hcrba etiam Libanotis nuncupata ferpcntibus for t# 

Belemo. midabilis eft,Aelianus. Algyptfj tradunt Polydamnam vxorem Thorndis regis ALgyptfj mi« 

Rxt4. ferantem Helenam in Pharum eam expofuifle,& donauifle herbam ferpen tibus illic abundan* 

tibus aducrfariam : cuius fenfus (vt ferunt) quairt primum perceptus eft a ferpentibus , iHipaf» 

fim in terram fe abdiderunt:,Hebrna vero heTbapIantauit,quaecum comprehendifler,fuo tem 

porcfemenferpentibusinimicumprotuIitj&Helenium, vtharumrcrumperitialTerunt,3ppel 

lara eft,& in Pharo prouenit,ldem.Ruta prarfcrum Libyca ferpentibus aduerfatur. %& $ %npa- 

TetT» , i(d) A«7ro4w^*5r &Qvc. t«c 6'<p«e irom' aazrtp zpeu7rdxlw Tivd >$ <mv^>J[iviat tcuc. viripj&oAauc. rife 

£»/>oW©* toTc fyuri -Tmpi^o^^id eft, Eft enim ficcifsima,ac proptcrea facit vt ferpentcs ftatim a- 

nimo deficiant,qu6dquafi crapulam quandam & vertiginem ficciratis fusexcelfufcrpcntibua 

infcrat,Simocatus. Serpentibus infeftus eftodor rutar:proptercamuftelaferpentemimpugna td 

ABfo. «ura rutam comedit, Ariftoteles & Plinius.Ruftici vafa lactis in agro pofita allio circumlinunt, 

ne ferpcnres irrepant. Is odor enim deterret ferpcntcs,Erafmus.Serpentes in trifolio nunquam 

Trifolip. fpeeranrur. Serpentes nunquam intrifolio afpicifcio, Ardoynus li. i.Plmius.fObferuatum eft 

ferpentes,&quibus vcnenum adeft,in trifoliononhabitarelatercue,qu6dbcrbaillisexitiofiifi 

vt illi cxteris.Ob id commode in locis calidioribus feritur, Cardanus. Dracontea pernecatfer* 

Ancb»f«4 pentes, Arnoldus. Serpentcs nccat Anchufa Onocheles , Diofcor. Selene herba in Apacfanco 

Selene. motite nafcitur,cuius fpuma illiti paftores,««Pcr vzro t^ tpmity dJlix*meujd cft, nullam a ferpen 

Abfynthu. tlDUS iniuriam patiunrur,Plurarchus in Inacho flu. Si abfynthium,aut artemifiam,aut abroto* 

Abrmm. num \ ciTCa ' pfam hab 'Mri°nem plantaueris , eam qoidem haud inuadcnt ferpentes,Florentf* 

Tlorevitium. nus. Serpensnullusin vitibusinuenirur,quotemporeflorent: abhorrentcnimodoremillum.^il 

Cappari. Ariftoteles.Capparis inrerficitfcrpaKes cV vcrmes in inteftinis, Auicenna. Serpentes inclufae 

BrtomV*. circulo betonicar hcrbar nequeunt cxire.quin fefeintcrimunt flagcllando,Plin, Galbanum fer» 

Scr/onrfrcrf. P cmcs olco * fpondylio miftotadu necatjdem. Thcrionarca alia quam magica , & in noftro 

Hyperdixi. * orhc nafcitur,fruticofa,fo!iJ3 fubuiridibus, flore rofco : fcrpentes necat,ldem. Arborem quan» 

dam in Afiac partibus dicunt hyperdixim,quod contra dexteram fonat,vocatam, cuius dulcift 

fimofruducolumbacdeledantur.Suntautem ibiferpentescolumbisinfefti; fed arboris odo« 

rem & vmbram fuftinerenonvalentes,quicumcolumbisinfidiantur,columb3e inarborequse 

runtrefugium&paftuminueniunt, Albcrtus&Kiranidea- f SiquisfalcmAmmoniacum 

tn oreliquefeccrit,deinde expuerit in osferpcntis, morictur,Rafis* 

Q&omoio ed* Serpentum coy a Amazonibus f egumentorum bellicorum vfum prscftabant,Pierfu*. % St 
punttrrferpen ficlilia vafa falfuginofa intra terram circa domum condantur, in eaquidemomnes reptilcs be« 
t<St &ix infilient.quas tu pofrea,quam tutifsimc obturans vafa combures, Florent. in Geoponici». 

Si vnum duntaxat ferpentem habeas,foramen profundum in fylua facito , prunamindito ini}« 
citocg fcrpentem:ille mox vchemenrer igne cruciatus , cum cgredi nequeat, fibilabit : tum alt) 
ferpentes,qui ad fibilumacceler2uerint,eodemillapfip«ribunt. Serpentescapiuntagyrtarqui 
dam, vtaudio, baculoqnodamfiffb, vt fifTura quafi forcipeiuxtacaputapprehendatur,&rri 
vas aliquod transferatur,! ncertus. Serpentcmfiarundinecontingas, i prima plaga non feeom 
mouer,torporeqj conftric^ta quiefcit : fin itcrum ac teruo plagam inflixeris , colligit ac confir- 
mar fcfc, Aelianus. Serpeus fi fcmel calamo percutiatur, imcriu Siirerum , confirmatur , Cxl. ^ 
Rhodi : r.SerpenrespennisvunturumfuffiriseIiciunturexcauisfuia,Aelianua.Aegreextrahun 
tur ferpentes pra-terquam Ixua manu, Plmius 8C Textor. Scrpen;eBifub»rjaiuein cauernajr» 

fuam» 



IngenereE.F.Lib.V. 8 

fuam.fi finiftra quidc manu quis apprehcndcritcauda , facileeuextrahet; fin vcro dextra,idem 
non poterit-No enim cedit trahenti,fed elabitur fugiens,aut ecrte abrumpitur.Conft.in Geop. 
Huc libct adfjccre hiftoriam quandam quac eft apud Diodofum Siculum &C apud Gyllium , de Dc ingenti fer 
fationequacaptuseftfcrpensingens,qui ad PtolomseumAgyptrj regem dedudf us eft. Vena- P entc ce P t0 
torcs,»nquit,quidam regiamunerummagnificenriaincitati.communiter conftituerunt vtuam ai Vtole ?, * 
quampiamingentemferpentemAlexandriamadPtolomacuminconfpecfTum adducere: quo- m<em ^ u ° 
fumconniiumettlmuhisdifficultatibusafficividebatuntamenbeneatc^ feliciter euenit : fer« 
pcns enim longitudine triginta cubitorum fecundu aquam ftabulabatur, quar cum alias in or* 
bcm complicata QC humi ftrata iaceret immobilis,in altas tamen animantes ad aquam venientes 
repentino impetu inuadebat, atcp ore ad cardem imminentellonnullas comprehendebat , alias 
cauda circumplicatas exforbcbat.Cum autem eam longinqua venatores fpec? aflent,& laqueis 
& catenis capi pofle arbitrati eflent: primo firmo animo & magna confidentia perrexerunt ad 
cam irc,deinde cum ad ipfam appropinquantes infpexerunt igneum oculoru fulgorem,fquam 
snarum afpcritatem,ftrepitum quemfaciebatdum mouebatur ingente,dentes ex ore eminen» 
tcs,horridum &C trucem afpeflum, exalbuerunt timore, fimul & rimide 6V pedetentim in illius 
caudam iniecerunt vincula,adquoru contact um fera beftia magnis editis fibtlis feferetorques, 
cum quifibipropinquior cfletvnum deuorauit,aliumfugientem , cV iamlonginquum cauda . 
cxccptum inter feeit ; caeteri metu perculfi,fuga falute adepti funt. Veruntamen haud quaquam 
omiferunr inire nouam altam huiufccmodi beftiar capiendae rarione:quod fane commodi fpes, 
quatexilliuscomprehenfioneoftendebatur.metum vinceret. Cum itaqj non vi.feddolofama* 
chinarionecamattentandacenfuiflcnttprimorobuftisfunibusretebeluaecapaxconfecerunt, 
poft vero obferuato ferpentis cubili atxp egreflu regreflucjj notato,fimul & capto tempore,cum 
foleret exire,vtmulta animalium carde fa&a fefeexpleret, cauernae aditu terra & lapidibus ex« 
aggeratis obftruxerunr.Deinde beftiar a faciendis rapinis reuertenti iaculatores & funditores, 
lum equitum magnus numerus,tum tubicines, vt clamore tubarum ea obftreperetur,omnes fe 
fequidem oftendcrunt,fed certe aliorum exemplo ad cauendum periti,nulli accedere propius 
auG fuerunt.Vbiver6fe hactantamultitudinecircumfufamvidit, excelfo capite , oYhorribt» 
li fibilo ingentem terrorem minttabatur:at enim St* coniectione telorum eminus,cV equoru con 
fpectu,2C latranriumcanum multitudine,tum tubarum fono perterrita,ad foliti latibuli aditum 
«e fefe impulit:quempofteaquam obftructum inuenit,non tantopere fe.ua extitit,imo verd confi» 
Ifj tnops,armorum equorumtjj ftrepitu,cV. tubarum fono obftupefac1a,in rete incidit : ac vbi fe 
irrctitam fenfit,non modo horribilem fibtlum edebat,fcdetiam dcntibus retelacerabat. Verum 
cumeiusrobur multa VcrberationefregiiTent,6c" dentes contriuiflent,iam ad refiftenduremol» 
lcfcentem &C illaqueatam, Alexandriam ad regem adduxerunt.Hec enim paulatim fubducto cl 
bo ita de viribus remiferac, vt eximmani ferttatc ad manfuetudinem traducta,fingulari admi* 
t atione fpectatores afficeret. Ptolemaeus venatoribus perfoluto premto,cV dimenfo alens cibo 
ferpentem,externis ad fevenientibus,miriftcumfpectaculum prarbebat. IJ Serpens,canis, fi- 
snia SC gallus gallinaceus , culeo parricidae in mare praecipitando fimul inferuntur. Vt enim fis 
miahomononeft,attamenvidetur,ficquipropriumoccideritpatrem. SerpensinGdfjsanteit, 
J*o inimicifsimus humano generi no fecus ac parricida.Cancs omnes odifle videntur,fblumq> hoc 
animal nulli penitus parcit,ne<£ proprio generi.Gallu? infons huius culpae,forfan ob gentis fi * 
tnilitudinem adfjcitur,quam maximcRomani oderunt, vel quod fuperbifsimus fit. Praecipita* 
tur inmarc,veIutomniindignus elemento,& cuius focietate ae>,terraaquacj}inficerencur ; ob 
id culeo infuitur virgis fanguineis prius verberatus,Cardanus. 

P. 
Trogtodytar ^thiopesferpcntibuslaccrtifcp cV alfjs id genusreprilibusvefcuntur, Hero* vopuliferpen* 
dotuslib.^.Troglodytaefpecus excauaftt. Haeillisdomus, victusfcrpentiumcarnes.ftridorqj tibutvefcemes 
non vox, Plinius. Troglodytarum genus hominum quod ex habitandi dC viuendi ratione no* 
men duxit , ferpentibus idcirco formidabilc cft , qudd eas huiufmodi hominum natio exeft, ac 
«a conficit,Aelianus.Troglodytae ferpenttbus vefeuntur,Mela. f Candaeiferpentibus vefciaf- 
ftteti , Plinius. Introrfus Candaei,quos Ophiophagos vocant , ferpentibus vefci aflueti , Idem. 
Pars Arabum,qmbus afper eft victus,angues edunt : nulla illis vel animi vel corporis cura, ac 
proptereaO<p/o<pa^omominantur,Solinus. Ophiophagiferpentibusvefcuntur,Mela. f^ Inln» serptnteteftu 
diaat9/&thiopianonfoluminnoxffferpentcsmuIti,fedetiamefcuIenti, Scaliger. Serpentcs UntL 
magnos QC innocuos infula in Oceano verfus meridiem ab lambolo reperta producit,quorum 
carnesmirac dulcedinis eduntur,Io.Boemus. In Macino prouincia.Afiarica ferpentes aflbs pro 
delictjs haberifcribit Nicolaus Venetus,/£n.Sylu. in AfiaJnprouincia Manzt vel India fupc 
f iore ferpentes maximihabentur, qui capti comeduntur intcr fummas delicias,Odoricus de fo 
rolulrj- Paulus Venetusaitin prouincia Caraiam fcrpentum maximorum carnes vendi inci- 
<fo bum.Libenter enim,inquit,vefcuntur ea homines.Serpentes apud Indos quofdam occidenta- 
les in delicfjs haberifcribitPet.MartyrOceanardecadis primarlib.j.cVc.quospopularibusco* 
sncder e minus licet,quam apud nos pauoncs aut phafianosjuanas illos fcrpcntcs vo cantXau* 

h » 






DeSerpentibus 



tiores dicuntur efle dapes illorum,quam aut pauonis aut phafiani, vel perdiY fsapud nes, fcrf fi 

aliterquamvnomodofondiantur,vtipauonesS^phafiani,nifilardo inuoluriverubusaflen» 

tur,faporem perdunt. Euifcerarasa iugulo ad inguina , lotafqj ac deterfas diligenter , &C in gy« 

rurh poftea in modum anguis dormieritis in fe recepti infinuatas,in ollam fui tantum capacem, 

paulifper aquae cum pipere infulari fuperinie<fto comprimunt , tenuiter igne ex quodam ligno 

odorato minime fumofo fuppofito.Exabdomine fic ftillato ius efficitur,vt aiunt , necTanum, 

nullumcR effe epularum genus ouis ipfarum ferpentum par fcrunt,quae per fe & lenius coquun 

tur. Sic cocix dC recentesfuauifsimae , &C feruatx per aliquot dies iucundifsimae funt. Huc vfq$ 

Pet.Martyr. <ff Inueniuntur hodie quidam qui ferpentes abfcifsis primum capite &Y cauda co 

meduntjGreuinus.QuodamtemporeferpentummultitudoapudLacones emergens,fequen ' <► 

tem portendit famem , quae tanta extitit , vt Spartani ipfi annonat caritate ferpentes illos in ci» 

bum commutauerintJo.Rauifius Textor. 

G. 

Rcmeduque Conftat contra omnium ferpentum icTus quamufs infanabiles,fpfarum ferpentium exta im 
ex (trpentibui r- -i ■ ■ c ■ i - j • • n < /< • /-••</• 

percipiqueunt P°" ta auxilian : eofcp qui ahquando viperae tecur coctaehauiennt, nunquam terin a ferpente: 

Necj3 anguis venenatus eft,nifi per menfem luna inftigatus. Sed prodeft viuus comprehenfus, 

. & in aqua contufus , fi foueatur ita morfus, Quin oYineffe ei remedia multa creduntur & idcd 

ALfculapio dicatur,Plinius. Ad leprofi curationem fumatur ferpens niger excoriatus, &Y fepe- 

liaturdonecineofiatvermis , cVextrahaturcum vermibus fuis&exiccetur, cVdeturinpotu 

illijfuper quem fuperfluuit lepra ex eo tribus diebus, omni dicpodusj.i. cum fyrupo de melle, z » 

Auicenna- Ediffe angues medios abfcifsis vrrinqj extremis artubus aduerfus ftrumas prodeft, 

Plinius. Anguis editur corirra ftrumam, Celfus. Silentio prarreriri non debet quod a quibufd», 

memoria? proditum eft,nempe ftrumislaborantes,ficut cV elephantiafi,viperarum cV ierpenri» 

Ex ocuh. um vfu mirifice adiuuari, Ioh.Tagautius Inftit. Chirurg. lib i. ^f Serpentis oculum dextrum 

adafligarGconrraepiphorasprodeffeaiunt,fi ferpensviuadimirratur,Plinius. ^f Anguinum 

Corde. cor fimordeatur autalligetur efficaxhabeturdentiumdoloribusmedendis,Idem. ^f Siquis 

lccur. guftaritferpentisiecur,nonamplius abvllaferpentelaeditur, Idem. ^f InprouinciaCaraiam 

ie ^ c ' maximifimtferpentes,quoruminterfe(ftorumfelextrahuntregionisiiliusincol5,quodmagna 

venduntpretio:nam eft medicinale:vnde qui a rabido canelsefus fuerit, fi vel modicum,quan» 

tum eft pondus vnius denarij , de illo biberit ftatim fanatur. Et mulicr in partu laborans fi vel j a 

tantillum de hoc felle guft auerit,accelerarur partus eius. Sic qui harmorrhoidam aut ficu anus 

fuftinucrir, dC locum illum fecretum hocperunxeritfelle, poft paucos dies a morbo liberarur, 

Seminc. Paulus Vcnetus s lib.2.cap.4o. ^f Serpentisfemenremedrjsadfuffocationcm vrerorumadhi» 

Cincre. betur ab Hippocrate. ^f Ad ftrumas oY durities : ferpentem mortuam 3^ coniedaro in ollam 

nouam,cV gypfo probeoblitam,conf}ceincaminum vt comburatur : deincinerem eius mifcc* 

to cum azqualifcenugr£ciportione,melleqj Attico exceptum,probeq3 confedum iIlinito,Nic. 

Myrepfus. Ad ftrumas valet anguium cinis ex olco illitus,vel cum cera. Cinerem etiam bibifli 

in nouo fidrili erematorum prodeft:effTcacius multo inter duas orbitas occiforum,PIinius. Ser 

pentis cum fale in olla exuftae cinis, cum rofaceo in contrariam aurem infufus dentium dolori» 

bus medetur,Idcm. Ad morphceam vnguentum, ijz. cineris ferpentis combufti in olla noua S£ 4^ 

benecooperta 5 fj.litargirij,galbani,ammoniaci, oppoponacis, diflblutoruminacetoan. j v, 

bulllianrvfqjadacericonfumprionem&colcrur, runcaddererebenrinar | irj.thuris, mafticis, 

Vuluere, farcocollaeafi.§.ii} croci 3. fj. ducendocumfpatila, donecinfrigidetur. Valetetiampuluisier* 

Adipe. pentis combufti ad fiftulas,01aus Mag. ^f Ad ftrumas valet anguinus adeps mixrus oleo,Pli 

nius. Anguium adeps xrugini miftus,ruprasoculorumparres fanarjdem, cuiconfenrirpoeta 

cum air : Anguxhus ereptos adipes arugine mifce , Hipoterunt ruptas oculorttm iungere partes. Srerilita* 

tem ob partus vexationem fiericcrtum eft. Hanc emendari Olympias Thebana affirmat fel lc 

taurino , fitadipeferpentium , &a?rugine, additomelie , medica.tislocisantecoitus,Plinius. 

Quum mulier genituram fufcipereno poterit,nccefle eftmembranam fuperexcreuiffe ineh u» 

lo vterorum:oportetigitura:ruginem a?rir,S'fel rauri,oYferpentisad!'pefimul mifcere,&Y cum c<f 

lana,8f c.fubditium facere,Hippocrates in hb.de fterilibus.Serpentis adeps exThermis fulphu * 

ratis Cameriaco vicinis huc ad nos mittitur , cV magno venit , duodecim afsibus noftr is ad vn* 

cias fingulas,& interdum carius.Emplaftro Vigonis Chirurgi ad rophos.cx morbi Gallici c^* 

coscruciatusimmifcennvtunturcVadelephanticorum tuberculaminuenda^cutemqjlseuis/an 

dam SC attcnuandam,Ex epiftola cuiufdam ad Gefnerum. Anguisnigriadeps addirur vnclio» 

(frionibus morbi Gallici apud Marrheol.Pinguedinem ferpentis aliqui addunt locis vbi pih' rea 

Sttffitu. nafcidebcnt. ^f Anguisinueteratifuffitusmenftruaadiuuanr,Plinius. ^f Oleumdeierpcn» 

P"* 0, tibusconferensadimpctiginem cVmollificationcmftomachi. SurnanruroleiSifaminikiil.ifj. 

&ponanturinvafefiguli,&:ponanturineodeferpentibusnigiis(fortecarbonarijs,dequibus 

agemusinMyagro)a v.vfcpadx.&YftringaturcaputvafiSjVtdccoquanturlentoigne^donecin ^^ 

decodsone diffoluantur,oYauferanturabigne, cVdimitrantur.donecinfrigidentur, £<: jporia* 

turcaputeius, cYcaucaturavapoieeius:qusredimittaiurdoneciafrigidetur,cVrcfpiicr,6c'ai:» 

feramr 



In genere G . Lib . V. p 

feratur abeovapor,c¥ponaturin vafe, & adm/rtiftretur in cpitheTriatequum /pfum eft necefla 
rium cumpennainunflum^Auicennali.c.rraet.io. Oleum ex ferpefit/bus decccr/s cum flori» 
bus herbac paralyCsfit,colIigendo quOd fupernatat:podagricus feliciter eo inuntfus ftiii , Mi- 
chaelAIyfius. 

Prarparatio ferpcntis.Recipeferpentertmorttanurn, nigfum dorfum habentem,& album Q*omo.dot>r* 
vcntrem,&: abfcinde caudam vfqj ad locuftl vbi folet ftcrcorare, deme caput in lat/tudine qua* parandifcrpcn 
tuor digitorum,refiduumaccipecYexprimefartgU/ftem irial/quo vafe, cVconferuainv/trodi» tesadmedui= 
ligenrer,pofteaexcoriaadmodum artguilla^/rtc/p/cndoa' partefupcr/ori c¥grofsior/,&:pellem "*"• 
pone fupCr lignum & ficca , poftea fcindCper medium & conferua diligcntcr omnia prsedid a. 

1 » Carnc3autcmIaua&poncinolla,cYdecoqucinduabuspartibus vini,6Ypofteaquam beneco 
Cf um fuerifccondias brodium cum bonis fpeciebus & fic comedatur. Si vis aiTare,afTa,non ta« 
snen amburendo.fedaffa vtpofsit pulucrizari,& pulu/s manducetur in cibopropter borrorem 
ferpentis:talis enfm comeftus,ab omni lepra futura prjcferuat,& pra? fentcm peU7r,/uueututem 
& bonum colorem fuper omnesmedicinas conferuat,& ab omni canitic cuftodif,oculos clari- 
ficat,a morbo caduco futuro prarferuat.Caput purgat ab omni inftrmitate graui,morbos 6C fca 
bies 5C infirmitates fimiles fupradicto modo comeftus expellit, 8C omni homini inquocunque 
ftatu fit cxpedittVt fcrpcntem, quocunque tempore habere poisit,comedat. Veruntamert fo» 
lumferpens fuprad/clus videlicer.alios nequaquam tangas, etiam comtftus a furditate liberat. 
Itcm capita QC caudas ferpentum minutim /ncidas,6Y cum mica panis, vel aueria , pullos vel an« 

*o ferespafcas, hicomefticooperiunt lcpram.&Yturpitud/nemecorporehumano tollunt. Pel« 
lem autem cxtccatam aparteintcrioriponefupra dentem.&doloremmitigat^maxim^excau* 
fa calida. Item pellis eadem cum fputo lauata ex parte caudar 6Y fupra apoftema pofita , & noli 
me tangere,cito frangit dolorem,mitigat,lenfus putrcfcerc facit & quafi nullam cicarricem di- 
fnittit:&mulieriinpartulaborantiligatafupervcntrcmcamftatimparerefacit.ltempellisco» 
inefta & coct a idem facit quod ferpcns.Sanguis autem eius plus valet balfamo,& labia linita cx 
co facit rubicundatfacies ex eo linita nullam maculam recipit, pulchram & rubicundam facit. 
Omnem fcabiem corporis tollit,6Y fcetorem in dentibus 8t" gingiuis,fi Co irtunxcris. Aruina fer 
pcntis omnemrubedinem,maculam,&innrm/tatcsoculorum citdfanat, inuncta fupcrpalpe- 
bris oculos fupra modum clarifTcat. Item pone eos in ollam vitreata dC imple eam butyro Marj, 

50 &Vtunccoopericumpafi:a(ideftfarinafubac^a)itaquod noeuaporetper med/uforamettmif- 
fum a parie antcrior/,3C tunc ollam ponc ad ignem,decoquito quafipcr dimidium diem,p6ftea 
butyrum cola per pannum,fit" quod remanet contunde in mortario, 6Y iterum cola , oYcommf» 
fce fimiliter» poft dimitteinfrigidam , & tunc refcrua in pixidibus argenteis Vel aUrcis * quod 
non cxhalct , & quanto magis amiquauir , tanto melius QC ad 40. annos etiam mel/usefficitur. 
De ifto vngucnto /nfirmus paticns guttam ( id eftpodagram ) vel paralyfim,irt quccuncp loco 
vngat ad ignem frcquentcr , euadet abfque dubio,& maxime de gutta, Harc omniaidefufnpta 
funt ex fcripto cuiuldam innominati. 

Ccruus ferpcntium cibc intcftinorum tcredines pefl/t^H/ppocr.Scrpentium cfu ceruilum* Remeduqna 
irosabinteftimsfuisexpellunt, Abfyrtus. Hiereclcs medk»amento euidam ad firanguriam tonfcrunt aiijs 

fya equi permifcet ftercui laccrtar,?-**/) ip7t*r5 , id eft , adipem ferpcntis (vt interpretor) fanguinem animant ^ us ' 
columbar»8Cc.Equo pulfiuo dantur carfles dC dccoctio ferpentum , Laur. Rufius. Serpentis a« 
deps,6Yc.fanat puimunculum vlcus malignum in dorfo equi ex comprefsione,Idem.Serpent/s 
vnguentum , /d cft , ex pinguedine e/uscollecrumdum frufta ferpentis /n vcru affantur , valde 
conirnenda tur ad fiftulas in equorum vngul/s,ldcm. Ad fcabiem equor um : Angucm difcf rtdi» 
«ce/usqj ad/pem capiensligno equivngularum oras/nung/to, Galcnus,6<: Rufius. Mutat/o» 
ncm pennaru in accipitre accclerant in cibo datafjfanguifugar.mures viui,lacerta viridis comn 
bufta carni alicui afperfa,p/fc/culi m/nuti fluu/at/lcs triti.Item ferpcrts varius,qui intcr al/os tni 
nus habet veneni , QC Germanice huf vocatur (forte anguis)hunc cum triticocoque.ex quo tri« 
tico&: viruferpentisgallinamciba Sfpota : 6YilIius gallinatcarnibus rcfcclus accipiter 6t"pens 

r nas deponu,&:morbumfiquemhabetexpelIet,Albertus. 

Tbmtdia txftnt&n angtiium. 
Angu/um membrana fiue feneclus vernatione eorum exuta.fi affricctur ocul/s, claritatem 
facit, Plin/us. Ad fugillata in oculis tollenda anguiumfenedam cum aqua mar/na tr/tamilli* 
ne,Galenus. Senetfra anguis fi oculi confriccntur fingulo rrrane,negant omn/no corripi hebetu 
dfnc v/fus aut fuffufione 3 Cardanus. Aogu/s fenecfta adm/fcent in oculares compofit/ones,D/o 
fcor. ^f Angu/s fenedta cocta in vino,auxilium eft in aurium dolore fi /nfundatur.ldem.Ad au 
riumdoloresangu/sfenecSamcumcalicibuspapauer/scoqu/tQcVtnfund/to,Arch/genesapud 
Galen.xaT.To^.l/b.j. SeneAus ferpentiumfcruenteteftavfrainftillaturaunbus, rofaceoad» 
4 mixto contra omnia quidem viriaefficax,fedcontra graueolentiam praEcipue,autfi purulenta: 

4o fufttexaceto,meliuscumfelle«aprino, velbubuloautteftudinismarinar. Vetuftiorar.no ca» 
dem membrana non prodeft,nec imbre perfufa,vt aliqui putant , Plin. Ad grauiratem aurium 
rum feneda ferpentium SC aceto quidam includunt lanas,ante aqua calida collutas , Idem. Fel 

b y 



Dc Scrpcntibus 



feftudintfm cum ver ftaiione anguium aceto admixro, vnice purulentfs aurittisprodeft : QaU 
dam bubulum fcl admifcent,deco(ffarumc|5 carntum teftudinis fuccum, additaarqui verna tio* 
ne ang'.rium:fed diu in vino teftudinem excoquunr,Idem.|Ad aurium omnta vitia,coque cori« 
uni ferpentis in oleo S>C impone,Theoph. Cum felie vitulino dC aceto pari menfura ferpcntis fe* 
neclus.id eftexuuix decodacfcVIanula, madefaeta mcdicamentum auricularinfertum,maxime_ 
vtilitatis efle credirur , ii prius feruenti aqua de fpongta aurem foueris, Marcellus. Ad auditus 
grauitatem , fenedsmanguiumaceto tritam inftillato, Apollon. k.toV. ^p Serpentium fene* 
ctaminaceto feruefadamaliquidentium dolores curare fcripferunt, Galenus. Senedusan* 
guium in vino decodra,in dentium dolore auxilio eft,fi colluatur , Diofcor. Cseterum in maxi= 
mis dentium doloribusfummefacithoc : AnguisfenecTamexurito cV cum oleo admellis folidi i o 
fpifsitudincmredigito, acdentcmprxpurgatumex co intcgitQ , omniacj} circumfita obliniro, 
itemc^cauernisindito. Autfenetftamanguis non vftam dentibusapprimito cVexcident,Archi 
genes. Anguina: vernationis membrana cum oleo tedarq? refina cakfacfra , & auri alter utri in» 
tufa,doIori dentium medetur, adfjciunt aliqui thus 6C rofaccum,eadem cauisindita,vtfincmo 
leftiacadantpracftat.Plinius. Anguismembranamvehnueteratamcumccracclerrimedentes 
cuellere tradunt,ldem. ^T Phthiriafen a toto corporepotamembranafenecffutisanguiumtri» 
duo inhibct,Idem. $[ Ad colicam : fpolium ferpentis in vafc ameo fiigens cum oleo , quouf- 
que comburatur vel in carbonem vertatur , diffolueipfum in illo oleo , SC vnge ex eo cum 
tuo digito , Galcnuseup. z. Senccfus anguium dyfentericis 5C tenafmis in ftanneo vafedcco* 
quiturcuvnrofaceo. Vdfiin alio , cumftannoillinitur , Plinius. Senedus anguis cum oleo % 9 
rofaceo decocffa in vafe ftanneo , atque illita ventri , fi tamen ilitc non fit cxulcerasio , te- 
nefmoremedio eft,MarceIIus. Serpentis exuuiae cum rofaceo decoquuntur in vafe ft anneo,8C 
poftea tritar. ventri coeliaci vtiliter illinuntur , Idem. Anguis fenecff am vuK\s commendac idcm 
Marccllus, filiciorjsalligetur. Serpentiumfenectusinpelle taurina adalligata fpafmos fieri 
prohibetjPlinius. Hf Ad internas &C externas eminentias expertum, vt fua fponte decidant.Ser 
pcntis fene&am fciftam vt formammagni numifmatis habeat, conrjce in caricas,vt arger clam 
ieiunus comedat, fcVpoft treshorasmiraberishuiusfacultatem,Myrepfus. Sedis vitfjs effica- 
cifsimaeftfenedraferpentisexaceto fi rhagades fint , Plinius. ^" Canisrabidimorfuiprodcft 
impofita membrana fiue feneifrus anguium vernationeexuta,cum cancro mafculo trita,Idcm. 
^j" Anguium fenecffus adalligatalumbis,faciliorespartusfacitprotinusapuerperioremouen=jo 
da,Idem. Fiatfuffitus ex fpolio ferpentis,opopan, myrra,galbano,caftoreo,fulfureciwino,ru 
bea,ft ercore columbino vel accipitris. Si hare omnia vel quzcdam eorum teranrur , fcV cum fcllc 
vaccino conficiantur,£V fumus inde per embotu in vuluam recipiatur,fcctum viuum fiue mor» 
tuum educit, Arnoldus in breuiario. Conrra abortum : Puluis fpolfj ferpcntis , dofi drachmae 
fumptus valet. Author additionis ad breuiarium Arnofd i. Qjj Verrucas fanat membrana fenc» 
c5rutisanguium,Plinius. Senecftamferpentiscombure,&lvngc:facitenim nafcipiIos,GaIen- 
eup.i. Cicatrices ad colorem reducit vernatio anguium ex vino decocf a,Plinius.Scd vt minus 
verum itamagts mirumcrematam fenec?ram,dum luna plcna luminibusin prima Arietispartc 
fuerit, cineremq} colletftum d infpergatur capiti , fomnia terribilia moucrc. Si ex eo cum aqua 
diluto facies lauetur terribilem videri : {i fub lingua teneatur fapientem &C cloquentem : fi fub-4» 
plantapedis,gratiofumcoramprincipibus acmagiftratu, Cardanus lib.de fubtil.SpoIiumfer» 
pcnti* pulueriza cum igne,cum luna fuerit in augmento in primo gradu arictis , fcV talis pukris 
£ ponatur fuper menfam in fcutella lignea vel metallina, ft incft venenum, difpergerur,pului* 
manebit,fcVfi leprofus vtitur eo incibarfjs non augmentabitur lepra. Idem puluis in vulnus pro 
iectus infra tertium curat,Incertus. ^f Anguina pelle , 6V fale , fcV farre cum ferpillo eontritis 
vno die, deietfifcp cum vino in fauces boum vua maturefcente, toto anno eos valerequidam 
fcripferunt, Plinius. Adboumfalubritatemnonnullipellem fcrpentisobtritamcumvinomi* 
fcent,Columella.Si pomus florem non continet vrinam veterem cum pari menfura aquar tcm» 
perabis,cV ter per annum inradicibus infundes,vni arboriamphora ingcfta fufftciet : vel corio 
anguis inuolues,Palladius. Vidi,fnquit Galenus , capras Iingentes tamarifci ffondes cV inueni 5° 
eas fine fplene : quafdam vero vidi lingentes ferpentes pellc dcpofita,cV poft albefcentes minus 
fencfccre. Serapionin Iib.de fimplici medicina. 

CAPITIS SEPTIMI DI SERPENTE PARS II. 

I* 2)ertitioneeffitgAndorumferpentum. II. Deferpenrumyeneno&mor» 

ftt. III. fylethodtiscurandieosqKiabijsifielvenenati 

fel morjifuerint. 

T>e fufptibut Ad boccaputmultareuocanda funt corum , qua? deanthipathia fupra dicfta funt. Galba* 
fcrpentcsex* num , ceruicornu , caprinas vngulas cVIilfjradicem ad abigendasferpentesfuffito , Galenus^ 
peUcntibut. eup.j. Serpentespropeomniaufteritatefugantur, &:nocentesfpiritusinnocentta fumigra- 
ueolentis exagitat, Vramus galbanum,vel cerui cornua,radices ltlfj,capr» vnguias.Hoc gene» 

re monftra 



Ingcnere G.Lib.V. io 

rcmonftranoxaprohibcntur.Palladius.ProptcrferpentcsquipIerun^fubpratfcpitiuslafcnr, 
cedrum vcl galbanum vel mulieris capillos, aut ceruina cornua frequenter vramus,ldem. Acl 
effugandum venenofa animalia vniuerfaliter : fiant fuffumigationes ficut fumus ligni granat/* 
quoniam ipfe effugat venenofa. Et fimilitcr radixlilrf Et virga: granati funt mirabiles in hoc 
Etfimilitergalbanum. Etcornua 8C vngu1ae,qua:finduntur, vtbouis. Et vngulaequac nojvfi^ 
duntur,vt cqui,&: pili. Et ferapinum , cVaffa , 8c folialaurf 8c"grana'eius. Et calamenthum, ££ 
fecha. Etftramentumcumeis:&fimi1fternafturtium,8c' firnilitercinisKgnipini,cV propr;e 
cum ga!bano,fi fiatfuffumigium ex opiOjSCnfgellajSCgalbano, 8C cornu ceruino, ScTulfureSt* 
corntbuscapra?, Auicenna. Deillis,quse fugant ferpentes exfuffumigatfcnibusfuntcornua 
1 ° cerui,8Cradixlilfj,8c:pyrcthrum5^fulfur,Idem. Suffitfoncsprxferuantes,qu3einccnfa:vapo» 
refuo venenatas beftias abfgunr. Viticis folia,bitumen, caftorium, melanthium,cornu cerui* 
num aut caprfnum^nafturtiumjCardamomum^galbanum^propoliSjpeucedanumjpanaXi opo- 
panax,conyza,cuprefsf autcedriramentaoleoimbuta,gagateslapis,fagapenum,poIium,can* 
chryosrad!x,filix, bacczelauri , St" fimilia graueolentia Quum enim venenata anfmalia omnta 
anguftos habearttmeatus,quam celerrime replentur, 5C ab huiufmodi odoribus obturantur 5c 
fuffocantur. Archigcnes autem vngula: caprarum 8c" pili,inquit,fuffitu fugantbefuas vcneno* 
fas. Procul entm per ipforum odorem relegantur. Stratonis fuffumigtum : Galbani , rad«cfs 
canchryos,cornu ceruf,melanthf),cufufc]$ vnciam vnam.Omnia terito,8C in paftiltos cum ace» 
to rcdi'crito,atcfi vbi vti ve1is,oleo madefacito, ac incenfa per mcdiam domum fuffito,aut tn »p* 
£ ° fum ferarum latibulum per infundibulum vaporem fmmittito. Aliud fuffimcntum , Scorpios 
deturbans cV omnereptfleexaedfbusexigens: Galbanf jfandarachjcbutyruadipis cap.rfniyp 
quales omniumpartesinpilulasredigito,8cvt dictum eft,fuffito. Probefacit cVpyrctlml cum 
fulfure fuffitum. MirfficeftemBctonfces fuffimentumfacft. Hactenus Aetfuslib. \$. Suffim-s 
recte excitantur ex cornu ceruino,caprarum vngulis pilifue,Iapfde gagate , huuminc,bdcllio, 
galbano,cuprefsi aut cedri rafura,melanthio,peucedano, viticis folrjs, nepita,fag3peno,cafU 
rio.cachryos radice^nrt^ a > au tcxTeIiquis grauiter olentibus alfquo,/£gineta, 
Ctruinij } graui cornu nidorefugabii: 
Etfic citm acctndtns gagat* quando^ lapillum, 
Quemtonfumtntnnontxtditimpttusignps; 
j 8 fytultifidamfilictm crepitantibusinijceflammis, 

Aut imas yiridis libanotidos accipcjibras, 
Tantmdemq, acris nafturci ; his iunge duobus 
Aetjuali caprtx iam iatlum fondtre cornu, 
Aut txiccantem narts ccrebrumq, nigtllam, 

lnttrdumfttlphur,f<edumauandot^bitumtn» 1 

Vtfumpta (equali pendanturfingulapartc. 
Trtstereagraueolens candentibus inditaprunis 
Calbana,& ignitumfaciens "vrtica dolorem, 
Dentatisfa cedrum maxillis feHilt lignum, 

Omnibus inuifumferpentibus tfflat odorem, Nicander f n Theriacis. 
Serpentes abfges quf adfunt,ex lilrj radice,aut cornu cerufno,aut dentcjj caprillis vnguibus 
fuffimentumTnolitus. In fumma verd vnfuerfas ferpentes beftfas explodes, fi cyrenafcum fuc* 
cum 3 melanthfum,galbanum,cornu cerufnum,hyflopum,fulfur,peucedanum pyrethrum, ca- 
pr ar urncn vngues conterens atque permifcens,ea omnia optime leufgauerfs,infundens illis acc 
tum acerrfmum,ac denfq, fpherulas conficiens exiguas,eas fnfumumredegerfs.Reptilia fiqu J 
demextermfnantur, velfigtllatimeorumfingulfsfumigantibus ', Conftant. ex Florentino in 
Geoponicis. Florentinus confirmat illicnunquam accefiurum ferpentcmvbiadepsceruina, 
aut radix centauri,aut gagateslapis,aut didamnus herba,SC aquilgaut milui fimus,mixta cum 




•faepfi 
re nidoribus praedfcta peltis fubmouetur,Columclla. 

Vis & mirificos cautus perdifcere odores, 
Accenfis auibus arcetur teterrimaferpens, ■ 
Aut jtyracem yras,aut atriuulturis alam, 

Vel ntpetam autfrondem rigida-ftirpemq, myric*. Qu.Screnus. 
<f[ Capillf mulferis fi vrantur, odore ferpentes fugantur, Plinius. Vt exitiofisferpemfbus 
tecta Jiberentur,muiicbres capillos aut ceruina faepfus vrc cornua , quorum odor maxfmenon 
patitur ftabulis pre.di<fram peftem confiftere.Columella. ^f Venenata omnfa accenfo afinf pu! 
60 monefugeretradunt,PIinius. f Caprarumcornu vel piltsaccenfisfugariferpentesdicunt, 
"Idem. Alrj caprar occifae carnem recentem haedorum pilo fuffiunt, eodemcjs nidorefugantfer» 
pcntcs.ldem. f Cornusceruiniodorcfugantur,PIinius,Aclianus,PalIadius,Rafis. Singularc 

b 4 



DeSerpchribus 



abigendfs ferpenribus odor adufto ceruino cornu,PIinfiu.Si quis cerui cornua mpufucrrsc*» 
cf da t , poftea^ cxctfos in ignem pulueres conrjciat , fumus inde nafcens vndiq? fcrpentei ne fl» 
lius quidem nidorcm fuftinentes,fugat, Gyllius cx Aeliano. Cerui cornufuffiti nidore fcrpen» 
tesfugantur,Diofcor. Circa caueaspullorumincendendumcornuceruinum.nc quaferpens 
accedat , quarum beftiarum ex odore folent interire, Varro. Ad effugandos fcrpentes : cornu 
ccruinum combure vbi fuerint ferpentet, &fugabuntur , Sextus. Serpentes fugiunt odorem 
cornu ccrui,fi inde & vnguedomusfuffumigetur.AIbertus. Cornu ccrui faAo incenfu pluri- 
rna infedorumpars fugrant, Ariftoteles. Medullam ceruinam incenfam tecumhabe,cum ca« 
dem fuftumiga locum in quo es,8C cffugat ferpcntes, Sextus. Sanguine ceruino fi vna yramur 
draconuum 5l cunilago 8C anchufa lenrifciiigno, contrahi fcrpcntes dicunt. Difsipari deindc l < 
fifanguine detradoadqc/aturpyrethrum,Plinius. ^f CrediturChameleontisfellcignibus/n 
ftillato ferpentcs fugari,Idem. $ Stercus crocodili (fcilicct terreftris) aiunt per infundibulun» 
fuffitum,fcras venenofa» ex latibulis fuis cxigere, Aetius. Hyscnaradipe accenfo fcrpcntcsfu* 
gari dicunt magi,Idcm. Tauri cornu comburcs eo loco vbi fcrpentcs fuerint,& ftatim lugienr, 
Sextus. tf Exvolucribusinauxiliocontraferpcntcsprimumvulturcft. Annotatum quoque 
minus virium efle nigris. Pennarum cx his ntdorc, fi vrantur,fugari cas dicunt,Plinius. VuU 
turis pennas fi comburasfugabis ferpentcs,Sextus. ^" Fluuius eft,nominc Pontus, in Med/ca 
SC Paronica regione, vt Ariftoteles prodidit, in quo lapis inucnitur , cuius fuffitu ferpcntcspeU 
lunrur , ac fi qii/s aqua pcrfudcrit, inccndio conflagrat : fin ardentem flabello incendcre velis, 
rell mgu/tur,at quc cius fufnYnentum odorcm fulfur c teuiorem «mitut,in quo d quidcm ipfuxs» *• 
cttam Nicander confcntit, Aelianus. 

Vtl tu Threiciumflammafutctnie Upilkm, 

Qui licet irrigun merfws tamen ardtt i» yndtf, 

Exprejfaq\ftatim rt/iinguitur tnUm oliu.4, 

Hanc tjutm ftuUiftni mittunt it litttre Ponri, 
Qui,rude yulgus,ibi yefttntes carne magiftri 

Tafccadipecornjwapof£ armentajequuntur, N/candcf . 

4f Abrotonum ferpentes fubftratu 8C nidore fugat, Diofcorid. Aron cum crcmatur.fcrpeft 
f es nidore fugar,PHnius. Summa Balfamiprobatio cft vtlac coagulct. Syncerum fi vratur fu* 
gat nidorc ferpentes, Plinius. B/rumen fcrpentes nidore fugat acccnfum,Idem. Xv J[t »£*« **. | * 
A«/ui\/3>f5 e<t !«•»< tA«s-/*«, Ariftoph.Nidoreenimferpentesfugatcalamintha.CedrifirobcfiErpen 
tes fugari certum eft,Pl/n/us. 

Difce & odoratum ftabulis acotniert eeirum, 
GaVaaneoq\ agitaregmues nidort chtlydros* Virg- Georg. J. 

Ebulf quoquc fumo fugantur ferpentes,Plinius. Gagates fugat ferptntes, Idcm. Gfth exGra> 
c/s,altj melanth/um,alij mclafpermon vocant: incenfo ferpentes fugarireperio, Idem. Iuntoc* 
rus vel maior vcl minor acccnfa fcrpentes fugat, Idcm. Lyfimachiat herbx odorem fugiunt ier« 
pentcSjTextor. Nafturtijfemenvftumferpcntcsfugaretradit,Scxtius,Ph'n.Ncpetaquoe>vl» 
res contra fcrpcntes habet : Fumum ex ea n/doremcjj fugiunt, Idem. Serpcntcs ab/ge* cx Pcu» 
ccdanofuffimcntum molitus, Democritus 8t Florentinus. Sabaei ftyracem vrunt ad ferpcntes 4» 
fuganda5,inodorifertsfyluisfrequentifsimas , Plinius. Serpentcs, fi vraturruta,nidoremfu« 
giunt, Idem. 
B? ftft/Ntii Camela mirabilis a venenofis an/mal/bus rquando fternitur m circu/tu dormitorij fifimbris 
SSw. Um,& r<reha " crum >& afla "«■""'>& Iaurus,eft mirabilis in hoc, Auicenna. Iuxta vias 6C tn do- 
* ' m/bus ab omni vcnenato animali praeferuant fubftrata : abrotonum , conyza, didamnum, vi» 
texjechion^calaminthcfolanumjhaftularegiajfaluia.peuccdanumjhypcricum.polium.famp» 
fucus,gentiana,origanus,ruta fylueftris,fcrpillum,laurus,pulcgium , cuprefsi autcedrt coma, 
aut ramenta,cardamomum,Iyfimachion,mcIanthium, bitumen : his addatur Gf gagatcs hpui, 
Actius.Tofum fubftcrncreex haftularegia,ncpita,viricc,pulegio,polio>cunila,bubula abroto 
rio,cxpedit.At fi toto huiufmodi toro vtinondatur,ftratif faltcm/mponcndafunbPaiiLAgin. f • 

TunciuxtaviridesJinutJiyortitifalMeos, 

jimnicolam ntpttam per ohtfas coUigeripat» 

Mt tihi caftafalix,pulchrt qutflortrenidtt, 

Trabeatinftratafecurumfrondegrabatum. 

Sic euot^ montanumpolium t cuiusgraueJhirant 

Horret odor,nomen^\uum qu* debtt tchidme 

Htrba,& ab Euxina quafertur origanus yrbs, 

Qutcmfyillarum dettrpitur obuia,prodtiX* 

Quin etiam multo per aprica cacuminafiort 

^idtnsabrotonus,ptcori^ingmapetitum #• 

Tabula ftrpillum.molliquoipafcitur berto* 

Traftat item txiguam urtumluftmi tony\am, 

Kutctas^ 



IngcncreG.Lib.V 11 

Vuiceas^comas,&fbinofasanagyros% 
Sic&puniceafecHfexarhoreramtf, 
fygaltij, amplis licec haftxfrondihusTti. 
Accipe item innocuo medicantemfrigoreftrumum) 
Atqueinuifapigw Scyraprima ceftate buhulcis* 

Hac rationeetiam denji comapittaftelli,&c. Nicander inTheriacis. 
<f Pelles eiufdem animalis(id eft cerui)fubftratae fecuros praeftant a ferpentu metu fomnos 9 
Plin. InceruinapellefiiacueriknullusadhominemferpensaccedetjSextus^Serenus. Dicunt 
quidem ei qui facit fibiftratum ex corio leopardorum non approximat ferpens , S>C fimiliter, II 

*■« exeis facitGbicoopertorium.hocautemmanauitjincuiusfermonenoneft fiducia,Auicenna. 
f Feras &C.ferpentes fugat abfynthium fubftratum,Diofcorides. Si abfynthium aut arremifia 
amjautabrotonum^circaipfamhabitationemplantauerisjeamquidemhaudinuadentferpen» 
tes,Conftan.inGeopo. Abrotonum ferpentes &C fubftratu &: nidor£fugat,Diofcorid.Heraclij 
communisvfusferpentesfugare 3 Plin.Hibifcifoliaferpentesabigunt,Idem,Nepetamfubftera 
nerein metu obdormituris vtile eft,Idem. Permultam ferpentium fugam Nepeta SC Agnos fa* 
«junt.cVlongelatecgexpellunt. In Athenienfium Thefmophorfjs Atticaemulieres Agni folrjs 
cubilia fubfternunt,qudd ferpetibus fit tnfefta,&: quod exiftimetur ab appetitione veneris pro* 
hibere,vnde nomen traxiffe videtur. Herba etiam Libanotis nuncupata ferpentibus formida* 
btlis eft,AeIianus. Origanigenerum communis vfus ferpentes fugare,Plin.PoIiumcontrafer 

*0 pentes fubfternitur vel portatur,Idem.PunicaeramuIum feruntbeftias venenatas cV ferpentes 
ar.cere,&: propterea in ftramentis S>C ftragulisj&fc.deponendum efle cenfent, Africanus in Geo. 
Serpentes fugantrutae viridis folia,Diofcorid.Serpentes filerem fugiunt, baculumcn ruftici ex 
eo gerunr,PIin. Venenata fugantia,vitex,dic?tamnus,Diofcor. ^* Afperfio loci ex aqua in qua 
folutumeftfaIammoniacum,eftexeisaquofugiuntferpentcs,Auicenna. 

Ceruina medujla,pra:ter caeteras,ferpentes inunda fugat,Diofcor. Serpentes fugtunt cen ne&itkfer* 
wino elephantinoqj adtpe perunftosjdem, Medulla cerui peruncfros feuoqj cerui aut hinuli fu P enU , s c P a 
gtuntferpentesjPim. Adepselephantis,cumexeofith'nimentum 5 fugatvenenofa, Auicenna. & tnt im» 
I31ephanti adeps contra venenata valet.Nam fi quis eo inungatur, eiusue fuffimento expietur, 
haecabilloaufugiuntlongifsime,Aelianus.ErucisquaeinoIcribusgignuntur,cumoleoperun 

$o cr/,a venenatis beftfjs feririnegantur,Diofcorid. Nicander, SerenusXeonis adeps calidior eft: 
adipibus omnium antmahum, &peruncrus eo fugatomne animal,etiam ferpentes, Albertus» 
Adipeleonis.perunCtos beftiae fugiunt , Plin. Leonisfanguinefiquiscorpuslinieritabomm* 
bus beftrjs erit tutus , Sextus. Aiunt a ferpentibus non feriri leporis coagulo peruncios,PIin» 
4$* Nicanderinterinunciionesprajferuantes a morfibus ferpentum numeratprimolocofru* 
dtum feubaccas cedri,tritas &:inundtas.Item conyzam cum peucedano cVfaluia &oleo admi 
xto.Cunilaginis tribus folrjs ex oleo perun&o homine,fugari ferpentes aiunt,Plin.Tarentinus 
ei qui perfufus fueritfucco dracontia? herbac,aitnon acceflurum ferpenterruneqj cis etiam,qui 
raphani femine aut fucco fefe, inungentes fricuerint,Conftan.in Gcop.Sunt qui perungant cor 
pus e femine iuniperi in ferpentiummetu, Plinius. Laferem tritam cum conyza &Tpeucedano 

4© &' faluia coniungit,NicanderinTheriacis.Malua agreftis eandem vim habet,Idem.Succobac 
carumlauriperundiosfugiuntvenenataomnia,Plinius.Succumradicul3:feuraphani,peruna 
<Sis eo manibus diligentenfacere vt tutus traclare pofsit ferpenteSjtradittj eft : vel enim timent 
mordere,odoremacredinisfentientes,velipfo etiam exanimantur, Cardanus. Contra ferpen* 
tes ex oleo perungt faluta prodeft,PIin. Vitis nigra: fuccus ex radice elicitus QC illitus ferpentes 
fugat,Plinius.Lab.ula(anabula)ideftgenustithymallimaioris,cuiuslacexpeIlitferpentes,Sy- 
nou. <([ Nicanderintberiacispoftquamfimpliciaquae ad ferasvenenofasabigendasfaciunt 
enumerauit.medicamenta quxdam qua? il-lita ad homines a morfu ferpentum prrcferuandos fa* 
ciunt componit. Et primum paftillos ad hunc modum format. Accipe duos ramulos abrotoni, 
nafturttjpondus : vntusoboli,feminisdauci,quantummanucomprehendipoteft:omnibus in ' 

<© mortario cum oleo vel ceruimedulla contufis,paftillos h"nge,quos cum vfus necefsitas incidit, 
rurfus tere dC inunge. Ad eundem effetftum praeftantifsimum vnguentum,deinde eodem in lo» 
co defcribit.Duos ferpentes accipe(v iperas intcllige)cum Iibidint indulgent,hoc cft,fub finem 
Vcris:praeterea medullxcerui drachmas triginta , vnguentirofati vncias triginta fex,oleioli=i 
«ar um crudi tantundem mixti cum cerse nouem vncfjs. Serpentes autcm bulltant eo vfcjj dum 
caroofsibusfeparetur,qua:aufcrreoportet,quia venenofa iunt.Hacienus ex Nicandro. Qui 
tutiores effe volunt ,ijs conuenit etiam ceratum corpori oblinere liquidius,ex cera,rofaceo,gal 
bano ntodico, fcobe ceruini cornu exigua,vel etiam xthiopico cumino,&:c. Aetius. 
M .Cerui dcnterrrgeftans^a ferpentibus tutus erit,Serenus. Fugiunt &: omnino dentem cerui Dp gefiatisfer 
habcnteSjPIinius. Ceruicoagulum fi omnino rracfratum fit,eo dienon feritferpens, Idem. Mi= p^nteseffugan 

^o re valeretraduntcontra omnia venena &:animalia venenata, ofsiculaqujeinceruorum corde 
inueniuatur, Alex.Bened. Habcntes dauci fylueftris radicem , feriri a fcrpentibus negantur ; 
autquianteguftauerit nonlsdi, Plinius. Dracunculumhabenteroferpentesfugtunt, ldem. 



DeSerpentibus 



Onoehflon (quam altj anchufanvocam,alijonochelin)habenfes aferpcntibusferfrf negantur, 

IdemTarentinus,eiquiperfufusfueritniccodracontiaiheTba:,aitnonacceflururnferpentefn: 

ncca cis etiam qui raphani femine aut fucco fefe inungentcs fricuerint, imd ne illis quidem qui 

ca tantum fecu dctulerint,Conftant.inGeop.Gagatcs prarter qualitates aliasmanifcftas, banc 

rtiam peculiariterhaber,vt (fiquidemOribafio credimus)isquifecumfcrt, nccferpemesncc 

vcnena vereri debeat,Greuinus.StaphiIini aut vt altj vocant paftinacae ei ratice radicem geftan 

tes fcriri a ferpentibus negantur , aut qui ante guftaucrim non latdi , Plinius. Vuhuris cor ha> 

bcntcs,aiunttutos ciTe ab impetu non folum ferpentium,,fed etiamfcraru,Iatronumc£ cVregS 

ira,Plin. Siiecurexeft5tardodevuItureportes,Serenusagensdercbusferpemesfugantibus. 

T)eijs<julbm In venenatis animalibus que. intra domosrepermntur.rerucnrem aquamineorum luftra ac '• 

ferpcntum «f fatebras infundere expedit,& acidam muriam feruentem per inftrumemum fuforium , flpho* 

*Ti cbm<i * na Grarci vocant, immittere, Aetius. Si aliquis necefsitate quapiam coaflus loco fcris frequenti 

ridtbtant. O bdormiat,vbipotifsimum falamandrar,aur phalangia autfet pente» aliqui abundent.horum 

fubterraneas latebras allio in aqua detrito,aut aliqua ex herbis quas fubfterncndas diximus, ob 

turare conuenit,Paul. Aegineta.Interens ctiam aqua hcrbam tribolum, camcjj cauernis impo* 

nens,perfequeris ferpentcs.Conftant.in Geop. Noflrilatibulis ferpemium folcntcalccviuara 

aquac iniee*ram infunderc. 

Vt morfu & ttntnoferptmmm. 
Anguium idrus per loca plurimum differunt, Arifto tcles.Serpcnrium morfus pro locoruni 
cijunioetquo varictateplurimumdifferunt,ldem. ^f Omniumvenenatorummorfusgrauiorcsfum,fialte» *• 
rumferpcntum rumederiraltcrumjdcm.lneogcnereomniamagiscxitialia, ii fuumgenus edcre antcquam 
tttorfm funtpe noccanr,P!inius. ^ inudignorarinonoporteromnisfcrpentisiclumcVtetuni cViciunoma» 
tkulcjioret. g |s nocetr , Jdcoqj perniciofifsimi funt cum incubant. Vtilifiimumqj eft vbf ex anguibus mc* 
tus eft,nonameprogredi,quamquisaliquidcibiaftumpferir,Celfus. Quilibetfcrpcnspericu* 
lofus eit oburjs rum recens fenedf utem exuit, vcl cum pcrfequcmcm ceruum fugit , Nicandcr 
bC Aclianus. 

Non mibi tum molltsfub £o tarftrtfotnnot 
Nec dorfo nemorvs libeatiatuijjtptr btrbat, 
Chm pofith nouus txuuijs nitidus^iuutnt* 

Foluitur&c. Vcrgti.Georg.J. }• 

Arciditferpentibus diuerCtas non infpecie,7edfecundum eonuenientfamin fpecievn* 
quundo diuerfificantur in mafculinitatc SC fceminiratc : $C mafculiquidem pauciorcs ha* 
bcnt dentes, 5C plus vencni,8C aeutius,licet quidam dicant, qudd fceminsr flnt dcteriores pro* 
pter multit udinem dentium fuorum:8c iterum propter arratcm, quoniam fenesdeteriorcs funt 
tuuenibus propter corpus ( vel, vt alij legunt, iuucnes deteriores funt fenibus : Et cxpartc cor» 
por is>nam magni deteriores funt paruis,curtis,quum fpecies eorum efi vna. Aut proprer 1 oct^ 
nam illi qui habitant Ioca inaquofa, c¥ montes,deteriores funt eis , qui habitanr littora , BC ioca 
plurium aquarum. Aut proptcr difpofitionem fuam in repletione,c¥ vacuitatc : nara illi qui dc 
cis famclici funt, dercriorisfunt vcncni. Autpropter pafsiones corum animalcs :nami'rati, tC 
audaccs dctcriorcs funteorum.Autpropterrempus:nam venenum eoruminacftatecftdcteri» 4* 
us, Auicenna,qucm fecutus Mattheolus in fuis commentartjs in hb.6.Diofcorid.Gcfcribit, Ani 
roalium ierarumqj virus,non in omnibus eft idem , fcd in hoc vchementifsimu fiC omnium per» 
niciofifsimum,adcd vt vna tantum hora homincmconnciat.in alio vcrdminus vehemens mis 
nufq? lethalcvno vel duobus diebus interimens , in alio dcniqj his longe imbecillius. Vcrum 
pleruncjjeuenitvtab aliquohorumdemorfiplus velminusfuperuiuant, quodaducrfiscaufts 
proKenit,fiquideminquorundamgenerelongepcrnicialioresfuntfcemin«equammar«,iuuc 
ncsquamfenes(quamuisnondefinr,quicontrariumputent)adultacquamadolcfcentes.Qu/n« 
etiamferar orones,c¥ infetfa in montibus,& aridis locis inter vepres & faxa dcgentcs,citius ho 
minem pcrdunt,ijs quar paluftres, vliginofosqj tra$us incohmt. Citius prartcrca nccant, quac o- 
rienta!emc¥meridionaIcminhabitantplagam,quamquar feptcntripnalem. Adharc famclicar r» 
depaftis nocentiorcs funt,£V irritatar venenofiores funt,quam dimilTar! quamuis omnium in v« 
niuerfum iclus perniciofiores finrarftate quam hyeme,Hatfrcnus MatthcolCcrta cft pturcs dC 
noxios effc ferpentes in frigidifsima plaga feptcntrionis,rerreftres fcilir et,qut* acrius aquaticos 
perfequuntur:S«' hi in terris manent, ac diuerfis nutrimentis minutaru herbarum , in quibus a» 
eriorcm veneni vim cegnofcunt,auidius rcficiuntur , maxime in locis montofis produCtarutti: 
hicn dctcnorcs funt in lardendo homines veneno fuo,quam littorales aut ripartj. Serpcntet tu« 
tem ieiunifatiatis funtcrudeliores,ita cVirati cV prouocari.OlausMagnus. 
nttettrno. Venenum aut eft immodica f\cckis aut cum immodica ficcitate coniundrum. Itaqj nono* 

mncs ferpentes venenofi, Cardanus. Fel venenum eft ferpemium, Plinius. Animalia quxmor 
fu venenant virus venenofum geftant in vefica quadam fubtus linguam,qua rupta cmanat quf *• 
dam Iiquorfaliuofus,quivbicorpon'ous infigitur,ca venenat, Mercurialis. Venenumferpcn» 
tum in paruis caucrnulis fub demibus latiut,Grcumus. Ccrtuinrclinquitur,fcrpcmcscuomc* 

rcvirus 



IngenereG.Lib.V. 12 

revfr^e*itiate,multiplictcol6rediftin<3um : quodeonocentius, quograumsfrritatiperca* 
loremilludefjciunt. Necpercutiunt,cumnaturafrigidifunt,nifi quando calefcunt.Nam quan 
dofrigidifunt,nullum tangunt. Percuflus itacp ferpentum veneno, primum obftupefcit : de- 
inde vbi ipfum virus calefacftum exarferir, ftatim homincm ( nifi remcdfjs efficacibus occurra» 
tur ) cxtinguunt, Olaus magnus. ^f Mortuus quidam fertur cum fe balneaflet in aqua calefa- 
<fta cum lignis exctfis ex cauernis ferpentum , Ponzettus. Haud procul Der tona Patauicinum 
quendamquiefletin venatione,8c" Hifpanicalanceaferpentem intcrfeciflet,eum eiufca equum 
morte deletos.audiui a fortifsimo equite Antonio Lazaro, 8c"c.Scaliger. Auicenna lib. 4. fen. 
6.narratdeferpentequodam,quodisamilite haftainfixusvirulentamvimper haftam tranfmi 
fo fit admanum,quam primuminfecir,8c* deinde totum corpus corrupit. Ad huiufcerei compro 
bationem (inquit Matthiolus inlib.6.Diofcoridis) illud fane compertum, habeo quod in agro 
Tn'dentinoeueniflefcio:nempecumrufticusqiiidamfvn'sefletinvinetis,paruumquendamco! 
lem farpius afcendebat,vt ibi vuarum cuftodiam ageret.Hinc quadam die ad collis pedem,ma» 
gnum 8C horrendum viditferpentem,cuius capiti fuperne haftam fatislongam infixit,atdum 
hxam feram fe hinc inde fortiter contorquentem,8t* haft* circumuolutam,pro viribus teneret, . 
magno ftatim tremore correptus eft,quo maxime deterritus vociferans,viatorcs cV circumftan 
tescolonos ad feirerogabat. Quamvociferationemaudientes quinonlongeaberantrufticf, 
eo curfu velociter contenderunt,&* ipfum fer e femimortuum inuenerunt. Cognita tamen ex oc 
cifo ferpente fui infortunrj caufa,ad tberiacam dC alia antidota confugerunt,quibus eum ad vi* 
*o jamreuocarunt. Verumtamen duobus annis pofteats vniuerfi ferecorporis ftuporeinledo 
femper decumbens aegrotauit,8c* eo praefertim brachio,quo perniciofum animal occiderat.Ser 
pentemqui occidcrat paulopoftfebricitans n.dieobfjt, Amatus. ^J" Venenum ferpentis vt 
quxdam etiam venatoria venena,quibus Galli praecipue vtuntur non guftu,fed in puluere no 
cem.Idcocpcolubraipfatotaeftur,iAuseiusoccidit,6^fi ftupenteea(quodperquscdammedi 
camenta circulatores faciunt ) in os digitum quis indidit, neque percuflus eft,nulla in ea faliua 
noxa eft, Celfus. De qualitate 8c" temperamento veneni ferpentum,magna eftquaeftio inter Dr tmper**^ 
medicos,nempe num frigidum fitan calidum. Aflerit enim Auicenna,quem etiam fcquitur merUo * Wfff *• 
Matthiolus,eorum venenum efle calidum,dicircj} errare eos qui frigidum elTe exiftimant. Et 
illud,inquit,quodacciditvtfrigeatmorfusabeis,eftpropter mortificationem veneni : calor 
jo, enim innatus eft quicalefacitcorpus fua fparfione&inflammatione. Quum autemnoneft 
calor innatus,etfi inflammetur cor igne leni,nonoportet tamen vt calefiant propter ipfum ex 
tremitates.Frigiditas inquit Mattheolus toti corpori ex i<fhi vel morfu adueniens,non vtiquc 
cuenitexvenenifrigiditate,fedquod innatus calor ab extremis SCvltimis corporis partibus 
ad cor fe conferar,quodcp etiam veneno fupcretur &C extinguatur.Huic opinioni tamen refra 
ganturcaftcrimedicijeamcpcopioferefutantGreuinusfic' Mercurialis in tradatibus fliis dc 
vcnenis,quos confulere poterit,qui horum rationes amplius cognofcere voluerit. 

Porr6venenatosmorfus,i<frus,pun<ftufue fjs fequentibusnotisdeprehendcs. Vulnus in* ventnmrm 
fixumvaldcdolet,pun<ftionis Sfmordicationis fenfus vehemens,inafflic3aparteperfcntitur. morfuuminM* 
Vulneris atcgaffedilocicolorperitacmutatur: autenim rubet 8Cinflammatur,autliuetSd cw " 
io nigricat.Laborans grauibusangiturmoleftrjsactotusardet:corpustotumeius ipfius qu-ivel 
demorfus vel idus eft,ita nonnunquam obftupefcit,ac tandem(vt-fic dicam) obdot mitionem 
fentit,vttangentemnon(entiat,Ioh.Tagautiuslib.a.InftitChirurg, 

^Atthodtti cttmndi morfot aftrftntihtu. 

Vt inflidi a rabido canc , fic omnes a pcftiferis animalibus morfus , nifi per initia protinus 
recfte curcntur,eo deueniunt vt fumme perniciofi fint. Quae igitur retfta curatio eft ? venenum 
extrahere,quod vna* cum idu corpori percuflb inhacfit : ideoqj ad cicatricem perducere , clau* 
dereue qux huiufmodi funt , non accelerant : fed contra agunt , eacp infuper minutim adrno» 
dum faepe concidunt : iamfjfdem quocp quae calida acriacB funt,quibufcp attrahi venenum fic- 

€0 caricp pofsit medicamentis ob eandem caufam vtuntur , Galenus in libro de fec"h's ad tyrones 
cap.7. C" Venena fi haufta fint,crebris vomitionibus : fi morfu imprefla,fcarificatione,affi« 
xis cucurbitulis,exu<ftu,carnis circumfcriptione, nonnunquam amputatione extrcmaepartis, 
euocantur. Retinentur veroinfufione,cVimpofitumedicamentorum acrium cohibentur:haec 
fimul vtique arcere virus 8C eluere poflunt.Reftinguuntur QC euiacuruur meraciore potu,auc 
paflo nulla aqua diluto,vel contrariorum efu,que. acrimonia fint prf dita.Poftremo deiedio a- 
lui,euocatus fudor,8C alia quedam in commune auxiliantur. Verum enimuero non lethiferam 
modo materiam,fed &C magnitudinem,cV tempus pro fcopo confiderare oportet. Etenim abfjs 
remedta quamplurimum difcrimen capeflunt. A magnitudine quidem, cum nonnullaex vene 
nis,8C virofis animalibus pericula minantur,alia putredines altas, aut exteriores excitant : alia 

$0 vehementifsimos do!ores,aut cecos cient:alia vix medicametis cedunt,8<: magts minufue mole 
ftias excitant.Oportet autea qugpericula ferunt,peruicacioribus auxilrjsexpugnari,cM minus 
inf c ft a,»i«wib«s.Qu ipp e abfuir d8 fuerit in grautonbus/egnioribus njedxcamctis homines ia 






DeSerpentibus 



dtfcrfanen addurere : in minoribus vero vehementium auxiliorum infurf a corpua f ac eiTere» 
Finitio atcmporibusinpromptueft: hoc enim fubito in pericula , SC pracfcn tcs molcftias ad> 
ducir,tJ5udverofenfim,&dilatansin diemlongam aut brcuiorem producit. Itaqucinacuti* 
qutdcmconfeitim muUafimuI auxilia reprefcntari oportet : retiquis paulatim , Diofcoridea. 
<< Mcthodus quam tradere inftitui in doloribus vniuerfis qui vel ex animalium , medica» 
memorumue noxa excttantur, duplicem indicationem habct,nempe ciua quod dolorcm creac 
vacuadonem,atqj al tcr ationera, Vacuant id tum carfacientia omnia, tum quat citra calcfadio* . 
nem vchementer trahunttvcluti & cucurbitular,& caua cornua quardam, quibua nonnulli cu= 
cur bitubarum vice vtuntur. Sunt autem S£ qui ore fuo virus cxtrahunt ; argrac vidclicet par «'• 
cule. admoti,ipfamq» labrjs eompIexi.Huc fane pertinet BC cautcrium,8t mcdicamcnca qu$ cau '* 
terrjs fimtlitcr efcharam effkium. Atep hacc orania totam eiua qubd mfeftai,fubftanriam cxina* 
niunt.AIterum auxiliorumgenuscft eorum,quf quatitatem percontrariaahcrannicilicetex* 
hibentibus nobis,fi vehemcntem caroretn $gcr vel in ipfo deroorfoloco,vclin toto eorporc fen 
tiat > auxilia refrigerantia : isn frigus fentaat , cakfacicntia, Galenustrb.iJ.mctkodimcdcndi* 
• H$ In medicinis quac adminiftr antur fuper morfioncs vencnofas tntcndcndum cft primum „ vc 
prohibcantpcnetrationem vcneni in corpore : & illud fit autcum Iigaroentis,& conffridione 
cxtremitatis,8c^rohibitionefomni : vtmoueaturcalor innatusadcxteriora.Sf expellati flf dc 
hoc capitulo eft ineifio membri morfi.aut cum mcdicini*,& caufisama&iuis. Etpropter filud 
ic/piica nociuafuntcis,quoniam nihilmagisiuuat quimmcdfcamcnquodtrahic vcncnumad 
cxteriora , &^prohibetipfumpenerrareadmtcriora:dfpropriequandovenenumefladcxtc> *• 
riora adhuc,& non fpargitur,& huiusquidemgencris funtvcntofan&fcrtaiTc indiget tncifio» 
tte^ft tam fubmerfum SC etongatur , & fi pofsibile cft mifsio vcl impofi tio fanguifugarum. Su« 
uio etiam quandoqj fufficit; 8C oportet vt fugens fic non ieiunus, un6 iam comcdcrit» QC abluac 
os fuum SC habeat denresiam(Bellunenfis lcgit,non,)corrofos,& colluat os cum vino odorifc 
ro, SC btbat ex eo aliquid,& teneat in orc fuo oleum rof.aut olcum viol.Et cum fueritin orcfu» 
nocumentum,tunc expellat fubito , 6Y quoties fugit tunc oportet vt expuat, Auiccnnalib. 4* 
Fcn 6.tra<fr. j.cap.t. Aduerius quidem omnem animalis i<ftum,quod vcnenum vibtat, orofu* 
cJ jo conueji i t, fugentcm ver 6 oportct ieiunum non eiTc,fed bC cibum fumpfiue,.& vino os afe« 
iuifle.Pofrea exiguum olciin orc continensplagzm exugaLLocuaipfcfpongiaibucndus » dc» 
«nde fcarificandus,fed vlcufcula altius imprimcre expedir>quo viro&matcriesproftmdoeuo« Jfc 
cetur.Circinatio autem carnis>& fcdio>fcarifTcationelonge porentius opitulantur. Namquc 
abrjsduopecufiariaprarfidiaftunt; vnumqu6dvirusetocotolUtur:alteifum,qu6dciusvenc« 
nipars,quaradinteriora graflatur, cum multocopiofoq^fanguineexcemitur. Quodfilocua 
fctfrioncmnon admHtat,cucurbitule;curnlargiori flamma afngendat funt, Diofcorides. Si coi» 
Cingat ab animante quopiam venenum iaciente pcrcutf,huiufmodircmcdrjs comiuiniter vtc* 
mur. Siquidem leuior fit plagaaut morfuspofcacalidaeumproluemus, dcinde vcrolocum 
ipfum exugemus. Ver um qui exudur us eft,prius os oleo col!uat,ne indc I^cia tur, atque ita orc 
ad morfum admoto cxugat SC expuat venenum. Cauere etiamoportef,nccxulccratSaUquam 
internarh oris partem habeat exucruru*. Poft hxc verd cinis acetofubadluspro cacaplafinatc 
<mponatur,maxime autemadhancremconduck^x ftcu!neislignisexuftt?s,autlanrinis, aut 4» 
lignis vitis,c(ui fi non adfint,eo qui haberi poteft,vtendum eftv dHigattiz adhoe ponfairmun ad 
htbita.vt inflammario in Ioco excitetur,^ matcriat admorfum prouocen tur.Quod fi minus no 
bile fit membrum,& vehcmentfor morfus„cucurbitam cum plurima flamma ad morfum adhU 
be,5C vicinos locos circumcirca impacTis vulnufculis fcariftcato.-attrahetur enim vna cumlan* 
guinis dC flatus attradt ione ipfius beftiac venenum.Deinde a tepidsetarg^ hauftu vomere tube: 
6c fic dcinceps pharmaca exhibe. VigiUns enim acger adferuandus eft, ac dcfidensper totum 
curattonistempus^doneceuidentemremifsionemacceperinfmolcftiarconcomitantes^Aetius 
]ib. 1;. cap. io, QuodfifcTirialiquemautmorderiavenenatoantmahcontigerit,homoadbi« 
bcndus eff. qui vulnus exugat : non tamen eum ieiunum effeoportet, verum eriam vino oscol 
Iuii?e,d£oleumineocontinere. Dcindcparncularcommorfac, fiadmittit,cucurbiruramcum a 
mulra flamma adhibere oportet, fic vt vicinac etiampartes fcar ificcn tur, Nam virus vni cum 
fa nguine QC fpiritu rurfus ita extrahitur. Item exulcerata adurere ac cnrftaobducere, adeoquc 
praccidereconuenietjfi fera quae momordit,leta!isfuerit, qualisaipi^ceraftes^vipcra, fimilcfqi 
alia: funt. At Ci venenum per corpus fuerit difper fum,fanguis ftatim dimitf endus cf t,pr accipue 
fi is qui percufTuseit^plethoricus exiftar, /Egincta. Serpentium quoque morfus non nimium 
diftanrem curarionem (acurationemorfus canis rabiofi) defideranc, quamuisineamultum 
antiqut variarunt, vt in fingula genera anguium,fingula medendi gcnera pratciperent : atquc 
alrjs alia.Sed in omnibus eadern maxime,profTciunt.lgitur in primis fuper vulnusid roembrum 
dclrgandum efhnon tamen nimium vehementer,ne torpeat. Dein vcncnumcxtrahcndurocfr: 
idcucurbitulaoptimefacit. Nequealienumeft, antefcalpelIocircavulnusincidere,qu6plus *• 
vitiatiiamfanguinisextrahatur. 6icucurbitu!anoneft,quodtamenvixinciderepoteft,tum 
quodlibet fimifts vas,quod idcm pofsiu Si nc id quidem cft bomo adhibendns «ft > qui vulnua 

cxtigac 



[ ln genere G. Lib. V. 15 

«wgatlllud nc intereat,ante debebit attendemne quod in gmgmis,palat6ue,aut alia parte os 
ris vlcushabeat.Pofth3Ccishomolococalido collocandusefhficvtid quod percuffum eritin 
inferiorem partem inch*netur,Cclfus,MembrQ quod animalmomorderit venenofum,adeo de 
ligato,vt venenumadpartesprincipes penetrare nequeat,Sccucurbitulis appofitis fuperponi 
to calamintham,dato«j3 patientide radice arthemifia:,vel theriaca , dC quae cordi vim afferant; 
Eiufmodi funtbugloilus,borrag6ue,meliffus autipfarum flores,Fumanellu<-, 

fT. Divfecli gallinarumpulli,cummaximetepent,perciiuolocoapplicentur : nec defunc 

qui hifce tanquam difcordia quadam naturali pugnantibus vtantur. Verum huius rationem 

inire facilimum fuerit.Gallinae enim calida naturapraeditae funt,argumento, quod deuoratum 

infigne virus connciuntj&aridifsima quaeque femina confumant, Item nonnunquam arenas 

lapillofc^ ingluuie fua deuoratos diffoluunt.Itaqj animantis admoti calore adiutus fpiritus, ab 

idaparteimpetumcapeflensexilienfcpfecumvenenumexigit,Diofcorides,Optimeauxilian=t 

tur,fiftatiminprincipiopoft cucurbitasplagarimponanair animaliaparuadifcerpta, &C ad* 

bucintus cakntia,velutfuntgallina;,hcedi,agni,porcelli : venenum enim exugunt & dolores 

leniuntjAetius.Cseterumlocis affectis gallinae,8c magis galli gallinacd , aliaue animantia per 

medium diffecta 3 calida imponi debent:nam virus tranfsumunt euocantcp &C dclores mitigant. 

Gallinacei pulli fpirantes adhuc &C calentes,per medium diuifi,percuffa* parti impcfiti,magno 

pere auxilianturrvtpote qui peftilensadfeviruselicianr, Aduarius. Ad ferpentum morfus. 

Columba incifa &C impofita calida morfui, venena omnia rap it, &C fanare creditur , Sextus. Si 

o neq3quiexugat,neque cucurbitulaeft,forbereoportetius anferinum,velouilIum, velvituli* 

num,cZvomere.Viuumautem gallinaceumpullumpermediudiuidcre, &C protfnuscalidtira 

fuper vulnus imponere:fic vt pars interior corpori iungatur. Facit id ctiam hcedus, agnufue 

difciu r us,ox' calida eius caro ftatim fuper vulnus impofita,Celfiis.Qiii erficacius volunt rnede* 

rijoccifa; caprse aluum diffedum cum fimo intus reperto ftatim illi'gant,Plinius.Sunt qui galli* 

narum aut aliarum quarundam atiitim podicen vulneri admouent,ad virus exugendum;qucd 

fi qux applicata: fuerint volucres,moriantur,venenum extractum efle fufpicanturJoh.Tagau 

tius Inftit.chirurg.lib.i. Ad difcrimina fuctionis vitanda,recentiorcs galli vel gallinaefedem 

plumisexuunt,c^vulnericonfultifsimeapplicani, &£demortuoprimo , alterum fubftituunt, 

idcR tandiu profequuntur,quoufqj vniuerfa veneni vis extrahatur.Cuius rei ccrtum indicium 

habent,cumgalluspoftremoappofitusnonmoritur, MatthiolusinDicfcoridem, <([ Con* 

tra virulentos icTus,vftio expeditifsimum eft auxilium : vtpote cum ignfs cartera viribus prae* 

ftet,fimul quod virus domet,cY_ ferri penitus non patiatur: fimul quod pars ignem cxperta,pos 

ftea non vulgarefundamentumcurationifuturaepra:beat,manente diutius exulcerationc.A= 

nimaduertendum ex eo tempore,cum cruftae decident,ne vlceris ora; coalcfcant,Sccicatr{ce in 

duantunfedfi fieripoteft admultum b ide[j praeftitutum tempus,vlccrationes,cx: fordidas adhuc 

&C inflammationemminantes prorogari conuenit, Quod inditum rjs falfamentumoptime prac 

ftabit,c^fylueftrealIiumdetritum:itemcepe,fuccufueprefertimCyrenak 

autParthicus appellatur,Diofcorides. Auicenna 6.quarti tracT.j.cap.i.tefhtur ALgyptics mei 

dicos,in quorum regione venenata animalia funt plurima, fclere in morfib us vencnator um a= 

nimalium confugere ad ignem:quippe quinon folum vcnena,vcrumetiam omnia mab orpcl^ 

lit, Modus autem quo vtebantur igne in his cafibus,multiplex erat, vt habetur apud A uicen* 

nam eo Iocoimodo enim ferro candente,modo func accenfo,mod6 oleo ferucntermcdicamcn* 

tisetiam vftorrjshocagebant,Mercurialislib.i demorbisvcnenatis.Candenti ferro(fipatitur 

locus) vulnus adurendum eft,aut cauftico faltem medicamcnto ac vehemcntcr cxeden rc vtcn* 

dum.Eiufmodienimvulneraomnialetaliafunt,&prxfenteinfarpepernic{em(fipict;iu;snon 

fuccurritur)affertint,Proinde &extremaillis(iuxta Hippocratis confih'um)adhibenda funt rc* 

media:adeocK vtmembrum ictumvel morfum interdum prarcidcre fcu amputarc conucniat, 

Ioh.TagautiusInftit.chirurg.lib.a.Siver6icftapars,vtpoteextrema,fcclioaciricQmmodcnon 

refpuat,pra?fertim inomnibus fcrpentumictibus,vtafpidis,cerafta:inn{lwrjvq> , procul dubio 

ro amputandaeft,Diofcorides. f NecmefugitquidinA^gyptofierifolcatXurnfpicas/^gy^ 

ptrj metuntjOllampicisparatamhabentjOVappenfamfafciam ; tuncenim maxime ferpentum 

' iniuriasexpauefcunt,tum propter fpicilcgfj tempus,tumquodopacis fimul abditae fpcltmcis 

&C cauernis,denfocR aruorum cefpite dclftefcunt.Mokftifsfma enim annnalia Sl virus eructan 

tia,A^gyptusincampisferreconfueuit.Vbiergoautinpcdcm, aurparcem alfam, rnorfum in- 

tulerunt,qui adftint,fafciaminol1amp{cisconrjciunt Scftringtm:,1oannc«fecaruc<;, qua cfr» 

cumaduseftlaqueus,p!cem{nftillant:cumq?fat{svulnusexcepille v/detiu-jpqucurcfoluunt, 

&:cepisalliifc^illinunt,D{ofc6rides. f Percufsis aferpentcprodcfr alui dciecTio, difflucns 

fudor,vrina copiofe reddita,Idem. Vcnter adftncluscitra dilationcmperinfufiun ch:;<tur,S<!! 

veficxquocBcurahabmurjquocitraimpedimentumlotitmicxccrnnr.Aciius.PuTgrsuocmni 

C,o bus conucniet,defudationes &C thcriace cx viperis affumpta, Ac^meta. Omnia vr in-m rnowcn 

tia,qu{amater{amexteniianf,vtiliafunt,Ce1fus, f Qttin& aferpenTC,acfcDrpionepcrcufi 

foscoituleuarf prodtmnverum fccminas Venere ealasdijPjinsus, 



«r 



DeSerpcntibus 



f Rufticus qui'damaferpentedemorfus,moxmtumercentepcdcrenfit,pau!atimvcneni 

vim ad cor acccdere:edoct us eft a quadam anu pedem fub terra fepeliret, vulneri admota galli» 
namduaspartesdiireda^gallinazveroranamapponeretjquxfanguinem ex gallina exugcns, 
venenum tandem quoqj attraherer.Cum igitur integra noclepede fub terra fepulto manfiftct, 
nihil autcm alleuaretur,imd malum intendcretur,tandem ex confili® nobilis cuiufdam matro- 
naztheriacamcxceruifiamelleadmixtobibit, indecp aliquot horis continud euomcns dolore 
fuperiorumcorporispartiuliberatuseftjpedibusnihilomfnustimiidispcrmanentibus.Qi.icm 
tumorem afacerdotc quodam admonitus,potuladriscapr^nigrac quantitatc teftaevnius oui 
dep ulitjpcde interim etiam in f.q.eiufdem lacftis demerfotvnde effluxit materia fcetida,glutino 
fa,mucofa,Cum autem progreffu temporis fortuitd influuio folis calore tepefcentc pedeslaua i o 
rcr,atq5 m ripa fedens pedibus in fluuiu demiflis obdormiuiffet ( nefciebat quot horis ita man» 
fificrjexpergefadus videt flume propc fe hinc inde late fceculentum,fcetidu, confpurcatumcs, 
cxeocptemporefemper optimevaluit, ^j Aliapuellaaferpcntedemorfa cafeum recentcm 
exlacle caprae albas paratum morfui impofuit,pedemcj} affufo eiufdem capraeladedefendit,fa 
nitaticn rcftituta eft, Ex cuiufdam epiftola ad Gefnerum. 

«ff &ianimalmordeaturavenenatisbeftrjs,gencralitcrcuratioiftafuccurrit,LocusquipCT-'= 
cuffus eft ante omnia fumigandus eft fuccenfis teftis ouorum gallinar, quc pr ius infundes in a= 
ceto,addito etiam cornu ccruino vel galbano.Poft fomentuloca ipfa fcarincabis,cV fanguinem 
ex his emittes: vel certe candenti ferro combures loca vcnenata qua peftis attigit.Obieruare au 
temdebes,neautfupraarticuIosautneruofisinlocis inquacuncppaflione vnqua cautcrium lo 
imponas.Aduftis enimneruis vel articulis,perpetua dcbilitas confcquitur.Sed diligenter con* 
fidera,vt aut fupcrius aut inferius pufillum quam nerui aut articuli funt, cum necefsitas fuerit, 
apponas cauteria.Animal autequod venenatabeftiolatetigerit,expcdit vtfudet,cVcalidis coo 
pcrtorrjs inuolutum deambuletjCV farinam hordcaceam in cibo fumat,additis frondibus fraxi^ 
ncis QC vitibus albis.In plaga autem mel atticum vel cyminum in vino vctcri mixtu calefacTum 
oportet imponimonnulli ftercus fuillum rccens cV mel atticum cu vino mifcent,cx' calefaclum 
quaii cataplafmainducunt,addcntes vrinam humanam,Vegetiusmedicinajlib.j. 

NuncpoftvniuerfaIemhuicmalomedendimethodum,adparticulariadefcendemusremc» 
dia,eo ordine feruato,vt primiim ea qux foris adhibentur commemorcm,dcinde quse mtrd fu* 
muntur,cMinvtrifcpcompofitamedicamentapriufquam fimplicia. Obferuandumautemcft, J« 
multa hic remedia poni,qua: non tantum ad ferpentum morfus pertinen t,fed cc ad omnium a= 
liar um beftiarum venenatarum morfus vel icT us,vt fcorpionis,ftdIion!'s,muris aranei &C fimi« 
lium:cumtamenferpentesetiamfpec5tent,eahicin genere apponere libuit. 

Compofita remedia qu» morfuiferfentumforinfecus aSikenrurJxcfunt, 
Conucnientiora fupra di&is auxilia funt,quat epithemata vocant.Imponatur farmcntitius 
cinis,autn'cumcuscumlixiuioftillaticio fubaclus,garo, 6C acrifalfamento,Diofcorides. Cinis 
acetofubadusprocataplafmateimponatur:maximeautemadhancremconducitcxri'culncis 
lignis exuftus,autlaurinis autlignis vitis,Scc.Aetius.Imponetur itacf cinis brafsicar aut Gci a» 
cetomiftusautlixiuioautgaro, Aigineta. ConfecTio Hermetis valet ad morfum fcrpcntium 4» 
cum aqua altereuiabin,cY. liniatur fuper loeum morfum , Auiccnna. f Quinetiam non dc* 
funtcmplaftravehementifsima cVcalidifsima , quae venenumcliccre,expugnarc & difcutctc 
poffunt.Cuiufmodi funt quie cx fale,aut nitro,finapi cV cachrye componutur,DiofcOr, Prarter 
opinionemfacitexvipcristheriaccAndromacliiEmplaftrimodoimpofita.Emplaftraverdad 
omne venenofi animalis morfum conueniunt, cx dicTamno apparata, omniacp quarattrahen* 
di vimhabent,qualia funt cV qua: ex fale SC qua: ex Chamarleonis radiceconftant cV aphroditx 
appellata.Egrcgieautchocauxiliatur.-Spumgargentihbramvnam^cerufarlibramvnam^ren- 
nar pinus libram vnam,olei vetcris libras tres,cerae fexuncem , ammoniaci thymiamatis trien* 
tem,galbanitricntem,cerufam,argemifpumam cVoleumcoquito , donecnon inquinentma- 
mis:deindeliquefaclaadiKito,vnito,&:vtitorrepoiTtoadomnemmorfum,cVc.Aetius.Empla= <- 
ftrum cognominatum Epigoni. Hic quidcm cum in carcere ad mortem damnatus effet,pro= 
ptcr hocmedicamcntum dimiffus cft,quod imperatorisMarcinliam fanafiet.Morfa enim cum 
in mamma effet a ferpente,cVomnibus medicis de illa defperantibus,fanata tamen eft. Facit c= 
tiam ad omne vlcus reccns cV vctus ad eos qui morfi funt ab homine, cV ad omnium rcpti'1 ium 
fcrarumcpmorfus,cVc-Recipitautemfquam 

lis,am's vfti,thuris maris,falis ammoniaci,ariflolochix rotunda*, iing.vnc.f feminis rapi fcrup. 
j.dracunculi radicis vnc.f.feminisartemifi.Tfcru.9. cerxpura: lib.>-.colophoniielib.i. Clci 
vctcriscotyl f. Acetiacriscoch.f. finapi fcru.$.fpodi>fcru.9. aluminisfciflllis, opopanacis, 
fing. vnc.f.Metallica terecum accto dicbus tribus:!iquabilia vci d liquato. Arida infpcrgc, & 
omnibus ritcfubacli^s cYconfecfri? vtcrc,Nicolaus Myrcpfus.Emplaftrum Aigyptium ana.ji. 60 
apud eundem Nic.Myrcpfum commend.uur ad morfus quadrupcdum ct ferpentium vcnena- 
torum.Recipit autem lithargyri, ccra-, fing. VI104. fcmis,ammoniaci vnc.j. thun's,lana: iucci* 

djs!con> 



In genere G . Lib. V. 14 

darcombuftae,fingu!orSvnc,femis. Squamx aeris, ftagium i.femis, Terebintrunxvnc.i.femis, 
Squamaeftomomatos,ariftolochiatlongae,fing.ftagj.f«ii.riesniftag.4.femis > oleivereris,vnc« 
lo.iemis.Lithargyra.fquamas&ricinumdecoquiro^doneedigirosnoninqumenr.Demliqua-t 
bilia adrjcito,arida verd terito. f Oleumdiuinun^&expcrtuadomnevenenumepotum & ve 
ncnoforum animali2morfum,fiuepotufmptumfiuelitum. Sumeokicliuarumltb.uflores dC 
folia hypcrici contufa,coquito horis tribus,etpercolato,denuoflores & fblia recentia coquito, 
C^percolatOjquibus&vicetcrtiajOYpriusperadis adrjcico gentiansr , tormentillae,vtriufque 
vnc.i.vtq}priuscoquito,percolato,vfui^feruato > Ant.Fumanellus.Matthiolusver6Senenfis 
in commentarijs fuis inDiofcoridem mirificecommendatoleumde fcorpionibus,quodpulfU 

l o bus extrinfecus patenttbus illitum rron tantum venenis per os fumptis fuccurrere,fcd Sc" cuiuf* 
cunqj venenatianimalis morfibusfingulariauxilioeflefcribit. Eiusautem oleiconficiendiras 
tionem praefcribit in pracfatione in 6.1ib.Diofcorid(s:quam hic defcribere minime necefle arbi- 
trati fumus,quod nimis prolixa foret.lt acp qutcuncp eam nofle cupit,Ma ; thiolum confulere d 
tatolocopoterit. C Medxcamenturaobftans veneno &venenoforummorfui. Calcemvis 
viatn reccntem tutamcum molli fapone fit" aquacapttclli commifceto, vtitorcB, Ant.Fumanel» 
lus.Summc facit ad omnem beftiae venenata: plagam, practcrquam afpidis, calx viua cum oleo 
& mellecraiTitudineccratiimpofita,Aetius. 

%dtdicatBtntafimplicia,ad morfumftrptntiiforu'mfont%da^aut 
illintndaieaj, littrarum ordtne. 

% o Abrotonum contra idus ferpcntum illmitur,Plinius. |£ Locum morfum aceto calido Ahotonm. 
fouerifalutare,Diofcorides. CouenitacetumcalWumfirperfunderejinquonepetafitincotfta, teetum, 
autacetum&:aquammarinaro,autacetumcuminuria,Ai^meta. $f Adiantum impofitum AdL/ntum. 
ferpentiummorfibus auxilio eft , Diofcorides. ^f Alcibrj radicem fit folia trita ad ferpentis ... 
morfum imponi iubent,Plinius. ^f Allium beftiarum omnium idibus medctur, potu vel ci a jj^ W * 
fco vel illitu. Ad ferpentum quidem iclus efficacifsimc ex oleo illinitur,Idem.Serpentum mor- 
fibusimpbnendaalhacummelle^Aetius.AlIiumvftumjIdcm.AlliamodonTinutifsimccontri* 
taillinuntur,moddcrematavulneribusinrjciuntur,Diofcorides. f Ariradix,Matthiolus, Ar««r. 

© Arietis caro confert morfibus ferpentum , Auicenna. f Ariftolochia contra ferpen- Arietittara. 
tts (t/>wt7w) datur e vino acetofo(ci- ofto» o£/v«)btbenda, &:morfui infpergenda , Theophraftus. Ar(/W*fc»4. 

j «jf Afclepiadis radices contra ferpentum itfus non folum potu, fed dC illitu medcntur.Plin. Afcleputdit. 

^f Afphodelifoliaquoqjillinunturvenenatorumvulneribusexvinojdem. ^f Argcmo Afrhodeltu. 

niaquoqjprodeft,Celfus. ( Argemonk. 

' Balfaminumoleumlongepretiofifsimumomniumcontraomnes ferpentes cfflcax , Plin. *,m 
BdelliumcontraferpentummorfusprodeftjMatthiolus. ^f Betatfiuecandidaefiuenfgraera uSm.' 
dixrecens 3£madefa&afufpenfafunicuIo,contra ferpentiummorfuserncaxefle dicitur,Plin. Brw. 

^f Morfibus imponirur betonica prarcipuejdem dC Celfus. t[ Bitumen Syriacum,Mat» BrtoiuV*. 
rkeoIus.Brafficamillxtam ferpcntium idibus prodefle inuenio,Plinius. Serpentum icftibus QC ^ itu ^ en ' 
fordtdis vlceribv» ac vctuftis vel ipfam aquam brafficae cum hordeacca farina prodelTe aiunt: *** **' 
fuccum ex aceto vel cum foenugreeo, Idem.Brafsicae fylueftris femen toftum auxiliatur contra 

^ o fcrpentes.F-ladicumcinisferDcnaummorfusfanat,Idem, ^" Bryoniafradix,Matduolus.Ci- B k 

*° nisvmadae,idcftbryoniae,efttheriacadus,Gul.Varign. ^f Bulbtfatiuicx aceto iflinunrur bST*' 
contra ferpenatm iclus,Plinius. BuIbaceorumomniumradix,Matthiolus. ^f Buplcurife» Bupleurot. 
men ad iclus ferpentum dari rcperio,fouericB plagas decoda ea herba, idie&is folrjs mori aut 
origani,P!inius. ^f Bufehnonprxualereaiuntcontraferpentespotu &linitu,ldem. tiufdmon. 

CaIamtntha,Aett'us. Calaminthainlotiolocumfouerifalutare.Diofcorides, ff Canta» c . • . 
brica,Celfus. fl" Caprarum cornu vel pilorum cinerem potum vel illirum contra idus uale* CantnSUa! 
renadunr.Cafeumcaprinumcumoriganoimpofitumvelfcuumcumcera.FinioquocBcapra Capra. 
rum in aceto decodo illiniicftusferpentum placet, dC recentis cmcre m vino.Plinius.Recentem 
iimumcaprinumcumfa:ceviniaccttuepermifccns,locolafofitpertlliga,Nicander.Caprarum 

^ ftcrcus cum aceto, Acrius. Fimum caprarum exvino decodum,Diofcorides dC ^gineta. Si 
ponaturrecenspelliscaprarfuperlocOjattrahitadfevenenum.Gul.Varign. <(f Lacfrans ca« 
prificifuccus Qu.Serenus.Caprificusautlacefus, valet ad venenatorum i<frus,Plinius, Vari* Cdprifim. 
gnan.Ccdria,Diofcoride&Idcmetiamfacitfuccusextremitatiimeiusviridium,quandoinve» Cajlorem. 
recolItgiuiroYexiccaturcVvfuireferuaturjIdem. f Gentaurion,Ce!fus. ^fCepat,Idem.Ce Ce &**. 
par cum fale, AetiusXepe cum polenta aut pane, Aegtneta.Seipentum morfus fucco ccparum c ' ntaurion > 
'- inungunt,5C omnia vlcera cum mcllc,Plinius. Purgamcntaccparum cremata in cinerem illi. ***' 
nentcsexacetofcrpentummorfibusjdem. f Chamardrysaduerfusferpentumvenenapotu Chmtdrys 
illirucB cfficaciflTma,Idem, f Chamarleonisradix,MatthiolUs. f Ciceris&cicercularfari» chamaleon. 
na(efficacius fylueftrium)fcrpcntium iclus fanat, Plinius. f Auxiliatur contra ferpenres dC Qwr - 

ko columbarum caro reces coneepta &Thirundinum:bubonfs pedes vfticum plumbagine hcrba, Coiumh 
Idem. Conyzaomnis,MatthioIus. f Corehoroboum fcabiemccIerrimefanariinuenio,a« c onyz*. 
pud Nicandrum quidem dC ferpentium morfu»,antcquam floreat,Plinius. f A d ferpeTitum Corch *' w 



DeS 



penti 



ib 



us 



Conwcerltt, 

Cucubalum, 

Cumimitt, 

Cttmk- 

Cupreffttt. 

Cydmxnm. 

ftdiiCU.}. 

Dens hamink. 
Diafulphur. 

Didmnum. 
Draeunculut, 

Vlelifphatut. 

SUcborum. 

&cphantifcl 

trythrodanm. 

Erica. 

Eruca. 

Eupherbium. 

Tmniculum. 

Ticm. ■ 

TSimum. 

Traxinm. 

G4banum. 

GaUin*. Gkb. 

GUdiolm. 

Glans. 

Gobiut. 

Halicababum. 

Uelenium. 

HemerocaUiS. 

HocdipcUis. 

Hordeifarim. 

Hyffoput. 

lm. „ ]beris. 

l-durut. 

l.ap'itferpetk. 

Lcpidtum. 

hafer. Littum. 

lAarisaqua. 

Mdrrubtum. 

Mrf. . ^ 

■meliffophyt». 

Menais. 

Miliam. 

blm-ur. 

Myrica. 

Nafturthm. 

Nitrm. 

Csymum. 

Cphites. 

OrlputHfL. 

ON4. 

VanaceSi 

fdfimti, 
Verfonini.. 

Tetroleum. 

Vhu. 

Vifis falittti. 

Vityufa. 

Vix. 

pUntago. 

PolenU. 

Torri. 

Pftudancbufa. 

Pxctpiwt. 
A.iphanunt. 

Kubia. ■ 
VJlU, 



rnorfiTKcornuceruimTmvlhimy&exacctomturnillmttci, Galenus eup.3', f Cucubali folia 
trira cum aceto fcrpcntium icTibus mederi dicuntur,Plinius. f Cumin.um fylueftre ad fcrpcn 
tescumoleovtileeft,!dem. f Gunila bubula in vinobibiturcontraferpentes,ac m'ta plagx 
imponitur.Vulnera ab rjs fada perfricanturjdem, f Cuprcfli folia rrita ferpentium idfbus 
tmponuntur,Idem 3 Serenus. f Cyclaminum bibttur contra ferpentes e vino acefcente,&: mo* 
fui infpergitm-,Thcoph.de hift.pl.9,Cyclamimradix,Matthiolus. 

Daucifylueftrisradixpercuilisaferpenteimponiturcumaxungta, Plinitis. f Denrishtis 
manicontufi farina ferpentis idtum fanari aitint, Idem. Dentes hominis mortui rritiaut vfti SC 
fuperpofiti,conferunt,Gul.Varig. @ Diafulphur confert ad punchiram ferpenttim, Auicen. 
Dicftamnumhcrbaadfcrpenti'umi.cfuspra:cfpua,qua fc lacerti,quoties cum his conferuerc pu *• 
gnamvulneratirefouent,Plmius. f Dracuncuh'radfxelfxa,contufa,&fubinde therfaca,aut 
jTtithridario,c^oleodefcorpionibus fubada &illita,Matthiolus. 

Elclifphaciherba perfeimpofitafanatferpentummorfus,Plin. f Tridentinaruracumiii 
mentumaliquod a ferpente initur,ftatimperforato ibidem corfo,praefi:antifsimoremedioElle 
bori nigri radices in vulnus infcrunt.Matth. f Elephanti fel aliqui commendant tanquaauxi 
liaremorfibusferpentiff. Diofc. f ErythrodaniramicuTolrjscontraferpentesimponuntur, 
Plin. f Erica,Matth.f Eruegoleracee^Ide.f Euphorbium contraferpentcsmedetur,qua- 
eunq? partepercun1»,vcrticeincifo,CJt' medfcamento addfto. Plfnfus. 

Fceniculi radix,Matth.f Fici virgulta cu melle, Aecius. f Aduerfus ferpentu icfrus efficax 
habetur frmu pccudis recens in vino decodum illf tumcj},Plfn. f Fraxinifolia contra ferpente» » • 
fucco expreflb ad potum,cV. fmpofita vlceribus,opifera,ac nihil jeque reperitmrur,Idem. 

Galbanum,Mauh.f Carnibusgallinaceori$,fta vttcpeantauulfa»,appofitis,venenaferperi 
ti(S domantur.Parthi gallimemalunr cerebruplagfs fmponercPlfn. f Gith ex Grxcis.alrj me= 
lanthiu\alrj melafpermo vocant,medetur ferpenuuplagfs-c^fcorpfonu.Ilhnfexacetoac mclle 
repert'o,Idem.f GladfoIiradix,Matth.f Glandfs cortex illinitur decodhts lafte vaccinofer» 
pentis plag3e,Plin. f Gobius illit us contra ferpentiu morfus auxilio cft,Diofcoridcs. 

Halicacabu,Matth, f Helenrjradix,Ide.HeIenium contraferpentesabHelenafatil,Hefy» 
f Hemerocallis radixyMatth. f Hcedoru pelle vruntur recerttc ad plagas a ferpentfbus innf- 
dtasjPlin. f Farinaexhordeoadferpcntumorfus in aceto decocra vtilisjdem. ^J" Hyflbpum 
putant ferpenttu iclibus aduerfari,tritum cir melle,falc dC cumino,Plin. 5* 

Iridis radix di. Iberis, Matth. 

Lauri folia illita,ferpentium vencnis refiftunt:maxfmefepis,dipfadis 8C vipere,P!in. ff La» 
pisferpentts dfcitur quod confcrtfua fufpenfione morfui ferperitis,Auic, ^f LepidiQ , Matth» 
f Lafer,Aetfus&:Matth.^fLtIr[radix,Idcm. 

• Maris aqua aut acida muria vulnus foueri falutare,Diofc. €f Marrubrj folia femenq? contri 
taprofunt contra ferpentes,PIin. ^f Mel a ferpcntepercutTis medetur,Dfofc.8t Plfn. f Melyf. 
fophylon,Aet. if Pythagorasmenafdcm appellat^cVnomfnealfo Corfnthadc,cuius decotfto in 
aqua fucco,protinus fanari idus ferpentum,fi foueatur,dicit,PIin. f"Milij farina cu pitehqui- 
da/erpentia Simttltfpeduplagis fmponitur. «f Folia mori trfta,aut arida decodta,ferpentium 
ictibusimponunturJdc.Myricac femCn ctt alttlium nouo pinguifurunculisimponitur. Effi- 4» 
cax cV contra ferpcntium i(5tus,pr3rtcrquam zfpid nmjdem. 

Nafturtium, Matth. ^f Nitr um contra carus morfum, addita refina,initfjs cum aceto illini» 
tur:fic 5C ferpentium morfibus,Plinius. 

Radix fylueftris Ocymi in vino contra beftisrum morfus eft efficaciflrmajdem. f Omne9 
Ophitxlapidcscontra capitis dolores &ferpemffr iclus profunt,Diofc.Origaniomnegenus, 
Matth. f Oua aduerfus iclus ferpentium cocta m'tac^,adiedto nafturuo ilIinuntur,Plt'n. 

Panaccs Afclepium contra fcrpentium morfus prodeft:hdc i^Efculapitis deccrpfit ittxta ri» 
pamMelanisfluufjBceotiaf,&:percufmmabhydraIolaiunIphidifiliumhocremedio 
Nican.inThcriacis.f Paftfnaca'marina*,fingulxbfna!uetritae &Tcum vinopotui data-, &:fu» 
per vulnus impofita: profunr,Celfus. f Pcrfonina,Idem. f Ojii a ferpentepcrcufTus, aut a fcr <■# 
me venenofo iclus fuertc fumat Petrolei femuncia 8C illinat dC iutiabitur , ex lfbro germanico. 
f • Phtt radix,Matt. f Pffcfs falfus maxfme vetuftus, Aetfus. f Pityufse folfa in aceto decodta 
mifto ruta* decodo ferpcntu hfHbus medcntur,Plin, f Pix liquida cum fale trito 8t" feruentc il- 
lita prarfentaneO'eftauxilio,fi iugfter innouetur,Dfofcor. &:^gin. f Plantago ad omnesbe- 
ftiarum morfus pofa atqj illita prodeft, Plin.Plantago cum fale, Aetius, f Polenta.id eft farina 
hordei tofta ferpentium plagis ilhnitur, Plin. f Porri,Diofc.Porra abunde cum faIe,/Eginera. 
Trttfs dC ffliris porri foltjs fanantur ferpcntiit morfus ex aceto,Plin. f Pfeudanehufaj folia i&i» 
bus fcrpcntum imponuntur,Idgm. 

Rapf femen fllitum cYpotum fn vino,conrra ferpcntes &. toxica falutareefTeproditur,Plin. 




pontTr!tur,Plin.f Ruta Catkia &.' a^-efris,Maith. 



Sagapc- 



Ingencre G. Lib.V. 15- 

Sagapemitn,Idcm.f Sal aduerfus fcrpentium mdffus cum origano,melle,hy{r<*>o adhibe* tortbW. 
llir.Plin. f Gaknus dixit quod faphirus apphca ttis locb morfus confcrt.Gul, Var^n.TgJ. d * 
mentitius onis fcrpentum morfibus illitus e* aceto hiedetur , Diofcor. f Scilla ertida ficca thr ■ Sa ^ 
deindeconciditur,coquiturcj} in aceto,turi1 fefpcntiUm itfibus Itaronf tte.Piiniito «T Conftar f 2***** 
contraomniumfcrpentiumidu S quamuis«nfahabile S ,i p far 

l^SerpeasprodcitviuuscOmprche^ gfa 

^k* notHitferpens,fertur caput illius apci 
Vulnerihus itingi,fanat atid- fauciat ipfa, 
. ^.vf, r^fa^mpkfbMhi QihSereriUs. Etdiciihtrrdndaturipfe S'^. 

• • ferpensAfuperponaturIoc /edatdolorem.Gul Varigm f SihapiadfcrpcntiuiOustritL jjj 
^M^Tl^A S,, P h,um . tritum r ,; nr P^um, ftedUs; f S,fimLum,Matthiol«s. $5«* 
f bmirnrjradixjdem. f Sonchiradixmorfibusferpentumminitur^Plin. f Sordesekaurih smimum. 
bus humams medentur:acne quis miretur,etiam fcorpionum iflibUs ferpeririumqj ftatim im« sbnchm - * 
pofitat:melius epcrcufsiauribus,Phn. f Spargariij radix;Matthiolus. f Staphifaerixflostri fiSfSf 

quc ilhnunt,Phnius. f Staphihn.,auc vt aln vocant,paftinac* crf acfcr radil, percUfsis impo* shfci&m 

niturcumaxunguJdcm.fSibouemautaliamqaadrupedcm^cletiamhomtnemferpens^ - , , 
m°rdem,admorfumft^^ 

f SulphurvrinieadmixtumjMatth* sklpbur. 

ccnna.f Thlapfi,Matthiolus, f AucTtthymallusatrox,vuInusqu*tutaperuneat Serenus ^ufi. 

Suntqui Veratrihigrirccentemradiccminvulhus%ndamcorifulant:quodha:c ( vte- ^M». 
quidem me Cxpcfiehtia cognouiiTe fatcripoiTum)virus vakntifsime extrahat.Matth f Verbe* 22"** *• 
nacajdem. f Vefpcrrilionis fahguinem cum carduo contra ferpentium itfrus inter praiciptia vwjKffr 
laudant,PhnfVettomcacxmerovctcrietiaprodcft,ld?.fSuacuiteV^ 
a«ocontraierpcntiumictUsprodeft,ldem. r Vriiw, 

Mtidoti&medicamtnta, ftt* aduerfus ferpentnm & iefiUmm ttntnatarim 
morfnt mtra corpusfumuntur , iuxta littratum ordinem. 
AdnaniaritWotuseffieaxcoritradefperatosverie 
jo Myrepium num^Pluf imi(inquit)fapientum vim huius ahtidotiexpericntia inuencrunt.Nar 
ramcmmfigallo aferpenteiaculantevenenumdemorfo aliquidhuiusaritidoticuniaoua te* 
P ldain ^^ris,cofeftim huncrCftittiiaehbcrafi.f AelijGalliantidoth^quaCatfaremli., 
berauit dC Charmes vtebatur,ad ebibita mof fu& illata veneha faciehs,defcribitur a Galcno li* 
broa-.dcantidotis Cap. 7 < f Ite Ambrofia qU* dicitur PhilippiMacedonis ancidorUs ad Vene. 
na,omnium Vencnofof u irtusi&c.defcribitUf ab codc Galeno eiufdcm lib.Cap^S, f Alia aUo 
que Antidotus Mithridatis Athanafia Coghominata, facielis ad VenCna fc omniu verieriatoru 
mor(useodehb.defcribiturCap»47.&:aNicol.MyrcpfodCantidotisnUm.ii. 

Damocf atis antidotus contfa omncs ferpentes apudGalenu lib.*.de antid6tiWeeipft coi* 
gtili htnnuh j|. cu vini Salerni diluti mediocritcr cyachis duobus, f AntidotuS,t)i x maton id 

citexfanguinib.appcllataadvcnenavenCrtatorucpomnittmoffus,dalJi.2,dcantidotisca<o* 
Heraclydis an tidoti i.ad venenatarum ibeftfarum morfus & itftus facientcs defcf ibuntur a* 
pud cunde GalenShUeiufde ^^^ 
icrpcntmmidus reperta,atq3 ab Apolloriio Memphitedefcfipfa,lbide Cap.io^ 

Ant idotus ex tcrra Lemnia laudatur a Galeno in eode hb. vt qua: exhibita accypientcfn t U4 
nim a ycncms faciat,aciichabct:Baccarumiuhipcri drachmas duas, terr*Lcmnia: draChmai 

dtias&:obolosduos.Ha>cvbiihpulucrcmredegeris,oleoautmcllecommifccbis,&:repohcs 4 
atycumopusfuerit^cxaquxmulfaccyathisduobusquantucftaUellanadabi^Auiccnrtalib! 
4.fai.6.trad.5.ca.i.agcnsdeijsqu ? bibunturfupefmorfumferpem 

mcdicamenti^uod ficdcfcribit:Rccipcbaccaru lauri aurc. fj.tcrr* figillat* obulos duos^biba 
j-o tur cumolco:&: fitdofis aucllanavnain triburcyathisaquamellis* 

Mithrydatis Eupatoris antidotus cx fcincocognominata.facieris ad vehctta omniiimcft v« 

ncn^atorummatenamorteinferente,omniumcpvencrioforum animaliUm fdhs dtfcribitura* 

, pud I Galentim 1 1ib.a.de antidouscap. «. Antidotus mithridatica contfa omnia Veriena ab 

AndromaChodcfcripra,Ibidecap.a.cVaDcmocratcCap..o.VidcCtiamAetiiimlib,ir.caD.98* 

Inpotucnradilationeminomnivirulcntianimalismorf^rhCriaceAnarom 
MwMn^diticz^ 

ad Pifone cartcris antidotis tam fimplicibus quam Compofim ad virUleritori! morfus Andf 6. 
machi thenacam prartulit his Vci bis.Thcriaca eft procul dubio apud VhihCrfos homiriCs cele- 
bratiisimum atttidotum.tum quod poliicito nemincm fruftretur, tufh &h ibfius adionis effica* 
60 ciam.biquidemiiullumvrtquam afcris.qusehomiriemfolcnt irtterimcfC,COmmo>fum hacfta- 
fimcpotaperr,^ememori*cftprodirtiminullUscadempraTfumptahaudmultdpoftmorf^ 
pct«tus,bcllu« venenoceu illum fupef ame interijt. f Aclrj Galti thcf iaca qua Vtor,optima a4 
fcorpionu idt^&aha que: vericna m^ 

c t 

1 



4« 



DeScrpcntib 



'eocrpcntiDus 

Phflometoris Theriaca ad omnem morfum venenofum,-b_dem.cap.tii.fTheriaca mfrebil is, 

i$_. opij & myrrhae- amborum an.$ j.8. piperis$ j. f. radicis ariftol, longa: S>C rotunda. zn,$ irf. 

vini^i/.confiicianturcummclle&aquacrucatjcuiusdofisfitaurcusvnus cum decocr ionibus 

bonis,Auicenna.Sunt quaedam compofitae potiones,qu.emiraremedia polliccri traduntur,vt 

&opfj 6C myrrhae fingulioboli,piperis ficilicum;Ea mellc excipiuntur, 8-inftar /Egypria: fa» 

batdanturcumvin'o,Diofc.«fiTheriac2alia:diuerfarvim compofitionum ad morfum omncm 

venenoforum animalium defcribuntur ab Auicen.lib.4-fen.6,tract, j.cap.a. ^f Thcriacac cora» 

pofitio,medicaminis Antiochi aduerfus venenata animalia a Plinio defcribicurlib.2o.cap. vlr. 
f j..c ... j j- „• i.„. -:-S-/_.i:_ .-.-,► i a t__.-_ ___ 







{.ngulisgene 

ger uncur in paftillos victoriati pondere.Ex his finguli dantur ex vini mifti cyatbis ternis. Hac 
theriaca magnus Antiochus rex aduerfus omnia venena vfus traditur.^f Thcriace aduerfus ve 
nena 8. venenatorummorfus.Bryoniae,opopanaCis, iridis ilIyrica?,roris mariniradicis,zin_ri* 
beris,fingulorum drachmae quatuor,ariftolochiae drachma. quincjj, lachrymae thuris, rutae fyl- 
ceftris,fingulorumdrachmaetrcs,farinaemiidrachmaedux;fingunturpaftillivino , danturqj 
finguli qui tres obolos pendeanr,ex eodem vino, ALgineta.CSyrueftris rutae feminis, gith, cu_ 
mini -^chiopicijariftoldchiacjgalbanijfingulorumparesporcionescritar, 8- cumeruca. fucco 
fuba(ftae,drgerancur in paftillos,qui drachmar pondus aequcnt. Dantur cx fis terni cyathi ciuii 
V-no,Diofc.#Zenonis Laodicei theriaca defcribitura Galeno lib._..deantidotisc2p,6_.. Ao 

Zopyria antidotus quae facit ad venena 3C rcptilium morfus.De hac talia feruntur.Zopy- 
rumper epiftolam Mithridatemmonuifle,vt antidotum hancita experiretur; accerfiretvnum 
e condcmnatis,iuberetcj3 primovenenum haurire,deindehortaretur antidotum biberc ; vel 
prius antidotum aflumere,poftea venenum bibere, idem vt percuflis a fcrpentibus 6C in vulne 
ratis a fagittis toxico illitis faccre_,hortatus eft. Verum omnibus ita peraclishominem contigit 
ill__fum permanfifle,Gal.lib.dc sntidotis __.cap.49. 

Mat.hiolusin prefat.inlib.G.Diofc.agens de antidotis concra vcncna,meminic incer alia cti 
fufdaancidotifibi(vtait)longo laborecQparatae,cuiusadmirandasvires efiedicir.Eft autaqua 
quaedaquiHtaeeflentiae,ex multis fimplicibusconfeAaxuiusdefcriptioneproponitccdCmlo» 
co.Eam autemtanta virtutepolIerefcr.bit,vtquatuor drachmaruponderepotavel per fe, vel 5o 
cum pari odorati vini quantitatc, vel ftilla ticie cuiufuis aquar ad cordis robur facii_tis;vbi quis 
ictus vcl demorfus a quocuncjj vcnenato animali, m tantomortis difcriminevcrfaretur, vt vo» 
cem,vifum ac reliquos fere fenfus amififle,cegrum ir_genri adftantium admirarione a longo ve= 
luti(omnoexcitet.Qiiodafeexpcrimcntocompertumdicit.Qj.iianridotiilliusconfe<ffionefci 
recupietjlocumcitatum confulat. Eftenimprolixior, quam vr hic tranfir.bicon.modepof_.ir. 
%4tdicamtntafimplicid<jue intra corpusfumuntura morjis aferpentii/Ht attt 
bejlijs ttnenatisjittraram ordwt. 
Abrotoni femen in vino potum,Diofc.Ph'n.8- Auiccn. C Acoro vis tribuitur contra fer_ 
pcntesfuccociuspotOjPlinius. ^f Adiantumcum vinoconfercmorfibus ferpcnrum,Auiccn. 
Adiantum feu callirrichum ferpentum venenis refiftir, Plin, ^f Agarici oboli tres cum hydrO- 4* 
mcluc pori,Diofc.Agaricum, Auicen. Agaricum contra ferpenres datur obolis quatuor con* 
tritum cumbinis eyathis acetimulfi,Plin.^f Agni cafti fructus cV grana, Auicen.Si etiamfcmi 
nfs agnicafti vfcp ad_5.i.bibatur,confert,Gul.Varign.^f Allium confcrtmorfuiferpentu quan* 
do bibitur cum vino, Auicen.D.ofc.cN- ALgineta.Ad fei pcntum quidcm ict us allium potfi cum 
rcftibus fuis c_ft'cacifTime ex olco ilJinitur,Plin,<jf Alcibrj radicem fi_ folia trica ad ferpencis _nor 
flimimponi 8_ bibi iubcnt;folia,quantum manns capiac,crica cum vinimericyathis tribus,aut 
radiccmdraclniaarumtriumponderecumvinieademmenfura,Idc.fl{f Ahhccaefcmen ; Auiccn. 
Althaea aduerfus ferpentesbibicur,PIin.Eius ficcae farina in vino itcm aduerfus fa pentesbibi* 
Ampehprafan tur,Idc.^Ampcloprafonc6ntraferpenrui<ftusefficax,Ide.«|rAnagallisbibiturcontra angucs 
AnagaUis. f uccl - _{ rac hma in vino, Idem. f Anchufa_folia comcfta 6. potata, Diofcof. f Andachocha: 5 ■ 
AndJchocha. ^" emen m ac l ua ^ vino, Auicen.^[Anethum,Diofc,^f Verc mediri Anthcmfdis folia rufa in pa=> 
Anethum. 'ftillos digerunt;itc florem 8».radice.Dantur omnia mifta drachmae vnius pondcre , conrra ier« 
pencumomniumiclus^Plin.^ApanneerhcaxcontraferpenteSjfemincpocoexvinodrachm^, 
Idc .^flccur apri recens fiarefadum teratur, exvino potumcontra ferpentum morfus auxiho 
cft,Diofc.Iecoris apri fibra illa pctifsimum qux prope fel 8, iecoris portas eft, cx aceto vel poe 
tiusvinopota concrafcrpentesauxiIiatur,Nicander. Apri cerebrum coctum cdntritum cum 
melle ad fcrpcntum morfus valet,Scxtus. Apri cerebrum contra ferpentes laudatur cum fana 
guinclccur ctiam inucceracum cum ruca pocum ex vino.Ite adcps cummclle refinaqj.Phnius. 
'^f Arcionquidampcrfonatam Vocanr,cuiusfolio nullumeftlatius,grandes lappasfo-entem, 
HuiusVadice decocra ex aceto dant potui cotra ferpentes,Ide. ^f Ari radice cocra idus dari po &* 
*i\x invino nigro putat vcilc,Ide,5f Ariftolochi^ radix, Auice.Diofc./Egineta.Ariftolochia con 
rra fcrpentcs^c-^-n^datur e vin.o a^erofo bibenda,T.heoph.Ariftolochia rotunda caeteris vcne 
ufs vcnftic: longa vcro aduerfus angues &C venena drachmjepondcrecx vino bibitur JDiofcor. 

Ariftolo- 



Abretonum. 

Acorwn. 

Aduntm. 

Agaricum. 

Agnut cajhu, 
Ailim. 

Alcikum. 



Anthemii. 

Aparine, 

Aper. 



Areion. 
Arunt. 
Arijiolochi4. 



IngenereG.Lib.V. \6 

Arift61ocliiarotundacontraftrpentesIatidatur;Plin. Ariflolochixradicis drachma in vfni he= 
mina faepius bibenda datur Jdem, Artemifia: radicis fuccum ab animalis v enenofi morfu abre* Al „ r 
pto,pra:beto cummcdio aqux fimplicis cyatho,quonia expcrtG cft,Ant.Fuman.el!us. ^Afcle- " 
piadis radices torminibusmedemur , dC contraferpcntum i^tus,non folum potu l~cd et/a iii.ru, M< Upi h 
PIin.^DaturadferpentuidusfuccusAfparagifylueftnscorradxdididecoctus,Idem. gJTNf- Nh™gM> 
cander contraferpentesacfcorpiones Afphodeli vel caulem qucm anthericon vocamus", vel A c hoddM ' 
femen velbulbos deditin vino tribus drachmfsjdera,^ Aftcr velbuboniumbtbitur aduerfus A F zcr - 
fcrpentes Jdem. ^" Aftragalus cum aceto potus,Diofcor. ALgineta. Aftragalut. 

Baccar auxiliatur contra ferpentes.Plin. f Balfami oleum, A uicen. ^[Bauciar fylueftrfs fe» Kaccar. 

\ o men,Idem. ^Betxnigracradicisfuccusex^reiruscontraferpentuiiftusvale^Plin.^Bitumcn, Vallmum. 
Diofcor./Egineta.^BlattarisE datur denarij pondusin vino connaferpentes.Plm.^Tirafdca: ^ cid - 
fylueftris femen toftum auxiliatur conrra ferpentes Jdem, ^[Bryonia: radix drachma: pondere, riittmcn. 
Aetius. IfBupleurifemecontraferpentesvalec. Radixccntrafejpentesdaturinvinojdcm. tUttarb, 
^[Bufclfnonpranialerc aiunt contraferpentes potu cV linitu Jdern. Znfiica. 

Calaminthac fuccus cum melie,Dtbfcor. Auicen. $ A beftrjs venenatis,rabiofocp canc db ?'f ?"/ d ' 
morfos fanat cancri interiorum cinis ex aqua femel ac bis potus,quantum manu capere potcs. bbKE? 
Galen.Eup.j.Cancri cStra ferpentu idtus medentur,PI in. Cancer fluuiatilis cum laelc, Aufce. cJhniuitb*. 
Cancn fluuiales coeTi aut alTati (to*fti vel elixi, ALgmeta)comefti, Aetiuy. Ceruus a ferpcntibus Cancri. 
tnorfus cancros fluuiatiles quarrit,Oppianus,Oua cancri medetur conna venenatos ferpentiu 

*o morfus,Albertus. ^Adidusferpentirdicitur Cantabrica,Plm.«r Capillus veneris,Auicenna. OtnutyUd. 
f Caprarumcornu velpilorum cincre potum vel illirum contra icrus ferpcntuvalcredicunt: Cd K'«f »«f* 
item laclis hauftus cum vua taminia, vcl vrina: cum accto fciilite,Plin. Ad ferpentis mcr fum, T 5 ■ 
Puluerem de corntt capra: &Teius lac cum origano 6£ cum vini cyathis tribus bibat,venenu cx- C "*"*• 
cutit,Sextus. Caprinum ftercus aduftumemplaftratum SC in potum datum,Auicen. Confert 
fimiliccr ftcrcuscaprarcum acetococtum &bibirum,Gul.Varign.Ca.rduus QC nondum docTis Gtrduta. 
fullonibus aptus,exillo radix tepido potatur in amni,Qu.Screnus. ^f Caftorcum eft mirabilc, Cafiarcw» 
Auiccn.Caftorrj fextans,Diofcor.Caftorei dracrrma.j. Aetius, ALgineta. Caftorci tefles aduer» 
fuscceteras ferpcntes cumvinobibuntur,Plin. ^Centaurijmaioris iadix,drachmam vinialbi ^nuuriUttt, 
cyathis mbus ,Idem.|j[ Cepa: Diofcor.^[Cerui coagulu cx aceto potum ab icni ferpcntuferunt, C(, f*- 

j Plin. Aetius.Ccruino ex fcetu commifta coagula vino famuntur, qua: rcs membris agit atra ve Cerm * 
nena,Qu.Serenus. T eftes quoqj eiusinueteraci, vel genitalc maris falutaritcr dantur in. vino, 
itcm ventres qui ccntipelliones vocantur,Plin.)Natur5 cerui ficcatse cV coff afW fi drachpi§ vna 
in forbitionc ouipotaueris,omnis morfus ferpentis apud te inocuusfiet,Sextus. Cotra rnorfus 
fcrpcntiu,virgula damulivel cerui ficca,Halial. Sanguis ceruinus deficcatus Sctritus fumptus, 
avenenarisbcftvjsmorfosiuuarc dicitur,Simeonfethi, Ad fcrpentum morfus:calamiradfces, 
QC cicer QC baccas cuprefsi QC cornu Ccrui combufta omnia tricacp in vinft mifceto , QC ex aceto 
acporro propinato,Galen.Eup.5. f Chama?cypariflbs herba ex vino pota contra venenu fcr- Chmteyp** 
pcntiumomniumfcorpionumc|3pollet,P]in.^fChama:dris,Auicen.Chama:dryscarpiciii pra:= nffot, 
gnans fucco in petrofis,aduerfus ferpentiu venena potu illitucjj effi'cacicifsim3,Plin.^[Cliamg^ Gbamedryi. 

. pitys,Aetius,/£gincta.Chama:pitystcrtiacontraferpentcsvaletcutn mellCjPlin. ^"Daturex Chati^pitis, 
vino percufsis Chelidonfa Jdern,^" Chironrj flos QC femen potum iilftumue cx vino &foleo con Chdidonu. " 
tra ferpcntes medetur Jdem.^fCinnamomu, Aurcenna, /Egineta. ^[Clematis Aigyptia aduer^ c ^™« ! «»'. 
fusferpentesacpriuatimafpidesexacetopotacfficax^Plinius. ^[Clinopodium bibuur adfer= c J"- tmo ! nU!rt ' 
pentium ictu3,etiam decoct us fuccusjdem. ^f" Condrilla tufa cum radicibus tota, diniditur in ciinopoducr, 
paftiiios,contraferpcntes,(eiusradixconaferpentes epotavalet,RuclIius)probabiliargumen CondriUa. 
to:Siquidemuresagreftesla:fi abhis,hanc efledicunturJdem.^Cony^ajAccius. ^[Corruda: c onyz<t 
fuccusdecoctus datur ad ferpemfum icrus,Plinius. ^[Cunilabubula contrafcrpentes in vino Corruda. 
(vel aceto) bibitur. Hac tcftudincs cum fcrpentibus pugnatura: femunit!nt,vi'rcfcft refouent: CuniU, 
quidamcrinhunc vfum panacemvocantjdem. Cuprefsipilula:aduerfusferpentiumidusbi= Cu P re f'^ 

«y buntur,]?lin.A^gineta.f Cyclamini radix cona fcrpciues omnes,Plin.Cyclarninu bibitur con Cyclmiwti. 
traferpentesevinoacefcente,Thcoph,dehift.pl.9. f CynogIoflos,caninas imitanslinguas. Cynogloffui, 
Eft alia fimilis ci,dC que feratlappas minutas:eius radix pora ex aqua,ranis 6C ferpctibus aducr typ™'- 
fatur,Plin.^[Cyperi radix aducrfus ferpenriu ictus 5C fcorpionu prxferfim remcdio eft, Idem. ■°'^ mnur -'- 
DicTamnum, Aerius,Plfn.f Dauci Cretici radicis ad fcrpete.s vfus cPt. Bibirur e vino drach» Drrfc^i •" 
ma vna. Datur bC quadrupedibuspercufsis.Piin. ^r Draconrij folia exvino velaqua contra ryracuncu)^ 
fcrpentcs dabant,Idem,^[Dracunculummaiorem percufsis in potuprodeflearuntjdcm. Etbiuni, 

EchfjfcmenMatthioius.^[Echiniterreftris caro,Idem.^[Elapho*bofconcontrafeipentium Echitul *- r 
omniumc^aculcatcrumicfusvalet. Quippefamaefthocpabuloccruosrefiftereferpcntibus, ~|f^^|-'"' 
Plin.^fElichryfi coma,Matth. €fEndiuiafy]ucftris,Auicen. ^[Enula Jdem. ^"Epipaftidis fiue BndiuuT 

^ Eliborfnes folia pota contra venena profunt,ficut Erices contra ferpentcs,Plin. f Equi coagu EmtU*' 
ium ex vino potum,Matth.^"En'ces foliu aduerfariferpcntibus nadunr,PJ:'n.Erica cum aceto, %&"$&*, 
Diofcortdes,A^gineta. f"Nondcfua-equiErigerontiscYalcerugenusfaccjxnt,nccqualceflct E ^ lc 
demonftraruntjcontra ferpentcsin aqua bibendam dantes.Plinius. f Eruum datur contra {cr- Erl£li ' 

c 4 



DcSerpcntiLus 



'Sryngim. 



ZeruU. 
Fifxrr. 



Vtaxitna. 

Tiicm marinm 

r, ■'■' .-.■■.. 



GmmJ. 
Gladioiut, 
eim. 
Clycjfu. 

V:\cnim. 



\ntubiu. ■ 

Wac. tetluca. 
liurut. 



L^ntopetakt 
l rparii r«- 

gj .'. ,t. 

] ig .'. 

hlcnm. 
LtUutu. 

- «ItM 



pentumidiTsex acctoJd«n.fEryngijradiJc,Diofcor.Clarainprfitifs aculeatarurn eryngeeft 
iiuceryngioncotraferpcntcs&vcnenataornnianafcens.Aducrfusidusrnorfuf^radixpriu» 
bibitur drachme. podere in vf no:aut d plerumcp tales iniurias comkarur fit* fcbris , ex aqua,Pli. 
Ferulx radix denarrj pondere in vini cyathis duObus bibitur adUcrfus ferpentes, Plin, Aut 
fcrulxradixpotatur infmbrcLyari,Qu.SerCn. ^f Fibriteftes ferpentum venenis aducrfantur» 
Diofcor.Contra vcnena cx aceto biburtturjdem.^f MediCinae in fatiuo foeniculo,ad fcorpiond 
cxTerpentiumfcfhisfemine in vinopoto.Plin. Fcenfculifuccus cummelle,Diofcor. ^Praxini 
folia contra ferpetes fucco exprcflb ad potum, & impofita vlccribus,opifera ac nihil arque rcpe 
riuntur. f Nicander fucimarini folia aduerfus ferpentes in vino dedit,Plin. 

Galbanum cft theriaca vencnis ferpcntu 8C fcorpionum,Auicen ^fGallfnaceorff cerebrum ' • 
in vino potum , Itcm ius ex hispotum fcrpentum venenis medetur,Plin. Galli cerebrum cum 
aceto potum (alrj,non cum aceto,fed cum condito) fef pentis morfus adnuiat.Kiranides.GaHi- 
narum fit"gallinaceorum cerebella in cibo,Diofcor»Cum coagulo,Matth.Gallina:autfura ve- 
tuftsr,Qu.Serenus. €J Iis fere viribus (fcilicet contra ferpentcm morfus) pollent (vt quidam re* 
cemiores fatentur) flofculi fylueftresrofeocoloremicantes,quosnonnullifylucftrcsgaryos 
phylios,Matth. © Gcntiana, Auicen.Genriana pratcipue aduerfus angues,duabus drachmis 
cum piperc fif r uta, vini cyathis fcx , fiue viridis fiuc ficca.Plinfus. ® Gladioli radix fuperior, 
Matth. ® Glansdecodtarefiftitferpcntiumi<5tmus,Plin.- CGIycyfidis feupceontatvtriuf- 
que femen auxiliatur a ferpentepercufsisjdcm. 

Helenijradixbibiturcontrafcrpenti2i<fhisexvino,Plin. ©Helfochryfumcotraferpcntftf *• 
Helixbryfum. i&us bibftur,Idcm.^IHeliorropiu ferpentfbusrefiftitex vino aut aqua mulfa.vtApollophanes 
Kcllotropium. $c Apollodorus tradunr,Idcm.$[Heraelrj communis vfus ferpenres fugarc,percufsis cfui dare 
Heraclim. dccoiftum,Idem. f[ Hermetis confedfo Confert ad venena mortalia quando in potu fumftur 
fvS" M ""* ^™ ac l ua Gentianar, Aufcenna. © Hfcrabotancaduerfus ferpentes conteritur ex vino,Plin. 
Hicravome . C Contra morfus ferpentum prarcipuum rcmedium ex coagulo hinuli iti matris vtero occffi, 
ldcm. ^jpetridius qui ophiaca fcripfit, & MicT-ion qui rhizotomumcna,aduerfus ferpentes rti- 
wippemmtru hil hippomarathro efficaciusputaucre: Sane <x* Nicandcr non innouifsimispofsuit, Idem. 
KippopotamK |£Hippopotami tefticuli drachma ex aqua contra fcrpentes bibitur,PIin.Nicander in Therias 
liyaiintbus. eis.Hippopotami teftes exiccati ac triti contra ferpenciu morfus bibuntur.Diofcorid. H Hya- 

cinthi femen contra ferpentes cumabrotono datur,Phnius. J# 

Intubus cum aceto,Diofeor.f[Inulai radix vcnenatorum morfus abfgit.Plin. fflrfs contra 
ferpentiumorfus cx pofca valet,Idem.Iuniperifolia cumpfpere,Aufc Iuniperf baeeat.Matth. 
Lac quoduis recens contra ferpentu f dus infunditur. Phnius. ©Laclucarum Sylueftrium 
fuccusferpenriu iclibus medetur f n vino potus,Idem. Dicuntquod lacTucaafinicmplaftrata 
fif bibita multum confert,Guil.Varign, ©Baccarlaurf cum vino ferpentibus refiftunt, Idem. 
Dccocfta: St" deuoratae, Diofcor. ALginera. Succus earum prodeft contraidus St" potus, Plin. 
^.Lemoniu datur denarrj pondercin vinocontra fcrpentes, Idem. (BLeontopetalinidixaduer 
fat ur omnium fcrpentiu generibus ex vino pota,nec alia res celerius proficit,Idem. ft Lepori- 
num coagulum cum vino,Dfofcor.Aerius,Sextus : Cum aceto,Plin.Diofcor. |[ Ligea: hcrbas 
foliaa:ramuliexacetohaufti,Empir. f Ligufticifemen,Matth.f Lilrjradicesmultismodis 4» 
ftorem fuumnobilitauere, contra ferpentium idusexvinopofar,Plin. ^J" Lychniaquoque 
fiammcaiIlaaducrfusferpcntesbibiturevino,femmetrito,Idem. 

Maluarhortulana; decodio,Auicen.CMandragora bibitur contra ferpentes,8t* antefccftio 

'Z'~- J -a?ora. ncs pundionefcp,nc fentiantur.Ob harc fatis eft aliquibus fomnum odorc qujefifle,Plm. ^fMe 

1 5 , mM. dicamzte&C eorumfcmen,Matth.Sibouemautaliamquadrupedcmferpensmomordcrit,Mc 

: .ubium. lanchij acetabulum^quodmedicivocant fmyrniumcontefitoinvinivetcrishemina. Idper 

nares indito, St" ad ipfum morfum ftcrcus fuillum apponito. Idem homini facito fi >/fm euene- 

Me»a«5 rit,Cato.^Mentautmitur6^contrafcolopendrasS<:fcorpionesmarinosfi<:adferpentes,Plin. 

Mentaftrifoliaillinunturbibunturcj} aduerfusfcolopendras cVferperttiuidusdrachmisduas 

bus in vinicyathis duobus,Idem,^[Celebratis audoribus contraomnia vencna proanridoto fm 

tiinyanthet. fufficereif. grana cfus quod minianthes exeo appcllamus tradi,Ide.^fMoror3fuccus aduerfa 

i.isra. tur venenisferpentii3,Ide.Folia mori trita auf arida dccodra, fcrpcntium fdtfbus fmponuntur, 

Ad fdemcp potti proficftur.CMurfsdomefticf fus potu,Auicen. ff Muitela falcinueterata eft 

inter auxiiiaria medicamenta morfuum quos inflfxere fcrpentes. Commendatur imprimis ex« 

cntcrata,quac fale ficcefces inueteraturiexqua binas drachmas cu vino bfbifte fatis eit, Diofc. 

Agineta.Si muftela: catulos vel ipfam muftelam recentem ad fgne torrcns dcpilaris & exentc- 

raris,ac falccondieris,&: in vmbra ficcaris,farinam inde dctrita lima fumpferfs contra morfus 

ferpentium,prarcipuum remedium cxpcrierc,Nicander.Muftelc morantis in domo ius cum vi 

no, Au iccnna. Muftcla: ventres vfq; ad ftomachum fuum quum implcntur coriandro QC exic- 

canturjdem. 

NardusGallicvtsaduerfusferpentesduabusdrachmisinvinofuccurritjPlinius. ^j" Na- 
fhir rium Auicenna. *J Nerei flores <x* folia,hOmfnum conrra ferpentitun morfus prsefidia, 
Diofcoridcs. 1£ Nux cum ficubus St aucllanis cum gentianaj Auicertrta. 

Olesrm 



HU8. 

mfteU, 



HarJut. 

Wailtsrtim* 

Wereut. 

Nwr. 



£* 



In gcnere G. Lib. V. 17 

1 Otettmdeo1eandro8t7oliaeius,Auicenna. f EftherbaproprionomineOnocm1es,effi* cfom. 
kxs. contra ferpentes 8t"radice§c"folfjs xquae cibo acpotu. f jOpobalfamum cum vitio atalft Ovochhn. 
«frepotum, D.M.daturcumla(ftecontra aconitumhauftum, &i(ffus ferpentum. Empiricus. °P*Mf*«& 
f Qpopanacum, Auicenna. f Origani dccodum cum vino potum. Diofcoridcs. Teftudo cpop<Mcm. 
a ferpentum efu a*grotans,origano fuperingeft o fanatur, Zoroaftcr in Geopon. Qrigmtm. 

Pxonix femen,Matthiolus. f Paliurf radicis dccodrum in vino potil ferpentibus aduer- v*onid. 
fatur,Plinius , Diofcorides, ALginera. f Panacem ALfculapicum valere aiunc aduerfus ferpcn Faii urus. 
ces fi bibacur erafum,Theop.de hift.pI.9.Panacis generum omnium radix e vino con tra ferpen Vatuua. 
tes mcdetur,Plinius. Perfolata quam Graeci arcion vocant ex vino bibitur dcnariorum duum P r 

> • pondere contra ferpentes,Idcm. f Inter primas celebratur peuccdanum laudatifsimu in Ar* p7Snm 
cadta,mox Samothrace.Succus efficacifsimus cft,quirefoluitur amaris amygdalis autrura,bi- 
biturcp contra ferpentesJdem.ftPhalangitae folio vcl flore vel femincauxiliantur contra fcor= py^ } tei 
pionum,phalangioruraq3 & ferpencu idusjdcm. f Nicander Phyios rhalafsium,id cft fucum Pbyintb&p. 
marinumadueriusferpentesinvinodeditjdem. f"Piper]argiusefitatS,Diofcorides,Auicen» /"«». 
i\a,^c,gineca. f Sunc dC feruaris Pifcibus medicina-,falfamentorurncj3 cibus prodeft a ferpentc F 'E cr - 
percufsis,&concrabeftiarumi(frus,mero fubindehaufto, ita vtad vcfperam cibus vomitionc p 'l* , f mM & 
reddatur,Plinius. f In nucum gcncrc piftacia nota, ProdefTe aducrfus ferpentfum traduntur p,^ 
morius,8t" potu 8C cibo,Idem. f Platani pilular in vino porar x.quatuor pondcre omnibus fcr. VUunui 
penaim&fcorpionSvenenismedentur,Idcm.Placaniviridespilulafinvinodeco(fr^,Diofco^ 

fto rides,Aecus. f Polemoniairadixin vinobibiturconnafcrpenceSiDiofcor.Pokmoni} quod 8C Pokmmi* 
phileterium dtcitur drachma u Aetius.PolemoniavelPhileteriaradicisdrachmis quatuor cx 
mero,Plin. f Polium Accius. CPolyrrhi2onfoliahabecmyrti,radiccsmultas.Ha:cufa:dancur P [w 
in vino concra ferpences:profunc 8C quadrupedibus,Plinius. f Porrorum coma priuarim ex Polyrrbifco. 
panejDiofcor.PorrorumfuccuscummellejIdem^gtneca.Succusporrifecfriui adferpentum Porri. "' 
fcorpionumcji ictusbibitur cum mero.Plinius. f Pfeudanchufa contra fcrpentes cfficacifsima pfad^chufo 
potufolioruvelfeminis,Idem. f PuIegiumbibituradiclusferpenti5decoctum,Idem.Puiegij Pukgium. ' 
fuccuscummelleDiofcorides.fPyxacantln'baccxcontrafcrpentumic>usbibuntur.PIinius.. p > x ^«f^. 
Quinqj foliu aduerfus ferpentes bibicuncY. eius radix,qira: fpargenio vocatur,ex vino albo. QuinquefoUZ. 
Contra omrtium ferpentum venena pro antidoto funt ranae, fi ex fale 8C oleo decocrse edun R< *«*. 

?? tur,iufqj carum itidem forbeatur,Diofcor.Ranas (cum vino vcl aqua vel aceco) coquedc" bibe, 
Nicander in Theriacis. Auxiliantur ranae dixx 8C comeftar, Verum fiqui earum cfum auerfen 
tur,ranasdonecvieta:reddanturcoquito, 8C iufculum ipfumignaris abforbendumprarbeto, 
Aeuus.Rana^fluuiariles,fi carncsedantur,iufuedecocrarvtfoibeatur, profunt cYcontra lcpo* 
rem marinu dC contraferpentcs.Pbn. f Rapi fcmen jtyitum 8C potum in vino cenrra fcrpentes Rapum. 
cVtoxicafalutareelTeproditur,Idem.fReufearbarumconfertmorfui vermiumvenenoforum Rmiarj**. 
cxfcrpentis,Auicenna,f RheiimPoncicumamjiV4noinpotuvfurpatum,Empiricus.«rRho* Khtttm - 
dodendrifoliaquadrupedum venenum,hominiver»contraferpcntesremedt'um, rucaaddita ^ ^"* - ^ 
lvinopoca,Ph'n,fVecerisRhudecoctu,Aegineta.fRorismarinidrachma.i.Idem.fRubi» Kosmtrim 
radixex vino poraca. D.M.aduerfusferpentummorfus, ramulos cum folijs e vfno biberepro. Kul>U. 

4° deft,E^piricus.f Ruta,Diofcorides.Rurarfylueftris femcn cum vino, Aecius. R«w. 

Salfamenta quim acerrima,Diofcor. f Saluiae,drach.». Aetius. f Sambuci folia ferpentum ulfamenU» 
itff ibus reiiftunc in vino pota,Plin. Proderit 8C caulc cum vino haurire Sambuci,Qii.Serenns. Saluta. 



f Sardium,Aetius,fScordotisexvino,Plin,fSerapinii,Auicenna.fMorfiporabuntSerin. *•«"*«««»• 
Acgineta. f Serpencina inpuluereex vino haufta cochlearis menfura,a vcncnofoquouisfer- Sardi " m : 
pentcdcmorfosbreuicemporefanat:neq9eafolumvalctaduerfusvirulentosi(frus,fcdetiacon ScZpfnm. 



tia epota vcnena,Matthiol.f Serpillum pinguius volunrarium,cV: candidioribus folijs ramifqj Serts. 
aducrfus ferpentes efficax,decocris in vinoramisfolfjfcp,Plin. f Sefeli Acgineta. f Sicyonia: Serpentin4 t 
radicisfuccus,Idcm.fSideritisexvino,Plinius.fQiiidamduogenerafmilacisdixcre.Alteria Sn jp?»"»- 
ifhortalitati proximu in conuallibus opacis , fcandentem arbores comantibtw acinoru corym= slcyonU 

y o bis,contra venenata omnia effi'cacifsimis,in tantu vt accinoru fucco infanribus farpc inftillato sideritis'. 
nullapoftea venenanocicura finr, Plin. f Smyrnium,Aegincta. Smirnfj radix prodeftcontra Snnltx. ' 
phalangia ac ferpences admixca cachry aur polio auc meliiTophyllo in vino poca, fed particula» 5w >""«*« 
tim quonia vniuerfa vomitionem mouecqua de caufa aliquando cum ruta datur,Plin. f Son= 
chos albusbibiturconcrafcrpencesScorpionesr^Jdem.f Sraphifagriarflostritusinvino con« Sonchot. 
trafcrpentesbibicur.Scmenenimabdicauerimpropter nimiam vim ardoris,Idem. stapbifagrU. 

Tcftudo magna &C falita, Auicenna.Teftudinis marinar reftcs fumpti multum prodcflc tra« Teftud*. 
duntur,Diofcoridcs.Teftudinis marine. fanguis cum vino 8C Ieporis coagulo cuminocn conrra 
fcrpcntiummorfusconuenienterbibitur,Idcm. Teftudinisfanguiscontraferpentiumomni= 
u.m vencna auxiliatur , feruaro fanguine in farina pilulis fadf is : 8C cum opus fit,in-vino datis, 

60 Plinius, © Teucriaexvinojdem. f Theriacavcnenumeftferpentu,Auicenna. f Thlapf! rZriaM 
Marthiolus. f Trifolium fcio crediprarualcre contra.ferpentium idus cV fcorpionum, ex vi* rhhpfi. ' 
no auc poCca,feminis granis viginti potis vel folfjs,cV rota herba decotff a, Plinius.Trifolij bitu - Trifolim. 
nicnolenttsradixdracbmarponderc.Aetius.Trifolfj femcn,/E,gtncta. f TrixagoAetius. Twgo. 






De Serpentibus 



Verbenm. Verbenaca aduerfus ferpences eonteritur ex vmo,Plinius. ^ Verrmutn iecur contra fcr 

Veninm it» pentes Iaudatur,exemptis duntaxac fibris,quatuor obolorum pondere, vcl cercbrum in yino 
rwr ' . potum,Idem. ^f Vetonicacumvino,Qu,Serenus, %. Viticisfemcncumvinomrum&po 

yf te ^ U4 ' rum, Actius, A^gineta.Viticis fcmina aduerfantur venenis ferpentium,maxime quatfrigus in« 

feruncMinor vitex efficacior ad fcrpentes:bibkur feminis drachma in vino vel pofca,aut dua» 
vitkalb*. busfbliorumtencrrimorum,Plinius. % Vitis albxradixnumero(isvtilitatibu«nobilis,corts 
Vitisthtruuut. traferpcntiumiClustritadrachmisduabusbibitiUjIdcm. ^" ApudThafios vitis Theriace vo 

catur,cuius c¥ vinum S>C vua contra ferpentium icfrus medetur,Idem, Vua theriace contra fer» 

pentium icfrus eftunpampinos quoqj eius edendos ccnfent imponendofq},vinumcp SC acctum 
Vrtiti. cx his fa <ftum auxiliarem contra eadem vim habent , ldem. ^ Vr ticae feracn aducrfatur fers I • 

pcntibusjldem. 
■XyhbAfm*. Xylobalfami frutfus cum vino potatus. D. M. vcncnatorum i<frrbus auxiliatur,Empiric. 
DeauibHftUm Superiuscapite4,fubliteraD.mcminimus quorundampopulorum,quorumcorporibus 



fcLKCT talemvim ingenitam fcribuntveteres,vtfolocontadufcrpentumi(ftusfanarcnt: qualesfuc 
{nanferpcnt* runtPfylliSCMarfi & qui Qphiogcncs vocari funuficutPlinius, Alianus S. /Eneas Syluius 
ifl«*p*wti« teftantur. Callias lib. decimo hiftoriar quam cofcripfit dc Syracufano Agathode,ait, cum quis 



f»a»jer?cnt* runtPfylliSCMarfi 8C qui Qphiogcncs vocari funtrilcutPlinius, Alianus S. /Eneas Syluius 
iawf<umti* teftantur. Callias lib. decimo hiftoriar quam cofcripfit dc Syracufano Agathode,ait, cum quis 
*"• a ferpente morfus fuerit,fi Lybicus vir nationc,Pfyllns fiuc cuocatus fiue fortuito aduenerit,et 

plagam adhuc tolcrabilitcr dolcntem viderit,folam faliuamitftui morfuiue infpuentcm, dolo: 
rcm mitigare & pcrftringerc. Sin pcrcuflum ofFendcrit argcrrime dolentem.intra dcntcs pcr- 
multam aquam haurire,c¥ os fuum primo ex ca colluere , poft vcro eam in poculum inicclam, i • 
vulncrato exforbendam cradere. Qiiod fi veneni acerbitas acrius inuakfcit,huncscgrotanti 
nudo nudum accumbere, & proprio fuo corpore morbi vim frangere, c¥ malo.hominem libc- 
rarc.Hoc autemita fe haberc idoneus teftis etiam Nicander Colophoniu*fuerit, cuius verfu* 
adfcribam: MdmLibycosTfyllos^osaj^traSyrtis 

Stfftntum^ftrax fdtri* dlit fofules, 
Nen i3u infliblum diro,morfuMt ftntnnm 

Ledtrr.quin Ufis ftrrt & oftm rtliquis y 
Nonyir4dtcum,frofrioftdcorfortiun8o. Etquarfequunnii?/E.lianuj« , 
ProdituT a Graecorum nonnullis.Vulcani antiftites inLemno aduerfus idfi fcrpcnaum mcdl 
«avalcrcvirtute.Quoargumento Philcdetcm apudSmynthei Apollinisafainiclu ferpcncu j # 
vulncratum,illucmedicinargrariaefTemifium.Cael,Rh 

habent hiqui Pfylli nominantur(fcilicctfcrpcntum ictua fudu fanandi)fed audadam vfu tpfo 

confirmatarn. Quifquis enim corum cxemplum fccurus,vulnus exuxerit,& ipfc tutu* erit, & 

homincm tutum praeftabit,CorneI. Celfus.Galenus libro de theriaca ad Pifoncm tcftarur Mar» 

fos quifuo tcmpore extabant,contra ferpentum venena,nullam vticppropriam habuiflcfaemV 

tatem,fed fr aude quadam vniucrfam decepf fjfe plebeculam. Circulatores(inquit)h* hunquam 

congruo tempore vipcras venantur,fed multo poft vernationem,cum non amplius vigent.Ca- 

ptas autem ipfas crebi 6 fibrjpfis afluefaciunt,di cibis non folitis cnutriunt.-imo carncs ipfis pcr 

mittentes,cVcontinuemordcrecogentes,vtvirusexcarumorcvacucturefficrunt: quinctiam 

mazas quafdam obrjciunt.quae dentium foramina obftruant. Atquehacrationc morfusfiunt 40 

imbecilles,vtvidentibusmagnum fitmiraculum,talis ipforum adfraudcmparandam artificrj 

imperitis.HarcGalenus.CEeterum idfraudis doliuegcnus,ncftro eriam temporc locum habct, 

in hispracfcrtimcirculatoribus & circumforaneis, qui ex diui Pauliftirpe ( quod tamen plane 

mentiuntur)fe prognatos praedicant,cVc,Matthiolus. 

re Serpenti' Scrpentes aliquando os dormientum ingredi dicuntur,vnde poeta de tcmpore quando fcr» 

bmosdormien pentcs confpiciuntur,Non mihitunclibeatdorfo iacuifleper herbam,Inccrtus.InterdSclan£ 

tum wfftiitn* culum adrcpen tes in os patens dormientis conrjciunt fefe & in ftomachu fefe couoluunt.Tunc 

tilm. mifer hemo afflicftifsime viuit,nec eft vllu mali leuamen,nifi vt lade alrjfcp gratifsimis fcrpenri 

cibis alat hofpitem. Remedium autem aduerfus tantum malum eft comefum affatim allium, 

Erafmus dial.de Amicitia.Referunt,qucndam qut viperam dormicnsdeuoraueratfumocorrj c/# 

libcratum,illa refugienre fumum qucm xger excipicbat (vt dicctur in Vipera)Cardanu5. 

Serpentit eua Vir quida Ciffus nomine,Serapidis cultui dcditifsimus,petitus infidrjs mulicris cjuam priu» 

comrjld tjuo* amatam,dcindc vxorcm duxcrat,cum oua ferpentis deuoraflet,angebatur &C mifere affligeba* 

rr.odo remedh tu^jtavt amorteparumabcflcvideretur.Rogatus autemabeoDeus,mura;nam viuamprar* 

^t.TuwlxU. CC P" *mendam,c¥ manum viuario fcu vafi,in quo fcruarcrur,immitendam.Parct ille,manum 

immittincuimuraenamordicusinharret:&cumauclleretur, fimulcumeamorbuseriamfuuo 

nis illius cuulfus cir-^lianus. 

H. 
a.Scrpensafcrpcndodicitur. Nomcncft rammafailini quamfcCTnrninigenerfs,generale 
ad omnia cjua? ferpunt eio-a vfum pedum: vel quae tam exiguos habent pedes vr repercporius» 6« 
quarn pedibus inccdere videantnr,Calepi'nus. Feftus vuk ferpcntcs dici ex grseco Ipuua , pro 
rcfpjraijonc s litcra poilca vr. '<£ fcx, tvf* feptcra. $ O offyt. e Sw i&ra. jh&oxm. Euftatbius» 



Ingencre H.a. Lib.V. 18 

fl" ApyH o fyiQ ^to >A<Swa*, ffltv dpy*t<p6wtis i&-n&rna< b 6t>,oxr6v©> , Idem. Apydc quom vel dc^ae 
paroxytonum,Hefychio dicitur &V«vt Harpocrarion quoque annorar, Dorcs, maxime autem 
Argiuos,«>>«7 vocaflc riv Stpn veluri Achaeum in Adrafto, Timarchnm tamen Rhodium fcm 
bere non &T& yAaoszv itzvoc*rimb'<pnjeddpyicettey*t&-nb'$iov quofdamvero draconis 
cpithetoneiTe velle-jc dpy£c,8>Cc. f Aa'*@- proprie animal morfu aut iclu homini nocens 
S^etdv/o/3dAov6/37rtTov,vtSuid.exponit. VndeAaWovpro eodemfumitur. f" Aiou^c, vermis 
eTa^t^Ta5<S% ; a>y,ferpens,Etymologus.A//3^ 

imrum Cretenfes <Ti'<paTov d'<p<v vocare teftis eft, qf KiW©-,S*p/ov,o>?,Idem. f W^ p ro=s 
prievocantur Tot-3aAcsar/a,7ra/3aTexii'e7^ ovtm a'A/ s ; abuiTueautenunciicdicuntur,o/oj5«c & ab 
10 Oppfatwvmuerfai^wpSwfiW^ 

culus. «fSerpula apud veteres ide quod ferpes.Serpula ferpferit,aut idem MefTala pro ferpcns 
irrepferit, Feftus. E>/3pa dicuntur fcctus quiadhucfunt in vtero. ^AaV/ «T £ ra t*« ipvtiav, >>«} 
t« w 3S$i«ji *o) tuv xpoxofebutv, Aelianus.Catuli dicuntur dC ferpentum ftetus,vt apud Vergil, 

Compafuis nouusexuuijs,nitidusj 3 iuuenta 

Voluitur-.aut catulos teBps,aut ouarelinquens, Non.Marcellus. 
f Epithe. Anguis feu ferpens,frigidus:Frigidus in pratis cantando rumpitur anguis, Ver 
gilius. Squamcus : Non flftj fquafhea tuto aggreditur ferpens,Politianus. Torto non iquam« 




IuuenaiisSatyr.c.SinuofuSjAlciatus.Maculofus.reflcxuSjlubricusjintortus^maurus^martius^ 
ferus,trux,tumidus,auidus,gorgoneus,venenatus,Lybicus,fqualIens,minax,imph'citus 5 hor' 
ridusjlxtiferjatroxjhorrendusjviridisjmarfus^textilisjvoluminofus/ibilans , fquamofus, hor- 
ribilis,retortus, veneniger,faeuus,fquamiger,peftifer,teter,toruus,Textor. % Aviypnc Ip^rd^ 
vocat Nicander.Item aer«g$e^9ta *iw<TaAa ycuvc, Idem. 4^c o<ptc, Theocritus-/oS,cA©-,Su>'dc;s. . 

C Serpentinuscolor, Cxl Rhodig. forte maculofus vt ophitae marmoris. Serpentiger. 
Sphingacp 8C Harpyias, ferpentigerofcp Gigantes,Ouidius Trift,^. Serpcnttpedes dC angu!» 
pedes giganres a poetis etiamdicuntur, qua centum quifqj parabat, Inrjcere anguipedum 
captiuobrachiaca:lo,Ouidius i.Metam.Sicautemdictifuntquafiloripedes, quodpedes tor* 
5 o tuofus habuifle finguntur,ficut angues fe tortuofos faciunt. Serpenrigena, ex ferpentibus na= 
tus.Vos ferpentigenas infe fera bella dediftis, Ouidius. Serperaftra funt qux difcentibus am=. 
bulare infantibus,vt Varro fignificat,adhibentur alligata geniculis, ne vacix fiant vel comper 
nes 3 Cad Rhodig. ^T Anguineum cucumerem Columella vocatcucumerem agreftem. 

OqiaKoc Adanguemfeu anguespcrtinens.Op/axddiberNicandri deferpentibusconfcri* 




,quafiaferpentib..„ 
gfncmducerenttdequibusfupra.O^idcT^TQ-jAferpetibusinorfus.OiriOft^jj^ferpenrifimtlis. 
0<p/d7r«c>WH,apudSui'dam,id eftrepcns,ferpcntismodo incedens;namferpentes funt aWV. 

40 Ou3/ocr«'>o/ populiferpentibusvefcentesdequibusfupra. Otp/aJ^ferpentemreferensvelfer» 
pentibusabundans.Otp/dyj^AnguincuSjOppianus. 

Icones. Vifebatur in Delphis apud oraculumferpens qiiifingulari certamine videretur A« 
pollinem prouocare,obferuatum aPlutarcho,Pierius. HermupoIiTyphonis fimulachrum o- 
ftendunt,equum fluuianlem,cuiinfiftitaccipiter ferpentem impugnans. Per equumquidem 
demonftrantes Typhonem,pcr accipitrem vero vim 6C principatum,quo ille violenter fibi quc 
fito fa*pe per improbitatem tum ipfe turbari,tum alios perturbare fua fponte voluerit, Plutar* 
chusuilib.de Ifide SC Ofiride.In Scuto Herculis inter alia harcpicra erant ; E'v ftyiw ncpaAa* 
J[muv 'io-av $n tpataolv ; id eft, 

'Bisfenabk "videasfiridentihseferaflammts 

#•0 Co!la,venenatoyultumaculofa,*dracoMm: *ideftfcrpentum 

TummagisofienfofiirantiaguttureVtrus, * 

Quammagis ' Aladcs tffufo fanguine $ugnat,&e. 
Ctypeocpinfignepaternum, Centum angues,cincramcp geritferpentibus Hydram, Virg.7. 
/Eneid.de Auentino.Hippodromipicturxcum cippo e tribusccu ferpetibusinuoluto,quor5 
capitaprominent ix\ furho meminitTheuetus de Oriente cap.i^.Mancthon iEgyptus author, 
quifquis ilIefuit,aitOfcum,quiTyrrhenis imperauit, infigneferpcntishabuifte: Ofcofqj aic 
Scruiusjpopulosdicivbiplurimumferpentcs abundant.in Campania quippe,Pier. fl" Inta 
bula fcptentrionali Olai magni pingitur paftor cum ferpetibus pugnans, SC ab ijs greges defen 
dens. f Caduceus («»-/ji*ftoObaculus habcns vtrinqueduos ferpentes implexos,&interfefc T>e Caiuce* 

60 aduerfos,quempra?conesfeucaduceatoresfecumferebant:neceos violari fas erar,quocunq3 pvpentibusin 
veniiTentRectus autembaculus,fignum cratrecrarrationis : ferpentes ex vtracn parte,adue2 fi& nit0 * 
fosexercitus fignin cabant, quosambos rectaratioperuaderer, Suidas, CaduccusMcrcurio 



De Serpentibus 



eonfecratus ferpentibus duobus infignituseratpartemediavolummis fuiinufcem innodum 
quem Hcrculis vocant obligatis,quorum primac partes r eflexac in circulumprefsis ofculis anv 
bitum circuli iungunt,caudac vero ad Caducei capulum reuocantur,ornanturcjj alis ex eadern 
capulipartenafcentibus,Pierius. Hic tamen amplexus anguium ( agens de ouo anguineo de 
quoinangue)& efferatorumconcordiacaufavideturcfle, quare exteracgentescaduceumin 
pacis argumentis circundata effigie anguium fecerint.Plinius. Hincemblema Alciau; 
Anguahus imj)licitis,geminis caductus alis 

Inter Amalthea cornua rctlus adeilfc» 
Pollentesjic mentt yiros^fandi^ peritos 

IndicatyVt rerum cofia multa hett, * • 

Hierozbnhi* ^Bacillum^cuiferpenscircumuolutuseftjnonmodoapudHebraeoSjcVinfacrisliterisin 

«. quibus legimus ferpentis in crucepofiti afpedu populum Ifraelis amorteliberatumfuiffe; 

verum etiam apud Algyptios 8C Romanos anima: atcp corporis falutarefymbolum fuir. Nam 
cum cartera omnia reptilia crafsioris &C magis terrense fintfubftantia:, ferpentem fpiritus &Cvi* 
tac tenacifsimum animal effeconftat,quod&imbecillitatemcorporisexuat, cVadmedicinam 
vtilifsimumfit,2£ ad acuendum vifum herbam inueniffe,nec non ad fcfc in vitamrcuocandam 
quandam herbam agnofcere traditur^Cad.Auguft.Curio.ALgyptrj os fignificantes,ferpentem 
pingunt, quoniam ferpens nullo alio membro valet nifiore,Orus. Anguis apud /Egyptios 
hieroglyphicum eft Spiritus illius qui per vniuerfum mundi molem difflatur,Pierius. Agyptij 
mundum exprimere vclentes, ferpentem pingunt,quifuamipfius caudamrodat, vartjs inter» a « 
ftructum fquammis:per fquammas quidem ftellas quibus ccelum mundufue diftincft us eft,obs 
fcure innuentcs.Cxterum hoc animans non fecus ac terra grauifsimum eft,la:uifsimum autem 
acmaximelubricum, inaquxmorem.Infuper vtferpens quotannis pelle fimulqj fenio cxui- 
tur,fic &C annus vcrtens,qui mundi circumadu producitur , immutationc fadta renouatur,ac 
veluti reiuuenefcit. Qucd vero velut cibo fuo vtatur corpore , fignificat id , quaecunque Dei 
•prouidentiainmundo gignuntur, earurfumin eundem refolui&Y tanquam imminutionem 
fentirc,(ea cum folui ceperint,fiue paulatim imminui ac dificere,in Cefc recipi,ac decrementum 
vniufcuiufque reialterius cffe incrementum,Pierius.)Orus.Serpens apud ALgyptios caudam 
fibimordens annum ££aftra fignificabat/Textor. Erataliudhieroglyphicuferpentfs,caudam 
fuamfubgutturattraclamoccultantfs, eafque fpecies in Saturni dextera manu ftatuebatur, Ji 
quemproannuocircuitu,protempore,proactate,proimmortalitateponiexmultorumfcriptis 
accepimus,Pierius. Sunt quialiam etiam piduram fimulachrumue mundi fuifledicant, vc 
fcilicetintra circulum screum ferpentis effigiem accipitrino capite infignem circunducereht, 
ad propemodum Iitera: fimilitudinem,ldcm. ALgyptrjregempefsimum(*srx;s-ov> Pierius 
vero legit ^M/Vov,id eft optimum) fignificantcs,anguem pingut in orbis figuram, cuius cau* 
dam ori admouent,nomen vero regisinmedia reuolutionefcribunt, obfcureinnuentes, ferc 
gcm pingere orbi imperitantem.Porro angui apud ALgyptios nomen eft Mcifi. Aliter quoqj 
regem cuftbdem fignificantes,anguem quidem vigilantem pingunt, fed pro regis nominecu* 
ftodem adnedunt.Hic enim totius orbis cuftos eft.Itacp regem afsidue vigilantem effe oporte* 
re.Rurfus regem orbis moderatorem exiftimantes &C indicantes , ipfum quidem anguem pin* a 9i 
gunt,fed in eius medio magnam domum effingunt ac repra:fentant:ncc fane abfqjratione.Re* 
gia enim domus quac ab eo rcgitur in mundo. Rurfus regem non toti orbi fed par ti duntaxat 
imperantem volentes fignificare,anguem dimidiatum pingunt,rcgcm quidem per ipfum ani* 
mal,non toti vero orbi imperantem,ex eo quod dimidiatus fit, defignantcs. Omnium autem 
moderatorem ex eiufdem animalis perfecTione fignificant,rurfum integru pingentes anguem, 
Orus.Indicandi dominij caufa,in Iunonis dextera ferpentis capu t ftatuebatur,m lacua vero la= 
pideum fceptrum,cum Iuno ipfa dominij prarfes apud gentes habebatur,Pierius.Qui ferpens 
facerdotum infigne oblongo obuolutuspileo geftabatur, munimento erat,vt fignis contrare= 
gesCpenes enim facerdotes /Egyptiorum erat imperium)auderet infurgere,fciretfe in venena* 
tos angues incurfurum,Idem.Sunt quiper anguem &lebcrida hieroglyphixd)? homine often* f 9 
dunt,iuuentutiredditum,fiveldemorbo autaliaaliquacalamitatefquallorem arcp maciem 
depofuerat,fitq5 demum habitior atque validior fa(frus,Idem. Occultam fane rerum origincm 
perferpentis effigiem Valentiniani commonftrabant,pofitionem inteftinorum noftrorumper 
quac efcainferturinexemplum adducentes, qua: ferpentinaefpirae inftar invtero delitefcens, 
occultatac in nobis genitricis fubftantiae fpecimen habeat,Idem. 
Dcfyderibitt «Jf oVceftetiam fyderis nomen, Ciceroanguem,Auienusferpenteinterpr.apudAratum, 

c<p& & 6<Dtu- Griphus eftapudAthenxum,quaenameademinccelo,terra,&marihabeantur: adquemre* 
ya>. fpondetur , Vrfus, ferpens,aquila S^ canis,addo &C lcporem. «f 6<piS%Q' fideris etiam nomen 

eftapudAratumc¥ca:terosAftronomos, quemLatini anguitenentcm: alij ophiuchum airj 
anguiferum vocant. DehocCiceroinfuisPhamomenis proptercaputanguitencntis, Qiiem ^, 
claro perhibent 6<piS%ov nomine Grafj,Hic preffu duplici palmarum continet anguem, Colu= 
jnclla lib.i i.cap.a.u.cal.Iulrj. Anguifer quum mane occidir,tempeftatem fignificat, Sic autem 

dici'ur 



» T T 



IngenereH.a.Lib.V. ip 

didtur hoc fidus quod horainis efflgie fmgi foleat anguem mimu rcncmis. Vnde nonnuIWHer* 
culemclTepurauerunr,quiadhuc incunis vagiens, angues a Junorieimmiffosmanibus prarfo» 
cauit. Sunt tamcn qui Ophiuchum Aifculapium elTe velint , alfj Canobama Getarum regerri; 
alijPhorbantemTriopajTheiTalorumregisfilium.VidcHiginum. 

f Ophirargeneramulta:quida pondcrofus &niger:altercincreocoIorefpe<ftatur ) punc £ fis QtOphitcU* 
diftincfus: tertius lincis quibufdam candidis intercfncuis eft. Omncs allfgati conrra capitis do* Pi&S 
lores&:ferpentiumidusprofunt,Diofcoridcslib.c. Ophitcs marmor ferpentium maculis fi* 
niile, vnde cV nomea accepit. Ex Ophitc coltimnx.fed parue. admodum inucniuntur. Duo eius 




nec candido.nec cinereo,vtin fuarcquirunr,Dio.fcorides cV Plinius , fed viridi faruraro diliiris 
eiufdem coloris maculis refperfo Exquo fane conftat antiquorum Qphitem a noftrate maxime! 
luiflcdiuerfum.Matthiolus. Plurcs fcrpcntinilapideshodie cernuntur,colorevirides, durifsi» 
mi,multis punc/ris maculati. Sed quod odorem qualem Diofcorides ait,fpirerit , pauci hucufc» 
viderunt. Ego vero yafculum quoddam vidiex lapideifto fabrefaflum, quod cum frfcabaturi 
non infuaucm ex fe fpirabat odorcm : contendebant verd nonnulli , va fculum hoc ex illis eftc, 
inquibus imperatores&omani theriacam feruabantmam cV lapidemiftum,contra ferpentium 

* o morfus,cV vcncnum valere Diofcorides ceftatur, Amatus Lufitanus.Ophicardelon (gemmam) 
Barbari vocant.nigrum colorem binis lineis albis includentibus,Plinius. Alazaracocn, id efti 
petra ferpentaria.cV eft tribus modfs,vna quafi ntgra,alia fubuiridis immiltis lineis albis.cV alia 
viridis, Aut.exp. ' 

♦J Lufcftherbaquafdicfturlufferpentis.cVeftfo^ 
cVferpentaria vocatur.ab Arabibus tuf vrinam pellit,&:c.Ix>han.Mefux.Inuenitur coronopus $***iftr4 
fponte nafcens diluc-o excenuacoqj folo in comitatu Goritfenfi quarn inibi ferpentinam appcl* ? entc nt)mnl 
Ianr,quodeius radix in vino pota animalium venenoforum morfibus maximeaduerfetur,fitcrt dcdUiCmi>l * i ' 
praecipuum remedium,ita vt ipfa fola Iiberet demOrfos, Matthiolus. Serpentinas audio vocari 
quafdam egenerecucurbitarum ob coloris varietatcm exBarb-arfa allatas. $ Ophis herba eft 

$o apudHfppocratem^cuiusfemcn muhebribusmedicinu vtilejHermolaus.Ophfufa fnElephan - 
tine/Ethiopfarherbaeftliufda, difficiliscrj afpe^quxpotatcrroremminafcpferpenfiumob- 
uerfari facir.fra vtmortem fibi eo metuconfcifcant , ob id cogifacrilegosilram bibere, Plinius. 
OphiocftononherbaquaenouorenomineElaphobofcum appellatur,uadic^aquodferpenteS 
enecarecredatur.HerbariorumvulgusGratiamDeiappellat,teftcRuelIio.Ophiogeniumher 
ba eft eadem. Opheoftaphyle.id eft, vua anguinea, fic vocarur capparis frutex , tefte Plinio lib. 
ij.c.i?. Ophioftaphylos,vitis alba,Diofcorides,cV Plinius. Allium eft fylueftre, quodOphiO» 
fcorodon :.id eft,anguinum vocanr.Diofcorides. Ophfogloflbs.fd eft,lingua ferpentina dicitur 
anonnullishcrbaquaedam quam imer Dracuneuli fpcciesrefcruntj fic vocataquodincacu* 
minepallidam ferpentis linguIamgerat,Mattbfolus. 

40 ^flnuenio apud auchores Grarcos animal ccruo mfnus cV pilo demum flmile,quod Ophidn Ammmia} 
vocarur.Sardiniam id cantum fcrre folicam: Hoc incerijfTe arbitror,Plfnius. Oip/o^tt^,Ophio« ferpcntc dcno* 
machusgenuscicadxfincalis, Suidas. Ophfomachus lacerta a Grarcisdiciturquodcumfer» >nmt4 ' 
pentibuspugnet, Calepfnus. Ophioclenefcolopendrargenus ab enecandis artguibus didf x* 
inquicMarceIlusVergil.apud.DicfroiidemIib.7.c.6. O^O-auisquardamin^thiopia^He- 
fychius. O<p/o<pa>o« JbiseftHefychio. InrerpuccsmarisfncolasOphidfonnumerat Plinius lib. 
jKcap.vltimoqjrempifciculumeiTccongrofimilem jeodcmhbrocap.^.fcribitoipicHefychid 
cft etiam pifcis quidam:forte anguilla Latinis ab angue didf a. 




qui cnm vxore Eurynofne ante Saturnum rcrum eft potitus,Claud.lib.j.de rapc.Prof.Hos one P**«W**w» 
ratramoscxutus Ophion. Ophion etiamfuit gigas apud H»merum. f Ophioneum Mefle u 



lle«: 



niorumvatem Paufanias fcribit, fcmperanatali ftatimdieluminibus captum fcV priuatim cV 
publicevaticinia pcregiiTe. ldmirabiliusmulto, poftvehementioremcapitis dolorem videre 
ccepitTc , acmox relapfum ad carcitatem denuo , Csel.Rhodig. . Nos in literis antiquioribus ab 
Pherecydc traditumobfcruauimus, Darmonasolim ccelolapfos, quodnoftra continetdoVtfi- 
na,Ophioncumc|5 nuncupatum,hoceftdatmonicum ferpentcm,quiantefignanus fuerit agmi* 
nis,adiuinaementisp!acitodeficicntis,Idem. *J OfcosSerufusifeneid.j.Capuenfesintcrpre 
taturjquianteaOphiciappelhtifint^quodillicpIurimiabundauereferpcntes. *j Spartani 
$0 O^oJin^i i Pythia quondam nuncupati funtquod cum tempeftatequadam ferpentium muls 
titudomrrainLaconiafuccreuiffet.fadacpindeannonajcaritasen^erincrcdib^ 
digense ferpeates m efcam humanam vct tere ( tft iam antearctutimusjCarLRhodig. q Ophitf 

4 






Dc Scrpehtfbus 



j iui 3l ophe? ftfophiomorpbi);! colubr^(feurerpente)nominatfruntH«ttca«frmf«» 
pcrtrem qui decepi t Adam &C Euam Chriftum arbitrantur. Habent ctiam verum ferpenrem* 
*quem nutriuht dC venerantur,qui £< incantante facerdote egreditur de fpelunca,6Y afcendic fii 
per aharc innixum fpeluncat,& yblaticnes eorum lambit , QC inuoluens fe circa eas rcgred::ur 
ad ipd;incam,& ita confringunt oblariones in Euehariftiam,quafi a ferpente Chrifto fandifi- 
eatas, Auguft.Iib.de hserefibus. 
N(V»lw pfcf* ^[ Bbufi terra ferpentes fuga t , Colubraria partr. Ideo f nfefta omnibus , ftifi Ebufitana m 

prii regionm j*y rafT j mferenubus.Grarci Ophiufam dixere, Plinius. In trad u maris Cretenfis Opbiufta,2t"c. 
§ww!rm s su, i^^^enoninfuIampropteraquarumabundantiamHydruCfamappellatam^aitAriftoteJes,^ 
auquiOphiuflam,Idcm. Tnv^vnacycladumo^osiw-adida, quddmultosferpenteseVpcisi» • 
snos feorpios alat, Eup.oItdes.Ab Iftro oppida,Cremnifcos,ALpoIiiim, montesMacrocremnfj, 
clarus an.nfs Tyra,oppido nomen imponens,vbi antea Ophiufa dicebatur, Plinius. Rhodus 
vocttata eft antea Ophiufa , Idem,8trabo : a ferpentum multitudine, Heraclidcs. lntet infula* 
Propontidis , Ophiufac etiam mcminit Plinius. ^J" In finu Arabico infula eft longitudine fta» 
«iiorum oclroginta.nomine Ophiadcs, olim dcfcrta cwltoribus , ob ferpentum (vnde 6Y nomen 
fumpfit) inea diuerfantium muUitudinem. PoftmodumregumALgypti opera ferpcntibus 
purgata eft , ad cultumcjj redacta , ita vtnulli m ea amplitis confpiciantur, Died. Siculus. Cy- 
prum OptcJ\jta vocat Nicxnetus apud Parthenium tp a nxm cap. n. ^f . Ophires locus , Eufta- 
thius. ^J* 0(p{&>cxt^aA«apudPaufaniamlocinomen. ^J* Ophisfluuius inpontoColchorum 
regionem a Thiamica diuidit, Arrianus in periplo ponri Euxini. OphftesfluufusquicYO» : 
rontes,Suctonius. 
Oewcor» o^^TO^t/tTBr-afeiiS^t^iovMfAfytTa*, Hcfych. o^etcrdJpaxovrurJlnyivo^fja-^iTfuay Idem. 

nmtnu br** Quaecirca manuum iuncSuram ferunt, pracfertim mulieres , ornamenta pericarpia nominan» 
ebiorm. t ur> & cchini, ophis, pfellia , chjidones, 8Cc Carlius Rhodig. f op<; , ^iXao-icfyySv , «&• 
Q-p *c ty Xanfidvxca tlw xupaAlw ?i<pen>fJ[ixlw^ udhir* £"H mnfla^ , £c&' 6n %$ ii ouua $eipwa , Poliux. 

o#/«<ric Dicitur etiam morbus ille Ophiafis. Eft autem afteclus capitis , quo capilli primum tstenua* 
9i9rbpu4* ^ poftea decidunt , cerris fpatijs in ferpencis finulitudincm : Incipit ( ait Celfus lib.6.cap.4-) 
^ tm ' ab occiptf io : dubrum digitorum latitudinem noh excedit , ad aur es duobus capitibus ferpit: 

quibuiaametiamadfrontem, donecfeduocapitainpriorempartemcommictant; Sic dicitur. 
quodferpcntisfpeciemprsefeferat. i 

TjpfcariirtM* b. Typhoewsplanemonftrofus eTartaro & terra genitus , ExJfr ol tSuav UZ i*ai»v xtfatou 
tr,c*pitjjrr. op&A e *voToJpdxoyr©', TXdosyvi fvoqspwi A»A«^otk , dCc Ideft , Ex humerisei crant centum 
pmtmgeTent C3 pi t 2ftrpemis hcrrendi draconis linguis nigrislambentia , HefiodusinTheogo. $ Bo» 
wmh«$Mtt rcas Orityiam rapiens «/jaVoVswyarTiVc^/twyt^wKpingiturjPaufaniasEliac.i.HeniocbusErich 
Zorrts. thonius crura anguinea habuit, primus equos quadrigas iunxit, Higinus. Cecrops rd *«V« U 

Utnmhus. ftdJlw, Ariftophanes. Cecropse/li<py«cfecundumaliquos,qu6dabinferiQreparteferpensfuc» 
Ctiropt. T i u \ n Libya funf fer» facie muliebri , ima parte ferpentes , alas non habenr quemadmodum 
Ar^Hhnani *P n y n g es > ^ c « & ion in hiftoria Libyca, vt in Lamiae hiftoria pluribuydidum eft. ^f Angui» 
eSE. «nam Elephanri dicli funtquod manum fiue proboCcidem fledrunt dC contorquent vt angues 
UngHsferfm propriacorpora. Teltudinesceruicefunt anguincajPacuuius.^ DentesCarchariaclamiarue A 
tim. K.ondcletius,&: lamiat priuatim BeIlonius,Hnguas ferpentium vocari aiunt,&: auro argcntouc 

includi.cVc. vt in hiftoria canis Carchariac didum eft, vbi ctiam fit mentio cuiufdamlapidis gc 
neri$,quemalinguaTfTguraferpenris linguam quidamnominant cuiufqricon cum defcriptio- 
neexCofmographia Orientis AndrearThcuetimonachjGalliappofitaeft. ^ Eferpentisma» 
xifla ferram inuenit puer Attalus.Tzetzes. 
Stmititudines c. Atra hominumccuferpentium lingua vibrat , tabefqueanimiconrredataadurit o»» 

fmputfer» mma t Qc c , Plinius. Sicutcum quis fugita facicleonis , Qc occurrit ci vrfus , bC cum ingre- 
fentibm. ^ itm domum dC reclinatmanum fuam fuper parietem , mordet eum ferpens : fic dies domi- 
nt,&:c. Amos c. Tria funt mirabilia apud me , imo quatuor quac non cognoui. Via aquilain 
ccelo,viaferpentisfuperpeffam,a:vianauisinmediomaris,ck viaviricumadolefcentuIa.Pro f\ 
uerb.30. Teutones equogenerofo volebantadeffeimer carteras aliarumanimantium vinutes 
OAboc. de ferpente oculorum acfem dC gy ros. oAxoc naclus cV cauda ferpentis, Varinus. Luna profer 
Ltmproferpi pinadidaquddhajcvtferpensmodo indextram moddinfiniftrampartemlatemouetur.Ser» 
natnrdLI*. . pcre QC proferpere fdcm dicebant : vt Plautus qui fcribit , quafi proferpcns beftia , Vacro. 
yOtiat* C Tp6y. u *hoi,o<pia>v xaTaJlvfetq, Euftathius. XtAwa^ rduq xaraJllo-uri, -nrtpd 70 y/ifrtf cf auTtuc t«c 
ytid * fy* 1 ** Scholiaftes Nicandri. X«a « xardJ"uo-ic r^T ospewv it*) J)ixx6vra*, Hefychius. Xad h qaMoc, 
' ?Jj «' t$ otpwv xard^vcriQ mpd to £«'« JXnhol r» x a P^ > Euftathius. Tlapd roy^uro yapu quafi ^ta, 
quafi receptaculum ferpentis.dicuntur autem harcloca «AvoJ, >^6yixa7\a >& aluaaiat , Etyrtio» 
carferpentet j g US . Almabucafe,id eft exercitium in quo continerur fcrpens , Syluaticus. f Crudcle* Di» 
feaeilHtemeo u i } f eT p cnsnouusexu i ta0nO s,Forma:non vUam fata dedere moram. Anguibus exuitur renuf * 
xutnt. cum pelle vetuftas,Cur nos anguftaconditioncfumus^Tibuilus. QuarationeautemfaduBa 

61 vt ferpentes feneft utem ex*anj , talem audiotes Grxci adferunt fabulam. Contendei unt 

quandorj 



InepncreH.a.Lib.V. 



5 u ^^i i.a.JuiD. v. 2o 

quandoquchom{nesaDtJ8iuuentamcontribu« 5 vnft«!vnqtTamf<ncfcerenr,Votfc6mpot«a- 
fcllo geftandam impofuerunnat isfitiens vehementitis,quum aquas corrpcrifiet,iam iamc, ad* 
lubejcererdociadfcruator fcrpens inhibuit; nec permimii um ie prius atTcuerauit, quamonus 
fibi toretcondonatum:quod&aiellusnimisarefcens tacileconcefsit. Quo argumento icne, 
etutem abrjcit ferpens : at fcnio conficiuntur homirtcs* Illi tamen afelli aocrlunnatacft fitis* 
qtiam &Y morfu larlis inrjcit ( vt amplitis in Dipfadis hiftoria dicemus.) Alrj fabcllam ad Prome* 
iheum rcfjciunt , a quo furrcptus ignis cura eflet mortalibus traditus , qui acccperant primum 
benehcfjhaudmcmoresfatis , rcmaperucrunt: id collaudanslupiter , uyv.&* t cu. pharnjacum 
rllis rerribuit. Quod afello mox elt inic<frum,ihde rchqtia fei e,vt prius. Cxl.Rhodi2.cx Sooho 

l*cle,Nicandro,Aih'ano 5 &:aIfjs. ft r 

<T Fertur ahquando^ fcrpens ingens vifus Olympiadi Alexandri matri dormfentf acctt. th Mexandro 
bans ; Vnde AleXander alouem ferpentemconuerfogenitusefthabitus , Plutarchusin vita M^gwersri. 
Alexandri Magni. Quod de Olympiade Philippi regis vxorc Alexandri matre in hiftoria Gre* P^tieAfrkar.o 
ca fcrtptumeft.idcmde P. Scipionis quoquematre,quiprior Africanusappellatuseft, memo. f 1 '^"* 1 .' 
rfardarumeft. NamcY C.Oppius &' iuliusHiginus, ai^quidevita&rebusAfricanifcrt StS^ 
pferimt,matremeiusdHiftenIemcxiftimatamtradUnr. P.quoqueScipionemcumquottupta. 
crac , Jiberos defpcrauifife. Poftea in cubiculo atque in lefto mulieris , cum abfente matito eU« 
bam foia obdormiflet,vifum repentc iuxta cam cubare ingentem anguem. Eumc^.tjs qui vide- 
rant tcrriris & ciamantibus , dapfum inucniri non quiile ; idipfum P. Scipibnem ad arufpices 
• retulifle. Eos facriikio fado rcfpondifle, forcvt,liberigfgnerentur,&c. Gelliuslibfofepti- 
mo,eap.primo. 

^T Egemon in Dardanicis verfibus ciim alia de AleUa Theffalo confcribit , tum ift efUs 3» tb+fapentibm 
raorem inufitata magnitudinc fcrpentcm cum adThcflahrumfontem , nomfneHjemoniumj •"*#* 
boucspafcCret,veniffe,fenfimcj,adrepercad adamatum folitum fuiffe, 6C comamqUamilh* 
aurcamhaberet, ofculationcprcfecutumfuifle, &faciemIinxifTe , ^lianus. Legimusaptid 
Plutarclutm fetpentes puellarum amafios aliqttartdo deprxhcnfoseffe , omniacpamoris S<:ne* 
quitix figna prxbuiife : velttti is qui /^tolix cuiufdam amorecaptus, noclu eamadirefuetUs, 
puelliecorporicircumfufus , hacatqucii!acillabens,illam nuttquainnequevltroncqueinui» 
tus lardebatjopportuncc^ fub diluCulum recedebat : quod cum ij quibus puella curx fuerat in* 

$0 tcllexiflent , cam alio migrarc compu!erunt:ferpensper triduum 6: quatriduum non adefTci 
feddiligCnteraccuratecpcircUirei'llamquD?ritans ; cjuam vbimoxinuenit,cafuilh'obuiamfa- 
clus , nort vti folituseratmitis & blandus,fcd afpcr & horridus m eam infilit, manibusc^ pri- 
mum fpira ad corpus adftridris s caudse refiduo fcemors fhgellebat , leuem quandam iram prs 
fcfcrcns, qtuelicetindulgentia aliqua permixta effet , cafligationem ramenapertedernonftra* 
rct,Pierius. otptc, 6%cu<pvw o^6«c^A«pct»w tTro/Wti'-, Hippo. dehumoribus, Sicpallcat vtnudis 
f refstr qui calcibus anguemJuuen.Sat. i.Sef pcns allegorice dirftur volup»s,fuper ventremre 
pens,vitio terreno innutrita matertjs,Clemens. 

^ tff Homirtcs qui peccatis foruiunt.fcripttira Qrpta vaKov oiJ[it « dvQpdTrx^tsi; jrapouoiaQenTxS QH*/igmfic 
«rsKTflvtr/jSttAt^aiff^sfej-f^fcciST^ eentxr per fcrt 

4,0 7rAso»»*Wc,£3c) Q$t$ dTraJ'iu>v,id cft,Eft afinus irtfoJcns,!» qui eft intcmper ans : cfferatus lupus, P eri f e '> ^iP* 
quiauirus:ciferpcnsquiin:poftor5:fraudiilentiis,Clcmenshb.4.Stromar. $ MalusDeus THf ' 
pcrferpentemindicatur. Caufamadduntnonnulliluigua:motationem 5 qua:farnmultiplexap 
parcr,cx quo multipiicia eius irtcitamenta intcrpretanuir : nam qui cius miniftet eft,aliud pdN 
rolingua loquicur,3!Judcordcmcditatur,Pierius. f" DiuitixfurttferpCnti fimiles.quem fiquii 
ncfcit inoffenfccminus accipere,beftiam fine pcriculo fumma cauda appcndens ; ea manu cir- 
cumplicabirur, 6\:mordebit. Pulchre callcnt fcrpcntum infiarrcpefltesdiuiti*, dum a pcriro 
vel imperito apprehettduntur,inha:rere S>C morderc.Sed fiquis fc magnificum prajbcns recte & 
fcienter fjs vtatur, cum verbiquidem carmine bcftiamdetraxerir, ipfeVCrdillatfusmanferit, 
Clcmens pxdag.lib.J. 

Po ^[ f&gyptios fua propria quadarrl magicaratfcricdecepi.cum de ccelo atiCs deducefe,turrt 
ferpentesprimumprasftrirtgere , deindoexlatibulisfacilimecxtralierc, Alianus. NonpaucJ 
a-eduntetiamferpentesipfosrecantari. Ethticvnumefieipfis intellcclum , ccntrahicjjMar* 
forum cantuetiaminnodurna quiere 5 Plinius. CaptiuamGetulisercduccmaUdiui,multorurrt 
in fyluisleonum impetum a fcfupplicante mitigatumalloquio.Varia circn hsec opinio exinge 
nfo cuiufquc vcl cafu,mulceri alloqufjs feras : quippe cVfcrpentes extrahi cantU 5 Cogic^ irt pce- 
nam,verumfa!f1[imuefitvitanon decreuerit,Idem, ^ AtVrflomeneft incarttatoris quiferpert» 
tesfolo taclufopibat , dequoSylh ficaft : Ncc non fcrperttcs dffocxarmare Venerto Docfr us 
Aiyr, taclucpgrauesfopircChelydros.eVc.Textor. f Nigritarfafcirtatoresfunt,ideftincan- 
tatores eximfi , fafcinarttpra'fertim ferpctttes. HuiusrcimeCertfOrcmreddiditadolcfccnsquf* 
dam, quiannrofuperioreagensapudnepotemprindpisdeBudomcl , cVquumbofpitiorece^ 
ptns dormirct , audiuit inrtumcras fcrpentum iibilatfoncs 1 quibus cxperrcclus , dum attcn> 

d a 



DeSerpcntibus 



Ifpreantmo euenwm vd cxpcdat,(ntcl!i'g|t ne.potem principis euigilauifle , S£ 4ormwn*gredf 
velieiperconclratns cftproprerea adokfcens neporcm prtncipis,qu6nam no<3e inrempefta cort 
cederet : cuinepos (iaroinclamaueratferuos a pedibus vrfternerent camdum) fum ,, inqror, 
profecturus nonlonge.moxrediturus.Iuitigkurnepos, o;fafcino compcfcuitferpenses , illi» 
cocfj rediensrurfus aJloquitur hofpitem Ligurem,Audifirne, inquk , circirer notSem mediam 
«xli bilarues ferpenr.es <t At Ltgur, A udiui qmdem. Subiccit itaquc principis nepos didhts Bik 
boror : i2rane,inquit,ferpentes,quibus hxc plaga fcatet, obfedcrant enim domum, grcgcm dc« 
iiaftatun, ni ego Occurrilkm malo tanto incanrationc qua vtimur frcqucntius. Ligur verohis 
audttis,dkit fe rairari plurimum, 8c" vem hancChriffianis prope incredibikm fore.Turn nepos 
ad Ligurfin.Nonert,inquit,quod mireris ob ha:c mintma : nam princcpsnofter muho maiora » «t 
efiicit incantat ione cum libet.Qtium cn»m,inquir,cupit pracfentaneum venenum haberc quod 
a'1'ko mortem afTcratjinficit tbi arma veneno,dcfignaro in terra circulo,eY fafcinatione fcrpen* 
tcs eo conccdcrc compellit. Quo cum venerint,fpeffolatur venenofiorcm qucm intet ficiat,ve» 
nenieolligendigratia,reliquo8 verdmiffos facit. Occifo itaque ferpenre, esus fanguincm cum 
feminc arborts cuiufdammifcet.&eamixturaarma iljinir, quaificilhra vbifauciauerint condi» 
dro mortcm affcrunt, licet paruum vulnus exiftat, modo fanguinis nihil non clicuerir. Subdu 
ditctiamLigurncpotemprediclumhortatumeumfuifle,vtreividercrexcmplum.VcrumLi« 
gur parum huius rei curiofus renuit cxperiri rem huiufmodi. Omnium igitnr confenfu Migrf= 
«xfumincantatoreseximty Sunt tamenetiamapud nos huiusfadtihaudcxpertes , imofaga- 
cts,contra ferpcmes prazfertim, Aloyf. Cadamuftusinnouoorbc. Varfj funtmodiincanrandi *J 
fcrpentes.Quidam dicunt fi in praro aliquo effodiatur fouea , &C imponatur argcntum viuum 
fcipentes congregari. Magj vruntur fiftulis ex felium cruribus (nifallor) ad conuocandos fer* 
pcntes. Debis-mirabiliareferuntur^Incertus. $ BacchanaliaGrarciOmophagiavocant , in 
quibus furorementitocircumplkatis nos angutbus, 8C0 Arnobius contra Gentiles, De quo 
roore Prudensius etiam Chriftianus poeta in libris contra Symraachum, 

'Batcko caper omnifas aris 
C*ditttr,& yirides difcindunt ort cbtlydros, 
Qtii "Bromium pLcan yolunt,&c+ 
Quidam agyrtae ferpcntcs quibus vencnu ereptum eft, in finti circtTmferunf. Matthiolus in 
Df&l^ww f u ^ s commentartjs in 6.Iib.Diofc.pluribus diffcrit de dolfs &'fraudibus circumforaneoru qui fe jm 

: L iaclant dc familia S.Pauli.Ait autcm eos capcrc ferpenres obeunte iam hycmccum frigore tor 
D SauiL pefcunncx vtmagisab carummonuktueanrur,manusiibiperquadili»enter tnungerequoda 
vnguetobacin vcnationecxperto,quodexoleofylueftrisraphanifemineexpreilb>dracunculi 
radiris,& afphodeli fucco,kporis cerebro,fabma: fohjs , tauri baccis &C altjs quibufdam additis 
ccmfkitur. Captis fiatim caput faliua perfundcrc, cuius con taciu non parum vilefcunt , cV ve= 
neni feritatem deponunt , quod hominis faliua facultate (u tllis prorfus cont-raria. Cum autcm 
in foro eos off entant ac fe etiam demordere faciunt, oblato prius tllis dura? carnis frwflo,id dca 
tfbus dtlaniare cogcre , vt virus quod prope dcntes quofdam veiicuhs continetur , in manfa m 
^ cftundatur carncm,ncc deeffe qui veiiculas illas forcipibus abfeindant, nsamplius veneno rc* 
pleantur. Atquehacfraudevniuerfam gentern decipere. Dequibusvidepluraapudeundem^j 
Matthiolum. ^T ^et^es Grammaticus in commenrai rjs in HeiTodum fcribit , Atlarvs ftlias 
fuiffe vn. &filium vnumHyantaquiferpentamvenationemexercebat, aquohyadesdictar, 
SCc.Gyraldus. 
$uprrjlitio[<t g. ^r Democritusnominaf aues,quaruTnconfttfofangumeferpcnsgignarur:qucmquif« 

O-nmgud, ^ u j s cc j cr j tjt ' nte He(ff Ur us fitalitum colloquia,Plinius. Exfaluia fubfimoputrcfao>a,dum fol & 
luna fecundamLconis faciem occupant , Perfarum magi auem merulac fimilem procrcabamj 
cuiusaduiticmerelampadiafperfo , domusferpentibusrcferta vidcbatur, lohsnncsLangius. 
tf Columbario nonfateffetnegotium fei pens,ii quatuor iliiusangulis infcripferis hanc voccrr» 
HcUniumher* uJla/xAmo verdforibusetiamfi illashabeat, Conftant. in Geop. ^f CiimThonis ALgyptio* 
bavndedifta rum fcxcuftodiendamaccepiffet Helenama Menelao per fupcriora Africa? circa Aigyptum y, 
P*' $£ A^thiopiam oberrante,inc^eius amorcm incidiffet, &: vim lHiinferrcconaretur .: tama eft ila 

Iam vxori Thonidis Polydamnje rem omnem aperuiffc Polydamnam vcrd SC mctucntem ne 
propterformamfibialiquandopra:fcrreturHclena, Si fimul mifcrantcmin Pbarumcamex» 
pofuifTc.S^donauiffcberbamferpentibusillicabundantibusaducrfariamjcuiusfcnfus^vtfc- 
runt)quamprimum perccptus cfta ferpentibus,illi pafsim in terram feabdiderunt:Helcna ve* 
ro herbam plantauit,qua: cum comprehendilTct,fuo rempore fcmen fcrpcntibus inimicum pro 
«ulit,&; Helenium,vt barum rer um periti affcrunt,appellata eft,5Y in Pharo prouenit , An.lian. 
^f Aliauis fiferj>entemQrftis,4qt(*mtactnsfibiberit t ^ 

Capulum enjts nigrum aqua intingtns, 
Anteqtiamferptns aquamgujlet qui mcmordit, 
Strxatur maxime UUfus a yentni nocument». 

£tfi 



Ingcncre H.g.li, Lib.V. 21 

Ktf alius nunciarit alicui dicens hxc^ 
Jlltaftrptntticlus longe iacet t 
Atqut UImc non faltat tllt Vtnirt, 
'Btbatnuncius dtilam aquam, 

Et qui *grotat,fanitatem accipit ttiam a longe. JoJb, Tzetzet. 

Nonverebor mcmonarprodere qtio nampado inRomanoagrofenex quidam cremita ** 
micus meus a feris icfros fanabat,ipfis abfentibus afgrfs. Cum eniai quis e circumftantibus po» 
puIisaTcrpentedemordebaturjidpernunciumercmitxngnificabantttumismierrogabqtnuii 
cium,an medicamcntum tdiloco ebibere vellet. Quod li idfe fadurumrefpondcbatjiubebat 
1 illc,vltdextrumpedemcalceddcnudatumfolofifteret, cVcultellotottUspedfsveftigiolincarri 
eircumducebat:deindeiubebatpcdciriauferri, &intrafpariumlinea:fignata?cultellicufpide 
hf c verba infcnbebatiCaro caruze,fanum reduce,reputata fanum.Emanucl.ParacIetus.Mox 
terram eodem gladioabradebatj ita vtomnes abolercrttur cbaratlteresi abrafumpuluerem fi- 
dihquodamparuoaquaplcnoexcipiebat, ibic^tantifperdimittebati dohecterrafubilderctj 
demum nuncrj irttCrula aquam percoIabat,cV cruce fignatam illibjbendam praebebat. Sed cer- 
te mirum eft,c}uod eadem hora idus fartabatur, qua nuncius porionerri illam fumpferat j vt mt'« 
hi planecompertum eftj cVomnibus illius. regfonis incolis. H^c eft curatie ih virulcntosicfrus, 
quavtcb-aturiIleercmita,qUimthifarpiUsdixii, hoceffemaiusfecrctum, efficaciuscB remedi* 
um,quod habeaht tj,qui fuam orfginem tn Diui Pauli familiam falfo referunt,Matthiolus; 
»0 h. yECacos filius Priami 6Y Aiyxothocs,dum nymphahi Hefperiam quam amabat ihfeqUi Aferbtntihui 
tur,Eccelatensherba coluber fugientis adunco , Dentepedern ftrinxit , viruscpin cdrporeli» o (S tfi, 
quit. Mox ALfacus, Vulnus ab angue, A mccaufa darareft. Tum propter dolorcm a fcopulo' fti 
mafe fcprxeipirans,aTcthy inmcrgum cortuerfuseft,Ou;'dtus Mctamorph. ii. ^T Apsefantua 
Acrifrj filjus vmTina-cu «jcw%TOf.<4nAnT»/j<oi'iTsA<ji;T«ertvj&! monrinomCrt deditiuxta Inachum ftuui» 
um , Plutarchus dc flu.utj s. t[ Murtitum Laodiccs & Acamantis fihum Benantem in Qlyntha 
Thracia?fcrpcnsoccidft,Parthenfus. ^* Eurydfce Orphci vxof Arifteum (aquoadaihabatur) 
fugfens,morfu ferpentfs in herba latentis interfeda eft. Neue venenatoleUius fcriaris ab an« 
gue,QuamfenisOeagri,Callfopefcp munus, Ouid. in Ibirt. ^f LaocbonTroiahuspercuiTaui 
vrerdfatalimachina,pcenam luifledicitUf,ducbusfilrjs aTcrpcntibusoccifis.Quibus dumprei 
Jo fidioeffevellet,eademperrjtmdrte,Verg.Aeh.2* 

, ^hampuerHypjtphyles,quamqmcaua^rmuSAcuid 
Cuj^idefufptffiiroborafiicittquii Ouid.inlbirk 

^" Opheltes (qUi alio riorhine A. chemorus dicituf ) fihUs Lycurgi rcgts. Nemear, dum nes 
ghgenter ab HypfiphylenutricC cuftodirerur,ferpchtismorfu cxtintftus cft,vnde illud Ouidrj. 
QuampuerHypfiphi!«,c¥c.^Orefte$furofelibcratu^^ 
cenarum furTeciiTet jierpentis itidern morfu pertjc. 

Vt^ Jgair.ttnnott.io yulnus dedit drtguit drejli, 
TitqUoquedeifiorfulpirushabeniicadas. OUid.in ibfrf. 

f Scneca in Medca (ciihit Idtnona a ferpcnrc irt Lybia cafUm.ibicjjj fepultihhivbt aif, idmd 
4° ncm(quamuisbenefatahdftet)confciditferperisLybicisareftis,QuidiUstamenfcribitabapro 
interfecfrum. Mopfus ferpentis morfu ihtcrtjt,Lycophrorii 

$ Hcrcules cum ex Alcmena Iouis concubitu haius cflef, tuho duos fcrpehtcs ad fnfanteni n&aties im 
mctinwperdendummffit:quosille ytraqucmanufaucibusapprchcnfos ftrangulauit,Diodoipnjr«rpfnrd 
rus Siculus. HerculisferpentisfuiTocahtisimago Athcnisinarccfuit.Paufahias* HcrcUlem 0cciiit ' 
qucm vctuftas illa pro virtutum omniumtana animiquaih corporisideaprdpofuit,ang^ues cti» 
amnumincunabulfcelifiiTecanunticluippecUmirthiienfes , qtn admagnaprstclaracgnegoria 
fit natus.debere vel a tencris vnguiculfs CxtingUere voIuptates,Pierius. 

^f Heliogabalus ferpentes per Marficac gentis faccrdotes colltgiire fcrttir,cosc^ fubfto ahti 
fucem, vr. folet populus ad ludos celebrcs conuenirc,effudiffc,multosc^ afflitfros morfU cV fuga, Defrtprntihm 
S° Lampridfus. Tzetzes chil. 1. narrat fcrpcntcs pcr fuhdas imfniffos iti cxcrcitum BarbaforUm; immijiti inba> 
Galenuseriam in hb.dcTheriaca adPifoncm narrathiftoriamo£ftratagemacVfcrpentibusdl» ft"' 
la inclufis cV inftar teli in Romanorum caftra tf anfiedis. Legtmus Annibalem monftraffe An- 
tiocho nauali pra?!to pugnaturo,vt ih hoftium claffem vafcula iacUlarentUf ferpehtibuspleha, 
quorum metu perterf iti hoftes a dimicationc , cV nauticis miriifterrjs impedif cntuii Idcm cuni 
Prufias fam ccdenre claflefua feciffet^vicffof cuafit,Pierius. 

tf CumOipheusaThrefsismuIiCril>usdifc*fptUsfuiiTet, accapijt eias iii afflhfcfrtpfcJf^ MetkiHtrpbo^ 
^uminlittusLemrtiinfuIaecIelatumcftct* . rbttii' 

HicferitsexpofitoperegrinisanguisarenU, UpuUm" 1 

Os petit,& jparfos ftillantirore capillos 
4s Lambitt&ljymniferosinbiatdiuellertyultus: 

Tandem "Phcebus adesX^orfus^inferre paranitni 
ArcK>&inUpi&emri%utftrpt%iii*ptrtu 






DeSerpentibus 



Congtlat,& fatulos (yttranr)induratbiatus. Oufd.Metam.ii, 

Serpentk in »f ^ Gawir %rt 5 Tnpicr/at otpwc cnwvcridfyvTaj, c» iefKiQajpcSrt ii/gpv, dv&te «r&u QnteittViX) yiyon y vmw. 

rtancrni&f #5t« ■mifypivayj) yiiommXtv dinp. AiuntTircfiarocum ferpentes in Citharrone coeuntes repe* 

rnt ' riftcs , oceidiifc fcEminam.quarftatimfaAa eftmulier : deindeSCmarem , cniirurfus virfadus 

eftjIfacmsTzetzes. ^f Cadmua miflus a patre ad requirendamfororemEuropamraptam a 

VctitimljCT* Ioue,cum eamnonreperirct,ac fpcmreuifendipatris amififlct,quia prohibuerat pater nead fe 

ptntit inha* reuertcretur nifi cam repertflet , in Rozotiam oraculo monitus fe contulit vt ibi vrbem ftatue» 

"^* 5 ' ret. Htc cum ad fontem Martis focio&aquaturo mififlct.a ferpente inrerfcdi funt: cum ipfc quo 

queiIluciuiflct,vtviditaferpentefocios confumptos,ferpentem interfecit , fcVdcntcs eius Mi= 

neruarmonituhumifparfit,exquibusarmatorummultitudoprogignitur: quar inter fe dome* • « 

ftico bello confltgit , ita vt ex ea quinque relinquerentur, qui Mineruar voluntate creandi po» 

puli qui Thebis confideret , principes eflent , Ouid.Metamorph.3. Tauris^aAxosroo-* aranda 

terra , St" fcminatis dcntibus ierpentium cum viris armaris inde nafcentibus pugnandum Iafo« 

AeftffMw/eranJadvellereaureopotiundum, ApolloniusinArgon. ^f AchelouscumproDeianiraGcner 

P flrtf ^ , « filtacumHcrculecertaret,diciturvtHerculemeludeietmodoinliquorem , modo in Terpcn- 

Cadmi crwto (^^QuifsirngjntaurifigurSfecomutaffejOuidMetam.^.CadmusAgenorisfiliuspoftquam 

rft tn[erpen*> | n fp ec ^ or faetatfuarumcalamitatum, eueniflentcjjmultafiliabus acnepotibus infortunia,pe» 

rofusThebarurafedescumHcrmionc Martis &C Venerisfilia coniuge fua in Ulyrium profu* 

git. Ibi petit veniam a Drfs , in fpeciem ferpentis vt conucrratur qui initio caufa malorum fuo» 

rum fuiflet. Vota cius expleta funt,ambocginferpentcsconuerfi,Ouid.Metarn.4. $f Arach= it 

toiihisfetpen ne certans cum Minerua de lanificio,inter alias fabulas quas telar fuar intexuit,Iouem depinxit 

**• mutatum in ferpentem vt Deoidam eomprimeret,Idem Metam.6. ( ter in epig. 

%H%6\&i7rKi» <$oi{Z't'7roo-eH<Pduv yxafiatt.tic;. Kvx.v&,<!ivc..d(A(Auv J* dixtiifiom&opt;. Antipa« 

fMedufa Gorgon cum propter pulchritudinem a plunbus peterctur,coniugium Nepuw 
agerc non potuit; 

MancftUgt rtUor ttmplo yitiafft \lintrn0 
Vicitw.autrfa tP£ t & caftoi «gide yultns 
(krgpn&l eru 3J.ata h*it ttxit : niutboc imfuiie futffct, 

niutn infcrptn Corgontum crinem turpts mutauit in bydros. 

***• "Runc «noqutyta ttonitts formidint ttrrtat hoftet, j « 

TtHoreinadutrfaqHosftcitJujlintt angues. Ouid.Metam.4. 

Pcrfcu* cum auxilio Mineruar Mcdufar caput amputaflct, 
Cumfafnptr Lihycasyitlor ftndirtt artnas, 
Gorgonei cafitis guttte ctcidtrt crutnta, 
Gt&trmjat» gtias humus exceftas yarios animauitin angues* 

1™*'"/*** yndtfrequtntillatsXJnftfttfctrmcolubrxs. Idem. 

*** ** % Hecatequamalrj Semelem vocant , tandiuFauni patrisnequitiatrcftitit cVobluflata 

tmmi ir»pr« eft,etiam virga myrtea verberata 8C vino opprefla,donecillcin anguem transformatus, filiam 
ftntem. fpiris vndicp colligatam, tmprobitati fuar parere compulertt. Cuius fabula: apud veteres indi» 

ria fuerint,ab Hecatcs templolongefummota myrtus, vitis fupra caput figni eius extenfa, vi» j^ 
numcpquod proprionuncuparenominenonlicebat,fubladis vocabuloinferrifolitum , qui« 
Mwjjfcrd. qucibidcm pafsim obrepuntinnoxrj ferpentes,Pierius. ^f Serpens biceps vifus eft , Ariftotc- 
les. f Aflcritur monttbus Pyxaneis ( fortePyrcnaris ) ferpens interfcdus fuiflc triccps, in ou- 
tus vcntre miles inuenit filies fups vi voratos:os fpinar cuius oftenditur in Arcolio , grbfsitudt* 
.. . niseapitisarietis,Arnoldus.^f Vifarfuntetiamferpentesanferinispedibus,P!inius.^ L Sci* 

##«Ju "* pionc,C.Norbano Cofs.inHetruria Cluilj materfamilix viuum ferpentem pepcrit , quiiuffu 
arufpicum inprofluentem deietfrus,auerfaaquanatauit,Iul. Obfcqucns.Serpentcmpeperit 
tntcr initia Marfici belli ancilla,Plinius. <T Canem locutumln prodigrjs(quod equidcm anno- 
cauerim) accepimus : oYferpentemlatraffe, cum pulfus eftregno Tarquiniusjdem. ^J* Oi»»oV, 
o<p<« , fkiPiKcoc, y6 Xiyifai «c tw? fWT«'« t «c o<peic i%nv , ac >&j oiuvxi; tAtyov , Hefychius. Pedeftria ^ « 
aufpicia nominabantur quar dabantur a vulpe,lupo,ferpcnte,equo,carfertscp aniraalibus qua- 
drupedibus,Feftus. Anguis per impluuium deciditde tegulis, Terent. in Phorm. «f In often» 
tis fummam nominis amplitudinem portendere anguis fertur , non ijs tanttim quar ad imperi» 
um autalium quemcuncp prfncipatum attinent, Ced ad ea quoqj que. vel ingcnio vel arte cek- 
britatem fibialiquam comparauere,Pierius. DumRofciushiftrio incunabulis effet, educarc- 
tur9inSelonio,quieftcampusagriLanuuini,no<ftulumineappofitoexpcrrcdranutrixani- 
maduertit puerum dormientem circumplicatum ferpentis amplexu,quo afpetfu exterrita cla^ 
morem fuftulit.Pater antem Rofcrj ad arufpices retulit : qui refponderunt mhil illo puero cla- 
rius,nihilnobiIiusfore,Cicero i.dediuinat. $ CaflandravaticinandifcientiaminThymbrari ! 
Apollinis templo cuai Heleno fratre infans relida videtur acccpiffe,compertis mane ferpen ti« f , 
bus,qui fenforia circumlaberenr,infantibus omnino nil oblarfis : indecp rcfponfo ma nante va- 
tcsforcillos.A(ftaverdhatc,inibiPriamogcntbliacacelebrante, Cael.Rhodig. ^" Aurelian» 

vcrd, 



lo 



IngencreH.h.Lib.V. 22 

vcr6, quamuismodicisparentibusortus cflet, fummum tamen imperium anguis portcndiffe 
fertur.cumeiuspueri peluimplcrunq? cinxiflet,nequc vnquam occidipotuiflet: poftrcmoma 
trem eius,qua: tcmpli Solw facerdos erat,&: arufpicmct non ignara cum boc vidiuet,ferpentcm 
quafi famiSiavcm occidercnolutfle. Pari pra>fagio Seucro imperium prxmonftratS eft,cui dor- 

micnti.vtSparrianusaitjinftabulo/crpenscaputcinxitAilnenoxa^expcrgefacfTisacaccla- 
mantibusfamilfaribus.abrjt. Quin &Maximiniiuniori*,quempaterfccum imperatorem ap» 
peIl3uit,caputdormientisferpenscircundedit,futuredignitatisargumento,Picr.Hrcroa,]i^. 
CNequetemereFaultinavifafibi in fomnis ferpentes parere , fedcxhisvnumferocio- 
rem.cum Anroninum &C Commodum in vtcro geftarer: quod vita deinde Commodi voiuptuo 
fa fimul ac perniciofa reipfa comprobauir, non hominem fed immanem hydrum ad humani gc 
nerisintcrnecioneemiiTum,Idcm. f M./Emilio,D.BrutoCofs.DidiusLa:lius Legatus Pom* 
pci, cuiprodigiumRomxeratfadumjinlcdovxorisduoanguesconfpedMndiu^erfumcBla» 
p(i : proximePompeio in caftris fedentiaccipiter fuper caputacceflcrat, inHifpania aduerfu» 
Sercorium inter pabulatores occifus,Iul.Obfequens, 

Anno a nato Do.ifci.pcruenit ad nos hiftoriaVienne, imprefla huiufmodi.Hac arftate circa 
diem diua: Margarirarin Hungariaprope pagum Zichfam iuxta Theyfamfluuium, acciditvt 
in multorumhominum corponbus ferpcntes 8C Jaccrtinaturalibus fimilcsnafcerentur : vndc 
feuifsimi dolores oborti,tandcm cos enccarunt.ita vt circitcr tria hominum millia ficperijflc fc 
ratur. Quibufda humi ad Solem iacentibus ferpentes &C lacerti pcr os aliquatenus emerferunr, 

*° fedmox iterumfeabdidcruntin ventrcm.Nobilicuidampuellatdiris cruciattbusmortu^cum 
ventcr incideretur, ferpentes duo prodiuerunt. His addirur hiftoria eiufdem temporis 6Y loci, 
dcferpcntibusinnumerisinftruemanipulorum frumenti repcrtis, quoscumexurerevellent 
ruftici,manipuli ignem rcfpuiflc dicuntur,&: ferpens caeteroru maximus capite in fumma ftrue 
erccfro.humano fermone monuifle , ab incendio vt defiftercnt, ncque cnim exuri fe pofle,eurri 
non fecundum naturam fint nati necjs fponte huc venerint,fed diuinitus propter hominum pcc 
cata immiCsi fint. $ Annibal tale monftrum a tergo fe fubfequi profpexifle fcrtur,bclluam nem 
pe vaftam 6Y immanem circumpltcatarh ferpentibus,quae quacunq? incederet, omnia arbufta, 
virgulta dC tefta pcruertebat , quod vaftitatem Italiae portendere diuinitus ihtellexit , Pierius. 
qf Ncroncm ferunt a perculToribus.quosincumMeflalkia immiferat,ferpentisopeferuatum, 

Jo cumepuluincvbiipfe quiefcebat,feprofereseos abfterruiftet,fiuecafabulafuerit,fiueferpen 
tis exuuia?,quas ex voluntate matris dextero brachio adalligatas alfquandiu geftauit, ac tacdio 
tande maternae memoriaj abiccit.rurfuscjj extremis fuis rebus fruftra rcquifiuir, quippe qui fpc 
ravet aduerfus infortunta,qua: vndiqj iam pertimefcebat,amulctum id fibi profuturum , Idcm. 
tf QuinetiamferuntHeleos aducrfus Arcadas dimicaturos ferpentis ope vitfroriam confecu* 
tos,oblato fibi pucrojdum in aciem dcfcenderent , quem nudO ante omnes ordtncs ftatuerunr, 
Arcadibusfp irruentibuspuer is in draconc mutari vifus,cuius horrenda fpecie perturbati Ar- 
cadcs,difruptis ordinibus fugam turptter arripuere;in cuius rei monumentum Helei facello ibi 
crect vbi condt ferpens vifus f uerat , SoGpoIim indcDeum reltgtofifsime coluerunt , Idem. 
^T Leberis ciim in Neronis colloadhucpueri forctcoperta cecinere vates,quod exfenepoten* 

4« tiam forct aflecuturus:quoniam exuta fenecTute eiufmodi vifatur anguis,Ca:l.Rhodig, 

«f Anguis /Efculapius Epidauro Romam aduecTuseft , vulgocppafcitur SCin domibus. Eefcrpentibm 
Acniftincendiisfeminaexurcrentur,nonefletfotcunditati eorum reliftere, Plinius. Romani [ctcrifttcult». 
prftelaborantescumoraculoadmonitiEpidaurummififfentad/rlfculapiumquemmedicinat 
&C falutis Deum exiftimabant acceriendum,ferpentem Romam aduexerunt, Casl.Aug. Curio* 
Hucperrinet Alciatiemb!ema,cuiusTemma eft.Salus publica: 

fh&higtna trettis Epidatiriusinfidet aris Jccurrunt xgri^eniatc^faluiifer omntt ( Angue* 

%i itis, & immani conditur angue Deus. /innttit,at^ ratas effctt illtpreces, Vide plura fupra in 

^f Ciearchus Peripateticus dicitfolosde Pelopcmnenfibus Argiuos ferpentem nonmterirnc 

re, ALlianus. Argiui ferpentem colebant.Textor. f Athentenfes aiunt ingentem anguem arcia 

c o cuftodesi» in templo fuiiTe obferuatum,Herodotus. ^f Serpen tis forma pluribus Gratciac locia 
Iupi'tercolebatur,Comment.inAIciat,Borufsiferpentescolucre.Nouusorbis.Lituaniferperl 
res adorarunt, ALncas Syluius. f Brrore implicatus Calccuthi rex, adco acri interdidione fer« 
pentcs tuetur,vt eum qui ferpentcm confecerit,non minus accrba, quam Ci hominem interfc* 
ciftct.mortemulcretur.Simul dC curatmapalia ad ipfarum tuitionem contra pluuias aquas ardJ 
ficar i.Caufam autc cur cas tanti acftimet,afferunt,qu6d ipfas decoelo delapfas,diuina eflc numl 
na arbitretur:quod quidem ipfum ex vulnere quod infligunt coIIigit,nam eo folo fubitam mor 
tcminferunt,GylIius. ^ Meminimusantcahafreticorum,quiOphitardicuntur:quiferpentem 
aquo Adam &£Juafedu(ftifuntpro Chriftocoluerunr,ferpentemq3viuumhabueruntquenu* 
triebant&Cvenerabantur:quie^oblationes eorumlambebatvndefancTificataseflecredebanf. 

*° '^[ Qiiidam humana cum brutis iungebat:& quac natura difsimilia crant,vt ait D. Athanafius, 

dcos fuos fccerunt,cynocephalos,ophiocephalos, SCc Gyraldus. ^f Cum/E.ncasanniucrfari» AnguHpro^- 
umfacrum manibus Anchifacpatris facerar,d<citur quod "^* 

^—ddytis ttm luhkus anguis ah imis Stptem ingentgyM,ftf>ttn* yeUtmina mxit, 

d 4 



Dc Scrpcntibus 



^mplexuspUcidimmulum^Upfus^ptraras:. 
CtruUx cui terga noti,macu\ofus & auro 
Squamam inctndtbat fulgor : ctu nubibus arctts 
%iillt trahit yarios adutrfofolt colerts* 
Objiupuit yifu j£ntas.illt agmint longd 
^ Tandtm inttr pattras, & Uuia pecitiaftrptns, 
' LibauitfydaptsSUrfusfyinnoxiusimo 
SucceJIit tumulo,& depajia altaria lifuit. Virgfl./Eneid.f . 

SirprtteJcur* f Saturni currus icrpentibus trahitur , Textor» Mtdea anguibus per aet a in rheda vehe* 
ruumvciiorts. bacur,Non.Marcellus. ' 

Vroiurbti. ^f 0< P'? *'<"« $*W ofpir^aW £ >«vnWoi >id cir. fcrpens nift ferpentcm comedat,non fiet draco. 

Intcr ferpcntum gencra dracones rj vocantur qui corpore funtimmaniorevaftiorecp magnitu 
dtne,tamctfi pro quocurtque anguepleruncp nomen authores vfurpCnt. Adagium ergo iigni« 
ficat , quem impcratorem ftatuas, ei neceflc eiTe rcges cVprincipes muhos deglutirC, vt ipfe rex 
regumfiat&domirtantium dominus, PiCrius. Erafmusexiftimathocadagiumexvulgifarcc 
dclumptum. % Otpn Uk-tth^ k$ <rt o<ptt,id eft.ferpetaem fducs eV te ferpcns. Adagium eft non 
veriusquamfrequentius , vbiquisinnutrit , confouet,amplexatur,inoculisfert,quodineui- 
dens exitium erupturum moxeft.Exhiftorianaiumhuiufmodi. MenippUsLyciuspcregnnae 
mulierculxamoreirretiebatur. Eaverd vnaeratexLamijsqUa: ftita inamorem& Ventrcm 
procliucs cV humanas caf nes vehemcnter expetunt. Qtiidam ergo magus atit phitofcphus vi» < 
dens hunc adolefcentem illum amore irretitum, O f Ormofe inquit , Oq>>> 8a*7rnc,tej trt op«. Vi« 
de pluraapud Cxl.Rhodig.i^-c.^ inlib.de animal.quadrup.capite dc Larhia. ^f Coruus fcr 
pentem. Dicitur vbi quis (uo ipfius inuento peril Sumptum ex apolOgo quodim /£fopi:Cor 
mus cfuriens ferpentcm in aprico dormientCm cortfpicatus rapuit,a quo morfus perrjc.Torque 
re licebit & in hominem ob edacitacem pcriclitahtem, veluf i Diogenes Cynicus comefo poly 
po crudo perrjt, Erafmus. f Carte (fcilicec rabido) peius St" angue odit: diritur de odfo vehe« 
mentcldem. ^" Serpentisoculus.DehisdiCiconfueuit , quiacribus &iniencisintuerentur 
oculis. Abanimatefumptarhecaphora, Sunterttmbuicanirnanti oculi duriores ac pcrfpica* 

ces, vndcFlaccus. , tli , 

Cur in amtcemm yttijs tam cirnps acutktti I • 

Qttam aut aquila autftrptns Epidaurius t tdcm* 

f[ C»ciorLeberide :dicicur dcrjs quifupra modum CsccUiiunt, aurqttimfnfmJiudicant, 
Eft entrn Lebcris vc iam dirtum eft,pcllis illa quam ferpCntcs cxuunt qUocies fibi iuucrttam re- 
nouant. Inhac autemapparet effigiesduntaxatoculorum , ac membranula quatdam tenuifsi» 
ma,qua ferpentium oculiprsrccgUntur,Idem. f NudiorLebetidecYinartiof Lcberide. Dici- 
turdevebementertcnuibus.SiquidemferpentueXuuiomhilpotcfteflcinanius.SuidaaaitLe- 
fcendem hominem fuifle fupi a modum paupCrCmtita vt vtilgari fefmoni locum fecerit, Athe» 
H^UsmDjpnofophiftis^aWc ^h^^HiTretpujtJ^j&^Atvk^ afMt^iavxuTtywt, rai>i*vJ**&n- 
f aiyfic Mieirtpo9to0tiiiiJ'G;iti Sciolum indodrum,id elt, Ctim omttibusos obturarc conaris,nul 
l('us quidcm infcitiam arguifti,teipfum vCto oftcrtdis irtaniorem Leberide, Jdcm. (Q Kt^6np& 4« 
^«jSirpjcTGK.id eft, Afperior Lebewdc.De vehemcrttCr afpef is 6V infuauibus. Nam cxuuium illud 
afperrimum efle conftar ob fummam ficcitatem.Refertur a Suida. $ Magis gaudct co qui fe- 
rjcdamexuit.DcvehcmenterhilariacgcftiCntigaudio.ExAriftophaneErafmuS. q Syphar 
(quod pcllcmilla quam fcrpens exuit figniftcat) iymbolic&S pro fene fumitur a poetisjVel qu6d 
*tas ea carcutiat, vel quod iam efTceta ac ep arfda fucco viribuscjj deftituta fit,idem. If ojp«c wa- 
■ -i »«ff« <$/ ixQpwAvff Scrpentes culcare,ftimu!os hoftium foIuit.Explicaf io fomnrj, Suid. 
Alciauemblema cuius Lemma,Exlftcrarumftudiisimmortalitatefflacquki* 
Ntptttni tubicen (cuius pars yltim* cttumt 

Mquartumfaats indicat tfft Vtum'.) 
StrptntKmedioTritoncmprtnditurorbt, f* 

Qm caudam inferto morduus ore tentr. 
Fama yiresanimo inf\gnts,pf*tUtaq\gtfU 
Troftquitur,toromandat &orbelegi. 
AKud ciufdem,ferpens fcmiuir cuius Lcmma eft,Sapierttia humaflal ficultiii» eft *p*d Deunv 
Quidditam fquonam boc comptlUm nomine mtnjirum 

%formt,quodnon tsX bomointt tf£ ttmco t 

Scdftne yir ptdibus,fummifjinefart'tbus anguis 

Vtt dnguipes dici,& bemiceps auguispofeiX> 

Juguttnptdit homo,homintm entilauit &4nguif t 

titcpnis heminis tsX,initium ntc ef^ftra. * ' 

Sit tlim Cetrops do&if tegnauit Atbenvt: 
Sit&gigaattStttrtHmaterpnrulir, 



TftV,W 

TJT.hl<WHi. C 



!• 



DcAcontiavellaculoA.B.Lib.V. 

Hac yafrutnfbecies,fedrelligione tarentem,. 
Terrena tantnm qui^ curet,induat. 
Altadefufdemfupcrfn^ 

Extltens tnfansftnuofx cfaucibns anguts, 

EiXgentilicijs nobile /lemma tuts, 
TaVta Ttlleum geftiffe numifmata regem, 

Vidimus,bisqjuum concelebrajfegems. 
Dumfe Ammone fatum,matrem angups imagine lufam, 

T>iuim vfobolem numinis effe docst. 
Ore exit,tradunt fic quofdam enitierangttes, 

An quiaftc Tallas de caftte orta huts ? 

DESERPENTIBVS QVORVM 

NOMINA INCIPIVNT AB A, 
DE ACONTIA VEL IACVLO- 



A, 




4 ,flpfp^ERP£NTVAiqufdamfimf* 
fe^o^^ h'tcr a tque f a cl u l a fem et i p fos 



fcffffjfli «culancur , ex eoqj quod a* fef 

^g^guntnomentrahunt,namia ^|| ( '' -/ ^H^rs^f 
' culi(axom'ctt,quafH'aculares^^^||f ^^^^ Vc 
dicas) nominantur^lianus.Aconttas^^^ ^Q&W ^^ '^ 
ferpcns,vbifc mulcum excenderit, ceu iaculum quoddam corporibusinfiliensficperimit, Ga* A "" r '" 
lenus. Acontias Lucianus dialogo de dipfadfbus inter Libysc , 8C Ammianus MarcellinuS 
imcri^gyptf ierpentcs numerat. Nicandro Axowfe/ innoxtj funtferpentes, wmtoi «*oW 
&fa&rnu vtbchohattes annotat; qui tamen&aliaquardamanimaliacodemnomineditfra 
w^r-nopiufv&fffrtp.rid»6wt9: quafiinfinuet, acontias fcrpentes , alioscnrfu celerrimoseffe 

* eoiCRinnoxios; alics vero noncurfufedeiaculandifcimpetu. Nosinter infedanotnmuscan» 
thandes ^quafdam paruas,colere t ufco,in hortis,que feipfas cum crepitu quoda eiacuiamur,ta- 
ctas praefertim dCm timore. Aconcne ferpentes qut &C ifarrfoU quibufdam dicuntur, Varinus. 
ff Cenchrites,fiue Cenchrinus.fiue Cancros,(Cenchros legendum eft potfus) fementis genus Cw 
eit,quodKacontion, &acontitem , Scacontfam afpfdem,boceftIaculum vocantah'qui,Het* 
moIaus.Ccncbrucm & Cenchrfam eunde cffe cum acontia vult Aetnjs, f Iaculus ferpens vo* 
ians , de quo Lucanus , iacuh'cjj volucres. Exiliunt enfm in arboribus , dC dum aliquod anfma! 
obuiumtuerit,tadrantfefuperilhidS:pcrfmunt. VndecVIacuIi ditfifunt,Ifidorus. f Au», dfcai. 
ccnnahmicferpentemappel! a tCafe2aria'aitar^rat,AlbcrtusIaculum,ifcmAlcynatyti.Cafe^-'- ; ^^'' *tl 
aatt,vel Cafezaci,etfi hcc duo nomina non omnf no cifdem ferpentibus Ced duabus vnius cene Altynatyti. 

1° ns fpecicbus attribuit. Olaixs Magnus Albertum Cccutus Altfnanti nominat. Acoran (cowu* AUuuutL 
ptumproaconttas) iaculuaferpens,SyIuatfcus. f SerpensquimLemnoSagtttarivoeaeur, sagittari. 
is eftquem veteres iaculum dixet unt:fedLemnij non conueniuntcum Andifjs*& Parfjsfn hu> 
tus fcrpcntfsnomenclatura, Bellonfus. Et turfus : A Grxcis hodfe Saetta , fd eft Sagitta voca» Saktd, 
tur : a i urcis OchiIannc,a vetenbus(Gnccis) Acontfas, Idcm. Rcperitur hoc feuffsimt ferpen Ocbilatuie. 
tw genus,vt quidam mihi retulerunt,in quibufdam Calabrfar SCSicMx !ocis,vbf ipfum Incote 
Jftg»«a SaettoncvernaculonomineappelIant,Matthio!us. $ Germanicc vocaripoflet.d» Sahtone, 
f$«jj$ oba-atlSdftyUng/a notfs oculumreferentibus. 

B. 

In Lfbya reperfri hunc ferpentem teftantur Luciantis cVLucanustfn /Egypto , Ammianus Vbircteri^? 
5 ° i\larcehmus:in Lemno &Rhodo infulis ,Bellonius:In ItaIfa,vtpotc in Calabria &Sicilia,Mat hicjcrycns. 
thiolus.lnregfonibusfeptcntrionalibus, OlausMagnus. % lnhuiusautemferpentisdcfcr*- 
pt:oncvariacfuntauthorumfententisc,quashicbreui : tercnumerabo. 

Aconr ias vt aiunt,idem cfi cherfydro ferpcns: {nuiius aliorum authorum quodfci*m,acont'iam etiti Eefcttptid U* 
jem cherfydrofaat,&fcrpentes diuerfos ejfe apj>aret)qui (primum in aqua,deinde) multo temporein «?K*rfA*arf« 
Cicco dcgft, 5: omni animantffr generi infidias mohtur.Huius cautio in faciendisinfidrjs eiufmo iUe '., 
dicfi:,vtfecundCviaspubh'casabditcIateat,perf4pcetfacorrepensinarborcmafcendat:ibi^ Mdmu 
fefe contortte concludens, Qc inorbem coarcT-ans, caputqj fn fpiram occultans , vtprartereun* 
tcs tacitiis ex occulto pcrfpexerit , in idfpfum quodpraterft,fiuefuerftbeftfa, fiue homo, fe fa- 
Culetur. Nam valecfa!tt;,.vtviginti ctibitorum fpatium tranfiIfrequcat,protfr.usc^ad eaquz 
»• fiiku appetJt, inhxrefcat , /Elugius 2. 15. deanfmalfbus. f Cenchrftrt fiueacontfas ferpens A ^ 4 
eft magnitudine duorum cubitorum , figura autcm crafla in tenuem abeunce , colorc virfdf. 



UeUonim, 



AkIcchm. 



Alkrfsf. 



De Serpentibus 

( Gwlfnttyfmaoilcgt , y ko A nomen mnfilum yiridtm , ftdetiam luteum colorem fgnifcat , milij quiJtm 
eolor,non yiridtsfedluteni esl£ ) maxime iuxta aluum ,vt miliurn referat : vnde cV cenchrias , hoc 
«ftmiliarisappellatur. Aiuntetiamhuncfeipfofortiorem fieri ,quum mtliumfloret. Orierum 
vbi fe ad lacdendum parat, extcndit feipfum , ac veluti iaculum vibratum cot poribus inuolat, 
arque hoc modo verberat , Aetius. Ex quibus verbis apparet euttt fenfifle laculum dC Milta» 
rem eundem efle ferpcn tem,in quo a pluribus alfjs diflentit. 

4f Verusquidemlaculusmaculisnigrfs dorfumdiftinguenttbus pmgftur, quaroculurs 
plane referum , quales in Torpedineoculata etiamnotarconfpiciuncur.Bellonius in fingulaii» 
buslib. i.cap.51. Etrurfuslib.x.cap.14. ( vbiiconemeriamhuius ferpentisponit) laculumin 
Rhodo fe vidiiTe fcribit,maculis exiguis non maioribuslentc,nigris,rotundis » Oculi inftar cir» i « 
culofingulas ambicnte candido,qualesin parua Torpedineapparent.dillinclum. Longus eft, 
inquit,tres palmos , non crafsior paruo digitot color eft cinereus , tV a d laclis colorem accedit, 
fub vcntre omnino albus : fquamis per dorfum , lamtnjs per ventrem vt in reliquo ferpenuum 
generedigeftis. Collum fuperne nigricac, lineis duabus albis diftincl Um, quae cum a capitc in- 
cipiant.per totum dorfum ad caudam vfque extenduntur. 

«f De cafezati cV alterarati. Ifti ferpcntes funt parui, breues,minuti , qui quandoq* occul* 
tanturin arboribus,infidtantes vt prorjciant fe ipfos ad illum, qui tranfirpcr eos,eV exeurtt pro 
cedentes ad eum. Et ego quidem dico , quod vidi gcnus horunt ferpenuim in partibus de He» 
ftenjCVfuntadrubedtnemdecliues.^funtcalidiCpernitiofi) valde,Auicenn3 4,6.7.4 °- ^* fe* 
culumdicunt Plinius cV Iorach,elTc ferpentem aIatum(»o« hoc "PlinuudiacfcdAHmfc yibtst r.*i*- 1 „ 
cttUttir yolare yideri: yndc & Lucanus iamios yolucrss cognminnt) tn arbos tbus latere,cV infiVcre frti 
clusarborum (exidone^fcriptorihusnemohoctfadit)ita v£omneartimal,quodindeguftauericmo« 
riatur. Additlorach hunc ferpentem efle duorum gcnerutn, vnum morfu fmc fetafu dolorts in» 
Ccrimerc : ahurn vero>dolorediuturno fatigare , cV demum confequi mortem. Vtrofqj cfle or- 
dini: 




ues v 

fub arboribus.vtinnciant i 

na:autfihocrtonpoflunt , proccdunt exantris&infiliunrinrranfeuntes. Colore adrubedi- 

nemdeclinant. $ Iaculus eft ferpens qui volans alis arboresfubit,&mefsdelitefeit: c quf- 

bu8vimaximaturbinatHS,penetratanimalquodCunc|©buiuminuenerit,VinccrttiusBcllua-j« 

cenfis. ^f Rubei ferpentes omnibus alfjsfunt peiores , vt plurimum cubitalis Jongitudinis, 

imo cV pedalis ac femipedali«,vt Altinanti ittxta Albertum ex infidfjs plus nocerts , Olaus Ma« 

gnus. ^f InSabseisapudodoriferasfyluasfefpentum infeftamultitudo verfatur,colorcrubU 

cundo , longitudinc palmi , quiprofiliefttcs in homincs letalioccidunrmorfu , DiodorusSi* 

culus. 

c\ 

QBflworfofffe Acontias5 ve1ocitatedt<!TUS,telimodoferpendorutt,VoIatcrranus,Textor. f Iaculum 
Uculctur hie cx arborum ramis vfbrari vulgatam eft, nec pedtbus ( id eft ne pedes noftros e rerra inuadant) 
icrpcns, p a uendastantumferperttcs,fedcVmiisilivolaretormento,Plinius. Iaculiarboresfubeunt , c" 

quibus vi maxima turbfnatf , pcnetrant animal quodcunque obuium fortuna feccrit, Solinue, 4* 

Textor. 

Eceefirocttlfituusfterihsfc robore trnnci 

Torjit,t*r immifit (lacuhtm yocat Africa) fnfetisi 

Terj t cafut Tattli ttttrfaBaq, temporafugit. 

'N.ilibi yirusagtt : mpuit cum yulmrefatum* 

7)efrenfum sf^quafnnda rotat^uam lenta yolarent, 

Quamfegvis Scythicejtrideret arnndinis aer* L wcanus lib.9« 

(3. 
Korfus crttf Abhuiusmorfuomrtfa quatdeviperadida funtfequuntur,atqucctiamgratuora,ade6 vtf 
ratio. ctfam putrefadiones 5c" carnium defluxus confequantur,ac grauior ettammorsfucccdar.(/ftfc 

mliaris ferpentis morfuipotius quam acontU conutniunt , tefie Nkandro , fed hic authot eundtmfacit Ccn- 
chritem & acontiam , ytante diitum ff£.) Carterum reraedia Gmiliter eadem qua: ad viperae mor» 
fum hts cpnducunt, Aetius. Et dixerunt , accidit ex morfu eorum dolor vehemens, cV pcrtran* 
Ctintotumcorpus,fifueritdcgenerequodvidi, cYacciditetfcomors. Etdixerunt, curaeo* 
rumeftcuracommun.is,cVcuraviperarum,Autcenna. Morfumeorumconfequfturdolorvca 
hcmens : qui a loco morfus ferptt in totum corpus,cV qui morfus eft moritur:quamobrcn funf 
ordinis primf, Albertus. 
Kemedtm t% ^ Collyrium ad fufTuilanes,etiamfi fucrint diuturnaf.Lapidcm Scy thf cum cum felle afpi- 
ttantu. dis tritum illirtcBreuf liberat. Sft autem afpis , quae Aconuas appellatur, Fel eiu* repcrftur ad 6 c 
dorfumhepau anocxtim, Ant» 



Dc Acontia vcl Iaculo H. Lib. V. 25 

w. 

A*o,Ti*c,e\dicitur^ tf «W©- vel «VcrT^quod telum fignificat : ficut K Latinelaculus 4 EttawW 
laculo mifstlt,quia inftar teli feu Iaculi in homines aut anmial quodtiw obuium irruir.A jwmti'« 
??«< T/^ ? -xaAS»T<tt</l? dxorrfoat.w A*oro'« Botctv* tjc. Etymologicus. Vbi pro atomieu rcponcn 
dum cfle a\orr'ieu apparet ex fupcrioribus. 

C Acontiar(cxgeneribuscomerarum)iaculi modovibranturocyfsimofignificaru.Pli- Homonym 
nius. f AxovTj»? herba quse medetur cafubus morfis a ferpcntibus, Varinus. Fortede ferpen- 
tibusixoroeuc intelligendum , vel quatrendum anharceademquardracomiumfit,ideft dra. 
cunculus. 
» ° f Eft qui referat inter recentioresnon obfcurus auuYor, quod cum paftorquidammifel- DfMorf <rft 
!us,fub cuiufdam arboris vmbra arftate media quietem fomnurr.q* caperet,cuius focrj non pro Acontiapcr* 
culoues pafcebant,ab acontia, qusr in arborem afcenderat,ita percullus fuerit in finiftram ma cu fl°Merfe* 
miIlam,vtilIico perierir.At focfj audito percufsionis fonitu,vifo ferpente, quemnouerant,fu- **" 
per dcfuncTti petfus,reh<fto grege ii\ propinquum rus,pauore territi , aufugerunt, Matthiolus. 

^eauiiufdamfcr^ntum generibn, , q M ailatulinaturam 
atcedtrtlidcntHU 
Aconriam Gcrmanisignotum Ge, Agricola putauit. Ego quanquam ferpentem ipfum hoc ^ 

nominea vcteribusdefcnptum nonnoui:hiftoriamfaltemfiueeiufdem,fiuealtetiusferpentis fT W 

% • fimihter fe vibrantis,recitabo: quoniam Sc apud nos contigit,& hominem a ferpenreafflicrum 
ego ipfevidi.Riuus cft fatis magnus in agro Tigurino, (&\att nomine : 6C denominatus ab eo 
pagus ©Utrjcloert • luxra hunc tum riuum,tum pagum, ante paucosannos,ferpens quidam 
baculierafsirudine,5t trium aut amplius pedum longuudine,in rufticum frondes illic colligen- 
tem infilire conatus eft , corpore in quatuor fpiras feu arcus conuoluto : quod ille cernens fac« 
co.quem in vfum colligendi ferebat,reliCro,fugir. Serpens autem profilfjt fpacio circirer xvr. 
pedum.non tamen attigit rufticum. Deinde cum facci accipiendi caufa rediret, ferpens denuo 
in «um profiliens,brachium eius finiftrum totum fpiris fuis implicauit (parrccauda: adhuede. 
pendente,collo autcm eredo,) idcp comprimendo ( nonfatis meminian nudtt, indufio tecrum 
fuilIeputo)ade6arcleconftrinxitvtvcftigiafpirarumimprimeret:nontamenmomordit,narri 

jo ruftieus ftatim altera manu capite comprehenfum abftraxit reiecitcp.Brachium ver6 paulatim 
putrtda quadam fanie contabefcens carne-nudatum eft.fiC tandem curatus arger omni carnc pu? 
trfda exrrafta per chirurgumpulchrereftitutuseft, quotannisineo brachfobisvtnam incide» 
re iuffits:fluir autemfcnguis craflus 8C niger.Harc ego ab ipfo ruftico audiui, & plurimas bra» 
chrjcicatrices vidi. Serpentem carbonario qucm pictum oftendebam , fimilemfuiffeaiebar. 
IdemmihiretulitferpentesilliccircaGlattumfluuium efle cum diadcmate flauo vel aureo in 
capitc : intrare illos interdum aquam 5C pifces vorare prarfertim fub lapidibus latentes , vt go* 
bios fluuiatiles aut alios. Compledi eos fpiris ftjis Iapidem,vc fuga pifci nulla pateat,e< fic eum 
capere,Gcfnerus. 

^f Sunt & in partibus Aquiltnaribus ferpentes,qui arcuato.feu rotato curfu velocitcr mo 

40 uetur,decempedesfaltando: & fnfuperpugnant,ftrepicum vehementeinter herbas fole ficca- Str P tnttiKe 
tas facientes: Verum benigniratc naturac fa&u eft, vt fonitu prodantur,quando nocituri accur m "' 
runt.Olaus Magnus. 

$ In Vngaria <vt narrauitmihi Iohannes Vitus Vngarus iuuenfspereruditus) reperiuntur v „ 9dri 
ferpentes brcues,duorum palmorum longitudine tantum,nulla cauda. Vulgo decurtatos vo- cccurtati. 
cant:asqualiper totum corpus crafsirudine,Hos in hominem eminus, etiam iaculi mftar,infili- 
reaiunt,Gefn.HorummentionefecimusctiaminAmphisbgna,quiaintotiuscorporisscquali 
crafsitudine cum ea conueniunt: vcteres enfm quidam, vt Aetius, amphisbama" SC fcytalam fer- 
pentes,no ex crafsis in caudam tenue abire.fed arqualiscrafsitudinis per totum exiftere dicunc. 

50 DE AMMODYTE» 

AMmodites (tnalim per ytftton in tertU.tt faarurlm i5 awuS rjj tS Aw»i*oi*™emf*kAttfcc».t im fa ttt . 
pens eft concolor arenis,quibus fe impenetrat.Textor* 
Concolorexufiis ataue indifcretui arenit 
w4mmodytcs,crc. Lucanusltb.9* 
Sunt 5c* Ammodytx in Libya,Solinus. Ammodytes magnitudine quidem cubitalis eft : maio» 
enim non pingitur,nequefcnbitur,colore vero arcnofus , percorpus autemmaculisnigrisin» 
(Ignitur. Caudam autem habet prarduram fuperne difciflam. A quibufdam vero Cenchrias, ctuchrm». 
hoceftmiliari!», ob caudarinftar miltjduritiemappcllatuseft. Latioresauremmaxfllasquam 
60 vipera habct, quumcp in multis alias eifimilis fit,coloremagisdifcernipoteft;vipera enim fuf- 
flaua eft, Aetius. q Colore Sabuli vifuntur 6Y Ammodyt4e,maxillis viperar latioribus,cui 8c"fi« 
roilis eft,nifi quod viperat color fnrtulHUS» Hos Aeuus Cenchrias nominat,cubitales eos dcicri» 






Ctrchrim. 



CeniriMtcl 
X.entrites. 

<:cntrum(?re 
dttritu. 



imuAnim ey 

Cdubdrmtel 

Cdbzrtts. 



Wpr?mtyre* 

tntdia. 



DeSerpentibus 

bcns,c*uda rupfrtoifepartefciffi St" prsedura : vndenomen,inquit,Cenchri«:vtCerchriarnpo 
nu-ijvju im Ccncbriamputemlcgcndum:namCenchrites,(l«cCcnchrinus,fiue Cancros ( Cen- 
ibros Ugendum) aliud ferpentis genus efi\quod St" acontion, 2>C acontitem , &C acontiara afpidem, 
hoc cft iaculum vocant aliqui : vt idem voluit Aetius (nofira jfttijtditio Latina kecnomma non ba- 
ht,ftdcapnt 27.Hl. 13 .fmplxcittr de Ctncbritefme acentia infcribitur; ntjut Orofius qtti translationemLatr- . 
nam tum Gra-co codice contnlit, quicjuam hic annotauit) longitudine cubitorum binurn.tn exilitatem 
faftigiatum.virtde praefertirh fub aluum.vt milio (cumrecens eius feges eft) (parenthefmdeftto *d 
iit Hermulaus ) videatur perfimile, rob'uftum,HcrmoIaus. Qui quod ammody tcn ferpentem a« 
lio nomine Cerchriam potius quam Cenchriam nominandum putarit , nefcio vndc fit mptus: 
nifi xipxpov pro duro forte acceperit , quam voeem cgo nufquam rcperio, fed tipxvov pro sfpero • * 
afpero accipiendum videtur,Ke/3^vf?,^a^u*/«,Ke/3^v« ( ua>F a ^ y0 'f**« Ktp^owtf «jTroix/Aojfa^fa.cTtc 
Auwas-a, Varinus. Ktpxvov vocant alperitatem gutturis & fonitum in pulmone.inde adiecriuum 
**o^mA«2o»,quod cerchnon inducit.Koi to xip^vsTeu $> >(£ oix.tpx>a>cfptu,To oWAo>ov <ThA«vT/, GaJe- 
nus in Glofsis. Quarc non ce» chrias, fed ccrchnias potius diccndum eflet,fed cum Aetius ipfe, 
ft probc tranftulit Cornarius,rationem nominis in mtiium rcferat,quidcft quod mutemusf Mt« 
rari tamcn fubit,qu6d rei durae a milfj femine parum duro,nomen fecerit : a quo afpei a variacp 
magts quam dura denominari debebanc : Quarc Centriam aut Centritcm fcrpentem.fi caudac 
duritirs nominis catf fa eiTe debeat, potiusappellarim. Cenwumenim authoribus produritie 
vfurparur. lnueniuntur m arboribus quibufdam , ficut in marmore,centra,id eft duritia ciauo 
fIm»lis>mimicaferris,Pliniuslib.i6. Abeodemhb.!jcentrofafcob&dicitur 3 ideftlimaturaad- ** 
modumdura,veluticentrumquodinmarmorevcliunipfroinuenitur. Facit cum conicctura 
nc-ftra Alianuslib.^deanimaJib.cap.^i.vbtdipfademalrjsnominibusmelanurum^ammoba» 
tcm^centridemjxjff/c/lajvocarifcribit: vtprobabilefit, cumammobatesetiamccntrisdica» 
t u.:ammodytem quoque, ctfi duierfuma dipfade, alio nominefimiliter ccntridem ccntriamu* 
nuncupari. ldcm hb.9cap.11. Afpis (inquft) vcl foio tacru interdum interimir,8c* afflatu quo%» 
& ccutritcs dC rubeta,&W*pS» bxty^kmt. n&, * ww>n. <§ In vipcrarum quoq? genere ea nimir um 
immanis ferarccenferipoteft, quam Ammoditem vocant,cuiusetfinufquam, quodextet.me* 
ironerit Diofcondes.minime tameh lilentio practercundum cft>quin harc eiuscp veneni remcdia 
dcfcribantur. Siqutdem Ammodytac,meo iudicio, in plui ibus Italix £< lllyriarlocis reperiun» 
tur,prajfeitim in Goritienfi comitatu , cV.Iapidta?monttbus. Eftcnim fcra ha?c vipcracomnino ;« 
l'imdis,prv¥terquamqu6dcapiiefitampHore,5Cmariliishtioribus,quodcpvltimorofi:roliipe« 
riori parte eminentiam quandam habeat,acutac vertucse fimilem. Vnde circumforanei,qui fef 
pentes,eorurncpveneniremediaprofitentur,hancferamvulgdappeUantAfpidodelcorno,ho« 
c ft, Afpidem cornutam. Neqj fane inrptum illi nomen indidcrunt : namcp non minori cum ve* 
locitate interficit,quam afpis. Scimus enim quofdam ab his inopinate demorfos»tribus tantunt 
boris mortero occubuiifejMatihiolus. 

«J Auicenna Iib.4.fen.6.travft.3.cap.49 tiuilo de A miuduto & Caubaro ( Amudutitox *c± 
tedit adnomenCnecum Jmmodytts,proCaubaroyeroUgitNic.Leonicenut frftarH^Dixeruntquidam* 
inquit,quod longitudo cuiuicjjhorum ferpcntum eft vfqj ad cubitum,& color corum cft color 
avcn:*,&fupercorporaipf©rumfuni veftigta,hocAuicenna. ^" Arenacei coloria ferpentc*^ 
funt,dc quorum gcnere eftAmmody tei.longitudine cubitalisimaculis rogris diftmdiis per cor 
pus,fupra dorfum habens veftigia linearum,Claus magnus. 

% Cartcrum ab AmmodytcpcrcuftosfeftinajVtplurimum^morsfcquitur.Quivero brcui 
nonpercunt, hisfanguisexvulnerepromanat, & vulnusintumcfcit 3 pauI6poftautemfanieJ 
cfFcrrirr,fequiturcpcapitisgrsuitas,a:animideIiquium. Qui verooptimcdifpofiti funtm tri* 
duointereunt, quanquamaliquivfqueat^feptimum diemdurarint. Celcrius veromoriadefr 
his qui a fcemina fauciantur.Auxilium porro &' hi fcrunt , primum quidem a communibus re« 
n»cdiis,vtpoteicucurbuutar8appofitionecumfcarificationeperambitum vulncrislocorum, 
f .iiperiorumpartiumconitridionc,a'adipfam plagamfcalpclliadmotione. Propricautcm 
cis auxiliatur mcntacurn aqua mulfa potata j caftoniim , cafsia & anemifiac fuccus cum aqua. c 4 
Danda etiam in potu theriace,cadem quoq? plagae imponcnda. Vtendum dC emplaftris attra» 
«ftoi fjs:poftea vcro cataplafmara, quar ad nomas fiue vlcera ferpentia ccnducunt , imponcnda, 
Acrius. ^T. Hicmorfu fuo vehemcnufsimum dolorcm cum rUmoi e infert , vnde virus fiuit, 
fjuod atcniodieinfeptimumvfquchomincmnecacOlausMagnus. f Dixeruntquodacci- 
dunteitjaemmordent (fcilicet Amiudutus cVCaubarus) dolorvehemenslocimo»fus,et*apo« 
ftemaiaaximum,&: curritexeo virus,&interficiuntintertio,Sc'mora eius poft feptimuro.Cu* 
ratio autem eorum cft curatio communis:&: cft eius proprium darc in potu caftoreum , &C cin* 
namomum,& radicem centauree;,de quocunqueiftorum fuerit.^.ij.cutn vino.Et confert eis ra 
dixa)sftolochiar 5 &: propricIongreiuuamcntummaximum.Etfimiliter radix atToafir,&: fuccus 
eius propric,&: radixgentianscEt conferunt cis ex eir.plaftns mel decotftum & exficcaturo,8v: ^ fl 
trit«m:&: radices^ranatora:cV fimilitcr ccntaureac, SC femea lini, dC la(ftucac,St: femen harroel, 
& voiubil»,Si ruu fylueftr»;8f c#nferunt tis emplaftra appropriaca vlcenbus putridis. A uic. 

Ammaaun 



DeAmphisb_ena ALib.V 2? 

AmmoatinSuidai cflcdicit ferpentfs fpeciemforfan eahdem cum ammodyte , Thet _£ne AmmomaiU 
gr__c. * & 

DE AMPHISBAENA, 

A. 

mPhisbaenA ferpens cft qu_edam ita _-~-^ ^"^y^^ ^ars^ 
dicla quafi vtrincp grada, dicitur enim an* '^^2^<^i'^V^w<55^ 
trorfum 8_ retravftim inrpdrrp a-pmim . t_. __-_-.. ~ "_. - >'.i — r— ,___._- -V r.l>(i*-=-_-__L^_-.,,' 




trorfum&-retrorfumincedcre,geminu_r_^_-._-~ - ^J | .. ^vjlii^igp 

habcnscaput. Hefychius ait fcribietfam ' _^ ._"_ " 

df*<pia-(Mifct t cwus fcf ipturg Nicandri fcholiaftes no ^^^^^_¥_^^_^^^^^^^^p~_T 
meminit. Apud Etymologicu legitur etiam A / u<p/.Q-« 

^.ona.. Ifidorus Am.p4iibas.nam vocafc Au^i^axva^optQi^r^a&ivlBalmVyckiQd^ip^ nd)^mn 
Euftathius.Nomen adhuc idem retinet in Gr_tCia,BcIlonius. ^" Auiccn. fcrpentem quendam 
fcril3itAhkefimend!C*tum 3 quiadduaspartesfaliat,cuis{cj5duae eXtremitates funt arquales in 
grofsitudine&aequalesmcdio^ AlkifmUmnomencuiufdamferpentis,Syluaticus. Albertus 
Amphifilenem vocat.^" Gallice vocaripoteft Doublemarcheur vocabulo ex duobus compofi 
to,vt Grsecum quocp nomeru 

*o Beiloniqs fmb.tAmphisba.namm Lemno infuIareperiri.G.AgricoIaignotamGtrmanf_ 
efieait .^Amphisba.naanimaleftbkcps ) quemadmodum fanecVnauigia vtrincR proramha- 
bentia,cui natura ex fuperfluo fubftantiar bina capita eft largita,Gakn. de theriaca.Geminum 
caput habet Amphisbas.na,hoc eft ad caput 8_ ad caudam:tanquam parum effet vno ore fundi 
venenum,Plinius. Amphisbarnam verum eft ferpehtem duo habere capita,alterum in afttei *io_ 
re partc,alterum in pofterfore.Cum enim aliquo fteceflc habetprogredi,caudarloeo alteru po* 
nit,a1tcro pro capite vtituntum rUrfus fi retro eifitopUs cedere , capiubus cofttra quampriuS 
vtitur,Alianus. Etgrauisingeminumfutgenscaput Amphisbama, Lucanus. Deeoderrt 
Georg.Pi clorius in Lcrna tfcixeovi 

Efi£graups ingemintimfurgetis capui Jmphish*n& 

Z * Serpens <jui nijupernecat &jit>ilo* 

Amphifibaena biceps 8. fOrmidabilis idu afpis,Mantuaniis* Amphisbama confurgitin capuc 
geminum,quorumalteruminlocofuOeft 5 'altCrum in eapartequacauda ; qu_ecaufacfficit,vc 
capite vtrinquefecus nitibuhdo ferpittracfribus orbfculatis,SoIinus.Amphibamadicla eft, eo 
quodhabeatduocapita:vnuminlocofuo,alter_incaudacurrensexvtrocpcapite,tra(frucor* 
poris circulatoJfidorus.^fEx his apparctveteresplerofcp exifrimaffe huftcferpentebfcipitem 
ciTe.Quod tamen a ratione alienum efietum Matthiol.tum Greuin.luculenter docenr.Nec- e* 
nim rcperieait vilum ferpentium genus hatUra biceps. Rcfert qtiidem Ariftoteles ferperuerri 
bicipice aliqu*ndo vifum fuiflerat id mcnftrofe fieri dicit,quod farpc accida t ih animalibus prg 
(ertim,quar vno partu plures foetus edunt, vt coharreaht conceptus: quoniam in propinqtio eft 

40 alter alteri,geminaqj inuicefe confti'ingant:vndefit,vt corpora cum multis capitibus aUt Crti* 
r.busatitalisproci'eentur.ViderUr ergo omnino falfum efleqUod Amphisba.na exfuigeneris 
narura biceps perpetuo nafcatUr.Veriim quandoquidem hoc fcrpentis genus terreftrium lum 
bricortmimodovth'fqueextremitatfi3U3,capitcfcih'cet8_cauda,acuminaris gignittir, adeo vt 
difficillime pofsit caput a cauda difcerni,atq$ cx vtracp partc progreditur ad rnodum natiigio- 
rum vtrincp proram habentium,exiftimaucre quidam duobus conftai e capitibus.t_a_cMatth; 
£_ GreU!nus.A,u(pj3-/3a-»i_ &<? &• oQia>$ H&KpoKitpaAev lcoTrnX" T ^ *P** «^/-Zw iX uv i K$ T&Jrri vtt?h.d 
xic 7ivpe-iav ■mtHUiVOV,oi( t\ twoj; auqto-fimeivw J s voi%(iv x,t$aXa\.id eft, Amphisbgnafpecies cftfet 
pcntis porredro capite,cUbitalem caudam 8_ decurtata habens, 8_ ea farpe incedcn_,ita vt qufc 
d_m num duo habeat capita dubitcnt, Hefychius.Amphisbscna 8_ fcytala anirnalia inter fe fi* 

j-o milia funt:nonen;'mexcraflis in cauda tenuem abeunt, fed jequalis crafsftudinisih vhiuerfiim 1 
exiftuntjvt necp cognofcant viderttcs ea,iuxta vtrampartcm caput autcahda fitafint. JbirTert 
autem amphisbarna a fcytala,quod illaex vtraqueparteprogrediatur , vnde8- amphisba-na ai 
Grarcis cft appellata, Aerius.Serpentis ankefimen duas cxtremitates effe _eqriales in grof-itu di 
ne,5. arqtialesmcdio fcribirV.uic. Amphisbacna non crafsior eft lumbfiCo aut inteftino terrar; 
Nicand.inSchyt.CuiusoctiIilucetvelutilucern^,Ifidor.Amphisbgnapar(iaeft,_-fempcroCU 
lo- tenebris oppletos habetjcum terreno colore eft,t_ pellis varijs maculis diftinguitiir,GiIlius: 
Cuitts perpenia e"F£ ccecum cs.ligine lumen* Tcrreus ef^ illi collor & denfifeima ptllus^ 

Qiipd latas 'itring l gen'.s,poTre£{aj } menta, Tlurima <JHam ysrie diJiinBam figna figuranty 

Tlus alijs alco ferpentibus aggere tendatt Nicander. 

6« Pcllerfi habet denfam 8. duram varijs ptmcfrfs diftin-tam.Colore eft terreo , qiiem Graeci $dtovi 
Lstiriipullum feuBeticum yelHifpanictim vocant.Hic c.plof non omninoniger eft,fedadni* 

' grum taoieft propius accedit qviam fufcu-s,Gf euiniis. 



DeSerpentibus 



c. 
(fTPlmiuslib.S.cap.ij.cV SolinttsPolyhiftor cap.jo.amphisbsmas ore pareretraduntihis e* 
nim caput eft geminum,hoc eft dC ad caput 5C ad caudam. ClaudiusMinos m cmblemata Ak 
ciati.Id tamen expreflc non fcribrttfr a Plinio vel Solino , fed ex eorum verbis id elicit fupradi^ 
tfusauthonquiaenimvterqjamphifibaenas duohaberecapita,vnum in anterioreparte,alte» 
rumincaudafcribit,exiftimauitindeconfequiamphisba:naseocapi-tc&orequodad caudam 
eft parere.Quod ex fuperioribus falfum efle facile cognofci poteih^ Amphisbsena ferpens fri 
gori fe committitjVtgiljCx: folicit us de ouis fuis valde cum ea incubat Nam dum quaedam pars 
eius dormit>altera tunc vigilat.Et cum pcr femiram incedit,duo capita regir, nunccp caput an* 
tcrius,nunc vcro pofterius confequiturJorach.Sola ferpenthrm frigori fe committit prima o» " • 
mnium procedens S>C ante cuculi cart tum,Plin. Amphisbaena prima omnium cY. antequam cica 
dxcanereincipiant,ecauernafuapiofiht;vndefufpicarilicet,eamferpentibusc5teriscaliditxs 
habere temperamentum,Greuinus ex Nicandro. 

D. 

CDigmrm fcitu ex Grsccis obferuatum , amphisbarnam non terncrealfo interimi quam vi- 
terquod a Dionyfio creditur premonftratum,qui ab Iunone in furorem verfus,quum ciletcon 
fopitus,abamphisba:naexcitatusafIultante,illipalmitemincufsit,peremitcp.Idquodinophia 
cofcnl)itNicander,Ccel.Rhod,^Nicanderamphisba:n3Epclleminquitbacillocircumic<fram 
omnes ferpentcs pellcre dC reliquas etiam animantes, quae non morfufed itftu venenato interi» 
munt^lianus.HaectamenexverfibusNicandriquicxtantelicinonpoflim^niiifortcinalio ao 
aliquoNicandrilibro,qu!adnosnonpci'uenerit,legantur.^[Exoleaftrobacilliisamphisbenac 
pelle inuolutus , ex frigore laborantes calefacft, Gillius. Quinimo arbori quae cardatur adalli* 
eata aoa algere caedentes faciliufcp fuccidere tradit Nicander, Plinius. 

Hac r vbiiam creuit,ctdtntts iigna Coioni 

Sttlam dtglabrant oita/iri tx arbnre uirgam, 

Qualt pedutr^flriBts^prtbenf peiiiht atguit 

Inftrtam obuoiuunt,qutis certis deindedtebut 

Exarerefnunt,cantantes ante ticadat. 

ftiiis bic bacuiusfrigentibus artubus effe 

ftrtur-^bi txanimis dtgnos torpedofatigat, Jo 

TuncquiaconfhicJoSiiiTeorum ytmuiasitrww 

Caifactt immijfifoutt exttndttfycalprt. Nicandcr» 
G l. 

RrmectUf* C Neruorumdolorcs tollit amphisbarna morrua adalligata.,Plia Perfr ictionibus remedia 
AmphukfM. efle tradit Nicander amphisbacnam mortuam adalligatam velpcllem tantum eiusjdem: 

G a, 
tieeita morf* ^Confimiliadi&isinvfpCTa,cuenfunr,r)s,qui ab fcytalanomine aut amphisbama demorfi 
crcmv». funcEademcp,fereauxih'antur.Qiiarehocvencnumpriuatamdefcriptionemfortitumnoneft, 
quamuisnoneidcmgeneriafsignandurafit,Diofc.A&uarius,Aigineta. Abvtroq?animante 
(fcilicetamphisbxnacVfcytak)demorfis,contingitmorfumobfcurumefle,acvixappare»e:ve 4* 
lutifuntmufcarupuncfrurae:quapropterctiamfi mordcarit,non cnecanr tamenjverum inflam» 
mationes inducunt: veluti contingun t etiam ab apum ac vcfparum ftimulis.Quare transferan* 
tur ad hos quoq* qu:e de illis funt relata,verum facultate intenfiorejAetius.Hic autem multum 
iater fe Aetius ccDiofcor.diflentiunt:namfiamphisbarnaemorfus &fymptomataqua: eutnfe 
quuntur,fimiliafunthis qtue in viperaemorfuaccidunt,nequaquam ccrte dicere oportet,ca fi- 
miliaeilehisquarexmufcarum icfribus oriuntur. Conueniunt tamenmelius Aetij vcrbacur» 
rjsquaeantedicftafunt.Nam cumhorumanimaliumicTus fuadmoduobfcurus cY renuis,con« 
ifciturfacileamphisbaenaecaputinefle terrenis vermibus, vel aluitineisperfimilc, acproinde 
adeo etiam caudae aemulum,vt alterum ab altera nonnifi difncilc difccrni pol*it,Matth.cY Gi e* 
uin.^Coriandrumvaletcontraferpentiumgenus vnum,quod ampbisbarnas vocant, potum f « 
impofitumcpjPlinius. 

<([" Amphisbaenam aiunt fi mulier grauida fupergrefta fuerit,male abor t2 facere,Gal.dc the« 
riaca.Viperammulicrprasgnans fi tnmfcendem abortum faciet:item amphisbaena, mortuam 
duntaxat,Nam viuam habentes in pyxide,impune tranfeunt,etiamfi morrua fit,atq? afleruata, 
partusfacilespraeftatvelmortua. Mirum.finonafleruatamrranfcenderitgrauida^innoxiam 
fkri,fi protinus afcenderit aiTeruatam,Plin.Quod fi 't(fi tamen fieri credcrc fas eft ) ob v2porcm 
vcncnofum,ab huius ferpentis corporc elatum,qui foetiun malignitate fua^naujraenoftra: mlc 
iia,furFocat,Greuinus. 
SrrpenMUm C InHungaria inferiorinarrauitmihiloh.Vitus Vngarusrepeririferpentes breuesduo* 
g.'.rt<Ufone rum palmorumlongitudinetantum.nulla cauda,vulgo dccurtatos vocarii^qualipcr totii craf= ( « 
Amphnbtn* firudine^qui in hominem eminus etiam iaculi inftar infiliant,Gefnerus. De quibus antea di:<i- 
v ' musinacontia. 



De Angue. Lib. V. 16 

A S G ER genus eft fcrpentis,qui aliter Cruciator & Spaf tarius dicitur,Textor. 

DE ANGVE. 

ANgues-aquarumfuntjferpentestcrrarurn^draconcsternplorurn, Seruius fn a Aineidos; 
vbipoeta cum primumanguesnomfnafIet,eofdem paulopoft ferpentes nominat. Sic dC 
/E,neid.7«canens de Alcdone ftif ia,quaj ferpentCm in finu Amatae iniecerit , anguem primuni 
appellat,deindecolubrUm £>C vipcfam,Verfuspoetxfunt hi; 
Huit T>ta cotritletfvnum de crinibits anguem 

I o Cdnijcicjnjjjinum pracordia ad imimafubdit; paulo poft, 

Vifeream infyirans animamifictoriile collo 
sfurtim ingens co.lttberj&Ci 
• ExhisS^alijstcftimonrjs,anguemnomehgcnefiserrec6nffatvt cYTerpentem:magis etiarri Ahgutimnih 
quam colubrum,Contrahitur enini aliquando coluber ad ferpCntem domefticum, Angtiiuiti £"""*• 
genus cft quod in aqua viuit,liydri vocanttir,nul!is ferpentitim inferiores veneno,Plin. Eft e» 
tiam ille malus Calabris in falttbus ahguis,8ic. Vergilitis de Cherfydro. Anguis vocabulum o^ 
mniumferperttitim genus,quodph'cari&contorqueripoteft;Et yideangtiis, qiiod angulofus 
cYnUnquamfitrecrus. AnguesaUtem apudgenrilcsprOgcnrjslucorhm erahthabitiiemper. 
Vnde dC Perfiust Pwg* duos angUes , putrifaccr if£tacUs,&Ci IfidorUs. 0''$«<; Gaza rranftulit 

l o angues(de hift*animalium lib.i,)vetus interpres ferpentesjntereft autem : nafn ferpehs cft nO* 
♦ mengerierisjatanguem Valeriuslib.i.proferpente ifi aquisdegenteaccepit;Sednimirtifhan« 
gttes ingenerepfo ferpentibusdixitm0reOratorUfn,Niphus. Sedfnchus Vuottonus,vir cir* 
cavocabulorum&linguarum proprietatemlonge prxferendus Nibho,ferpchtefn j ahguem 
& otptv pf o fynoniriiis accipit. Serpens(inquit)nonriuhqtiafn vnaffi fpecicm fignificar, PliniUs snms t>ro 
!ib.29*ferpentis oCUlof um dexter adalligatus contf a epiphoras pr odeft,fi ferpens viiia dimitra* jbede zr^, > 
tunNec alirer apud Grarcos opic. pro vna fpecie,fcilicet Vipera accipftuf ;vt apud Oppiarttim de fmuliter. 
murainaj &C ferpentis coitu, id eft Viperac, Anguis generaienomeririon mihus eft quam fer« 
pens; vt apud Celfum lib.c. Serpentium quoq? mof fus ( inqUit)hon riimium diftahterri cuf a« 
tionemdefiderant: quamuisineamultum antiqui vafiaftmt^vtirifingula genera anguiuirtj 

3 fingula medendi genef a praeciperentiarc^ alrjs alia.Item illud igriorarinon oportet , ofhriis fer- 
pcntis iftudCieiuno magisnoccrevtilifsimumcpefIe,vbiexanguibusmetuseft, non anteproa 
grcdi qiidm quis aliquid afTumpfit.Et alias frequenter anguis vnam etiafn fpeciem,vt apud Pli 
nium lib.i9.cap.4< (de ahgue facf o ALfclilapio, qtiem locum iriferius fnox recitabimus:) Harc 
iflcNospleracp angltisnomine deferpenfibusinvniueffumproditahic omittifnUs,qua:ante 
incapitedeferpenteingenererequirendafuftt.Ref^rimustamenhicaliqua,vtbonosauthores 
hoe nomine pro gencrc vfo$ riemo dubitet.Bacutus quo anguiranaexcufta fit,partufientes ad 
iuuatjPlinius.Videturautem cherfydftihiiautalium querhpiafh aqiiaticum ferpenteirriintcllis= 
gere:quoniam f ana? fere in aquis morantUf. 

CAnguiBvenenatusnoriefr(inquitPlina9.4»)riifipermenfem luha tnftigatus. Sedprd* Ahwis Aefcu* 

. deft viuus comprehenfus 6c ih aqua cohrhfus,fi fotieatur ita morfus. Qiiin & inefte eiremedia Upiofacr. 

*° nitilta credurittir,vt dicemus.cV ideO Al,fculapio diciruf .Deniocritus quide monftra qti^dani 
ex his cortficifjVtpofsint auiufn fef rricines intclligi. Atquf anguis Afculapius EdidaUro Ro» 
mam aduccltis eft,vulgocp pafcituf cVirtdomibus, Ac nifi incendrjs femina exuref entur,non 
efTet fcecUnditati eof um f efiftere.Hjec PliniUs.Serperttis hoc gehus per exccllentiam ahguem 
voca tum exiftimo^quod foltis Ai-fculapio fanitatis nuriiini facer fit: meritd quide curh folus fe= 
re inter ferpcntes innoxius dC homini trad-abilis fit.Hunc ego efle cohijcio qui in Italia,pra?fer* 
timcirca Bononiam ange vel bifTeahge,vel mfTeiimplicitervocattir , non tanquamangelus, 
Vt quidamputant,fedinterpotatoanguis riomine.Alrj ancca ( vndefortafsis dC Germanicum 
riomenvncBdetortumeft,fiHeeiufdc,fiuefimilisferperitisdomeftiCi)velantzaprofefunt.Ser= 

* pent^maiunteiIeobIongum,colore fubluteo,morfuiririoxio,abah'qtiibus etiam in cibofumi; 




ab his quidormitUm eunt (finepauore) inueniatur : ariimofiofefoj pucri fivpc firiu mahibufcp ab* 
fconditos gerunt,vttimidas mulferes cV pueros alios pertei tefaciarif. Per hycrhem propter fri« 
gusautmoritur,autpotiuslatitat.H^ctibifignificarCvolui, vtciusriaturafacilitisinnotcfce» 
rctjferpentemcphuncfereinnocuumintelligeres^Haecille.ExalrjsaudiuiPatauqhu 
temant2avocari,excrcmentumeiusinftarmofchibeneolere,notam quandafnceucrucis(fof* 
teex fquamarum feulaminarum ccrto pofitu:quanquam ego fn arido nihil talc depreheridi) in 
capitehabere.Is quem PctlinUs mifit,!ongus eftdodrantes quincp cum totidem dfgitfs ; captit 
pf opdrtione oblongum In ceruice Vtrfnq? dua? cminentiar paruaf,& inter eas locus vacuus aps 
paret ih fceleto,nefcio ari fimiliter in viuis.Poftrema pars paulatim attenuatur in magnam cau 

e x 



De Serpentibus 



dx exflttatem.Dentes fa maxfllis vtrinep plufculi,acutireflexicp apparent. Aitrm aliqtios vet re 
'fboJHH tri.\ frigerrj vel oftentationis cattfa,collo eos appendere viuos,Sd in finum inferer e. Dc eodc Tho 
$ M ' mas Eraftus Heluetius medicus QC philofophus infignis,cum Bononiar adhuchsreretjhis ver- 

bisadmefcripiit.KicferpentemvidemusporraceicoloriSjobfcurioriscV magisnigricantis in 
tergore,prorfas viridis(albefcentistamen)coloris inparte inferiore,longum,a pueris om-nibus 
ci'rcumfcrr:fincnoxaaIiquaautlaefione:quemipfivocantbifciabuona,id eftferpenrembeni» 
gnum. Vidctur herba paftus,indecp colorem illum adeptus.Mordet iratus non minus alfjs fer* 
pcntibus,fed innoxie.Vidiego monachumhabcrevnum, longiorecredoduabusvlnis,quem 
in nodum impIicauit,hoc efr nodum cx eo formauit,nonaliter ac fi funem habuiflet;cumq; ex« 
tremas partes caput&cauda. in diuerfas partes n,aherct,vt nodus magis coiret in medio,cx eaqj I o 
redoleretfei^cnSjinflixitcaput^cYdentesinmanumonachiitadefixitjVtperquatuorvulnufcu 
la copiofeefflueret fanguis,hecp vllum nocumentum inde confccutumdt,nulloprorfusreme 
dio adhibito.Vencni itaqj expers animal exiftimo,quod vulgares omnespueri intelligentes fi« 
nemetuperfequuntur,&.' capiuntaudac f term2nibus,cx' toto dicinfinu SCmanibuscircumpor 
tant.Reliquos omnes fugiunt Sc" metuunt,vt par eft,perniciofi cu fint:Hact enus Eraftus.qf Va 
leriusMaximuslib.i.Exemplorum,capite8.Triennio(inquu)continuovexatapeftiIentiaciui 
tasnoftra(i^>w<«)cum fmemtanti £t tam diuturni mali^nccp diuinamifericordia , neep humano 
auxilio imponi videret,curafaccrdotum infpedisSibyllinis hbris animaduertit,non aliter pri 
ftinam recuperari fanitatem pofle,quam fi ab Epidauro ALfculapius (anguis)eflet accerfitus.L» 
tacKcdlcgatismifsiSjquodpetebant.benignifsimeinipecrarunt.Ettampromptam Epidaurio* ae 
rumindulgentiamnumenipfiusDcifubfecutum,vcrba mortaliumcceleftiobfequioconipro- 
bauit.Siquidem is anguis qucm Epidaurij rard,fed nunqtia llne magno ipforum bono vifum, 
in modum /Efculapfj vencrati fuerunt,per vrbis celcberrimas partes,mitibus oculis SC lenitra 
clu labi ccepit,triduoqj intcr rcligiofam omnium admirationem confpeclus,hauddubiam prae 
fe appetitar clarioris fedis alacritatem fcrens,ad triremem Romanam perrexir,pauentibufcp ins 
ufitatofpcdaculonautis,edconfcendit,vbiQ.Ogulinilegatitabernaculumcrat > incpmultipli 
cem orbem per fummam quietena cft conuolutus. Tum legati pcrinde atcp exoptatae rei com» 
potcs,expletagratiarumadione,cultucpanguisaperitisaccepto,laniindefoluerunt, acpro» 
fpcram'emenfinauigationem,poftquam Anrium appulerut, anguis quivbique innauigio re* 
manferatjprolapfus in veftibulo xdis /Efculapfj(.^//&//t.w. Sic Ouidius i>y.%letam.TempUparemps J c 
initflauum tangentia /t'r«j)myrto ffequentibus ramis diffufa: fupereminentem excelfte altitudinis 
palmam circundedir,percp tres dies pofitis quibus vefcifokbat, non finemagno metu legato* 
rum,nc in triremem reuertf nollet, Antienfis templi hofpitio vfus , vrbi fe noftrx 2duehcndum 
reftituit,atcjj in ripam Tyberis egrefsis legatis,in infulam vbi templum dicatum eft,tranfnauit: 
aduentucp fuo tempeftatem,cuiremedioquaefitus crat,difpulit.Eandem hifioriamperfequitur 
Ouid.lib.ic.Metamorph.S^interaliay^Efculapiumnodtu legato dormienti apparuifle canit» 
baculum agrefte manu tenentem, cV his verbis allocutum efle: 

Tone metus,yeniam,fmulachra^ noftra relintjuam: 

Huncmodb ferbentem,baculum qui ntxibusambit 

Terf f bice,& yfii ? not<t,yifumytcognofcerepofii, xa 

Vertaxin hunc.fedmaior ero,tantufj, yidebor, 

In (juantum yerti ccele/ha corporapofftnt. Etpauld poft, 

Cum criflis aureus altis 

Inferpente Veusprxr,»nciafbiU mifit. 
Vcrum vt ex aliorum poetarum carminibus fere licentiofis, vt nc hiftorias quidem fineali* 
quo figmento puras proponant,format rerum genuinac non fatis agnofci pofliintata neca Oui 
drj authoritas, vt anguem /Efculapio facr um,crifta tum cfic dicamus^furTeceritjnem tantiim,vt 
ttiremis eius ponderc moueatur.Finxith.ee nimirum poeta ad excitandam in animis hominnm 
religionem,augendamcp admirationem.Dici etiam poteft non naturale eum fuifle ferpenrcm, 

fedi^fculapium,autaliumquempiamgenium,anguinamhancfpeciemmaieftatisa!iquidpr{ fc 
fe ferentcm fibi aflumfifle.Cur in amicorum vitfjs tam cernis acutum , Qiidm aut aquila, aut 
fcrpens Epidauriusc" Horat.Serm.1.5. ALfcuTapius cum alfjs in locis cultus eft,tum Roma^pre 
cipue in infulaTyberina,quae biremis formam habere vidctur,cV formam acccpifle eius nauis, 
quaAfculapiusRomameftaduectus.NuncquocpinD.Bartholomxihortisnauismarmorea 
cernitur,in cuius nauis fponda fcrpentis reptantis imago efficf a eft,in rei memoriam , Gyrald. 

Syntagmate7.de dijs.Etpauldanteineodem^fculaprjfimulachradnquit) varieemnxitanti 
quitas.Paufanias,/EfculapfjfimMlachrumexauro&:eborc aThrafymede Pario claboratum 
defcribit.Is in thronofedebat,virgamtenens in manu:fupra verd draconis caputmanum alte* 



ramhabebat,cuietiacanisafIlfterevidebatur.Ha?cPaufanias,quicx:alibi,hoceftapud Sicyo* 
nios,/Efculapij templumfuifle ait,in cuius veftibulo imberbis erat ^feulapius,ex auro atque 

eboreconfeduSjCalamidisopusifceptrumvna^alteraverdmanudomefticxpinuspomumte» 
nebat.Dicebantipfum in draconis fpcciem ad fe ex Epidauro , mulorum bigis vedum. Aded 



64 



ncn 



DeAngue.Lib.V. 27 

non Romanis tantum ferpens Epidaurius eft impertitus.Eufebius etiaffl fimulachris Alfcula* 

pnmmanubaculumatmbuu } quafi(vtait)argi-otantiumfuftentaculura.Serpenternver6inuo 
Iutum,animx dC corpqris falutare fignum. Quo loco multa Eufebius de ferpentibus tradit vc 
fptntuaiibus exrecoridita difciplina.Hinc & Macrobius, Alfculaprj fimulachro ait draconcm 
ialunsiymbolumfubiungUdem dC Phurnutus:qui&cur baculumgerat i exponir.Sed8c"Hfc 
gmus in aftronomico de baculo &C angue feu draconcita in Ophiucho fcribit : Cum /Efcula* 
pius Glaucumcogereturfanare,inclufus quodamloco fecreto,bacilIum tenensmanu cu quid 
agcret^cogitaret.dicituranguisad bacilium eiusarrepfifle,quem /Efculapiusmente tbmmcs 
tus inrerfecit,baedlo fugientcm feriens farpius.Poftea fertur alter anguis ebdem vemiTe orefe* 

t o rensherbam,& incaputeius impofuifte:quo fado,loco fugifle.Quare /Efculapium vfum efle 
herba eadem,Glaucum reuixiflal t aqj anguis in tutela Aefculapij efle dicitur.f Manet ad Eri 
cynarripas redes &C lignum iri ea;virgo anferem manibus prxferens.Fluurj fontes intra fpelun* 
cain funt,^ ftantfa fimu1achia,quorum fceptris arigues circumuoluti funt. Connciat quis efle 
llla AcfculaprjcVHygiar.SedfufpicarietiamliceatefleTriphonrj &C Ercynae, cum nonmagis 
Aefculapio quamTriphonio angues confecratbs habeant,Paufanias in Bceoticis, 

Eft apud authores anguis nome,farpius mafculinigeneris,rariUs fcefflinini.Cuius vtafpe* AomU. 
xittortacaputanguereuinchim,Varro. Subitoab vnaparre ara-prolapfum anguemprofpe* 
xit, Valerius. Vnam omnino anguem in cubiculo vifam narrare folitus e^Tacitus.Deuolant 
angues iubata: in compluuitr duo,Plautus,Ablatiuus cafus inuenitur angue cV ahgui vt Prifc 

»0 obieruauit.Angueterexcuflo,Stat.hb.4. AltcrMileti textamcancpeius &angue ' Vitabit 

Chlamydem,Horat.lib.i.Epift. Anguiculus diminutiuum,apud Ciceronem < de firiib Sef- An & uim *pi* 
pereanguiculos,nareanaticulas. f Addemus&epithetaexaurhoribus: quorum tamenalia tbeUt 
commurriatoti ferpentiumgenerifunt,aliacertarum fpecierum difterentiar; Aligeranmris- 
Valerius 1, Argonaut. Ater,Ouid.4.Metam. Atrox,Statius lib.6. Auidus, Ouid.iri Ibin! 
Cceruleus,Verg.4.Georg. Criftatus, Seneca in Herc. Criftis prxfignis , Ouid. 5 .Metam. 
Ferusjdem 1 j.Metam. Frigidus , Verg.5. /Egl, Gorgoneus, Ouid.j. de Arte. Intortus 
capfllis Eumenidum,Horatius a.Carminum. Lxtifef,Statius <. Theb. Lubricus, Vergil < 
.ALneid. Lucidus 1 Georg. Maculofusj.Georg, Martius^Ouid.j.Metam. MinaxSta 
tius4*Theb. Purpureus,Claud.inRuft.Salufifer,Statius5.Sylu. Squalens,SiliusItal lib* 

?r0 15. Squameus,Verg.i.Georg. Terribilis^Oiiid.j.Amor. Teter,Claud. Tortus Oui. 
a.Metam.&Verg.j.Georg. Toruus,6.Aeneid. Trux,Oiiid.4.Trift. TumidUs < Trift 
Venenatus,iriTbin. Venenofus,in Philom. Viridis,Claud. EtpretereaapudRauifium- 
Horrendus,Homdus,Horribflis,Implicitus,Libycus,Marfus,Maufus,Peftifer,ReflexusRe 
tomis,Samus Sibflans ,Squamiger,Squamofus,Sinuofos,Textflis,Veneniger. f Angueus; Abmwic* 
adiecliuum.Vc vifentibus procul lapfus angueo S) fracla vertiginemeritiatur,Sohnuscap. tn rtmt 
Anguifer fydus eft cceleftecqubd & Anguitenens vocafur, Ciceronii.de Nat.)de quo ficColu 
mella hb.i f .Ang-uifer,qui a Grxcis dicitur ocp^Q-mane cccidit,tempeftate fignificat, An^ui 
fera domus,Statius i.Sylti. Eft SC angiiineus adiediuum,poeticum magis : Angiiirius com- 
munius.Anguineus cucumer dicitur a Columellaud eft oblongus,& ad anguis fimilitudinem 

4 o contortus. ldcm anguinus &C erraticus Plinio* Ariguinex comarMedufar, Ouid.4.Trift 
Anguina ceruix,Cic,i,de Diuiriat. Ariguina veVnatiO , pro pelle quam verno tempore anl 
guesexuunt,Phn.lib : 5o.fOuorumgenuseft(iriquitidelibro2 9 .cap.^ 
fama,omifliim Grjecis. Angues lnnumcn ^ftate coriuoluti,faliuis faucium corporumcR fpumis. 
artifici complexUglomerantur,anguiriUm appellatur.Druidx fibilis id dicunt in fublime iadta 

ri,fagocp oportereiritercipi,ne tellurem attingaupfbfugereraptofemequo.Serpentesenimin 
fequi,donec arceantur amnis alicuius interuentu.Experimentum eius eife fi contra aquas ftui 
tet,velaurovinclum.Atqj vt eftmagorum foIertiaoccultaridisfraUdibus fagax,certaluna ca 
piendum cenfent,tanquam congrune operationem cam fef pentiUm hufnani Cit aVbitrij. Vidi 
equidem id ouum mali orbiculati modici magnitudme,cr ufta cartilagiriis velut acetabulis bra 
chiorumpolypi crebris,infigrieDruidis. Ad viVforiaslitium acregumadittis mirelaudatur; 
tanta: vanitatis, vt habentem id in lite in finu equitem Romanum e Vocontip, a diuo Claudio 
principe interemptum non ob aliud fciam.Hic tamen complexus anguium & effef atoriim cori 
cordia,caufa videtur efle,quareexteraigentes caduceum in pacis argumentis, circundata effi^ 
gie anguiumfecerint.Neqj enim criftatos eflein caduceo mos eft,HxcPIinius.Noftio biiidem 
fcculb,vtcunq3 lit olim celebratir hoc ouum Gallis, nullam eius mentionem fcribencfo quifqua 
fecir,quod fciammeq? fama deeo,apud nos quidem (Heluetios dico,Gal!is quondani adnume 
ratos,& Druidarum fuperftitionis non expertes)vlla fupereft, Quis ver6 hoc crederetrOutim 
autquiduis aliudinanimatum,etiamauripondereaccedente,fluuio tamen aduerfo ferfi, Ha= 
beo ego in meolapidum tliefauro duos raros,(pecie globofa,duros folidos,graues,crufta*albib 
recVduriofequaixiinteriorfubftantiafi^intec^os.Alterpugriihumanimagnitudims 
culari fof ma;altei; longe minor,globi figurajnon integri/ed rriaiore quam hemifpha^ica. Ap- 

* 3 



De Serpentibus 



parentm eo per i'nter«anasequidiftantia,caudgqxjs:ct?m tanquam ferpentfuCauthirudinum,) 
orbcm compIec1:cntcs,quma;maiores,8Cminorcsbretiicrer^ totidem, fingula? inter fingulas 
maiores.Infunt 5C acetabub ; ceirpuftufef quxdam(papilicue aut vcrrucaOrotunda^ita digeftg, 
vtfingulis verfibus,quitoto circuitu denifunt,puftu!aden3&habeantur,plera:cj} diilun(?be,pau 
cxferecontiguar.Dchis piura alias.Nunc quod ourai anguinum aPlinio'deicriptum repra^ 
fentare mihi vidcantur,praeterire nolui. Acccdir, quod fuccefTum c¥ vicloriac fpe nomen,quod 
eisquidamindunt(vulg6fi^^£Jn)promitterevidetur.Bcl[oniuscumapudme vidercthos la= 
pides,echinis marinis,dcmpta crufta aculeata,fimilcs efFc dixit. Vide etiam infra in Hydro B, 
delapide Hy dri.Etin lib.de aquatilibus inCorollario dc echinisin genereH,a.pag.424.Ha?c 
CompofiUab om niaGefncrus.®. Anguimanivocatifuntelephantes,quiaprobofciseorum,quaemanusap i * 
**£ wc * pellatur,inomnempaitemanguium morefacilclleditur &vertitur.Ingcnereanguimanose«: 

Iephantos,Lucret.libro.i.Anguipedes apoetis diclifuntgigantes , quafiloripedes:propterea 
quod pedes tortuofos habuiffe ffnguntur. 
Vroima. Deuolantangues iubatxinimpluuium duo,Plautus in Amphitrione. Emerfit anguis ab 

mfima ara,Cicero i.deDiuinat.^f L.Syllaconful focialibello,cum in agro Nolano anteprar* ■ 
torium immolarer,fubito ab vna par te arac prolapfam anguem profpexinqua vifa Pofrhumrj a- 
rufpicis hortatu continuo excrcitum in expeditionem eduxit,ac forrifsima Samnitum caftra ce 
pir.Quarvidoriafuturaf eiusamplifsimajpotentiar gradus 8c" fundamcntum extitit, Valerius 
Max.i.6.Etpaulo poft,T.Gracchus grauifsimus ciuis cum conful in Lucanis facrincafkt, an« 
gues duo cx occulro prolapfi repente hoftia?,quam immolauerat,adefo iecinore, in eafdem la= » o 
tebras feretulerunt:obiddeindefaduminftauratofacrificio,idemprodigfieuenit.Tcrtiaquo 
que caefa vidima,diligentiufcp affer uatis extis,ncq? allapfus ferpentum arceri, neqj fuga impc 
diri potuit. Quod quanuis arufpices ad falutem imperatoris pertinere dixiflehf,Gracchus ta= 
men non cauit ne perfidi hofpitis fui Flauij infidrjs in eurr. locum dcduclus , in quo Pcenorum 
duxMapc^cum armata manu delituerat.incrmis occiderctur. 
C Frigidus,i putrifugitt hinc,Utet angnts inherba. f^ergil.^.^eghga. 
2)e quibufdam anguibus innoxijs , aualesfum 
angues illi Atfculapio facri. 
Eft in monte Ziz in Mauritania r es quardam fere incredibilis.Serpentes enim adeo homf« 
nibus non nocent,vt prandendi temporenon alirer atej3 feles aut caniculimicas emenfa caden So 
tcs cqH igant,nccp aliquam cuiquam inferuntmiuriam,nifi ab eodem prius lacefsiti,Leo Aff ic. 
Ad Pyrcnaos Bigerones innoxfj funt angues incolis pcrmixti , quibufdam codem le<ff o,ac 
pene eadem vtuntur menfa. Cibum enim familiaritcr capiunt ex ijs,- que pr o analedis cecidere. 
0* Longitudo quaternumpcdum,humanibrachf)crafsitudo: nodu diuerfantur ina:dibuscum 

fibiiis etiam intcrdiu,Iulius Scaligci. 

Suntetiamdomefticiferpentes,vtPenatesin Aquilonis extrema pbga reputati, quilacffe 
vaccino vel ouino nutriti,cum infannbus fub te&is ludunt,cV plerunq; m cunis, vr ftdi cuftos 
des dormire videntur:quoslatdere pro piaculo exiftirnatuv.Sed hi rirus reliquiae funt veterum 
flipcrftitionum,omnino fufcepta catholica fideinterdicffi.Si vero fuigure vel domeftico incen* 
dio domus huiufmodi delet«e,aur pefte gralTanre habitatcribus cun cuat£efuermr,remanentfer 4° 
pentes in antris exufta: domus,tanrocp agminc coa lefcunr,vr difiicultate nouo cultor i parianr, 
quo mintts tuto cum ipfis cohabitarepofsint,OlausmagnuE,Eiioppidumquoddam,nomin5t 
Vuifzliza,diftans 9.miliaribus a Cracouia:ibi plurimi ferpentes et bufones funt:in tanta etiam 
copia,vt aliquando in lecffis inueniantur:fed non funt veuenati,£c' nemo vnquam ab illis Ixdi« 
tur:exepiftola cuiufdam. 

DE ARGE SERPENTE* 

ARges («/37»c)ferpentismeminitGalenus fn lex.fuo,Hipp.dicens oipir quendamitanomi* 
nari.Locus ad quem refpicit hic eft,Epid.lib.5\de iuuene quodam ebrio &T dormiente fu $* 
pinoinhabitaculoquodam.Huic(inquit Hippocrates)ferpensArgcsappcllatusin os ingref» 
fuseft,&fanequumfenfiffet,8c" Ioquinonpoflet,dentibusfm'dtf,3cTerpenremdeuorauit , 8C 
dolore magno premebatur.SC manus prartenfas adhibebat , vclutqui ftrangularetur, cV iadas 
batfeipfum &:conuulfusmortuuseft.Harpocrationquoq5annotat:Dores,roaxfme autem Ar 
giuos,a/3^ee? vocafTe wv 6Vv,veluti Achaeum in Adrafto.Timarchum tamcn Rhodium fcriberc 
non KaTa>A&)arayitavocariferpentem,fedH>>ac efle fcrpentis genus:quofdam veio draconis 
epithetonefrevelleTOa>>ac.ArgiphontemPaijfanias didhim aitMercurium: quiao^/oxro:©' 
fit:rationis loco fubiungens,quod ferpcnte fuftulifTet : quem nonnulli apylw vocat, Pierius 8C 
Euftath. meminit dC Hefychiusmam apylw 'i7r»tpvtv affert pro otp/v, addes draconis efje epithetu. 

f Apyd$ etiam vocatus eftDemofthenesJ>^TBVS»p/»'«r»^OTi', id eft, propter morum ferita* <?o 
tem,Plutarchus. ij Suidasaita/j^o? dici-ny<f\fiv67*%v7mpr\?^K\wku tiv ^motarov ^ Qnpta* 

«^n f o?ro» 



DcAfpidcAJAV. 28 

fnjfan , nfflnirum mftar dpyS, id cft, ferpentis. f ApyaJt etiam diclum fuifTe mv^yipov mw* 
*lw,id eft,improbum poetam ait Suidas:Secundumaliosautemtyranninomene(Te. AoioS 7 id 
eft,cantoris feu poetac nomen proprium eft apud A thcrtarum lib.4.&: lib.14. Apyw tradfc fuif* 
fe Ttotnrlwwtfnpto* vouav. f Apyfy circum flexum fignificat album dC candidum, item velo» 
ccm. Apy»$ vero oxytonum quidam pro ofiofo cY feriato accipiunt,Thef,Gra:c,ling. 

DE ARGOLIS SERPENTIBVS* 

ARgdaegenusfcrpentum,quos Alexander Macedo ArgoPelafgico Alexandriam tulif, 
&in flumenad afpides tollendas coniecit.Cum veroIeremiarprophetaroiTa ex ALgypto 
Alexandriam tranftuliiFet,illos idem propheta cccidit,Suidas. 

D E ASPIDE, 



SS^iS ST>IS fe r P ei \ t,s gcnus nomen 
llpl^eftgraxum, aLatinis tamen vs 



A. 




Nomf»<fo 



ffurpatum. f Hebraice^na pe 

a then afpis Deut. 52. & Pfal. >"8. 

3STP33? Akfchub. Afpis vcl fpecies afpi» 
dis, Pfal.140, Dauid Kimhi, Munfterus, 
Pagninus. Quidam ptyademinterpretan 
tur. ^J?Wzipheoni,Efa.C9. SClerem.8, 
afpisvel regulus,peior quam fit nachafch, 
ilrpens,Munfterus. f Afpidem,Alber* 
tu$ ex Auicenna hafyos rcddit apud Ari» 
itorelem dehift,9, Alij fcribunt hafcos. 
Aiilus an fic idem cum afpideptyade du- 

4 bicarevfdetor Auicenna. Eleuat inquit, 
capucfuum , SCexputt vcnenum,6c' eft de 
geaerefpuennum.Arunducusferpens, Albert6,forte afpis chelidonia quar&Irundoabeo* 
dem vccatur.Athaes afpiseft ferpcns diuerfos habens colores. Aut,cxp. f Grarce «vfcl&& 
Afpe,Afpide.Hifp.Biuora.Gali.Vn afpic.Germ.eui fcpl<Mg Afpis $cmnnU 

f Trtplex afpidumfpecies eft , ptyas videlicet, 8C chcrfara, id eft, terreftris , &chelidortia, 
GalrnushD.de cheriacaadPifonem. Afpidumapudferarumfcriptores tres fpecies repcriun* 
tur.Quxdam enim ex eis terreftres appellantur: Quaedam ver6 chelidoniar,cV circa fluuiorum 
Hpas,prarfernmNili,latibulahabennAliarver6Ptyadesnominantur,Aetius,A^gineta. Prya* 
cicsrunemnominanturpoftremafjquoniamvenenainoculoshominumexpuantjPlinrus Al* 
- tera fpecies Ghelidonia feu hirundovocaturquodhirundinum modo in dorfo nigra& aluo 
candida fit, Aetius, Greuinus.Prima autem terreftris quod locamediterranea incolat,dicitur, 
vc ciiftinguatur ab aquatica hirundinacea qua: iuxta Niliripas habitat. f Afpis hypnalis , Al* 
bcnus. Hypnalis eft ferpens ab afpide genus trahens,quia fomno,quos mordet,interimit Ifi» 
dorus. Plurcs variarqj funt afpidum fpecies, verum difparis effecr us ad nocendum ; Dipfas fiti 
mtcrfianriypnale, quod fomnonecat,teftectiam Cleopatra, emitur ad mortem, aliarumvi- 
n.s,quoniammedelasadmittit,minus famar meretur,Solinus. A^gyptrj Afpidum genus in fe» 
dccimfpecies diuidunt,ALlianus. f Afpisquardam appellatur ficca, quareftlongior,8c"habet 
oculos veluti carbones ignitos J cV alia Afilus qux interficit nonfolum morfu,fed etiam fputo 
quodemitritconftrictisdentibus quandoeleuatcaput. Alia fpecies propinqua iflis vocatur 
Irundo ob fimilitudincm coloris,FerdinandusPonzettus. Albertus meminit etiam hippupicis 
quam mter afpidum fpecics numeratjaitejj efte illam , ex cuius veneno fuauem mort? ( Hippu* 
picem prc hypnaliforte dixit)fibi Cleopatra confciuit.Nic.Leonicen. 

B. 

Afpis,fi Lucano crcdimus,in fola Africa nafcitur , quamuis & in noftrum orbemauaritia 
tnuexerit.Itaenirndeeaaitlib.9. 

Ipfii caloris egens gelidum non tranfit in orbetn Sed quh erit nobis lucri pudorfinde petuntur 

Spontefua, Ndoj, tenus metitur artnas. Huc Libyca mortes, &fecimus ajjida merces, 

TeftaturtamenOlausMagnus infeptentrionalibus plagis afpides etiam reperiri, ac cuiuf- 
cunque alrerius generis ferpentes,licet quoad naturam vcneni debiliores fint qUafh Africani* 
Sunt &afpidesinquit ) inpartibusAquiIonaribusfcabrofa cutc, duraficcitate, cinereo coiorti 
oculisfcintillantibusjongitudine trium vel quatuor cubitorum,veneniacumine hominem ix* 

e 4 



specict diutr* 
I*- 



5° 



Aftuftec*. 
Afilut. 

Iritttdo, 



Vhl repcrm* 
t«r. 



&c 



DeSerpentibus 



terfiaentes ante horas quatuor nifi remedrjs opportunis occurratur. Chriftophorus Andreas 
inOecoiatriarcribit,Hirpani^inrulasferpentibus,afpidibus,omn{cpgenereferarumvirukn> 
tarum pafsim difFertas &C fcetas efTe, Ambrofius Pararus. Afpides ferpentes nullaefunt in Gal* 
lia,quanquam vulgo quardam hoc nomine appellentur, Bellonius, 
Mtgmtudo. C Afpidum quardam adlongftudinem quinque cubitorum accedunt, ALlianus, Afpides 

quatuor cubitorum Aigyptrj apparuifTe afTeruntJdem.Nicandef aiteam efTe, 

Tamfroceram extenfa queunt quam brachia duch 

Tantacfc crafiities e^quantum miRile ttlum, 

Quodfacieni haftas dofta faber txpolit arte. 
Terreflres afpides maiores funt,& qtiandocp Vfqtie ad quinque cubitorUm longitudincm * « 
reperiuntur, Maximar. vero Ptyades bicubnales furtt. Chelidomac autem,cubitomaioresvix 
reperfuntur, Aetfus. Longitudo efus (fcilicet fpuentis ) eft vfque ad duos cubitos. Hirundinis 
vero eft circiter cubitum vnum: Afpidis alitem.ficcarjfnter trescubitos vfque ad qufnque, 
Auicenna.Afpis duplex eft,altera palmaris,quae celerius fnterficft , altera paflus ferelongftu» 
dine,vt Nicander ait, qui deferpentibus confcffpfit, Strabo. Afpis longa eft a tribus cubitis 
vfque ad qufncjj, Arnoldus. 
Color, ^f SquaVidws interdum color aibetfape yirtiitij 

Cum macults,fepe esl^cineres imitantefigura. 

Nonnunquam ardenti yeluti fuccenditurignt* 

Idq, nigra /Etkiopu mfub terra, quale refufus *■ o 

Nilusfiepe lutum yicinum in Nerea yoluit* Nicander in Thcr. 
Cheiidoniaccoloremhirundinffimilemhabent. Ptyades vCro cinereo funt colorc viridioj &C 
ad auri colorem declinante, Terrcftres verd vtplurimum&fpf»cfnereifuntcoloris,quan« 
quam &:fub vir|desreperfantur, Aetfus. Cfrterei coloris eftafpis,Olausmagnus. Afpidum 
colorniger,P«Manias.Nonnullerutilo,plurimarnigro,cxruleocpcoloreperfp{ciuntur,i'&lia- 
nus. ColorafpfdfspIurfmumnfger,quibufdam&cfneritfus: quandocp etfam afpis fulua de* 
prehenfa eft,quam ego in agro Bellunenfi vidifTe olim reminifcor , Pierius,Carl,Rhodig. Hi- 
rundoferpenscufus color fimilfs eft colorf hfrundfnfs: Afpidfs vero ficcas cVfpuentiscolor eft 
cinericius &C ad citnnitatem declmans, Auicenna. 
Dffcriptio. ^T Afpiseftparuusferpensjviperaprohxioriseft corporis,GlofTa fuper Iob.io. Afpister* 5° 

reftris parua fimilis eft Cherfydro : fed latiorem ceruicem habet : hoc enim infigni folo diffe* 
runt,Aetius. Compertumeftcolla afpidum intumefcere nulloictus remedio , prarter quam fi 
confeftnn partes contacrae amputentur, Plinius. Turgida fqualletitem ceruix, Nicander. Cer* 
uix fquallet &C tumet,Gyllius. 

^f ?rcetefeagtmin<e,calliinJlar,fronte cartlncla 

Hxrent/anguinetsfcintillant luminaflammis, Nicander. 

Ex eius fronte geminar caruncular callo fimiles eminent: oculis eft valde rubentibus , Gyllius 
in^lfanum.Oculf afpfdfsficcaefuntvehementfs lumfnis,Auicenna, Afpis oculis eftfplendi» 
difsimis, Arnoldus.Oculos non iri fronte fed in temporibus habere fcribit Plinius. 

ff Afpf s eft carrulei colorf s : cuf us dentes fupra modum longf funt, ita quod extra os ficut 4« 
apro apparent , Vincentius Relluacenfis. A fpidum dentes in os vergentes funt , ne cibi excf- 
dant, nullum habentium adminiculum retinendi: fed duofuntinfuperforepartedextralc- 

uac^longifsimi,tenuififtulaperforati,venenuminfundentes,vtfcorpionumaculei,Plin.lib,iu 

Quatuor huic intra maxilU concaua dentes 

7\adicesfixerefuas,quas iuntJa quibufdam 

Telliculistunica obdtuit,trijle yndeytntnum 

Effundit,fif@rtefuofeapproximet hofii. Nicander. 
Afpidfsdentes,quosmerft6letfferos dixeris, tenuffsfmfs quibufdam velutitunfcfs aut mems 
branfs fnduf &C veftfrf audfo : &C cum afpfs alfquem mordfcus fnuadit, membranulis inuerfis 
(vel comprefsis ) humcremvenenofum effundf, tum illasrurfusadprfftfnum locum redire & fo 
vnirf^lfanus. f Afpfs omnfum venenatorum peftflentffsfma arfdfs fquammfsrubet,Gyl* 
lfus. Afpfs eftex ferpentibusfurdfs,harc ficca dfc{tur,propter vehementiam ficcitatis cutis fuar, 
Auicenna. Caliditas ambarum (fcilfcet afpidum) conftattum afperitate cutis ; rum colore 
tendente ad ciner eiratem,Ferd.Pon2;etus. 

O 
Uatitath. f Afpidis habitatio eft in Cieco * &C in Idcis in qufbus non eft aqua. Et harc cft quandoque 

cinerftia,Andromachus.In vtracp Nihrfpa afpides ( Chelfdonfas intellige)latfbulfsfe tegunt, 
cVtanquam ardes fuashomines, fic hocflumenomnf ahotemporeiucunde&fuauiteracco* 
lunt: prarterquam cum fn agrosflumertredundattirum prxfentiunt. Tum enim ad tempus ab 
sw/«*. eo recedunt,/£lianus. ® Omnibus afpidibus haccfunc communia vifus imbeciIlus 3 incefTus 6 • 

tardus,auditusfubtilis,Mercurialis, 

Formidabilc 



DcATpidc C.DXib.V. 29 

Formida.bile cui corpus , tardumfa yolumen, 

Quandoauidem tranfuerfa yia es^prolixa^ ytntris 

Spira, yeternofy niuere yidentur ocelli. 

Atfimul acfacili /t #.? obferuarit aure 

Vel minimunijtrepitumjegnesccorporefomnos 

£xcutit,& teretemfmuat mox afpera trnUum t 

Horrtndum^ caput,porrtcla^petiora tollit, Nicander. 

Omnino formidolofa&horribiliseftjtardistr^ibusferpit , fomniculofis oculis afsidueirt* 
nuit,acnimirumprimumvtvelftrepitum vel vocem auribuspercepft, fegnicieacfomno ex- 

I • cuiTo,inorbem contrahitur,atqueexmedrjsfpiris terribiiecaputallcuat,GyIIius.Non eftfatc 
ri,rerHmnaturalarg>usmalaan remediagenuerit.Iamprimumhebetes oculos huic malo de* 
diKeofcp non in fronte ex aduerfo cerrrere,fed in temporibus.Itacp excita:ur,fed farpius auditu 
quamvifu,Plimus.Callofatuberculainrrontehabentquxfomnumfingerevid€ntur;idcKnas 
turae beneficio faclum vfdetur,qua: confiderata noxa quam ha: beftia: ii vifu pollerent illatura: 
eflcnt,eas hac vifus fubtilitatc pt iuauitquidem, fed auditu tamenremunerauit,Greuin,Surda 
afpis aDaufde nuncupatur,Pfal.> a.no quodauditu careat,quo plurimum pollere didum eft, 
fed quod quotiefcuncj} incantatur,aures fuas obturet,ne incantatoris verbaaudiat,CceI,Rho. 
f MonftrahxciibiIant,vtferunt, Solinus. Graue Jibilat ipfa Sibilm. 

jBeJlia, dum certam yomit ira concita mortetn . Nicander. 

ao Cumfibilumedft,autinobuiosviatoresacerbam afpirationem anhelat, ex tunica qux qua- 

tuor maxillae dentes contegit,virus euomit,Gyllius. f Morfu venenum immittit 6c fpargit, Mor/w er fy» 
vndc 8C nomen accepit,Vincentius Belluaccnfis. Mordent afpides,ac infunduntmorfu vcne- tm ' 
na,fcemine_ quatuor denttbus,mares vcro duobus tantum,lv»ercurialis exAetio.Intcr,Afpides 
nominataptyasceruicemexporrigens.SCinteruallimetitalongivudinem rationalis cuiuidam 
animalismodominimeaberrans, venenum corporibus infpuit, Galenus dether.adPifonem, 
i^Egineta.Hi ferpentes ( de afpidibus Aquilonaribus agen,; ) eleuati fupcr pecrus ad mediuna 
cubitum inccdunt , venenumqj in magna quantitate diuerfifsimo colore in gutture collechim 
inrefiftentemautobuiumhomi'nemexpuunt,accelerrime fubantra ScTaxa fugicndofe reci- 
piunt,OlausMagnus.Eaminoculoshominumvenenumexpuere fcribunt,Plinfus. oiiv au- 

3° yv^ab^M!; ^Co-m^ti ^avTiti /o^ k^ ^d^ t^XSvrobf i, ^<ro$X««ra?eip«eT&r&iwiW 3 Id eft, 
Serpentes qui in ALgypto funt fputo vtuntur, vnde dC fpuentes vocantur,6t" inua i dentium ocu* 
los excaicantjPorph.lib.j.^aTrop/Hc tmvfnyv^v.Spuensdicitur qufdamferpens,qufafputo 
fuo interficiiillud fuperquod cadit,.quodfciifcetfputum prorjciunt dentes eius conftrirti fu=» 
per alios. Odoretiam fputi ipfius intcrficit, Auicenna. Sed vel folo taclu interfmit, cVafflatu 
quoque,vt cV Centrites &Rubeta, /Elianus. Libycam afpidem fua afpiratfone oculcru vfura 
aduerfus ferefpicientes eripereralias nonexca?care,fed tamencelerfter fnterncere,ldeiTw 

f AfpisetiamarboresconfcenditjAnthol.i.ij.epigram.vltimo. f Detcmpcraniento vc« 
ro Afpidum,an fit frigfdum vel calidum,vide qux fcripta funt de temperamento ferpentum in 
generefubnomine Serpentts. 



4° 



D. 



f VnushufctampeftiferoanimaIifenfus,velpotiusafTedtiiseif. Coniugafcrmevagan» Amwewwg* 
tur , nec niii cum compare, vita eft;Itaque alterutra interempta, incredibilis alterfus vluonis lis. 
cura. Perfequitur interfecrorem,vnumcp eum in quantohbct populi agmine noticia csuadam 
infeftat.Perrumpit omnes difficultates, permeatfpatia, nec niii amnibus arcetur autprarceleri 
fuga,Plinius. f Cum in agros Nilus redundat,tamen orfginra circirer ante diebus , Iongius p r /&»ff tf . 
ab eo fluuio inloca eminentiora vna cum fcetibus fuis demigrant : quod quidem munus a na=» 
turaacceperunt,tantivtfluminis, tamcpoperofi quotannis accefstoncmcVdeccfsioricmnon 
modononignorent,fedabeiusetiamdamno cauerefciant,Ai.lianus. ® Pfal.^S.Dauidca- AilutUaducr* 
nitafpiciemobturareaures fuas,vtnonaudiat vocem incantantium. Cumenimfeexcantatfo- fusinc<mt*to? 
J nibus accerffri fenferit,ftatim vna in terram aure defoiTa, alteram cauda obturat, ne carminum rcs. 
vocem exaudfat,vtceftesfuntin eum locum,Hieronymus,Auguftinus,Ifidorus, Gafsicdorus 
cV alij. ^ © Philarchus audor eft,cum ad menfam cuiufdam venfens afpis m Agypto aleretur 1« vtgMumfcd 
afsidue,enixam catulos,quorum ab vno filium hofpitis interemptum : I\l&m rcuerfam ad con* tumjmimdr 






ier, uer f'°- 



fuetudinem cibi,intellexiflc culpam, dC necem intulilfecatulo , necpoftea in tcdum idreuer= ' 

fam,Plin. ^T Afpisnonnocet AfriscVSyris^vndcpueros cxfenatos eisobfjciunt,quosfilxfc 

rint tanquam adulterinos prof-jciunt: fin autem non,eos tanqua fuos nutrfunt, -VincentiusBel- 3?til* V 

Kfacenfis. Idnondeomnibus AfrisfiucSyris, fed tanrumde PfyllispopulisLibyxintclligen- 

dumvidetur,dequibusidemfcribuntauthoresmultos, vtin hfftoria ferpentis pluribus di- 

crum eft. fl" Taurumcolor rubicundus excitat: ad vmbram afpis exurgft: vrfos boucfoj 

mappa proritat,Seneca lib.s.de ira. f Argol* genus ferpen pum , quos Alcxander Macedo 

Argo Pelafgico Alexandriam tulit,&:influmcnad afpides tollendas coniccitjSuidas. 






DeSerpentibus 



^flchneumoni cumafpidepcrpetuumbellum effefcribitStrabo: quod cVLucanus fnnuii 
fS^Scjim hocvcrfu, AfpidasvtPlmiascaudefokftiorhoftis ludit. Ichneumon ALgypti ,vbi afpidem 
Aftide. anguem fuumhoftem afpexerit,no aggrediturprius,quam focios vocet,&: limo obdudto,cons 

tra icffusmorfusmfefeloricet.ModusarmandijVtprimummadefaciat c©rpus&:interrafevoe 
lutct,Ariftottles,Habetafpisinternecinubellu Cum ichneumone* NotSeftanimal hacgloria 
maxime in eadem natum ALgypto.Mergit fe limo faepius, ficcatq? fole. Mox vbi pluribus eode 
modo fecorrjs loricauit,in dimicationem pergit.In ea caudam attollensa idus irritos aduerfus 
excipitjdoncc obliquo capite fpeculatus inuadat in fauces,Plfnfus»Icbneumo in pugna aduer» 
fus afpidem caudam erfgit,quath afpis maximc incipit obferuare qtiafi minahte, ad quam cum 
vim fuam transfertcofripfturJfidorus.Oppfanus Ichneumonem non luto fe oblinere,fcd cor* I • 
pus arena obruere &C quafi fepelire fcribit, oculis tantum $£ cauda (oblonga SC ferpcntina)pro 
minentibusific expecWe afpidem. Cum vero (inquit interpreteGfllfo) hancfgnem fpirantem 
animaduertft,ftatim cauda»gyrumagens,immanem feramproUocat: eaautem capiteelato 8£ 
exerto dente,fruftra pugnare aggrcditur : nam lchheumonem nrhfl mctus tandat ad excipicn* 
dam pugnamjimo vero ipfammordictis pf emcns vtrinqs fe in orbem cohtr ahenteml2cerst,8c" 
tnortiferum venenumoreefjcientemconficit&C occfdit.lnluto Nili volutusIchneumon,apti« 
catfedonectergusficceturcxdurefcatj ficirruehs fh afpidemvelcaputeiUsmorfuamputat, 
vel mordicus apprehenfamcauda in fluuiu trahit. NiCander ihTheriacfs , qui fnrcr cartera fic 
canit, Jo/«/ eam foti* e ^C fcbtmmen yincerepejtenii 

Cum gratie catittis ei bellum parat,ediia^ otid, X • 

Qutefouet ia maltorum hominum infuperabile lcthttm, 
OmniafraUa teritimordactj, dtnte lacefiit. Hxc ille» 
Ichneumon (inquit /Eliahus) lutoaggliitinato fic fe obdUcit, vtmilitem afmfs vndfcp feptura 
refcrat:fi lutum defit,aqua fe allucns,fec£ fh altum madfdumtp fabulum abfjciens , ex improui» 
fisrebusacfortuitis , armaadtuitionemfuiingeniofecomparat,continuocp cumcapftaliad» 
uerfario depughat:fummas autem nares fuas,teneras,ac valde afpidis morfui oppcrtunas, fuae 
caudse flcxufeptus^tUeturificasafpisau^equipofsit^hoftemdebellaUitjfin minus affecuxusfue 
rit,fruftra dentes contralutum exercer, Contra atitem Ichneurflo illi anteuCrtens , fi exfnopi» 
nato fauces comprehenderf t,ill&m ftrangulat. Quocirca vidof ia cum fit pofita iti antfcfpatfo» 
ne,vfcror exiftit,quimorfibus alterum prseuenerif^ HaeC Alianus. Ichheumo Afpidis oua di» J« 
fperdifjSc" tanquam catulis fuis futuf am hoftilem perniciehl fummouct,Ideifu 
Dr fop ofdnti* ^j" Nec illud praeterfbo, afpfdlim naturx halicacabum in tantum adiicrfum , vc radfce efus 
lm vel fugm' propius admota foporetur illa foporeertecans vfsearum,Plfnius. Afpidi alicacabiradicem in« 
tibmojfeidtt. jj c i t0 & obdofmifcet, Conft.inGcop. Necmirum (inquit CardanUs dercrum varietatclib.?.) 
cum ea radix etiam,atque illiUs femen , homfnibus ftuporem inducat. % Aron cum crematur 
ferpentesnidorejpriuatim^afpides fugat,autinebriat,ita vt torpehtes fnuehiStur: perunclos 
quoque aro e laureo olco fugiunt, Pliriius* 

T>e mnfue[*> C Phtlarchuslibro ii.in VuIgusedidit,Afpidesab Agyptrjsvehemehtef cotijeafdcmqj ex 
titoac Ajfidn. eo cultu prorfus manfuefcere, cibocp cicures fieri : ncque iimul cum puefis infanribus viuen» ""** 
tcs, eis quippiam nocere: cV vero appellatas excauis prodii c,at que ad appellantem accederc: 
digitorum autem crepitu vocantuf . /£gyptrj in Afpidum nationem hofpitaliffimi:Primum vt 
pranfi funt,ftatim temperatas vinO dC mclle farihas iri mcnfam , in qua pranfi funt, exponunt; 
poftea crepitu digitorum dato,Cas tanqUam conuitias ad prandium vocant ; Illae verd velut ad 
condidamcoenaminuitataf^alixaliundeprorepcntcs^accedtinfj&menfamcircumftannacrc» 
liqua omni fpira in folo terrar relicfb , caput alleuanfes circumlamb unt, feHfimcp arque mode- 
rateexplentur. Cura autem ALgyprfj de hode habent necclfe furgere , he ipfae in tchcbris con« 
culcent,iterumpercufsionedigitorum VtuhtUr,eis vtde via decedantjfignum dahtes; Iilitfane 
fonitus difcrimen intelligentes,confeftim in latibula abftruduntur. Itac^ fjs quide Iedo furgit, 
pofteainnullasipfafumincurnt, ^lianus. Polium cumrutaSylueftri.cVfiteratur exaqua ^* 
ccekfti,afpidas mitigare dicitur,PIinius. 
KcineAnutio* Virtute quorundam verborum incarttatur afpfs , he veheno intef fmat, vel vt qufdam df» 
tfeearm. cunt,vtqufeta capipofsit,6<: gcmma defronre eius auferri,qusenatuf aliter in eo nafcftur, Vin» 
centiusBelluacenfis.VerameffcfcrpentumcxcantatiohemmanifeftifsimeconftatPfal.cg.vbi 
Dauid itacanit, Furoreorumpareftanguiumfurori, ficut afpfdis fufdx QC obturantis aures 
fuasquar voccmrite quamlibefexcantantiumnon eXaudiat,Pierius.Ferturautemficincanta* 
ri.Dxmones difcurruntcum verbis ad fcrpehtes, & infedione inreriori hoc faciunt vt ferpen- 
tcs ad nutum eor um moueantur.ac fine larfiOne tredtabfles exhibeantuf , Innominatus. 

F. 
n*rfiafpi** Galenus circa nnam liba.ad Glauc.fcrfbf t populos Marfos vefcf carnitus afpidum, vocSs 
km vefccntet. CO s «or//of o>»?. Difputat autcm Mercurialis in fuo tractatu de venenis quomodo dicat Gale» 

nusUU 



DcAfpidcG.Lib.V. 50 

nuslfb.de theriaca eap. 8, carnemafpidisnonfngredf antidotos quod vnfuerfum corpus afpf- 
dis venenofum fit,&Y tame affcratMarfos abf<£ vlla noxa eius carnibus vefci. Refpondetaute 
dicendum,venenumquidemfntoto ipfiuscorpore efle: quodfi verdMarfi populi vefcuntw 
ipfis,autefle quia fub ipforum coelo non funt vencnati, quemadmodum alicubi ncque viperx 
ctiam,necpferpentesvenenati,velquia,vtdiccbatdo(frifsimusFracailonus,huiuimodipopus 
liquandam fympathtamhabentcumafpidibus,s't abipfisnonlaedanrur» 

g, 1. 
Afpidis cutemponderefexta partedenarfj cimrpipereparimodo Parthorum gcntes in re» Kemedu ex 
mediumquartanaebibunt,Plinfus.^Emplaftrum ecinere afpidum, difcuriens ftrumas 5Cpo* Aftide. 

1 dagras,Capit terebinthinx,lapidis afij,bituminis Iudaici llng.dra.S.Cera: pura;>baccarumlau* 
ri,afnoniaci,thymiamatis,aphonitri,adip{svitulini,fing.drach.S5r. Lapidispyritisviui,drach» 
25*. Cineris Afpidum drach.35". Olei veteris cochl.fcmis.medfcamento refrigerato infpergito 
cinerem. Prseparatur etiam fine cinere,quod nonnulli eum auerfentur, 8£ nihilominus efficax 
fir,Nicol.Myrcpfus. Defcribitur etiam a Galeno Sc* Paulo ALgineta, Efus etiammemfnit Ae* 
tius ad podagrairu tf Afpidis fenectus trfta cum melle 8C inuncra , rnaxime acuit vifum , Ga« 
lenusadPifonem 6c"Paulus Algineta. lumentorumoculis membrana afpidis quam exuerit 
cum adipe eiufdem claritatem inuncris facit, Plinius, 

G. 2. 
Afpidis morfum Cleoparralenifsimum elfe periclitatfonepercepft. Cum enfm,aduentantc signtt&fym, 

%o Augufto,qua*namfineacerbodolorfsfenfumorsefletfn coufuio de cfrcumftantfbus exqufre pf *""^ "iof* 
ret,e'am qux gladio inferr etur , dolorfbus rcfer tam effe , ex fjs quf alf quod vulnus accepiffent, * m "& 
repenebauacerbamautemexvcneniSjSClaboriofamictfnuulfionemenimfacere^ftomachOi 
&cordi dolorem inurerc.Eam verd quce Afpidis iclu afferrctur,lenem 8C imbecfllem effc, /£.- 
Ifanus.Morfuum veftfgfa tam perparum apparentia Afpis fmprfmft, vt fndfcia vfx acrf ocuioa 
rum acfe deprehendantur. Cur vero finttamobfcura,fgnotacp caufam hanc effe audfo. Ipfius 
venenum ad tranfmfttendum peracutum, mirabilicp celeritate ad f ntima tranfitionem flxiens* 
Cumenim h^c ipfa morfum efteeft, venenumnoneminetcirca fuperfiefem, fed fub cuteht 
fub;cns,fntrameatusbenepenftusfubit,atcpficad^ :. .a;. 

Quare ab Ocrauianis Cleopatrse rnors nonfacile oculfs comprehenfa eft, mfi tarxdem fero acU 

50 moduincxduobuspunctisdifHcilfbusadvidmdumammadu^ 

deprehcnfacft,&: fnfuper veftfgfa Afpfdfsfpfiuscorporfs tracrusfjs quihuiufmodianfmaliurra 
motionis dffcrimfna tcnent,manifefta apparuerunt,ldem, Galenus ad Pifonem paulo alit er dc 
morte Cleopatrat fcribit his vcrbfs,Porro quf mulieris properum vt f^lleret cuftodes conatS, 
feras autem ad occidendum pernfcitate fermone nobis volunt ofrendere,refer unt ipfam fuum» 
metbrachiummagnoadmodummorfu,eoc^alto vulneraffe, cMbelluae virus in vafe quodam 
ipfi allacum,vulneri infudifle; quo £c tranfmiflb, haud multo.poft nefcfjs cuftodibus promptc 
interfjffe,Hsec Galenus.Afpfdes percuffos torpore &C fomno nccant,Plmius, Lucanus afpida 
fomniferam vocat«Georgius Picrorius de hoc fymptomate ia Lerna x«x«y, 
Afytdis cr morfu Ufum dormirefatentur 

40 Itt mortem^finridotum ntc *taluifeferunt. 

ASifennadicifomniculofamfcimusquasfomnummorfu inducat Ietiferfl , vel vtPlutarchus 
inquit,^(oov v7ndJ{ri t&j ^Ta^Ojsa*,Ccel.Rhodfg. f[ Ab afpide commorfus paruus omnino ap* 
paretmorfuSjfimilis puncruris acus, cftra tumorem. Sanguis non multus fcd paucus 8C nigef 
diftillat, Velox autem oculoru obfcuratfo apprehendit 5 dolorcp corporis multiformis,omnino 
leuis & non fine voluptate confequftur.Quaprcpter beneexclamauft Nfcander,Perfmftcp vi* 
rumabfcpdplorc.Colorpermutatur^&fviridisacherbaceusfit. Orfsventrfculimorfusmodi- 
cuseftFronsafsiduereuellitunpalpebraeabfqjfenfumouentuisvelutfnfomnfaccefsione. Et 
in hfs mors corrfpit,nc tcrtia quidem dieipartedilatione facra,Diofc.Ac!Tuarius« 
Nectame» ylla yidesimpre/Iivulnerti morfm^ 

* e "Mec dignus fatu tumor iflum corpus adurit, 

Sedquilafus homo eS^ citra omnemfau Uborem 
Claudit, «r ignauo moriens torforefaibifcit. Nicander fn Ther, 

Csrterum accefsfones QC flgna comunia funt fn his quos afpides momordcrunt. Vulnera enitri 
indemorfbloco velutiabacu punda inueniuntur.Bina quidem exmafculimorfu,exfcemelle 
vero quatuor,citra magnumdolorem,a quibus nihileffluit, nifl vfolentuanimalfitquodmor- 
fum fnflfXft.Confequitur autemftupor,pallorfrontis , refrigeratfo, afsiduihiatus,palpebrarS 
fiidationes,colHinclinatio,capitisgrauitas,fegnities,cVcollapfioinfomnumprofundum. Ad 
iinemvero &C conuulfio.Mors autcintribusadfummam horis exterreftrfsmorfu fequftur.Ia 
chelfdonias veroidupra:fentifsfmaadeft.Porrdhis qui a ptyadeconfpuuncur,caligooculorii 
10 fucceditjfit' cordis dolor,facici tumorjSc" auditus corruptio. Tardius autem mors confequiruf", 
Aetius. ^" Amplius quatuor horas quos momorderint alpides viuere nequeunt: cos ftrangu» 
Iatio,conuulfio,c^fjngidrusconfequitur,/£h'anus» 



De Serpentibus 



^Signamorfusferpentis quinominatur hirundo (cbeh'donia)&afpidis ficcse(cherfa:a:)ea» 

dcm funt-IIli enim quem alteruter horum mordet,accidunt fingultus frequenres,alreratio colo 
ris, 8c"ftupor, & frigus membrortim , &profunditasfomm', dC claufiopalpebrarumcum ve- 
hementia pulfus cordis'eipropria^8<: magnititdo doloris. Quem vero mordet fpucns ( ptyas) 
rcmaner fine fenfu 3 &: finemotu,quietus profunde dormiens , poftfaltus continuos,&: clauiio» 
ncm oculorum,&:torfionem colli,cY^pafmum,8<:pulfum inordinatum, 5C non fentu doloregtf 
gc" quandocK fentit in initio rei dolorem inteftinorum,& intromittit digitos in guttur fuum.vt 
cuomat,Auicenna. Afili morfus figna addit etiamidcmauthoreodemloco/quateademcum 
morfu afpidis videntur,atque ideo fuperius inter afpidis nomina eiUs mentionemfccimus: fcri 
bitigitur,vcrumdiciturdcaccklentibuseius, quod locus morfuseius eft paruus fccttndum »» 
quantitatem punct urae acus abfque apoftemareA' currit ex eo fanguis paucus niger. Etacci* 
dunt ei,qui ab eo morftis eft,tenebrofitas oculorum, £c dolcr in vifceribus , £c" orcftomac.hi ia 
primis,deinde accidunt claufiooculorum,8<: profunditas femni, 6C non viuit vltra tertia dtem, 
Ha-r Auicenna. Afpis fi momorderithominem,ftatimeum confumit ita vt liquefiattotus in 
ore ferpentis,Phyfiologus. Vnaquarque afpis morrificat calorem naturalcm: patetcx nigredis 
ne circa locum morfus caufata ex fanguine:qui aduritUr illic a caliditate vencni,8<: poftea ccn^ 
gelatur frigiditateextrinfeca:obfcuritas vcro oculorum procedit ex vaporibus infectis qui in* 
terdum inferunt capiti dolorem. Et quando humores conturbantur in ftomacho mcticnt vo- 
cnitum^cY. aliquando fpafmum,quando tunicae ipfius coartantur a Veneno morfus , vel ab hu- 
moribus infedis ab eo qui qUando defcendtJt ad inteftina faciuntfluxumperduccntcm adfyn 10 
copimc£mortem,Ferdinandus Ponzetus. 
VL&rTm *fi>i* Serpentum venenum cum peftiferum eft,tum multo afpidis peftilenrius, ALlianus.Viperac 
dis pertmofif* & aliarum ferpentium morfus noncarent remedio^cxhifcp fieripotiones atq? vngucnta perci- 
fmum vferi pio,cautionescp quorundamillirum venenummitigaucrunt:folumafpidismorfum non curas 
mmiicdiilc. t [ pofle,efleq} omni medicina robuftiorem , Idem,Afpides percuflbs torpore bC fomno necant, 
omnium fefpentumminime fanabilcs. Sed dC vencnu carum, fi fanguinem attingit,aut recens 
vulnusftatiminterimit. Ihuetefatumvlctistardius. Deceteropotumquanta libetcopianon 
nocet,non enim eft tabifica vis t itaqj occifa morfu earurn ahimalia cibis innoxia funt,Plinius. 
Colla afpidum ih tumefcere nullo icius remedio compertum eft, pra?terquam fi confeftim par- 
tcs contactae amputentur jldem. Afpis interficit a dUabus horis vfque ad tres, Arnoldtis. Stmt Jo 
tC Afpides irt partibus AqUilonaribus Veneni acuminehomine intcrficientes ant« horas qua- 
tuor , nifi remedfjs oporttmis occufratur , Olatis Magnus. Non magnopere comperttrm,qui 
«fpidis ictupcrcufilis euaferit, qtiibus morfum impegerit, horisvix quatuor fupeieiTe,prarro* 
cationem quippe rtiox infequi,acfpafmum cumfingultu,Cad.Rhodig. Celebratum cft illud,ad 
horrorcmirtcutiendUmjer^^aaF^^cumvirulentumeVimmedicabilcvulnusaliquod in- 
tclligi volumus.Afpidumi<5ruivelnullum,velrarum admodumrcmedium inueniri tradir/E- 
lianus:compertumcp cft pleruncp icTu larfos huiufmodi,vix horis quatuor fupcrfuifie. Et Mo» 
fescantico fuo Deut.ji. venentim afpidum aitinfanabi3e,Picrius. Afpides rxitio inferendo 
hauddubiefuntprxcipites.AcinmagrtaAlcxandriafubindefirmcontemplatus,quam ccicri» 
terperimerent.Cum enim aliquem hacpcena' lege damnatum , humaniter citccp volimt occir a* 
dere,adfjcientes ipfius pecftori fcram,iubentefcp paululu obambulare, ita fine mora hominem • 
tollunt e niediOjGalenus adPifonem.^f Afpidis morfus,fi ranam comederit, infanabilis Omni» 
no fir, ALlianus.^f Angufum ictus per loca plurimum differunt. Afpis enim anguis,cx quo me» 
dicamcntum putrificum illud componunt,in A frica gignitur , cuius itftui null um remediu cit, 
Ariftotelesj 
Curatiocrrca lis quiab Afpide fen'urttur,quardeCeraftefcripta fufitaiixilia, darf dcbcnt:nempcfincmo 
meduper C/ji raictampartemamputare,autfcalproconfcftimcircuncidere, cYfjs fimilia profcqiii oporter. 
rurghm. Vrentia infuper admouenda.Nam venenum hoc qucmadmodum Bafilifci, mt iimguis bubu* 
lus,celcrrrimein arterrjs fanguinem cogi^Diofcorides, 8C Aduarius< His mefrtbri affecfti rnu» 
tilatio mox a morfu facta,fuccun in coq; fine mora i'i fieri poteft,prtecidendum cil : &' in his 6C f m 
propiuquis partibus omnem carnemcircUmfecarcftatim, oYradicitus vfcp ad os excindtrc 
oportct:deindereliquia:ferrocandenti,exiccand3:funr,PaulusA^gincta, ExAfpidisqhidriri 
vulncrelongotemporcquifpiam fanus ficripofsit,velexecfionefn membri, vel exuiiibn^m 
ignis fortiterpatiendo, vel accommodatis mcdicamentis malum fiftendo,neferpatlongius, 
^lianus.Curatiohuiusvcnenicumcitifsi'mciugu!et,eftfollicitanda. Statimeniffldcuenicn* 
dumeftadexudionemplagar,vcl ore,vel artmdine,vcl cucurbitula,velgalliautpalumbi po- 
dice,cV' quia vulnus obfcurum dC exiguum efle foler , curandum Vt ampl/iis reddatur, 5>C v c fa- 
crificationibus fangtes partium circumpofitarum extrahattir, quo pera<fro deucnicndum ftar 

ua? appofiu 
1 venisarte» < 
, . midiriidatufnl 
aut thoiaca in aqua vixx diirolutajeadcmcj in vulnus infundenda,calefaciendus age: b^hei^ 

frictfonih us, 




DcAfpideG.Lib.V. 51 

frufhonibtiMmbuIationibus & fimilibus.Cum pars /tfa purpurea , nigraj vfridtsue euadtt,fi* 
gnum eft venertf maiignitate extinrti , & fuffocati caloris natiui. Tiim /g/tur ampurareWm» 
brum fatius eft, ii vires ferrepoffunt,8<: nihii fit quod /mpcdiat 5 Ambrofius Pararus.Vtil/ter ad 
plagam imponuntur,poft cucurbitarum adhibitionem &' facrificationem,cem.iurea cum myi •• 
rha St modico.oppio. Rumex autem fi cataplafmatis modo impohatur,nihiI l»det.Pra?ter opi* 
nioncm verd auxiliatur theriace tum p!agaeimpofira,tum potata.Profunt autem & afsidua? ex 
citationes cum euulfionibus & plagis,&: vniuerfi corporis motus,& aqua marina calida prO fo 
mentoafperfa, Aetius. Aqua marina ad venenatos idus qui tremorem cV refrigerationem ad- 
ferunt,fuffitufalutarisintelIigitur,maximefcorpionum, phalangiorum;, afpidumcp, et/amfl 
l © quis in caUdamdefccndatauxiIiatur,Diofcorides. Abafpidepercufsis vtilifsimcimponiturbu 
tyrvim,ldem.Folia fraxini vulneri afpidum impofita auxiliantur,Idem.Halicacabufn tritum ex 
olco percufsis auxiiiatur, Piinius. Aqutlonares aduerfus afpidum ichus inter carrera vruntur 

furfurcmodfiempiaftriappofito:itemtheriacapropccoribusirningendiscumfaleincirruitii 
tumoris, Oflms Magnus. 

C Antidotus Antipatriquar 8t Tberiacanuncupatur & ad morfus afpidis valet , ante & KmcAuqu* 

porttVtuscxhibira.defcribituraGalenolib. 4. deantidotiscap. 5-8. ItemTheriacaaddolores intracorpm^ 

internosEuclidisPalatiani:quamvtipfed!cebat,admorfusafpidum compofuit.DefcnbitUr mmtur 

abeodemGaleno,e6demlibrocap.6i. Pcrcufsi a fci pentibus , fi fieripoteft, fac vtpriuseuoi Cm P°f Uii ' 

manr.deindc ex hac cum plurimo fucco fraxini,vel,fi defit.cum vino drachmam vnam exhibe* 

40 velplusetiam. Adprarnotionem an virturus fitpercuflus , centauream cum vino tritam bi=» 
bcndampr3rbeto:fiquidcmenimeuomctpharmacum,morictur:finon,viuet. Quoverdma- 
ligniras veneni diftributi 8C in corpus digcfti probe euomatur , allia irita cum zythoexhibeto, 
donecnaufeabundus reddatur. Aut opopanaca cum vino diiuto dato , cV conleftim vomitio» 
nem operabitur. Numius autem inquit : Origanum viridem aut aridam pi o argri viribits cum 
vino dato.Poft vomirum antidotis theriacis vtendum cV communibus remedrjs prsdidtis.Hec 
Aetius. Ncque folum externisrcmedrjs follicitandum eft.vei um etiam adhibenda interna.the- 
riaca,mithridatum,antidotus Zopyri,&: ahtidoti illac quar a Galeno proponuntur 4.de antido» 
tis aduerftts afp/dcs,Mercurialis. Septentrionales adtter fus icftus afp/dum vtuntur thefiaca Ve 
neta,Olaus Mag.nus. f" Chriftophoriis Andreas in cecoiatria fcribir,Hifpania: ihfulas ferpen 

$0 tibus>afpidibus,omnicj3 genere ferarum virulentari,pafsim diffef tas dC fcetas effe:contra qua- 
rum morfus nunquam qufcquam prefidrj in theriaca animaduerfum dC compertum fit At in fc 
quenuantidoto vires mUlripI/c/exper/eniiacomprobaras , aded certas cV infignes exiftere, vt 
il! ius fiducia non dubirauerit fe mordendumquanrumhbeteffera: offerreafpidi, Capir vero id 
remedium folia thapfi barbaf i,caryophuiatae, leucoij rubri pari pondere , qux in aceto acerri* 
ino dC fanihomin/s vf ina bulliant ad partislaefarfofum.Qtiahquam fi ab idiu multum iam tem« 
pus fine remedio exadum Gt,omnino fatius St certius effe, fi segcrcius dccodi vricias tres ieiu- 
nus 4 duabus arite paftum hofis hauriat,Ambrofius Pareus. 

f A uxiliu m ab a fpi de mor fi ferunt , 6Y praefeftirh quos jkyas momof d/f , ex acerrimi acetf Simplkk, 
potu:dandum autem eft quoufcp acetiqualitatemcirca dextram prarcordiorum parremperce. 

i4° ptent. Hepareniminmorfisabafpideprimumaiuntfenfupriuari, Aerius. Nuperabafpide 
cakata perciiffus vtrcm acetiferens , quoties depofuiffet, fentiebaticftum , aliasiHxfo fim/Iis. 
Intelledrum ibircmediumeft,potucpfuccurfum,PlihiUs. Vfus docuiteufn quefn aipispercufs 
i7f,acetumpotiusbibcfedebcre.Qtioddemonftraffedicitur cafuscuiUfdampUeri, qui cumab 
hac icrus eflet,& par tim ob ipfum vulnus,partim ob immodicos aeftus fiti premeretur, ac locts 
ilccis alium humorem non reperiret^acetum quodforte fecum habebatebibit, ckhberatus eft. 
Credo quoniam id,quamuis refrigerandi vim habet, ramcn habet etiam difsipandi. Quo fit vt 
tcrrarefpcrfato fpumet.Badem ergo vi verifimile eft,fpifrcfc"entem qUoqueintus humorem ho 
mints ab eo difcuti,&: fic darifanitarem,Corn.Cel(:^ Alho cum cef uifia antiqua bib/tOj/dibus 
afpidumauxilianturpaftores Aquilonares,01ausMaghus, $ Suntquiafpidumvcnenfs ad* 

r«> uerfarianifumpufent,Plinius.^DarifoletArulolochiacumr0fis:cVdefemineapijcumvi=i 
no,Ferd.Ponzerus. f Aroncumcrematurferpentes nidorcpriuatimq? afpidesfugat, autin- 
ebriat : peruncros quoq? aro e" laureo oleofugiurtt. Idco & contra itfus dariporu in viho nigro 
putantvtile,Plinius. % Iclisabafpide daturCarpobalfamus cummodicopuluere gentiansc 
cum vino j autcumpaucofuccomenthae,vtprohibe'atftomachumafpafmo,Ferd. Ponzetus. 
<(f Altj verodahtcaftoreumcumcafsialignea, Idem. f Etahquidicuntquodpellisftomachi 
Cicon/atcummodicovinofitfingulareprarfidiumjdem.^f Cimicumanfmalisfccdifsimj',&:di 
ctu quoque faftidiendi natura contra ferpcntium morfus , & praecipue afpidum valere dic/tur. 
Itcm contra venena omn/a,argumento,quod dicunt gallinas, quo die id ederint, non interfici 
ab afpide, carncs quoc| earum percufsis plurimum prodeffe , Plinius. ^f Citrrj rfiira vis contra 
afpides narratur aptid Athcn.lib. jcap.c.Scribit prxdones quofdam damnatos vt feraru cibus 
ciTmtJn theatrum ifttrodudoSjhorrendis crudelifsimisq) ammalibus obiccloSi&: ab afp/dibus 
percuflbs, nihildertiquepaffoseffe. Dubiusfuit(inquit) dudHmfaneprinccps arquemilitem 



DeS< 



:ibu: 






ttymologi*. 



Uemnymacr 

deriutta. 



C?"»po/7f<«. 



B Acm, 



lcdhcs. 



'eocrpcntibus 

contm euftodem fiquid vcl ediflent vel bibiffcnt interrogauit: vt verd cirrium illis traditum ec« 
dem dic ftufle cognouit,huic citrium poftero die dari , i\\i autem nequaquam iufsit. Is dem-um 
quicitri rnpriuscomederat, nihdrurfuspafTuseft , atillemorfusftatiminterijt , Hsc Ai<!:e* 
n;cus. § Ciematis ALgyptia aduerfus fcrpentcs ac priuatim afpides ex aceto pota efficax, Pli= 
nius, «f[ Comraafpidemcoralliumevinopotumfuccurrit^Orpheusdelapidibus. ^J" Fraxini 
foliorum fuccus cumvino potatus , Diofcorides&: Olaus Magnus. f Hyofcyamum contu- 
fuiuCtirafolrjsexvinodaturpeculiaritercontraafpides,PIinius. ^T Lupini amari contra a= 
fpides vaknt, ldem. f Muftelarum qtias Grarci Ididas vocantfel conrraafpidesdiciiureffi- 
cax, crcterd venenum>Idem. $ Teftudinis vrinammagitradunt aduerfus afpidum iclus falu* 
mz rcrViedium,efficacius tamen,vtaiunt,cimictbusadmiftis,Idem.Teftudinismarin3efangu!S i o 
e^seftpharmacumt^omncsferemorfus&afpidismagnificefanat.Vrinaquoqueeiuspota 
-tfaorfos abafpidevelechidna fanat,Kiranides. f Marcus Varro89.viraeannoprodiditic>us 
afpidum efrlcacifsime curari haufta a percufsis ipforum vrina. 
Siveroborrendumvulnusfcrafeceritafyis, 
Vrinam creduntpropriam conducere potu, 
Farronpsfuitijlafentifinttntta.nccnon 
Tlinius.ytmemoratfumptiiuuatimkeraceti. Qu.Serenns 

Verum ex bis quat referre fas iit,impubium puerorum vrina valet conua faliuss afpidum 
quaspfyadasvocant, quoniamvenenainoculoshominum expuant,Plinius, Efficacjjsimum 
pono(inquitMatthiolusinDiofcoride)8c*omnium , quantum quidcmexpertusfum , prae=i« 
fhntifsimumantidotum contra venenofum idurn afpidum.quas furdas vocanr,eft noftra qtrin 
ta eflentia,ex aqua vitae & antidoto noftro confecla,quam idem Matthiolus defcvibit , in prs« 
fatione 6.1ibri Diofcoridis. 

H. 

Afpis dicla eft ed qudd morfu venena immirtat 6V afpergat: '/©' cnim vcnenum dicitur, Ifi= 
dorus. Afpisab afperitatecutisdicitur,ArnoIdus, Ariftophanis verd fcholiaftes vult hoeani- 
mal fic dic^rum :"&ro tS a 'fhiwnxii uooits,^ i» axrifa «o ckreivco y <%3 tov oCwj oiitS tvqji') uo: »« <Sf& ro t 
trdudJ©' cwtS (kmx©* , id eft , ab * particula imenfiua 5C verbo carifco quod extcndere fignificat, 
propter acutum ipfius fibilum,aut propter corporis eius Iongitudinem. 

AfpisetiamGraccediciturfcutum rotundum proprie quod nonextcnfum efhn longitu=5o 
dinem,Euftathius,qui etiam hoc nomen dcriuat ab « parricula priuatiua &.' cmt'(u,ic\ eft , exren= 
do: quddnoninlongitudinemextentumfir, fed orbiculare. Anftophanisverofcholiaftesab 
ipfa afpide animali fcutum fic vocatum vult, Sfe t» «« x/xAae iroyhic \heesiu evov •» (%. o\> vtsfa r.a()<sC* 
<JW xuxA/^ $ ricrav al dcwiJ"ic.rft ■mhcu&v , (id eft,qudd animal hoc in orbes mukos conuolu» 
tumdormiat. Orbicularia enimerantfcutaveterum.) VndeA<Wl/o*/of &.' «ariJ\im ©- breue 
fcutum,Cjel.Rhodig. f Eft&YafpisinfuIainmariLycio.dcquaPliniushbro^.cap.ij. f Eft 
item afpis, promontorium in litore Africae.a forma clypci dictum , vrbcm lrabcns eiufdcm no« 
minis, qua? a Latinis Clypea dicitur. In clypei fpeciem curuatis turribus aipis,Sylius. Cofura 
tnfula eftanteafpidemfita , Carthagincnfemvrbem , quam clypcam vocant , Strabolibro 6. 
^" Afpidesetiamdicunturcampiformaotbiculari, aut vbiafpidesvifunturplunmar. Ccrre^q 
vrbis Argiua? partem afpida vccatam,locis aliquot in Pyrrhi vita,icribit Plutarchus. Acm,tf[c-ia 
vocant item Gratci tcu ryi dtmiJ[m ■rf.vyai' Sed $C in naui pancm qua: ad puppem vergit. A fpi» 
. ^ifcos breuia dicunt fcuta , fcd 6c" in fcuti modum orbicularia ornamcnta , Plcthon Gcmfftus 
Hiftoriarumprimo&:illudprodidit,Philippum AmyntaeomniumprimumMacedoniarpha- 
langis fynafpifmum conftituifTe. Id autem intellig: tur , quum in phalange finguli cubitum cc* 
cupant.HacienusCael.Rhodiginus. f hamJloJlw®: Ab afpidemdrfus feu ictus. % Aazr/c/lo'= 
^o<p©-,Qui afpidib.us vefcitur,Galenus. 

Acmic, lo%icuca,ic\ eft veneno gaudens : «A/xos«r«,id eft finuofa : A;^««/3»c, id eft quae linguam 
exerit : au,ipJlaAhi,id eft formidabilis: qoivfoosa , id cft crudelis a Nicandro dicitur. TraXauxcua, 
EuftathiusinHomerum. Afpispharia^ficca.foniniferajctifera.fomniculcfajfomnifica, tume-fi 
fcens,formidabilis , Ioh.Rauifius.Stabantinmargineiiccaeafpides^Lucanusg. ^j" Afpidesin 
diadematibus picras A^gyptiorum reges gerunt, cx eius bcftia: forma rcgni firmuatem adum» 
brate fignificantes.InuiC^um enim huius ferpentis vencnum eft,cV nemo vnquam ab ca morfus 
euafiffe memoratur, Ailianus. A^gypti regum mos fuit peruetus,vr fignificaretur principa tus 
quardam inuicla vis,diademata ferpentis eius (afpidis) imagine diftincra gcilare , Cjel.Rhodi* 
ginus. % SacerdotesAi-thiopumcVA^gyptiorumpileos oblongosgfftant,circafinemvmbi=> 
licumhabentes, ferpentibus quos afpidcs vocant circumuolutos : monumentum infigne , eos 
quicontraregeminfurgereaudeantmortiferismorfibus fubeffe,Diodorus Siculus. ^ inde a* 
liuddefumiturhieroglyphicum: funtenimquieontumacemhominem,nul!iquippelegumim 
perio vel magiftratuum edicro , porcntiorumaeiufsispareredeftinatum, perafpide-maurem 6 * 
obturantcm apte fignificari tradunt,Pierius. 

b. Oua afpidum r umpunt, 8C i etas araneK texunt ; Qui comederit de ouis eorum morietur. 

8Cd 






DcAfpideH.kcd.g.h.Lib.V. 52 

&ficomprJmantur,^roditcctuiri'cguiiis.EraJar5 , 9.dcpcccans ludafofUrri agens, Vbf Munfte« 
rus , fenfus eft, inqctinSirhilis etiis OUis afpidum,quibus fraflis non aliud prodit quam afpis:fiC 
omnes labores vcftri fimiles funt telis aranearum,qua: ad nUllurii vfum vtiles* ciim ex illis hul- 
lum fieri pofsitveftimcncum,Ha:eMunftcrus. 

c. Delccfrabiturlsrifrens fuperforarhen afpidisEfais: n.IdeftqUictin^ueexbomtriiDUsdc» 
cuko veneno ad nocendum refeni funr,fub regno Chrifti hiurato ingento f orc vel pucns inno 
xios. ^T OtuQ','oJ'ldt;,x.{jxh&>'<gifioc,- o9tv ndj ™4 ucariJlQ' xixAae oifitic f xa/wo-afjHefychiuS. 

d. Quod i^Egyptfj de afpidedicunt.idlibenter fapientijeftudidfi audiunt. Inquadafn AL» Ttiafbidkan» 
gyptiprouincia,nomenabHerculetrahente,formofum pucrum anfCrum cuftodem,ab afpide fi. 

1 tammfrificeadamatum fuifre,vtiscumobdormifrcr, eYomnoaddecIinandasrhfidfas, quas,d» 
{pidis coniux riualfcate commotus ei moliretur,ab ea excitatus fuerit 6c" fibi cauerit , ALlianUs; 
g. Venenum draeonum vinum eorum,& venenum afpidum crudete,Deut.5*. Pariiseius 
in vcfcer ibus immutabit fefe,fel afpidum fninterioribus eius,Iob ao.id eft,vt inrerpretatur Mef 
cerus,Malum illud quo impius delcoatur tanquam cibo mutabit nacuram , vtdebitur^ ipfi in 
vcntreeffevehenturjpraefcntifsimumo^maximerioxium qualc afpidum. Itcrh. Vencnutfta» 
fpidumfuget,lbidem. $ Sunt&rartisvenena, ruberismaxime, vidimuseePfyllosincertarhi* 
nepatiriis cartdefaclas admitterites,ocyOrC etiam quam afpidum perfticie,Pliriius. tf SyriefiUs 
in epiftola quadamadfratremdiftichdnhocrecitati AoiriJla,(p/3u»or,^/yj^a) hitxiJide «fettpidju 
xj xtuiahvasnfii&iAvwtiu! fotte)xj WAi AuJlixfat. VidentUr aucem vulgo,nulld ccrtO authore, 

£0 vfitatifuilTehi verfus:quib«sAaVl/x«s hominesnOtantuttahquarrt maximcVeneftatis etiam fe 
ris,afpidc,rubeta,fcrpente, ( Vfperafri iftttlligo) &canerabido noceritidrcs*Videpluralib,de 
aquatilibusirirariis* 

h. SulpitiusinLucariUrii,aftCariopumguberriatorerhriaUisMerieiai, afpidtefritirfUapUic! viqstiuiabH 
Canopum ALgypti vrbem occifuril,Ioh.Rauifius Tcxtor. ^ Demetrius Phalcraeus * auditor fyide morfiqr 
Thcophrafti^prarfertusbibliothrcarPtoIemaciSoterWjCkceftitcxmo^fuafpfdWi OuidiUsiri occififm. 
Ibin. 0[ lam diximus Cledpatram ab Auguftd fupef atamjiriordertdUrii afpidi tJOrrexifie bra* 
chium, nc in triumphum dUcerettir , Propert. lib. jf* 

'Brachia jpiSani ftcrtf admorf* colttbrii, (fdeftafptdibus.5 
Et trahere occuitiim~ membmfspori* iter. Tcxtor. 

5» f CumPompdusRufus £om£xdilitiummuriusobiret quiriqUatttjs (vei&ifta^hefiaf» be tireuUtori 
eofefto) vt folct in RomStto foro fieri, circulator Slfjs permultis , qui eartderh quam is ipfc atf» bns cx<t$idK 
temfaditarcntjCircumfrantibuSjadfUarriipfiiisoftehtandamfapienttam, fimulcjj exartthcid *wr/M «wm» 
fuofpecimeftdandutftjafpfderrt adbrachfumadmonUiti $C eximprelTb moffumalufhcxuitik 
CuVn poftea rtOft aquam cjuam fibi prxparaufratexof buiffet, quod ea efTet fubduda , ( cx irifi* 
drjsnimirumvasfuefateucrfum) venenonoriexhaufto nequeabftetfo,fecUridOpdftdfefirfC; 
dolorisfcnfu , cunifertfim&pedeterttimpernicievenfcniillapfa, eiUs os &C girigiusc extabuif» 
fcnt 3 vita priUatus eft, AlianUs. «(f Scfibit de Vigo,vifum a fe floreritiascifculatorem^Ui qod 
mdius cV pluris pharmaca fuo popuio vcnderct , afpidi mordcndum digitum fuum exhibuit» 
fed quadrihorio poft iriterfjt.Ambrofius P*t&U!f. 
4 J ^ Philarcbus Iib. iz.in vulgus edidir,afpides ab «flctgyptfjs VeficmcntC:r coti, eafdemo^ CJt' fcd beaftiiibwjk 
cultumanfuefcere, ^lianus./E.gyptfofummOremquisigrtOratJ'quoruminjbut*mentC»pra crUctntltts. 
uitatum erroribus,quamuis CarnihViriam potite 

am canem , aut crocodilum vioIerir,Cicero» Ab afjJidfbus &i Cfocodilis morfos feliccs &C Deo 
dignos arbitrantur/Egypti, lofephuslibfOa.tohtra Appionem. ^" AfpidisgertusvnufhTher fofhrhi» 
muthin /5Lgyptf) nominant:hanc facram effe afunt, &C fumma religiorie colunt. Itaque Ca Ifidis thi ajpm 
fimulachratanquam regioquodamdiadematecoftinarit. Eandefniftperniciemhominumria. tt*. 
tam eilenegant.Enimuero comminifcuhtur eamfe I probis abftinere: cofitfa verdirriptjsrit* 
cem afTerre. Qu6dfiitaeft,iuftitiamvniuerfidixerishahcferamhonorare i vtquseacfimoftia 
tnrellecftusbonum amalo difcCrhat, cVtanquamilliUSmfniftraacvindcxinmalosafiiftliaducf* 
• tat. Addunr alfj Ifidem fceleratifsimis hominum cam immittcf e.Hanc quoq^uc fdlam immorta* ^n^ i mmor u 
lem elfe Agypcfj referunt,qUi afpidum genus in fedecim fpccics tiiuidurit. Iri facf \s fgithr ardf* lit. 
bus ad vnumquenque angulumfubtcrranea facella exardiftcartt , vbi fafteThefmutbjdihabi» 
lancibubulumadipem edendum intcruallisquibufdamobiciunt, ALIianUSi ^* ViftftCr dufH fietitiitore 
fcobem foditjpulchram Sctgenerofam vitem plantaturus,ligonis ic^ru afpidem facram $C thini* qui afyidcm U 
meinfeftam hominibus,qu^ forte illiclatebat,imprudens mcdij difTeaiit. DeiftdC eum tcrram <**>" 1™?™* 
dimoueret.poftcrtOrem eiuspartem,qU3e caudam continet.ift arcria iacentemre*perit i anterio» "^ ^itf««<* 
rem vero,qujt a verttread ceruicem tendit,adhut rcpfantem BC cruefttam.QUamobrcmobftu» * 
pefadtus fiCmeritisimpos.totus ad infaniam,camf^ vcltemcritemrcdaclius eft. Et cum iriterdfu 
non apud fe,nec racionis cOmpos erat>tum nodtu crfam delif ans e lecfto exiliebat, cV afpidem fe 
pcrfequi dictitabat,&: veluti mof fulaefus tCrribili clamore vociferabatur, 8C aUxilium implof a 
at,&intCremptxabipfoafpfdi8fimulacruiftfevidereafebat,fdcpffendens oYminans: 2Cali*> 
ando morfU fe impeuturn t eiulatu qtttdera dolcrC ft af gUcbat. Cum autcm iam aliquaridiu 

f * 



DeSerpehtibus 

duraffet morbus, cognatt eiusfuppliceipfum in ardem Serapidis ducunt,Deumcj$ vt fpetfrum 
illud afpidis amoliri cY. cobiberc dfgnetur orant, Mifertus ille, virum curar. Hafc de vindic?a ' 




facrilegrj data 8C ampliore promifla impulifle» ad eum eapiendum cY. fibi sdferendum. h verd 
inqutt, fpe vana t'ndu(?tus,eum accefsit ad locum, vbi morai i alitem ndra,&: capere iuueni ad» 
fcrendam aggreflus eft. Sed non apparuit pauo ; 8t loco illius afpis vifa cft , ererta , dC aduer» 
fus ipfum irata : quare territus retrocefsit. 

fretterbi*. ^" Diogenes cum vidiflet mulieres quafdam alloquentes , dixit: Atmlc Tmpi^vrcfdpiua- i o 

AfyitZitytTA. xovefietm^iTtu , id eft, afpis a vipera venanum mutuo fumit. Vndcproucrbium afpis a vipera, 
natum eft cuius etiam memtntt Tertullianus Iib. aduerfus Marcionem tcrtto. Defina t ( inquit) 
nuncbxreticus a Iuda:o , afpis , quod aiunt, a vipera mutuart venenum. Dieitur autem cum 
pefsimus a pefsimo fumit mali quippiam. Vfus erit quoties qui per fe malus eft , contagio ma« 

Merjiw eftidis \{ fi t deterior.Erafmus. ^f AnytA*aatriJ s & , id eft, morfus afpidts,abfjt etiarn in prouerbium, de 
malo immedicabili,autdelingua vehementervirulenta. tf Circumfertur quoqueGrarcusver 
ficulus,adagio concinens, 

loctnipvx.iv davlJl©' xa-xti yiuiti, ideft, 

j&iiktekm. TelumaJbid^sprofeSomulierimprola. 

Nihilautem vetat,quominus trahatur adagtum ad hoftem cfancularfum,cYtantopeftiIen= *° 
tiorem , quod clanculum citrac| doloremlinfundat venenum, haec fetpens eft vtdicftum eft fu» 
pra,Idcm* 

DE SERPENTIBVS QVORVM NO« 

| MINAINCIPIVNTALITERAB. 



3» 



NWW/MU 





-■■■:•■ - 



40 



DE BASILISCO, 

B. 

jASlLT$cvsGraece,Latinedi» 
> citur Regulus,eo quddrexfer» 
_Jjpentiumfit:adedvteum viden ^^^^^^S^ 
les fugiant , quiaolfa<ftu fuo eos necat, *® 
Ifidorus. Dicitur Rcgulus quia corona= 
tum habet caput, Auicenna. Bafilifcus 
appcllatur genus ferpentis , vel quod in 
capite habeat album inftar diadematis, 
vei quod reliqua ferpentum genera vim 
efusfugJant,Feftu*t Suntidem Bafili- 
fcus Si Regulus, qui fic vocatur,quia ha 
bet in capitemaculam albam inftar coro 
nae, vel quia caeteri ferpentes fugiunte» 
ius vencna,6Cinterfe<fti ab eo nunquam 
curantur, Fcrdinandus Ponzettus. Ba* 
illifcus Grarca didio regulum vel tyran» 
num fignificat, quodinftar regisomni» 
feus animalibus fitterrori:vel qudd in o» 
mnes tyrannidem cYfaeuitiamexerceat, 
Spiegelius. Regulus qui&Bafilifcus, 
Andromachus. f Sibilusquoqueidemeftqui&regulus. Sibiloenimocciditantequammor» 
deatvelexurat,Ifidorus. $ Hebraice^QY bC "VjTBr RegulusautBafihtcus,lef.i4,&:Ierem.8. 
Pagninus. BafilifcusHebraice vt Munfterus in trilingui habet ^r.Q Pethen, Yftv»n Churmam, 
idem quod ;nts id eft regulus bafilifcus. Munfterus in Dicftionarto Chaldaico, videtur accede» 
read vocem Armene. nWO FV\W regulus volans , id eft ferpens qui fla tu vrit,cY. de loco ad lo» 
cumfaltatjdem. ^f Armenevelharmenevelkarmcne,ideftbafililcus. Syluattcusferpenseft, 
inquit, etiam vifu cY. fibilo interficiens. Auiccnna fcY Alberrus quamuis duas videantur fpecies 
facerebafilifcum cY. harmenem , tamen in defcriptione vtriufquenullum inter vttunque ant- 
mal difcrimenconftituuntjpraeter quam in magnitudine,qudd bafilifcum duorum palrnoru fa» 6 c 
ciant.Armencm verofefquicubitalem. Itaque vnusidemqueferpenseiTevidetur. <$ Vraeus 
^gyptijs dicitu/ , quem bafilifcum Gratci nuncupant , Csclius. -tf Germantce vocari po« 

terit, 




f 



DcBafilifcoA.B.CLib.V. 55 

ferit, tin ASrfjfdpkrtglc. Galenus , vnBafiKc. ltalice^Hifpanice\ Bafilifco. 

B. 

Cyrcnaica bafilifcum generat,PIinius,Solinus. In Africa bafiltfcum reperiri fcribtt ^Elia- WtepeMnr 
nus. Bafilifcusin folitudinibus Africar habitat, Textor. Hic ferpefts multiplicatur in terra b*M*«*> 
Atorch ( forteTurchorum ) &C Nubia , Auicenna. Bafilifcum tametfi Galenus feminirm» vi» 
difle fcripferit , grauifsimi tamcn fcriptores eum reperiri & halitU ac vifu interficere fentium. 
Bt cgo dum apud Imperatorem Maximilianum eflero , vidi cadauer bafilifci,qUod hadrenus in 
thefauris eius feruatur , Mercurialis. f Bafilifcusferpenseftmagnitudinepalmi(fcilicetma« 

, gni , id eft dodramalis) Allianus. Duodccim non amplius digitorum maghitDdin* , £>!iftius. Miratiftfe 
Serpcnseft pencadfemipedem longitudinis ,Solinus, Ifidorus. Ettribusextenfopofreifrus 
corporepalmis, Nicander , Aetius. LongitudoeiuseftduorumpalmorumsAuicenna* Pal* 
mum non excedit,Textor. Harmenac quantitatem dixerunt diuerfam a quantitate reguli: Exi* 
ftimaueruntenim quodeftabvnocubitovfquead cubitum & femis, Auicenna. f Eminaar. 
gutumcaput,eftflauoipfecolore,Nicander. Bafilifcusbelluafubflaua.oYtriplicifrontisapice Forw 
munita,GaIenus. Hocce animal magnitudine eftpalmorum trium , fubflauum & capite acu- 
to. In capiteautememinentiastreshabet, Aetius. Candidaincapitemacula vtquodam dia« 
demateinfignitus,Plinius. Albaquafimitrula.lineatumcaput, Solinus. Albismaculislineas 
tus,lfidorus. Coronatumhabetcaput,quod valdeacutumeft,& oculi ciusfuntrubei , & co- 

ft lor eius ad nigredinem & citrinitatem decliuis , Auicenna. Regulus ferpens eft fubalbidus fu- 
per cuius caput funt tres pilei, Andromachus. Candida in capite macula velut diademate quo» 
damornatuseft. Acutifsimumhabetcaput,osrude, oculos cV colorem ad nigredinem ver- 
gentes, Textor. «J Rcgulus ipfe rex ferpentum , qui folo vifu & flatu abforbet volucres , oc- 
ciditque homines. Vftdc de Achab & filio eius Ezechia ficloquiturpropheta : De radtcc co- 
lubri egredietur regulus , & femen eius abforbens volucrem. Eft autem regulus ferpens pen- 
natus , vndevbiiuxtatranslationem noftram legitur, volueremabforbens;inHebra-oiuxta 
Hieronymum Icgitur ferpens volans , GloflafuperEfaiam decimo quarto. Hinc etiam alibi 
per eundem prophetam dicirur. In terra tribulationis & anguftiat lexna &' leo, ex cis vipera & 
regulusvolans, Aflor. f Bafilifcus habetcaudamvtcoIuber,refiduum vero corpus vtsaf. 

5 lus, Author lib.de nat.rerum. De hoc fcrpentc breuiter Georgius Piflorius in genere fic canit, 
in Lerna malorum. 



*• 



fyx tf^ftrptntum bafiifctts^uem tnojo yincUni 

Mu/ttU wfaUus,f*ua%btlUftr*. 
Lernaum ytrmem baflifcumfceda Cyrent 

Troducit cunUit maximiptrniciem. 
Et nafci tx ouogalliji credcrefas tf& 

sOecrepitijn fimo,foU nitente,docenu 
Sedauoniam olfaUu Udit,yifu%ferarum 

Omne gsnus,credas,nulla tenere bm** 
tt 



Nonflexumultiphrivire^ 
fneedens,PIinius. Cum mouetur s media corpor is parte ferpit , media arduus eft & excclfus 
Solinus. f Bafilifcus interdum exgallonafcitur , quia gailus in*tate decrepita facic ouum 
«x fe,vnde bafflifcus procreatur : fed in generatione hac oportet vt multa cortcUrraftt, In fimo 4mA 
narnqj cahdo « multo ponit ouum , ibiquc fouctur vicepatris , 6C poft multum temboris exit: 
pullus,&inualefcif ficutfolentartatum pulli. Habet autem eaudam vtcoluber * refiduUm ve- 
ro corpus vt gallu s. Dicunt autem hi qui crcationem eius fe vidifle teftantur,qu6d nulla eft oui 
tefta, fed validifsimapellisin tantum vt refiftcre pofsit itfibus validifsimis. Opinio quoaue 
9 quorundam eft , quod Ouum illud galli coluber aut bufo foueat , fed hoc incertuftt eft. Hocta- 
men in antiquor um fcriptis habemus : qudd bafilifci quoddam genus eft quod ex ouo galli de. 
crepitigeneretur, Exlibrddenaturarerum. Bafilifcosjaliqui dicuntgenerafi de ouo galli* 
quod planefalfum eft & impofsibile: & quod Hermes docet bafilifcum generarein vtero ( sel 
nerariinfimo) non intelligitde verdbafilifco , fed de elixir (elydrio) alchymiCodUometalla 

Iconuertumur, Albertus. Vbi decrepitus gallus eflc indpit, ac fenedtute confici , qudd rton. 
nulhs feptuno , nono , aut ad fummum decimo quarCo euenit , pro virium robore vd imbe^cil* 
litate, autetiam concumbendi afluetudine, qua rtulli non animantium natura; vis ieffc*ftur 
atqueeneruatur, ouumprofcrtacftiuis menGbus, accanicul* (yderis exortu , exputrefa<$o 
opinor,feminisexcremenro,authumorumcolluuieiconrlatum,formanonoblonaa,velol 
uali , vt gallinis afiolet , fed rotunda atque orbiculata , color* modo luteo , buxeo flaue. 

1 fcenti, verficolorc, lurido, «quoproducibafiUfcatti^LaiirtereguIemnonnulliopinantur* 

1 t 



DeSerpcntibus 



venenatambcftiam fefquipedalimagnitudine, wplfci fromisapice, tanguamregio diadema* 
tein(Tgn!tam,ciecloinfefto^corpore,acqueocu]isv!brannbus, quibusobuios balitusconra= 
gioneconflcit.VuIgusinforaEuropaea opinioneeft imbutum.vtcx hocouobalilifcuropro» 
dsreftatuat , fiquandoarubetafeubufoncfotumfit , quod an fabulofum oVcommemitium, 
non aufim certo pronunciare ; hoc tamcn cxpericntia comprobatum habeo,galium incubacu 
idipfumperficere. Itanoftramcmoriain ciuitateZiriza-a , atque infula: huius ambiruduo 
annoiiga!h>greett'amfuftibusabadi, ab oui incubatione abigi depcllique potueumt : ita, 
.quoniam ciucs eam perfuafionem concepiflenr , ex eiufmodi ouo bafilifcum cmcrgere , ouum 
comerereacgallumftrangularevifumclt. Quodautem gailusouumconctpiatjuoquercm» 
pore,hoceft,vndeuigefiroodicrupratcftaexc!udat,inquilmonedignum. l£go excongloba* j 
taintusconcrcti